i
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận
được rất nhiều sự hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy giáo, cô giáo,
các tổ chức, cá nhân.
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn Thầy giáo TS. Đồng Thanh Hải, người
thầy đã bồi dưỡng, khuyến khích, và truyền đạt những kiến thức và kinh
nghiệm quý báu cho tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu cũng như
thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Đào tạo Sau đại
học, Khoa Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường, Trường Đại học Lâm
nghiệp đã luôn giúp đỡ nhiệt tình và chỉ dẫn nhiều ý kiến chuyên môn quan
trọng, giúp tôi nâng cao chất lượng luận văn. Tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn
đến toàn thể Ban Giám đốc và cán bộ VQG Cát Bà, Dự án Bảo tồn Voọc Cát
Bà, lãnh đạo và nhân dân các xã Gia Luận, Trân Châu, Việt Hải, huyện Cát
Hải - nơi triển khai đề tài, đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong suốt
thời gian thu thập, điều tra số liệu hiện trường. Cảm ơn gia đình và tập thể lớp
Cao học 19B - QLBV đã luôn động viên, tạo điều kiện tốt nhất cả về vật chất
và tinh thần để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn này.
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn và mong nhận được những ý
kiến, chỉ dẫn của các nhà khoa học và đồng nghiệp.
Cuối cùng, tôi xin cam đoan các kết quả, số liệu được trình bày trong
luận văn là trung thực, khách quan. Các hình ảnh minh họa trong luận văn là
của tác giả.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2013
Tác giả
Tạ Thị Nữ Hoàng
ii
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn ......................................................................................................... i
Mục lục .............................................................................................................. ii
Danh mục các chữ viết tắt ................................................................................. v
Danh mục các bảng .......................................................................................... vi
Danh mục các hình .......................................................................................... vii
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 1
Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ....................................... 4
1.1. Các phương thức tiếp cận bảo tồn .......................................................... 4
1.1.1. Các phương thức bảo tồn truyền thống ........................................... 4
1.1.2. Bảo tồn dựa vào cộng đồng ............................................................. 8
1.2. Các nội dung thường được xem xét trong tiếp cận bảo tồn dựa trên
cộng đồng .................................................................................................... 10
1.2.1. Nhận thức và thái độ của cộng đồng ............................................. 10
1.2.2. Các tác động của cộng đồng địa phương đến bảo tồn .................. 12
1.2.3. Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động bảo
tồn ............................................................................................................ 14
Chương 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..... 17
2.1. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................. 17
2.1.1. Mục tiêu chung .............................................................................. 17
2.1.2. Mục tiêu cụ thể .............................................................................. 17
2.2. Đối tượng, thời gian nghiên cứu .......................................................... 17
2.3. Câu hỏi nghiên cứu .............................................................................. 17
2.4. Nội dung nghiên cứu ............................................................................ 18
2.5. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 18
iii
2.5.1. Thu thập tài liệu thứ cấp ............................................................... 18
2.5.2. Thu thập số liệu thực địa ............................................................... 18
2.5.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu ........................................ 23
Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC
NGHIÊN CỨU ................................................................................................ 27
3.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................ 27
3.1.1. Vị trí địa lý, hành chính ................................................................ 27
3.1.2. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn .......................................................... 28
3.1.3. Địa chất và thổ nhưỡng ................................................................. 30
3.1.4. Thảm thực vật rừng ....................................................................... 31
3.1.5. Khu hệ động vật ............................................................................ 32
3.2. Thực trạng kinh tế - xã hội ................................................................... 33
3.2.1. Thực trạng về dân số và lao động ................................................. 33
3.2.2. Thực trạng về sinh kế và đời sống ................................................ 34
3.2.3. Thực trạng cơ sở hạ tầng ............................................................... 36
Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ............................ 39
4.1. Đánh giá nhận thức của cộng đồng trong bảo tồn động vật hoang dã ở
VQG Cát Bà ................................................................................................ 39
4.1.1. Theo khu vực sinh sống ................................................................ 40
4.1.2. Theo giới tính ................................................................................ 42
4.1.3. Theo độ tuổi .................................................................................. 44
4.1.4. Theo trình độ học vấn ................................................................... 44
4.1.5. Theo nghề nghiệp .......................................................................... 45
4.1.6. Theo mức thu nhập trung bình ...................................................... 47
4.2. Tác động của cộng đồng địa phương tới bảo tồn động vật hoang dã tại
VQG Cát Bà ................................................................................................ 49
iv
4.2.1. Khai thác gỗ, củi ........................................................................... 51
4.2.2. Khai thác lâm sản ngoài gỗ ........................................................... 54
4.2.3. Săn bắn, bẫy bắt động vật hoang dã .............................................. 57
4.2.4. Ảnh hưởng của các hoạt động du lịch ........................................... 58
4.3. Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động bảo tồn
động vật hoang dã ....................................................................................... 63
4.3.1. Chương trình Người gác Voọc ...................................................... 64
4.3.2. Tổ tuần tra bảo vệ rừng ................................................................. 64
4.3.3. Câu lạc bộ bảo vệ rừng.................................................................. 65
4.3.3. Hiệu quả hoạt động của các nhóm cộng đồng bảo vệ rừng .......... 66
4.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn động vật hoang dã dựa vào cộng
đồng tại VQG Cát Bà .................................................................................. 71
4.4.1. Đối với nhận thức và thái độ của người dân ................................. 71
4.4.2. Đối với các tác động của cộng đồng đến tài nguyên thiên nhiên và
ĐVHD ..................................................................................................... 72
4.4.3. Đối với sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn
ĐVHD ..................................................................................................... 75
KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ ............................................................ 77
Kết luận ....................................................................................................... 77
Tồn tại ......................................................................................................... 78
Kiến nghị ..................................................................................................... 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
Nguyên nghĩa
BQL
Ban quản lý
BVR
Bảo vệ rừng
CITES
Công ước quốc tế về buôn bán động thực vật quốc tế
CĐĐP
Cộng đồng địa phương
CLB
Câu lạc bộ
ĐDSH
Đa dạng sinh học
ĐVHD
Động vật hoang dã
DTSQ
Dự trữ sinh quyển
FFI
Tổ chức Động thực vật quốc tế
FIPI
Viện Điều tra quy hoạch
IUCN
Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên thế giới
KBT
Khu bảo tồn
KDTSQ
Khu dự trữ sinh quyển
LSNG
Lâm sản ngoài gỗ
PRA
Đánh giá nông thôn có người dân tham gia
QLBV
Quản lý bảo vệ
TNR
Tài nguyên rừng
UBND
Ủy Ban Nhân dân
UNESCO
Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc
VQG
Vườn quốc gia
WWF
Quỹ Quốc tế về bảo vệ thiên nhiên
