LỜI MỞ ĐẦU
Ngay từ những năm 60 của thế kỷ 19 các Tập đoàn kinh tế đã nối tiếp
nhau ra đời ở các nước tư bản. Đó là một tổ chức tiên tiến đại diện cho trình độ
phát triển cao của lực lượng sản xuấtvà nền kinh tế xã hội, là các doanh nghiệp
có quan hệ với nhau về công nghệ và lợi ích kinh tế. Ngày nay nhiều Tập đoàn
kinh tế đóng vai trò chi phối và tác động mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế của
các quốc gia trên thế giới.
Trong những năm qua , ở nước ta , quan hệ sản xuất đã có bước đổi mới
phù hợp với tính chất , trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đảng và Nhà
nước ta chủ trương thực hiện cải cách toàn diện các doanh nghiệp Nhà nước,
thực hiện lại việc sắp xếp các doanh nghiệp như: cổ phần hoá, bán khoán, cho
thuê các doanh nghiệp Nhà nước. Trong công cuộc cải cách đó, Đảng và Nhà
nước ta cũng chủ trương thành lập các TCTy với mục tiêu là hình thành nên
những Tập đoàn kinh tế mạnh, kinh doanh trong những ngành, lĩnh vực kinh tế
quan trọng của đất nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc
tế.
Đối với nước ta, mô hình công ti mẹ-công ti con là một khái niệm mới,
một phạm trù mới trong lĩnh vực kinh tế học, tuy trên thế giới khái niệm về Tập
đoàn kinh doanh và mô hình tập đoàn theo hình thức công ti mẹ-công ti con đã
qua một thời gian phát triển .Trong bối cảnh toàn cầu hoá về kinh tế mạnh mẽ để
tránh khỏi tụt hậu ngày càng xa , Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế chung
.Việc hình thành và phát triển các tổng công ty theo mô hình công ti mẹ-công ty
con sẽ phát huy các ngành kinh tế mũi nhọn giúp nước ta hội nhập vào nền kinh
tế khu vực và thế giới .
Việc thành lập các tổng công ty theo mô hình công ti mẹ -công ti con đang
đặt ra rất nhiều vấn đề mà Đảng , Nhà nước và các bộ ngành liên quan phải giải
quyết . Từ nhu cầu cấp thiết và tính chất quan trọng đó , chúng em đã đi sâu tìm
1
hiểu và nghiên cứu về vấn đề này trong đề án Kinh tế chính trị "Tính tất yếu
khách quan và con đường hình thành công ty mẹ-công ty con ở Việt Nam "
Do còn nhiều hạn chế nên đề án không tránh khỏi nhiều thiếu sót. Chúng
em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ hướng dẫn tận tình của Tiến sĩ Lê Thục.
Chúng em cũng rất mong nhận được sự góp ý của thầy để hoàn thiện hơn nữa đề
án .
Thay mặt nhóm sinh viên thực hiện
Sinh viên
Ngô Thuý Phượng
2
PHẦN I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH
MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ-CÔNG TY CON
Ở VIỆT NAM
1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON.
1.1.1. Khái niệm.
Công ty mẹ là công ty có ít nhất một công ty con trở lên; có thể là Doanh
nghiệp nhà nước, hoặc Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần...
Công ty con là công ty có 100% vốn của công ty mẹ hoặc đa sở hữu trong
đó có trên 50% vốn của công ty mẹ. Như vậy công ty con phải chịu sự kiểm soát
( chi phối ) của công ty mẹ
Mô hình công ty mẹ - công ty con tồn tại chủ yếu dưới hai dạng sau:
Một là, Công ty quản lý vốn : mục tiêu chủ yếu của công ty này là đầu tư
vào các công ty khác. Cơ cấu tổ chức của nó bao gồm các bộ phận điều phối, lập
kế hoạch và tiến hành kinh doanh trong pham vi các công ty con.
Hai là, Công ty quản lý hoạt động : là mô hình đặc trưng của công ty mẹ và
công ty con của chúng. Công ty này có chức năng kinh doanh nhưng đồng thời
sở hữu và kiểm soát nhóm các công ty con của nó. Các công ty được tổ chức
thành các pháp nhân riêng được tham gia các giao dịch một các độc lập.
1.1.2. Đặc điểm :
Mặc dù tên gọi khác nhau, hình thức tổ chức của các công ty mẹ và công ty
con khác nhau nhưng nói chung mô hình công ty mẹ công ty con có một số đặc
điểm chung cơ bản như sau :
Thứ nhất là, có quy mô rất lớn về vốn, lao động, doanh thu và phạm vi
hoạt động.
3
Do công ty mẹ - công ty con vừa có sự tích tụ của bản thân doanh nghiệp lại
vừa có sự tập trung giữa các doanh nghiệp. Vì vậy nó vừa nâng cao được trình
độ xã hội hoá sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, vừa có năng
lực cạnh tranh mạnh hơn các công ty riêng lẻ.
Điều này thể hiện rất rõ, trước hết ở quy mô vốn của công ty mẹ - công ty
con. Trong công ty mẹ - công ty con thì vốn được tập trung từ nhiều nguồn khác
nhau, được bảo toàn và phát triển không ngừng, đẩy nhanh quá trình tích tụ và
tập trung vốn cho công ty mẹ - công ty con.
Nhìn chung các mô hình công ty mẹ - công ty con có hai con đường cơ bản
để tạo ra vốn :
Cách thứ nhất, tự tạo vốn theo con đường hướng nội là chủ yếu, bằng cách
tích luỹ nội bộ nền kinh tế. Nguồn vốn chủ yếu là vốn nhà nước thông qua những
cơ chế khác nhau:
- Nhà nước cấp vốn ban đầu dưới dạng đầu tư trực tiếp hoặc góp vốn cổ
phần lớn nhất.
- Tạo cơ chế để công ty tự tích luỹ vốn như cho phép để lại tất cả hoặc
một phần lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh, không
đánh thuế thu nhập.
- Cho vay tín dụng ưu đãi, cho phép huy động vốn thông qua phát hành
trái phiếu, cổ phiếu...
- Sát nhập, hợp nhất các công ty lớn cùng ngành nghề hoặc nằm trong
cùng một quy trình công nghệ có liên quan đến sản phẩm cuối cùng trên
cùng một địa bàn.
Cách thứ hai, tạo dựng vốn theo con đường hướng ngoại là thu hút nguồn
đầu tư thông qua các dự án đầu tư nước ngoài, liên doanh, liên kết, phát hành trái
phiếu, cổ phiếu và vốn vay nước ngoài.
4
Với số vốn lớn, công ty mẹ - công ty con có khả năng chi phối và cạnh
tranh mạnh trên thị trường , mở rộng nhanh chóng quy mô sản xuất , đổi mới
công nghệ, nâng cao năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm và vì vậy
đạt doanh thu lớn
Một vấn đề nữa là về lực lượng lao động trong công ty mẹ - công ty con.
Lực lượng lao động trong công ty mẹ - công ty con không chỉ lớn về số lượng,
mà còn mạnh mẽ về chất lượng, được tuyến chọn và đào tạo rất nghiêm ngặt.
Phạm vi hoạt động của công ty mẹ - công ty con rất rộng, không chỉ ở phạm
vi lãnh thổ một quốc gia, mà ở nhiều nước hoặc phạm vi toàn cầu.
Với quy mô vốn lớn , nhiều lao động, áp dụng sự tiến bộ khoa học kĩ thuật
hiện đại về thông tin liên lạc, phương tiện giao thông vận tải... các công ty mẹ -
công ty con đã thực hiện phân công lao động trong nội bộ công ty mẹ - công ty
con như bố trí các điểm sản xuất, xây dựng mạng lưới tiêu thụ sản phẩm, thậm
chí cả các khâu khác nhau của sản xuất sản phẩm trên phạm vi toàn thế giới.
Thứ hai là, các công ty mẹ - công ty con đều hoạt động kinh doanh đa
ngành, đa lĩnh vực.
Chiến lược sản phẩm và hướng đầu tư luôn thay đổi phù hợp với sự phát
triển của công ty mẹ - công ty con và môi trường kinh doanh, nhưng mỗi ngành
đều có định hướng ngành chủ đạo , lĩnh vực đầu tư mũi nhọn với những sản
phẩm đặc trưng của công ty mẹ - công ty con. Qua quá trình hoạt động, phát
triển , quy mô và cơ cấu kinh doanh của công ty mẹ - công ty con dần được mở
rộng , đa dạng hoá các loại hình kinh doanh, phù hợp với đòi hỏi của thị trường
và sự phát triển của nền kinh tế. Bên cạnh những đơn vị sản xuất hoặc thương
mại , các công ty mẹ - công ty con mở rộng các hoạt động sang lĩnh vực khác
như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, nghiên cứu khoa học...
Các công ty mẹ - công ty con hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực là để phân
tán rủi ro, mạo hiểm vào các mặt hàng, các lĩnh vực kinh doanh khác nhau, bảo
5
