VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
PHAN THỊ LÍ
KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM THEO PHÁP LUẬT
TỐ TỤNG DÂN SỰ TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN CẤP CAO
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ
HÀ NỘI - 2021
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
PHAN THỊ LÍ
KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM THEO PHÁP LUẬT
TỐ TỤNG DÂN SỰ TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN CẤP CAO
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 8.38.01.07
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. HOÀNG THỊ QUỲNH CHI
HÀ NỘI - 2021
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS) có hiệu lực thi hành ngày
01/7/2016, quy định về trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự, trong đó có
nội dung thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật gồm có 3
chương 35 Điều (từ Điều 325 đến 359) trên cơ sở kế thừa các quy định của
BLTTDS năm 2004 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2011), đánh dấu mốc quan
trọng trong quá trình phát triển của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam. BLTTDS
không chỉ quy định chặt chẽ hơn về trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự
với mục tiêu đảm bảo việc giải quyết các vụ việc này một cách nhanh chóng, chính
xác, công minh và đúng luật mà còn quy định chặt chẽ, cụ thể hơn về thủ tục giám
đốc thẩm với mục đích xem xét lại các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực
pháp luật nhưng phát hiện có sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án. Tuy
nhiên, sau một thời gian thực hiện các quy định của BLTTDS 2015 cho thấy đã phát
sinh những bất cập nhất định. Các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực
pháp luật bị đề nghị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm tăng ngày càng nhanh
về số lượng và mức độ phức tạp ở toàn ngành Tòa án nói chung và ở Tòa án nhân
dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh (TANDCC tại TPHCM) nói riêng. Tòa án
nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh là một cấp Tòa án mới được thành lập
theo Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014. Việc nội dung đề nghị xem xét lại
theo thủ tục giám đốc thẩm dân sự của đương sự, của cá nhân, cơ quan, tổ chức
được chấp nhận cũng có nghĩa là số lượng bản án, quyết định đã có hiệu lực bị
kháng nghị nhiều hơn. Các vụ việc dân sự được xem xét lại một cách khách quan
hơn nhằm đảm bảo quyền lợi cho đương sự nhưng cũng có những vụ việc bị xử đi,
xử lại nhiều lần dẫn đến tốn kém về cả thời gian, công sức và tiền bạc của cả Nhà
nước và công dân. Tình trạng này còn làm cho người dân mất lòng tin vào ngành
Tòa án nhân dân (TAND) nói riêng và các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung. Vì
vậy, vẫn cần phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của
kháng nghị giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự Việt Nam để từ đó có những đề xuất
2
thiết thực, cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về giám đốc thẩm và
nâng cao hiệu quả công tác giám đốc thẩm của Tòa án.
Bên cạnh đó, thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày
02/01/2002 của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong
thời gian tới”; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 “Về chiến lược xây dựng
và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm
2020” và đặc biệt là Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 02/6/2005
nhằm “Từng bước hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng quy định
chặt chẽ những căn cứ kháng nghị và quy định rõ trách nhiệm của người ra kháng
nghị đối với bản án hoặc quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật, khắc phục
tình trạng kháng nghị tràn lan, thiếu căn cứ”. Trên cơ sở đó, hoàn thiện cơ sở pháp
lý để TAND thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao, bảo đảm tính
đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân mà Đảng và Nhà nước ta đã và
đang hướng đến.
Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Kháng nghị giám đốc thẩm theo
pháp luật tố tụng dân sự từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ
Chí Minh” để làm luận văn thạc sĩ. Đề tài tập trung nghiên cứu, đánh giá đầy đủ
các quy định pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm dân sự; chỉ ra những khó khăn,
vướng mắc, và nguyên nhân của vấn đề này. Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất các
giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật, làm căn cứ cho các chủ thể có quyền
thực hiện đúng đắn và đầy đủ các quyền của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Qua khảo sát, thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu khoa học có
liên quan đến đề tài này như sau:
- Đề tài Khoa học cấp bộ "Thực trạng giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm,
tái thẩm tại Tòa án nhân dân tối cao, những vướng mắc và kiến nghị" (2012), do
Nguyễn Huy Du (TAND tối cao) chủ nhiệm. Đề tài có đề cập khái quát đến vấn đề
kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm dân sự nhưng đề tài được thực hiện
vào năm 2012, giới hạn trong phạm vi ở TAND tối cao. Trong khi hiện nay Luật tổ
chức Tòa án nhân dân năm 2014 có hiệu lực pháp luật đã làm thay đổi cơ bản thẩm
