ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN VIỆT NGA
NHỮNG TRƢỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM
HÌNH SỰ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI – 2020
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN VIỆT NGA
NHỮNG TRƢỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM
HÌNH SỰ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số : 8380101.03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.Trịnh Tiến Việt
Hà Nội - 2020
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới
sự hướng dẫn của PGS.TS.Trịnh Tiến Việt. Những kết luận khoa học của luận
văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và
trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính
theo quy định của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.
NGƢỜI CAM ĐOAN
Nguyễn Việt Nga
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ...............................................................................................
MỤC LỤC ...........................................................................................................
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................
DANH MỤC CÁC BẢNG..................................................................................
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH
NHIỆM HÌNH SỰ TRONG LUẬT HÌNH SỰ ............................................. 9
1.1. Khái niệm, các đặc điểm và ý nghĩa của việc quy định loại trừ TNHS
trong luật hình sự Việt Nam ........................................................................... 9
1.1.1. Khái niệm loại trừ TNHS trong luật hình sự Việt Nam ..................... 9
1.1.2. Các đặc điểm của loại trừ TNHS trong luật hình sự Việt Nam ...... 17
1.1.3. Ý nghĩa của việc quy định loại trừ TNHS trong luật hình sự Việt
Nam... ......................................................................................................... 19
1.2. Khái quát lịch sử lập pháp Việt Nam về những trường hợp loại trừ
TNHS từ sau Cách mạng tháng 8/1945 đến trước khi ban hành BLHS năm
2015.. ............................................................................................................ 21
1.2.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8/1945 đến trước pháp điển hoá
lần thứ nhất (BLHS năm 1985) ................................................................. 21
1.2.2. Giai đoạn từ khi ban hành BLHS năm 1985 đến trước khi ban hành
BLHS năm 2015 ......................................................................................... 23
1.3. Quy định tương tự của BLHS một số nước trên thế giới về những
trường hợp loại trừ TNHS ............................................................................ 26
1.3.1. BLHS Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ............................................ 26
1.3.2. BLHS Liên bang Nga ....................................................................... 30
1.3.3. BLHS Cộng hòa Liên bang Đức ...................................................... 32
CHƢƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ
NHỮNG TRƢỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ VÀ
THỰC TIỄN ÁP DỤNG ............................................................................... 35
2.1. Phân loại những trường hợp loại trừ TNHS theo quy định của BLHS
năm 2015 ...................................................................................................... 35
2.2. Quy định của BLHS năm 2015 về những trường hợp loại trừ TNHS 36
2.2.1. Sự kiện bất ngờ ................................................................................ 36
2.2.2. Tình trạng không có năng lực TNHS .............................................. 39
2.2.3. Phòng vệ chính đáng ....................................................................... 42
2.2.4. Tình thế cấp thiết ............................................................................. 48
2.2.5. Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội .............................. 52
2.2.6. Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ
thuật và công nghệ..................................................................................... 55
2.2.7. Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên ............. 57
2.3. Thực tiễn áp dụng quy định của BLHS năm 2015 về những trường
hợp loại trừ TNHS ........................................................................................ 61
2.3.1. Những kết quả đạt được .................................................................. 62
2.3.2. Tồn tại, bất cập và một số nguyên nhân .......................................... 67
CHƢƠNG 3: TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT
HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ NHỮNG TRƢỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH
NHIỆM HÌNH SỰ VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG........... 80
3.1. Cơ sở của việc tiếp tục hoàn thiện quy định của BLHS năm 2015 về
những trường hợp loại trừ TNHS ................................................................. 80
3.1.1. Cơ sở lý luận .................................................................................... 80
3.1.2. Cơ sở thực tiễn................................................................................. 81
3.1.3. Cơ sở lập pháp ................................................................................ 82
