ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
----------***---------
TRẦN LÊ DUNG
PHÂN TÍCH CÁC BÀI BÌNH
LUẬN BÁO CHÍ TRÊN CƠ SỞ LÝ THUYẾT
LẬP LUẬN
( Qua những bài bình luận của các nhà báo: Hữu Thọ,
Chu Thượng và Quang Lợi)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BÁO CHÍ
Hà Nội – 2008
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
----------***---------
TRẦN LÊ DUNG
PHÂN TÍCH CÁC BÀI BÌNH
LUẬN BÁO CHÍ TRÊN CƠ SỞ LÝ THUYẾT
LẬP LUẬN
( Qua những bài bình luận của các nhà báo: Hữu Thọ,
Chu Thượng và Quang Lợi)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BÁO CHÍ
Mã số: 60.32.01
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
GS. TS. ĐINH VĂN ĐỨC
Hà Nội – 2008
1
MỤC LỤC
Trang
Mở đầu ............................................................................................................. 1
Chƣơng I: Một số khái niệm có liên quan đến đề tài ................................. 11
1.1. Bình luận ................................................................................................. 11
1.1.1. Quan niệm về bài bình luận .............................................................................. 11
1.1.2. Các dạng bình luận ............................................................................................ 13
1.1.3. Đặc trưng của thể loại bình luận ...................................................................... 16
1.2. Cơ sở lập luận theo ngôn ngữ học ........................................................ 19
1.2.1. Khái niệm lập luận ............................................................................................. 19
1.2.2. Các yếu tố của lập luận ..................................................................................... 21
1.2.3. Các phương pháp lập luận ................................................................................ 23
1.2.4. Lập luận và thuyết phục .................................................................................... 27
1.3. Phƣơng diện thể hiện bài bình luận ..................................................... 28
1.3.1. Văn phong của bài bình luận ............................................................................ 29
1.3.2. Ngôn ngữ của bài bình luận .............................................................................. 30
1.3.3. Về phương diện ngữ pháp................................................................................. 31
1.3.4. Về phương pháp diễn đạt .................................................................................. 32
1.3.5. Kết cấu bài bình luận ......................................................................................... 33
Chƣơng II: Thử nghiệm ứng dụng lý thuyết lập luận vào việc phân tích
các bài bình luận ( qua tác phẩm của ba nhà báo: Hữu Thọ, Chu Thƣợng
và Quang Lợi) ................................................................................................ 35
2.1. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Hữu Thọ ............... 35
2.1.1. Hữu Thọ và sự nghiệp báo chí ......................................................................... 35
2.1.2. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Hữu Thọ. ..................... 37
2.1.2.1. Đặt vấn đề .......................................................................................... 38
2.1.2.2. Giải quyết vấn đề ............................................................................... 41
2.1.2.3. Kết thúc vấn đề ................................................................................... 46
2.2. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Chu Thƣợng ........ 48
2.2.1. Chu Thượng và chuyên mục “ Sự kiện và Bình luận”................................... 48
2.2.2. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Chu Thượng ................ 50
2
2.2.2.1. Đặt vấn đề .......................................................................................... 50
2.2.2.2. Giải quyết vấn đề ............................................................................... 53
2.2.2.3. Kết thúc vấn đề ................................................................................... 57
2.3. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Quang Lợi ...... 61
2.3.1. Quang Lợi- nhà bình luận quốc tế .................................................................... 61
2.3.2. Phân tích cách lập luận trong các bài bình luận của Quang Lợi ................... 62
2.3.2.1. Đặt vấn đề .......................................................................................... 62
2.3.2.2. Giải quyết vấn đề ............................................................................... 65
2.3.2.3. Kết thúc vấn đề ................................................................................... 71
Chƣơng III: Vai trò then chốt và những nét đặc sắc trong cách lập luận của
thể loại bình luận báo chí .......................................................................................... 74
3.1. Vai trò then chốt của lập luận trong các bài bình luận báo chí ................ 74
3.1.1. Nội dung cơ bản của bài bình luận là thông tin lý lẽ ...................................... 74
3.1. 2. Hình thức thể hiện cơ bản của bình luận là cách sắp xếp lôgic các luận
điểm, luận cứ và luận chứng ....................................................................................... 76
3.2. Những đặc sắc rút ra từ cách lập luận trong loại bài bình luận báo
chí .................................................................................................................... 77
3.2.1. Đặc trưng thể loại quy định kết cấu lập luận ................................................... 77
3.2.2. Khái quát mô hình lập luận ............................................................................... 79
3.2.3. Luận cứ- chính xác và lôgic .............................................................................. 82
3.2.4. Sáng tạo và cá tính trong bình luận của Hữu Thọ, Chu Thượng và
Quang Lợi ................................................................................................................... 85
3.2.4.1. Sáng tạo và cá tính trong bình luận của Hữu Thọ............................. 85
3.2.4.2. Sáng tạo và cá tính trong bình luận của Chu Thượng ....................... 87
3.2.4.3. Sáng tạo và cá tính trong bình luận của Chu Thượng ....................... 88
Kết luận .......................................................................................................... 90
Danh mục tài liệu tham khảo ....................................................................... 95
3
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
1.1. Lịch sử phát triển của hệ thống thể loại báo chí cho thấy những bài
bình luận thường giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận xã
hội.. Nó là thể loại không thể thiếu trong việc giáo dục tư tưởng chính trị cho
quần chúng, hướng dẫn cách nhìn nhận và đánh giá thông tin. Vì vậy, mỗi tờ
báo thường có những chuyên mục bình luận riêng và những nhà báo làm công
tác bình luận chuyên nghiệp. Nhiều tác phẩm bình luận báo chí trong những
giai đoạn lịch sử nhất định đã lý giải thành công các hiện tượng xã hội, thay
đổi cách nhìn của công chúng và dự báo được các chiều hướng vận động của
đời sống xã hội. Trong một thế giới hiện đại, trong một xã hội bùng nổ thông
tin với nhiều biến động và sự phát triển như vũ bão của các loại hình truyền
thông thì bình luận lại càng trở nên quan trọng và cần thiết cho đời sống. Việc
thẩm định, phân tích, đánh giá các sự kiện, vấn đề, từ đó tìm ra bản chất, tác
động của chúng đã trở thành đòi hỏi bức thiết của công chúng đối với báo chí.
1.2. Mỗi một thể loại báo chí đều có những nét đặc trưng riêng gọi là
đặc trưng loại hình. Đặc trưng về ngôn ngữ, cách khai thác thông tin, dung
lượng... quy định sự khác biệt về hình thức thể hiện, cách thức chuyển tải
thông tin và đặc biệt là quy định sự khác nhau trong cách viết loại bài bình
luận. Bài bình luận vừa dựa trên những cơ sở chung nhất nhưng lại là một sản
phẩm mang dấu ấn cá nhân. Văn chính luận thường khô khan, dập khuôn,
công thức. Tạo được bản sắc riêng trong viết bình luận là rất khó. Làm cho
bài viết trở nên hấp dẫn, sinh động, lôi cuốn người đọc lại là điều khó hơn.
Sức hấp dẫn của bài bình luận không nằm ở chi tiết giật gân, ly kỳ mà chính
là ở luận cứ, ở cách phân tích, mổ xẻ vấn đề một cách lôgíc, mới mẻ, đem lại
cho
