ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ THƢƠNG THỦY
DI S¶N THê CóNG THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS BÙI ĐĂNG HIẾU
HÀ NỘI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công
trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo
tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn
học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của
Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi
có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Nguyễn Thị Thƣơng Thủy
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI SẢN THỜ CÚNG ...................................... 5
1.1. Tập quán thờ cúng và các tài sản dùng vào việc thờ cúng ....................... 5
1.1.1. Tập quán thờ cúng .......................................................................................... 5
1.1.2. Khái niệm thờ cúng và tài sản thờ cúng ....................................................... 21
1.1.3. Các tài sản dùng vào việc thờ cúng .............................................................. 24
1.2. Di sản dùng vào việc thờ cúng .................................................................. 28
1.2.1. Khái niệm di sản thừa kế và di sản dùng vào việc thờ cúng ........................ 28
1.2.2. Mối quan hệ giữa di sản thừa kế và di sản thờ cúng .................................... 33
1.3. Quy định về di sản thờ cúng theo pháp luật Việt Nam qua các thời
kỳ phát triển ............................................................................................... 37
1.3.1. Quy định về di sản thờ cúng trong luật Hồng Đức ...................................... 37
1.3.2. Quy định về di sản thờ cúng trong Luật Gia Long ...................................... 38
1.3.3. Quy định về di sản thờ cúng trong thời kỳ Pháp thuộc ................................ 39
1.3.4. Quy định về di sản thờ cúng theo pháp luật Việt Nam từ năm 1945
đến Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 ................................................................ 42
1.4. Quy định về di sản thờ cúng theo pháp luật một số nƣớc trên thế giới ...... 45
Chƣơng 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ VIỆC THỜ CÚNG ................... 48
2.1. Di chúc ......................................................................................................... 48
2.1.1. Khái niệm di chúc ........................................................................................ 48
2.1.2. Quyền của người lập di chúc ....................................................................... 50
2.2. Căn cứ xác lập di sản dùng vào việc thờ cúng ......................................... 51
2.3. Quy định của pháp luật về di chúc để lại di sản dùng vào việc thờ cúng ........ 53
2.3.1. Một phần di sản dùng vào việc thờ cúng ..................................................... 53
2.3.2. Người quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng ............................................. 58
2.3.3. Quyền và nghĩa vụ của người quản lý di sản thờ cúng ................................ 66
2.3.4. Căn cứ thay đổi người quản lý di sản thờ cúng và người có quyền yêu
cầu thay đổi người quản lý di sản thờ cúng ................................................. 71
2.3.5. Căn cứ chấm dứt di sản dùng vào việc thờ cúng ......................................... 74
2.3.6. Trường hợp một phần di sản dùng vào việc thờ cúng phải dành để
thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết .................................................... 76
2.4. Trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng trong trƣờng
hợp tài sản là di sản dùng vào việc thờ cúng gây thiệt hại ..................... 77
2.5. Một số vấn đề liên quan đến sở hữu di sản dùng vào việc thờ cúng ..... 78
Chƣơng 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ
DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC THỜ CÚNG VÀ PHƢƠNG HƢỚNG
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC
THỜ CÚNG ................................................................................................ 83
3.1. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về di sản dùng vào việc
thờ cúng ....................................................................................................... 83
3.2. Phƣơng hƣớng hoàn thiện quy định của pháp luật về di sản dùng
vào việc thờ cúng ........................................................................................ 99
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 105
PHỤ LỤC ............................................................................................................... 108
1
MỞ ĐẦU
1. Lí do lựa chọn đề tài
Phong tục thờ cúng tổ tiên, thờ cúng những người đã chết là một nét đẹp
trong văn hóa của người Phương Đông nói chung và người Việt Nam chúng ta nói
riêng. Việc thờ cúng tổ tiên là nhằm nhắc nhở những thế hệ con cháu biết ghi nhớ
những công lao to lớn của các đấng sinh thành để từ đó biết noi gương phấn đấu
trong học tập và công tác trên bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc sống.
Ở Việt Nam, việc thờ cúng tổ tiên có một ý nghĩa hết sức to lớn vì vậy không
những chỉ là việc thờ cúng trong các gia đình nhỏ mà ở các dòng họ việc thờ cúng
cũng được đặc biệt chú ý, nổi bật đó là việc xây dựng các nhà thờ họ và việc lưu giữ
những cuốn gia phả của dòng họ để hàng năm vào các ngày lễ lớn, giỗ, chạp … con
cháu tề tựu đông đủ nhằm tưởng nhớ công ơn sinh thành đồng thời báo cáo thành
tích và răn dạy thế hệ trẻ những điều hay, lẽ phải.
Chính vì những ý nghĩa to lớn đó của phong tục thờ cúng ở Việt Nam mà
pháp luật dân sự nước ta có riêng một chế định về thừa kế và trong đó quy định
riêng về di sản dùng vào việc thờ cúng.
Tuy nhiên việc điều chỉnh những quan hệ pháp luật về Thừa kế lại liên quan
mật thiết đến việc dịch chuyển tài sản của người chết sang cho người còn sống.
Chính vấn đề gắn liền với tài sản này lại nảy sinh trên thực tế rất nhiều những bất
cập cần được giải quyết.
Hàng năm, tòa án nhân dân các cấp xét xử rất nhiều vụ án về thừa kế, trong
đó có nhiều vụ án qua một cấp xét xử nhưng xử đi xử lại, hoặc qua nhiều cấp xét xử
mà vẫn không giải quyết được triệt để tranh chấp và mâu thuẫn. Nguyên nhân do
các quy định của pháp luật còn chưa thống nhất, thậm chí có những quy định về
thừa kế còn mâu thuẫn ngay trong chính Bộ luật dân sự… Việc áp dụng những quy
định về thừa kế còn thiếu tính thống nhất giữa các tòa án, thiếu văn bản hướng dẫn
và một phần do trình độ, năng lực của Thẩm phán.
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, quyền tài sản của cá nhân là một
quyền được tôn trọng và bảo đảm thi hành trên thực tế, nó là một quyền kinh tế