Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
----------
NGUYỄN HOÀNG HÀ
CÁI NHÌN, KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN
NGHỆ THUẬT TRONG HỒI KÝ CỦA TÔ HOÀI
(Qua hồi ký Cát bụi chân ai và Chiều chiều)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
THÁI NGUYÊN – 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
----------
NGUYỄN HOÀNG HÀ
CÁI NHÌN, KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN
NGHỆ THUẬT TRONG HỒI KÝ CỦA TÔ HOÀI
(Qua hồi ký Cát bụi chân ai và Chiều chiều)
Chuyên ngành : Văn học Việt Nam
Mã số : 60 22 34
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
Người hướng dẫn khoa học :
T.S. MAI THỊ NHUNG
Thái Nguyên – 2009
MỤC LỤC
Trang
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
2
PHẦN MỞ ĐẦU………………………………………………...........
1
1. Lý do chọn đề tài…………………………………………………...
1
2. Lịch sử vấn đề ……………………………………………………..
2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu …………………………………
6
4. Mục đích nghiên cứu ………………………………………………
6
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ……………………………………………..
7
6. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………..
7
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài …………………………..
7
8. Cấu trúc luận văn ………………………………………………......
8
PHẦN NỘI DUNG …………………………………………………...
9
Chƣơng 1: Cái nhìn nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài ………
9
1.1. Đặc điểm hồi ký của Tô Hoài ……………………………………
9
1.1.1. Khái niệm hồi ký ………………………………………………
9
1.1.2. Nhà văn Tô Hoài và hành trình viết hồi ký của tác giả ………..
11
1.1.3. Đặc điểm hồi ký của Tô Hoài ………………………………….
14
1.2. Cái nhìn nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài …………………..
16
1.2.1. Khái niệm cái nhìn nghệ thuật …………………………………
16
1.2.2. Cái nhìn nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài ………………...
19
1.2.2.1. Cái nhìn chân thực mang đậm dấu ấn lịch sử ………………..
19
1.2.2.2. Cái nhìn nhân bản nghiêng về cuộc sống sinh hoạt đời thường
25
Chƣơng 2: Không gian nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài ……
39
2.1. Khái niệm không gian nghệ thuật ………………………………..
39
2.2. Không gian nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài ………………..
44
2.2.1. Không gian hiện thực cụ thể gắn với những sự kiện đáng nhớ…
44
2.2.2. Không gian sinh hoạt đời thường…………………………..
57
Chƣơng 3: Thời gian nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài ………
79
3.1. Khái niệm thời gian nghệ thuật …………………………………..
79
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
3.2. Thời gian nghệ thuật trong hồi ký của Tô Hoài …………………..
83
3.2.1. Thời gian lịch sử rộng mở đa chiều …………………………..
83
3.2.2. Thời gian đời tư đồng hiện chồng chéo ……………………….
91
KẾT LUẬN …………………………………………………………..
100
THƢ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………….
104
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
4
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1. Tô Hoài là một trong những nhà văn lớn của nền văn học hiện đại Việt
Nam. Nhắc đến Tô Hoài là ta nhắc đến “một nhà văn có nghề nghiệp vững
vàng với một công phu rèn luyện dẻo dai, bền bỉ”. Trên hành trình sáng tạo
nghệ thuật gần 70 năm, Tô Hoài đã trải qua những mốc lịch sử đặc biệt quan
trọng: trong chiến tranh và sau chiến tranh, trước và sau cách mạng, trước và
sau thời kỳ đổi mới văn học. Thành tựu xuất sắc và độc đáo của Tô Hoài là
những đóng góp quan trọng cho nền văn học hiện đại Việt Nam. Đóng góp ấy
thể hiện trên nhiều thể loại và đề tài: từ đề tài miền xuôi đến đề tài miền núi,
từ truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện thiếu nhi đến kịch, ký,… . Hầu như ở thể
loại và đề tài nào Tô Hoài cũng để lại dấu ấn rõ nét, đúng như G.S Hà Minh
Đức đã nhận xét: “Tô Hoài là một cây bút văn xuôi sắc sảo và đa dạng”.
1.2. Tô Hoài được độc giả biết đến từ những sáng tác trước Cách mạng tháng
Tám năm 1945 với những truyện viết về đề tài thiếu nhi, về những con người
ở một vùng quê ven đô. Những năm kháng chiến rồi hòa bình, ngòi bút của
Tô Hoài chưa bao giờ ngưng nghỉ. Ông viết truyện ngắn, tiểu thuyết, hồi ký…
trong đó hồi ký là thể loại có vị trí đặc biệt thể hiện đậm nét phong cách nghệ
thuật của nhà văn. Hồi ký của Tô Hoài thực sự được người đọc quan tâm và
có những đánh giá sâu sắc khi các thể loại khác của ông đi vào giai đoạn gần
như đã viên mãn.
Hai tập hồi ký Cát bụi chân ai và Chiều chiều đã ghi lại hiện thực
cuộc sống một cách chân thực, sinh động và sáng tạo. Nhắc đến hồi ký của Tô
Hoài, chúng ta không thể không nhắc đến hai tập hồi ký này.
1.3. Tiếp cận và nghiên cứu văn học từ góc độ thi pháp là cách có sức hấp
dẫn, hiệu quả khoa học cao. Bởi đối tượng của thi pháp học là tính quy luật
nội tại của quá trình sáng tạo nghệ thuật văn chương. Trong đó hình thức là