VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
BÙI MẠNH THUYẾT
XỬ LÝ VẬT CHỨNG
TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH
SỰ TỪ THỰC TIỄN CÁC TÒA ÁN QUÂN SỰ VIỆT NAM
Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
Mã số : 8.38.01.04
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN VĂN ĐỘ
HÀ NỘI, 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tác giả.
Số liệu trong luận văn hoàn toàn chính xác. Kết cấu và toàn bộ nội dung trong luận
văn không sao chép của bất cứ tác giả nào, trường hợp trích dẫn tài liệu để phân
tích, trình bày đều có chú thích tác giả theo đúng quy định.
Tác giả luận văn
Bùi Mạnh Thuyết
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................ 1
Chương 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ VẬT CHỨNG TRONG GIAI
ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ .............................................................. 6
1.1. Vật chứng trong vụ án hình sự .......................................................................................... 6
1.2. Xử lý vật chứng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ............................. 10
Kết luận Chương 1...................................................................................................................... 24
Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ XỬ LÝ
VẬT CHỨNG TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH .............................................................................................. 25
2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về xử lý vật chứng trong giai đoạn xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự ................................................................................................................ 25
2.2. Thực tiễn xử lý vật chứng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại các
Tòa án quân sự ............................................................................................................................. 50
Kết luận Chương 2...................................................................................................................... 65
Chương 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ VẬT
CHỨNG TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ ........... 66
3.1. Yêu cầu nâng cao hiệu quả xử lý vật chứng trong vụ án hình sự .......................... 66
3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý vật chứng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ
án hình sự ...................................................................................................................................... 70
Kết luận Chương 3...................................................................................................................... 77
KẾT LUẬN ................................................................................................................................. 78
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
BLDS
:
Bộ luật dân sự
BLHS
:
Bộ luật hình sự
BLTTHS
:
Bộ luật tố tụng hình sự
CQĐT
:
Cơ quan Điều tra
CCTP
Cải cách tư pháp
HĐXX
:
Hội đồng xét xử
nxb
:
Nhà xuất bản
TTLT
:
Thông tư liên tịch
TANDTC
:
Tòa án nhân dân tối cao
TAQSTW
:
Tòa án quân sự Trung ương
TNHS
:
Trách nhiệm hình sự
VKS
:
Viện kiểm sát
XHCN
:
Xã hội chủ nghĩa
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong tố tụng hình sự, chất lượng xét xử của Tòa án được đánh giá trên nhiều
tiêu chí khác nhau. Ở những vụ án mà Tòa án phải thực hiện việc xử lý vật chứng,
chất lượng của hoạt động xử lý vật chứng nói chung và xử lý vật chứng trong giai
đoạn xét xử sơ thẩm nói riêng, là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá
chất lượng xét xử của Tòa án - đây là một phương thức đảm bảo và thực hiện có
hiệu quả nhiệm vụ của tố tụng hình sự: Đấu tranh chống tội phạm, bảo vệ công lý,
bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ lợi ích
Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân... BLTTHS năm 2003 đã
có những quy định tương đối đầy đủ và hợp lý về xử lý vật chứng, tạo điều kiện
thuận lợi cho việc nhận thức và áp dụng pháp luật, qua đó nâng cao hiệu quả của
hoạt động này trong thực tiễn tố tụng. Tuy vậy, qua theo dõi, đánh giá thực trạng xử
lý vật chứng thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động xử
lý vật chứng cũng bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc, ảnh hưởng đến chất lượng,
tính thuyết phục và giá trị hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án. Vấn đề xử lý
vật chứng mặc dù đã được một số tác giả quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên vẫn còn
nhiều nội dung chưa được đề cập hoặc tuy được đề cập nhưng vẫn còn quan điểm
chưa thống nhất, đòi hỏi phải được tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diên, sâu sắc
hơn nữa. Ngoài ra, tìm hiểu các báo cáo tổng kết công tác, thông báo kiểm tra án
của TANDTC, TAQSTW trong vài năm gần đây đều chỉ ra hạn chế, sai sót trong
công tác xử lý vật chứng của các Tòa án cấp dưới. Đây là một trở ngại, ảnh hưởng
đến công cuộc cải cách tư pháp mà Đảng ta đã chỉ rõ tại Nghị quyết số 08-NQ/TW
02/01/2002, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị: “Tòa án
có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm”.
Bởi vậy, việc đi sâu nghiên cứu, luận giải một cách thấu đáo các quy định của
BLTTHS về xử lý vật chứng, một số quy định trong các văn bản pháp luật khác có
liên quan đến vấn đề này, từ đó đi đến nhận thức sâu sắc hơn nữa về căn cứ xử lý,
cách thức xử lý vật chứng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, đồng thời, chỉ ra
những hạn chế, vướng mắc, nguyên nhân và đề xuất hướng hoàn thiện quy định của
pháp luật về xử lý vật chứng là một việc làm rất cần thiết, có ý nghĩa ở cả phương