ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*******
NGUYỄN THỊ KIM CHI
TƢ TƢỞNG VỀ PHÂN QUYỀN CỦA MỘT SỐ
TRIẾT GIA PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI VÀ Ý NGHĨA CỦA
NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP
QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học
HÀ NỘI - 2016
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*******
NGUYỄN THỊ KIM CHI
TƢ TƢỞNG VỀ PHÂN QUYỀN CỦA MỘT SỐ
TRIẾT GIA PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI VÀ Ý NGHĨA CỦA
NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP
QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60 22 03 01
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Nguyễn Thúy Vân
HÀ NỘI - 2016
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ................................. 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 6
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ........................................... 7
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn ............................ 7
6. Đóng góp mới của luận văn ............................................................................ 8
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn. .................................................... 8
8. Kết cấu của luận văn. ...................................................................................... 8
NỘI DUNG ........................................................................................................... 9
Chƣơng 1 TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG PHÂN QUYỀN
CỦA CÁC TRIẾT GIA PHƢƠNG TÂY THỜI CẬN ĐẠI ............................ 9
1.1 Khái quát về tƣ tƣởng phân quyền ............................................................. 9
1.2 Điều kiện, tiền đề cho sự hình thành tƣ tƣởng phân quyền của các triết
gia phƣơng Tây thời Cận đại ........................................................................... 15
1.2.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội phương Tây thời Cận đại .............. 15
1.2.2 Tiền đề lý luận cho sự hình thành tư tưởng phân quyền ....................... 20
Tiểu kết Chƣơng 1 ............................................................................................. 29
Chƣơng 2 MỘT SỐ NỘI DUNG TƢ TƢỞNG VỀ PHÂN QUYỀN CỦA
CÁC TRIẾT GIA PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI
VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN
NAY .................................................................................................................... 31
2.1 Một số nội dung của tƣ tƣởng về phân quyền ở các triết gia phƣơng
Tây thời Cận đại ................................................................................................ 31
2.1.1 Bản chất của việc phân quyền ................................................................. 31
2.1.2 Cơ sở và một số nguyên tắc phân chia quyền lực................................... 36
2.1.3 Vai trò của các bộ phận quyền lực nhà nước và mối quan hệ giữa
chúng ................................................................................................................... 48
2.2 Giá trị và ý nghĩa tƣ tƣởng phân quyền của các triết gia phƣơng Tây
cận đại đối với việc xây dựng nhà nƣớc pháp quyền ở Việt Nam hiện nay . 59
2.2.1 Một số giá trị và hạn chế trong tư tưởng phân quyền của các nhà triết
học Tây Âu thời cận đại ..................................................................................... 59
2.2.2 Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt nam
hiện nay. .............................................................................................................. 62
2.2.3 Ý nghĩa tư tưởng phân quyền đối với việc xây dựng nhà nước pháp
quyền ở Việt Nam hiện nay ................................................................................ 71
Tiểu kết Chƣơng 2 ............................................................................................ 80
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................... 85
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phân quyền là một trong những lý thuyết chính trị - pháp lý có ý nghĩa
hết sức quan trọng cả trong tư tưởng và thực tiễn chính trị thế giới. So với các
tư tưởng trong chế độ chuyên chế độc tài, lý thuyết phân quyền được coi là tư
tưởng thời đại, đánh dấu sự chuyển biến từ việc sử dụng quyền lực dã man
trong các xã hội chuyên chế sang việc thực thi quyền lực văn minh trong xã
hội dân chủ. Sự hình thành và phát triển của lý thuyết này gắn liền với quá
trình đấu tranh cho bình đẳng, tự do và tiến bộ xã hội, hướng đến xác lập các
mối quan hệ cơ bản giữa pháp luật và quyền lực, cá nhân và cộng đồng, công
dân và nhà nước nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất của việc thực thi quyền
lực. Chính vì vậy, phân quyền được coi là một tất yếu khách quan trong các
nhà nước dân chủ, là điều kiện đảm bảo cho những giá trị tự do được phát
huy, là tiêu chí đánh giá sự tồn tại và phát triển của nhà nước pháp quyền, nơi
chủ quyền nhân dân giữ vai trò tối thượng.
Tư tưởng phân quyền được bàn đến rất sớm trong lịch sử tư tưởng
chính trị phương Tây, đại biểu là Aristotle (384-322 tr.CN) nhưng nó
không phải là hệ thống quan niệm hoàn chỉnh và không được đưa vào
thực hiện cho đến thời kỳ La Mã dưới hình thức nhà nước trong các nền
cộng hòa La Mã.
Chỉ đến thế kỷ 17-18, các nhà tư tưởng John Locke và Charles de
Secondat Montesquieu (Ch.S.Montesquieu), Jean-Jacques Rousseau (J.J.
Rousseau) mới đề cập đến mô hình tam quyền phân lập trong các tác phẩm
của mình. John Locke (1632 - 1704), một nhà triết học người Anh, là người
đầu tiên khởi thảo ra thành hệ thống lý luận hoàn chỉnh về học thuyết phân
quyền, và được thể hiện trong tác phẩm “Khảo luận thứ hai về Chính quyền”.
Tiếp thu và phát triển tư tưởng về thể chế chính trị tự do, chống chuyên chế,