1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------
NGUYỄN THỊ HÀ LY
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƢƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH
LƢỢNG CÁC HOẠT CHẤT CHÍNH TRONG DƢỢC LIỆU HÀ THỦ Ô
ĐỎ FALLOPIA MULTIFLORA (THUNB.) HARALDSON
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Hà Nội - 2013
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------
NGUYỄN THỊ HÀ LY
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƢƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH
LƢỢNG CÁC HOẠT CHẤT CHÍNH TRONG DƢỢC LIỆU HÀ THỦ Ô
ĐỎ FALLOPIA MULTIFLORA (THUNB.) HARALDSON
Chuyên ngành: Hóa phân tích
Mã số: 60440118
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. HDC: TS. PHƢƠNG THIỆN THƢƠNG
2. HDP: PGS.TS TẠ THỊ THẢO
Hà Nội - 2013
3
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên cho em gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Phƣơng Thiện Thƣơng và
PGS.TS Tạ Thị Thảo đã tận tình hƣớng dẫn và tạo mọi điều kiện giúp đỡ em trong
suốt quá trình thực hiện đề tài và viết luận văn.
Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành tới ban lãnh đạo Viện Dƣợc liệu và
các anh chị, các bạn công tác tại khoa Hoá phân tích – Tiêu chuẩn, Viện Dƣợc liệu
đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi đƣợc học tập và nghiên cứu trong môi trƣờng hiện
đại.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô giáo giảng dạy tại khoa Hoá, đặc
biệt là các thầy cô trong bộ môn Hoá Phân tích, đã cho em những kiến thức quý giá
trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn các anh chị, bạn bè của tập thể lớp cao học hoá
k22, đặc biệt là những ngƣời bạn trong nhóm hoá phân tích k22 đã giúp đỡ, chia sẻ
những khó khăn trong suốt quá trình tôi học tập và thực hiện đề tài này.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã luôn động viên,
chia sẻ mọi khó khăn cùng tôi.
Hà Nội, tháng 12 năm 2013
Học viên
Nguyễn Thị Hà Ly
4
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU………………………………………………………………………..
01
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN........................................................................................
03
1.1.Tổng quan về dƣợc liệu hà thủ ô đỏ………………………………………...
03
1.1.1 Cây hà thủ ô đỏ……………………………………………………...
03
1.1.2 Dƣợc liệu hà thủ ô đỏ……………………………………………….
04
1.1.2.1 Thành phần hoá học…………………………………………
04
1.1.2.2 Công dụng và tác dụng sinh học của hà thủ ô đỏ…………...
05
1.2. Tổng quan về các phƣơng pháp phân tích thành phần hóa học…………….
07
1.2.1 Các phƣơng pháp phân tích thành phần hóa học của dƣợc liệu …….
07
1.2.2 Phân tích thành phần hóa học của dƣợc liệu hà thủ ô đỏ …………..
08
1.2.3 Kiểm nghiệm dƣợc liệu hà thủ ô đỏ….……………………………..
11
1.3. Các phƣơng pháp xử lý mẫu dƣợc liệu…………………………………….
12
1.4. Các vấn đề cần giải quyết…………………………………………………..
13
1.5. Mục tiêu nghiên cứu………………………………………………………..
14
CHƢƠNG 2: THỰC NGHIỆM....................................................................................
15
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu……………………………………………………...
15
2.2 Chất chuẩn, hóa chất, thiết bị……………………………………………….
16
2.2.1 Chất chuẩn…………………………………………………………..
16
2.2.2 Hóa chất……………………………………………………………..
17
2.2.3 Thiết bị, dụng cụ…………………………………………………….
17
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu.…………...……………………………………...
18
2.3.1 Chuẩn bị dung dịch mẫu chuẩn và mẫu đối chiếu…………………..
18
2.3.2 Phƣơng pháp xử lý mẫu……………………………………………..
18
2.3.3 Phƣơng pháp phân tích……………………………………………...
19
2.4. Nghiên cứu điều kiện tối ƣu và đánh giá phƣơng pháp phân tích…………
21
2.4.1 Phƣơng pháp nghiên cứu các điều kiện tối ƣu cho quá trình phân
tích HPLC…………………………………………………………………
21
5
2.4.2 Đánh giá phƣơng pháp phân tích……………………………………
22
2.4.2.1 Đánh giá độ lặp lại và tái lặp lại…………………………….
22
2.4.2.2 Đánh giá độ đúng của phƣơng pháp………………………...
22
2.4.3 Phân tích mẫu thực tế……………………………………………….
23
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN................................................................
24
3.1. Nghiên cứu tối ƣu hóa các điều kiện đo của hệ thống sắc ký……………...
24
3.1.1 Khảo sát bƣớc sóng hấp thụ cực đại của các chất nghiên cứu….…..
24
3.1.2 Khảo sát thành phần pha động……………………………………...
25
3.1.3 Khảo sát ảnh hƣởng pH của pha động và loại axit dùng trong pha
động……………………………………………………………………….
32
3.1.4 Khảo sát ảnh hƣởng của thể tích mẫu tiêm vào cột…………………
36
3.1.5 Điều kiện tối ƣu cho quá trình tách các anthaquinon và stilben…….
38
3.1.6 Định tính các hợp chất THSG, RV và EM trong mẫu hà thủ ô đỏ….
38
3.2. Đƣờng chuẩn, giới hạn phát hiện và giới hạn định lƣợng………………….
39
3.2.1 Khảo sát khoảng tuyến tính và xây dựng đƣờng chuẩn…………….
39
3.2.2 Giới hạn phát hiện và giới hạn định lƣợng………………………….
42
3.2.3 Đánh giá phƣơng trình đƣờng chuẩn………………………………..
43
3.2.3.1 Kiểm tra sự khác nhau có nghĩa giữa hệ số a và giá trị 0…...
43
3.2.3.2 Kiểm tra sự sai khác giữa b và b′……………………………
45
3.3. Khảo sát phƣơng pháp xử lý mẫu………………………………………….
46
3.3.1 Khảo sát tỷ lệ dung môi chiết……………………………………….
47
3.3.2 Khảo sát phƣơng pháp chiết siêu âm………………………………..
48
3.3.2.1 Khảo sát nhiệt độ chiết siêu âm……………………………..
48
3.3.2.2 Khảo sát thời gian chiết siêu âm…………………………….
48
3.3.3 Khảo sát phƣơng pháp chiết hồi lƣu………………………………...
49
3.3.3.1 Khảo sát ảnh hƣởng của nhiệt độ chiết hồi lƣu……………..
49
3.3.3.2 Khảo sát ảnh hƣởng của thời gian chiết và số lần chiết……..
50
3.3.4 Phƣơng pháp xử lý mẫu dƣợc liệu hà thủ ô đỏ……………………...
51
3.4. Đánh giá phƣơng pháp phân tích…………………………………………..
52