ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
------------------------------------------------------------
MẠC THỊ NHUNG
KHÔNG GIAN VĂN HÓA
CÔN SƠN – KIẾP BẠC
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngành: Việt Nam học
Hà Nội, 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
------------------------------------------------------------
MẠC THỊ NHUNG
KHÔNG GIAN VĂN HÓA
CÔN SƠN – KIẾP BẠC
Luận văn Thạc sĩ ngành Việt Nam học
Mã số: 60.22.01.13
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc
Hà Nội, 2015
LỜI CẢM ƠN
Luận văn “Không gian văn hóa Côn Sơn – Kiếp Bạc” là một công trình
nghiên cứu nghiêm túc, khoa học, và là kết quả của quá trình học tập tại Viện
Việt Nam học và Khoa học phát triển - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả dưới
sự hướng của các thầy cô bộ môn; sự giúp đỡ của các thầy cô trong ban lãnh đạo
và các phòng ban chức năng của Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển. Tôi
xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ quý báu đó!
Đặc biệt, tôi xin gửi lời biết ơn chân thành đến GS.TS.NGND Nguyễn
Quang Ngọc là giáo viên trực tiếp hướng dẫn luận văn cho tôi, người đã luôn tận
tình hướng dẫn, dành nhiều thời gian quý báu để trao đổi và định hướng nghiên
cứu cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận văn này.
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ UBND thị xã Chí Linh, BQLDT thị xã Chí
Linh – tỉnh Hải Dương, BQLDT Côn Sơn – Kiếp Bạc và người dân ở các thôn
trong khu vực Côn Sơn – Kiếp Bạc đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình điều
tra khảo sát, điền dã thực tế thực hiện đề tài.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè đã
luôn động viên và là chỗ dựa tinh thần để tôi học tập và thực hiện thành công đề
tài luận văn này!
Tôi xin trân trọng gửi lời tri ân đến tất cả!
Học viên cao học khoá 6
Mạc Thị Nhung
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn: “Không gian văn hóa Côn Sơn – Kiếp Bạc”
là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được đưa ra trong
luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào
khác. Mọi tham khảo trong luận văn đều được trích dẫn rõ nguồn, đảm bảo tính
khách quan của tư liệu và bản quyền tác giả.
Học viên
Mạc Thị Nhung
1
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 3
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 3
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................................................... 4
3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................... 7
4. Đóng góp của luận văn ............................................................................................ 9
5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ............................................................ 9
6. Bố cục luận văn ..................................................................................................... 10
NỘI DUNG .............................................................................................................. 11
Chƣơng 1: VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, QUÁ TRÌNH HÌNH
THÀNH CỘNG ĐỒNG DÂN CƢ KHU VỰC CÔN SƠN –KIẾP BẠC ............ 11
1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên khu vực Côn Sơn – Kiếp Bạc ..................... 11
1.1.1. Vị trí địa lý ...................................................................................................... 11
1.1.2. Tài nguyên thiên nhiên ................................................................................... 14
1.2. Quá trình hình thành cộng đồng dân cƣ khu vực Côn Sơn – Kiếp Bạc ..... 18
1.2.1. Từ những cư dân đầu tiên cho đến thế kỷ X .................................................... 18
1.2.2. Cộng đồng cư dân Côn Sơn – Kiếp Bạc từ thế kỷ X đến nay .......................... 22
Chƣơng 2: DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TIÊU BIỂU, PHONG TỤC, TẬP
QUÁN, TÍN NGƢỠNG, LỄ HỘI Ở KHU VỰC CÔN SƠN – KIẾP BẠC ........ 27
2.1. Vài nét về các di tích lịch sử văn hóa .............................................................. 27
2.1.1. Cụm di tích Côn Sơn ....................................................................................... 27
2.1.2. Cụm di tích Kiếp Bạc ...................................................................................... 36
2.1.3. Cụm di tích Phượng Hoàng ............................................................................ 44
2.1.4. Di tích lịch sử đền Sinh, đền Hóa ................................................................... 53
2.2. Phong tục, tập quán, tín ngƣỡng, lễ hội của nhân dân trong khu vực Côn
Sơn – Kiếp Bạc ........................................................................................................ 56
2.2.1. Tổ chức xã hội “làng” trong khu vực ............................................................. 56
2.2.2. Những biểu hiện cụ thể của phong tục, tập quán trong khu vực Côn Sơn –
Kiếp Bạc .................................................................................................................... 58
2.2.3. Lễ hội trong khu vực Côn Sơn – Kiếp Bạc. .................................................... 78