1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
HOÀNG MẠNH HÙNG
ÁN LỆ
TRONG HỆ THỐNG CÁC LOẠI NGUỒN PHÁP LUẬT
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2013
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
HOÀNG MẠNH HÙNG
ÁN LỆ
TRONG HỆ THỐNG CÁC LOẠI NGUỒN PHÁP LUẬT
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Mã số : 60 38 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế
HÀ NỘI - 2013
5
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
MỞ ĐẦU
1
Chương 1: NGUỒN PHÁP LUẬT VÀ VAI TRÒ CỦA ÁN LỆ TRONG
HỆ THỐNG NGUỒN PHÁP LUẬT
8
1.1.
Những vấn đề cơ bản về nguồn pháp luật
8
1.1.1.
Khái niệm nguồn pháp luật
8
1.1.2.
Các loại nguồn pháp luật
9
1.1.3.
Nguồn của pháp luật Việt Nam hiện hành
12
1.2.
Khái niệm án lệ và những vấn đề cơ bản về án lệ
19
1.2.1.
Khái niệm án lệ
19
1.2.2.
Phân biệt khái niệm án lệ với một số khái niệm tương đồng
22
1.2.3.
Ưu điểm, nhược điểm của án lệ
24
1.2.4.
Điều kiện bản án, quyết định trở thành án lệ
27
1.2.5.
Quy trình sửa đổi án lệ
30
1.2.6.
Ý nghĩa và vai trò của án lệ
30
1.3.
Vai trò của án lệ trong hệ thống nguồn pháp luật
33
1.3.2.
Vai trò của án lệ trong hệ thống nguồn pháp luật quốc gia
33
1.3.2.
Vai trò của án lệ trong hệ thống Thông luật
34
1.3.3.
Vai trò của án lệ trong hệ thống Dân luật
34
6
Chương 2: ÁN LỆ TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT COMMON
LAW VÀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT CIVIL LAW
36
2.1.
Đặc điểm án lệ trong hệ thống common law: Anh, Mỹ, Úc
36
2.1.1.
Án lệ là nguồn luật có giá trị bắt buộc
36
2.1.2.
Tòa án cấp dưới có nghĩa vụ tuân theo án lệ của tòa án cấp trên
38
2.1.3.
Tòa án cùng cấp không có nghĩa vụ phải tuân thủ án lệ của nhau
40
2.1.4.
Tòa án tối cao không bị ràng buộc bởi án lệ của chính mình
40
2.1.5.
Luật thành văn có giá trị cao hơn án lệ
43
2.1.6.
Án lệ có thể bị bãi bỏ
44
2.1.7.
Những tiêu chí kỹ thuật khi áp dụng án lệ trong hệ thống
Common Law
46
2.1.8.
Không phải mọi án lệ đều có giá trị ràng buộc
48
2.2.
Đặc điểm án lệ trong hệ thống Civil Law: Pháp, Đức, Nhật Bản
49
2.2.1.
Án lệ không bắt buộc - không phải là nguồn luật chính thức
49
2.2.2.
Những Tòa án có thẩm quyền tạo ra án lệ trong hệ thống Civil Law
52
2.2.3.
Việc hình thành án lệ của Tòa án tối cao trong hệ thống Civil Law
54
2.2.4.
Cách thức xây dựng và sử dụng án lệ trong các nước thuộc hệ
thống Civil Law
57
2.3.
Xu hướng coi trọng lẫn nhau giữa hai dòng họ Civil Law và
Common Law
59
2.3.1.
Dòng họ Civil Law có xu hướng coi trọng án lệ
59
2.3.2.
Dòng họ Common Law có xu hướng coi trọng pháp luật
thành văn
60
Chương 3: QUAN ĐIỂM ĐỔI MỚI VỀ ÁN LỆ VÀ MỘT SỐ KIẾN
NGHỊ CHO VIỆC XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN ÁN LỆ
TẠI VIỆT NAM
62
3.1.
Thực trạng sử dụng "án lệ" trong hoạt động xét xử của Tòa án
và nhu cầu án lệ ở Việt Nam
62
7
3.1.1.
Thực trạng sử dụng "án lệ" trong hoạt động xét xử của Tòa án
62
3.1.2.
Nhu cầu và triển vọng của việc phát triển án lệ trở thành một
nguồn pháp luật chính thống ở Việt Nam
68
3.2.
Quan điểm đổi mới của Đảng và Nhà nước về án lệ
75
3.2.1.
Quan điểm đổi mới của Đảng về án lệ
75
3.2.2.
Quan điểm của Tòa án nhân dân tối cao về án lệ
76
3.3.
Một số kiến nghị cho việc xây dựng và phát triển án lệ tại
Việt Nam
80
3.3.1.
Kiến nghị sửa đổi pháp luật
80
3.3.2.
Thiết lập án lệ
81
3.3.3.
Những hoạt động hỗ trợ cần thiết cho triển khai án lệ
85
3.3.4.
Những vấn đề kỹ thuật liên quan đến việc sử dụng án lệ
89
3.3.5.
Cách viện dẫn án lệ trong xét xử
90
3.3.6.
Lựa chọn án lệ khi giải quyết vụ án
91
3.3.7.
Thay đổi và bãi bỏ án lệ
92
3.3.8.
Các thẩm phán cần phải lập luận như thế nào khi không tuân
theo án lệ của Tòa án nhân dân tối cao
94
3.3.9.
Một số biện pháp nhằm tăng cường ý thức sử dựng án lệ
95
KẾT LUẬN
98
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
102