ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------
NGUYỄN THỊ TƯƠI
THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT CỦA VŨ HUY ANH
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội – 2014
1
MỤC LỤC
PHẦN I: MỞ ĐẦU ........................................................................................... 3
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 3
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................... 4
3. Mục đích, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .................................................... 6
4. Phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................................... 7
4.1. Phƣơng pháp thống kê, phân loại ............................................................ 7
4.2. Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp ........................................................... 7
4.3. Phƣơng pháp lịch sử ................................................................................ 7
4.4. Phƣơng pháp loại hình ............................................................................ 7
5. Những đóng góp mới của luân văn...............................................................8
6. Cấu trúc luận văn...........................................................................................8
PHẦN II. NỘI DUNG ....................................................................................... 9
CHƢƠNG 1. CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TÁC
CỦA VŨ HUY ANH ....................................................................................... 9
1.1. Khái niệm “cảm hứng nghệ thuật” ......................................................... 9
1.2. Những cảm hứng nghệ thuật cơ bản trong tiểu thuyết của Vũ Huy Anh ................. 10
1.2.1. Đôi nét về tiểu sử và sự nghiệp văn học của Vũ Huy Anh...........10
1.2.2. Những cảm hứng nghệ thuật cơ bản.............................................12
1.2.2.1. Cảm hứng bi kịch .............................................................. 12
1.2.2.2. Cảm hứng ngợi ca đan xen cảm hứng phê phán ............... 23
1.2.2.3. Cảm hứng khám phá con người bản năng ........................ 33
CHƢƠNG 2. THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA VŨ
HUY ANH ....................................................................................................... 38
2.1. Khái niệm “nhân vật” ........................................................................... 38
2.2. Các kiểu nhân vật và phƣơng thức biểu hiện nhân vật trong tiểu thuyết
Vũ Huy Anh ................................................................................................. 38
2
2.2.1. Nhân vật nữ tu sĩ ........................................................................... 39
2.2.2. Những vị cha xứ ............................................................................. 51
2.2.3. Những người giáo dân ................................................................... 54
CHƢƠNG 3: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU..65
3.1. Cốt truyện ............................................................................................. 65
3.1.1. Cốt truyện kép ................................................................................ 66
3.1.2. Cốt truyện tâm lý ............................................................................ 70
3.2. Không gian – thời gian nghệ thuật ....................................................... 72
3.2.1. Không gian nghệ thuật ................................................................... 72
3.2.1.1. Không gian thực ................................................................... 73
3.2.1.2. Không gian ảo ...................................................................... 79
3.2.2. Thời gian nghệ thuật ...................................................................... 81
3.2.2.1 Thời gian hiện thực ............................................................... 83
3.2.2.2. Thời gian tâm lý ................................................................... 85
3.3. Giọng điệu............................................................................................. 88
3.3.1. Giọng điệu buồn thương – chia sẻ ................................................. 90
3.3.2. Giọng điệu hài hước, châm biếm ................................................... 93
3.4. Ngôn từ ................................................................................................. 96
3.4.1. Ngôn ngữ đậm màu sắc công giáo ................................................. 96
3.4.2. Ngôn ngữ độc thoại nội tâm ........................................................... 98
3.4.3. Ngôn ngữ đối thoại ....................................................................... 102
PHẦN III: KẾT LUẬN ................................................................................. 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 108
3
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. So với lịch sử tiểu thuyết thế giới, tiểu thuyết ở nƣớc ta ra đời
muộn hơn nhƣng đây lại là một thể loại văn học có tốc độ phát triển nhanh
chóng, có sức thu hút lớn đối với các nhà văn cũng nhƣ đối với độc giả. Bên
cạnh những thành tựu rực rỡ của truyện ngắn, tiểu thuyết vẫn âm thầm tiến
những bƣớc vững chắc, khẳng định vị trí quan trọng của mình trong nền văn
học dân tộc, đặc biệt là từ thời kỳ Đồi mới (1986). Theo đà phát triển đó,
trong những năm gần đây, tiểu thuyết Việt Nam đƣơng đại có những thành
tựu vƣợt bậc, bên cạnh những gƣơng mặt tiểu thuyết quen thuộc trƣớc năm
1975 vẫn tiếp tục sáng tác có sự xuất hiện một lớp nhà văn mới mà ở họ có
những khả năng khám phá hiện thực cũng nhƣ đổi mới trong thi pháp tiểu
thuyết nhƣ: Bảo Ninh, Dƣơng Hƣớng, Bình Phƣơng ... Trong số đó có tác giả
Vũ Huy Anh. Các nhà văn đã không ngừng khám phá các thủ pháp nghệ thuật
và sáng tạo các kỹ thuật viết làm cho tiểu thuyết đƣơng đại trở nên mới mẻ từ
tƣ tƣởng chủ đề cho tới hình thức nghệ thuật. Vì thế, tìm hiểu những đóng góp
nghệ thuật về tiểu thuyết của bất cứ tác giả nào trong giai đoạn văn học này
cũng là một cách nhìn nhận để khái quát về diện mạo của cả một giai đoạn
văn học.
1.2. Trong văn chƣơng Việt Nam hiện đại, tiểu thuyết viết về đề tài
công giáo đã có những thành công đƣợc khẳng định. Tiểu thuyết Xung đột của
Nguyễn Khải đã đánh dấu cột mộc đầu tiên của đề tài khó khăn và phức tạp
này. Đặc biệt bộ tiểu thuyết tƣơng đối đồ sộ Bão biển của Chu Văn đã ghi
đƣợc thành công lớn. Đây là một hiện thực đƣợc phản ánh khá phong phú,
sinh động và sâu sắc, dẫu hoàn cảnh khách quan đã thay đổi nhƣng ý nghĩa
của các tác phẩm vẫn còn nguyên giá trị. Và những tiểu thuyết của Vũ Huy
4
Anh là những thành công tiếp theo của mảng đề tài này. Tuy chƣa gây đƣợc
tiếng vang lớn nhƣng những tiểu thuyết viết về đề tài công giáo của ông đã có
những thành công riêng, để lại những ấn tƣợng tốt đẹp về ngƣời công giáo
trong sự nghiệp xây dựng đất nƣớc.
Vũ Huy Anh tập trung viết về đề tài công giáo – một mảng đề tài đặc
biệt. Tuy đây không phải là đề tài mới nhƣng đó vẫn là con đƣờng mà không
nhiều ngƣời bƣớc chân vào. Hơn ba mƣơi năm sống và làm báo, viết văn tại
Hà Nội, ông đã xuất bản 15 cuốn tiểu thuyết và truyện. Đó là một con số đáng
kể đối với một đời lao động nghệ thuật. Trong đó, có nhiều cuốn tiểu thuyết
đã đƣợc dƣ luận chú ý và đặc biệt tiểu thuyết Cuộc đời bên ngoài đƣợc giải
thƣởng chính thức của Hội nhà văn năm 1984. Đó thực sự là những tác phẩm
mang thông điệp chính trị và văn hóa sâu sắc.
Đi vào khám phá thế giới nghệ thuật của Vũ Huy Anh cũng là để bạn
đọc biết thêm, yêu mến thêm một cây bút tiểu thuyết mới tràn đầy lòng nhiệt
huyết với nghiệp văn, với cuộc đời đồng thời cũng để khẳng định sự đa dạng
của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại.
Vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài Thế giới nghệ thuật trong
tiểu thuyết của Vũ Huy Anh.
2. Lịch sử vấn đề
Vũ Huy Anh là một gƣơng mặt tiểu thuyết mới nổi trên văn đàn hiện
nay, vì vậy những tác phẩm của ông chƣa đƣợc khám phá nhiều. Các cuốn
tiểu thuyết tiêu biểu của ông nhƣ: Cuộc đời bên ngoài, Trăm năm thoáng
chốc, Dang dở, Cách trở âm dương đã thu hút đƣợc sự chú ý, bình luận của
giới nghiên cứu và một số nhà văn. Song, hầu hết các sáng tác này còn khá
mới mẻ với nhiều bạn đọc.
Trong số bốn tác phẩm trên, Cuộc đời bên ngoài giành đƣợc nhiều sự
quan tâm hơn cả. Viết về tác phẩm này, các nhà nghiên cứu, phê bình đã tập
