Những lưu ý đối với
doanh nghiệp trong
quá trình đàm phán,
ký kết và thực hiện
hợp đồng thương mại
Việt Nam đang trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu, đòi hỏi
các doanh nghiệp phải năng động và có vốn hiểu bi
ết pháp luật vững
vàng nhằm có được ưu thế trong cuộc cạnh tranh khốc liệt của
thương trường qua đó đạt hiệu quả cao trong kinh doanh không chỉ
đối với thị trường trong nước mà còn phải đứng vững trên thị
trường thế giới. Tranh chấp trong kinh doanh là không thể tránh
khỏi, nhất là đối với cơ chế mở và một nền kinh tế thị trường đang
theo xu hướng khu vực hóa, toàn cầu hóa như hiện nay. Tuy nhiên,
do sự chủ quan và không được trang bị kiến thức pháp luật đầy đủ,
các doanh nghiệp thường gặp phải những tổn thất không đáng có
dẫn tới sự thua thiệt, tổn thất rất lớn trong kinh doanh và thậm chí
là phá sản.
Theo thống kê mới nhất hiện nay thì các vướng mắc, tranh chấp đ
ã
và đang diễn ra tập trung phần lớn trong quá trình đàm phán, giao kết v
à
thực hiện hợp đồng. Vì vậy, trong phạm vi bài vi
ết mang tính chất
nghiên cứu này, tác giả có đề cập đến hợp đồng thương mại và nh
ững
lưu ý đối với doanh nghiệp trong quá trình đàm phán, ký kết và th
ực
hiện loại hợp đồng này:
Trong hoạt động thương mại thì hợp đồng
thương mại còn đóng vai
trò là một phương tiện rất quan trọng để bảo đảm sự an toàn pháp lý cho
các bên trong hợp đồng,
nhuận cũng như các rủi ro có thể xảy ra trong tương lai. Hì
nh thức của
hợp đồng thương mại là đa dạng,
từ những bản hợp đồng rất đơn giản
với những thỏa thuận cũng rất đơn giản và ngắn ngọn đến những bản
hợp đồng phức tạp,
đồ sộ được soạn thảo công phu bởi những luật sự
giỏi,
dày dặn kinh nghiệm trên thế giới và có hiệu lực áp dụng vượt ra
khỏi phạm vi của một quốc gia.
Những vẫn đề cần lưu ý khi soạn thảo, đàm phán h
ợp đồng
thương mại:
1. Lưu ý chung:
- Về nguồn pháp luật điều chỉnh và có liên quan đến nội dung c
ủa
hợp đồng: Ví dụ, nếu là hợp đồng mua bán hàng hoá, thì pháp lu
ật có
liên quan là những văn bản pháp luật về thương mại, dân sự, cụ thể l
à
Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại (LTM), Luật Đầu t
ư, Luât Doanh
nghiệp v.v.. các văn bản pháp luật hướng dẫn các Luật nêu trên; Ngh
ị
định hướng dẫn LTM về mua bán hàng hoá, Ngh
ị định quy định danh
mục các mặt hàng h
ạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện
hoặc cấm kinh doanh. Nếu là hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế th
ì
kiến thức về thói quen thương mại, thông lệ, tập quán quốc tế, điều ư
ớc
quốc tế mà Việt Nam là thành viên, các cam kết Quốc tế song ph
ương,
đa phương, và cam kết trong khu vực của Việt Nam, pháp luật li
ên quan
đến địa vị pháp lý của các bên cũng là những kiến thức và thông tin r
ất
quan trọng liên quan trực tiếp đến nội dung cũng như tính h
ợp pháp, hợp
lệ của hợp đồng. Bên cạnh đó, những người liên quan tr
ực tiếp đến quá
trình soạn thảo, đàm phán hợp đồng còn phải rà soát, lưu ý đến toàn b
ộ
những văn bản pháp luật có liên quan đến nội dung, lĩnh v
ực của hợp
đồng.
Khi soạn thảo hợp đồng, ngư
ời soạn thảo cần phải bảo đảm các yếu
tố như:
- Bảo đảm về mặt hình thức của hợp đồng
Trong trường hợp nào mà pháp luật yêu cầu hợp đồng phải đư
ợc lập
thành văn bản, phải có công chứng hoặc chứng thực, phải đăng ký ho
ặc
xin phép thi phải tuân theo các quy định đó.
Đối với một số loại hợp đồng mà pháp luật yêu c
ầu phải công
chứng, chứng thực thì những loại hợp đồng đó phải đư
ợc đem đi công
chứng hoặc chứng thực thì mới có hiệu lực.
- Bảo đảm về mặt nội dung của hợp đồng
Về nguyên tắc, nội dung của hợp đồng có các bên t
ự thoả thuận theo
nguyên tắc tự do ý chí, bình đẳng và thiện chí với nhau. Tuy nhi
ên, Pháp
luật cũng yêu cầu nội dung của hợp đồng không đư
ợc vi phạm điều cấm
của pháp luật, không trái đạo đức xã hội.
Điều cấm của pháp luật là nh
ững quy định của pháp luật không cho
phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định.
Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung giữa ngư
ời với
người trong đời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng.
- Đảm bảo đối tượng của hợp đồng là những hàng hoá mà pháp lu
ật
không cấm, không trái đạo đức xã hội.
- Đảm bảo người tham gia giao dịch phải hoàn toàn tự nguyện
- Đảm bảo người tham gia hợp đồng có năng lực hành vi dân sự.
+ Năng lực hành vi dân sự của cá nhân: căn cứ vào các Đi
ều 17, 18
và 19 của BLDS thì người từ đủ 18 tuổi trở lên là người th
ành niên và
người thành niên là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Như v
ậy,
theo quy định này thì chỉ có người nào có đủ từ 18 tuổi trở lên m
ới bằng
chính hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền và ngh
ĩa vụ dân sự.
Còn những trường hợp khác chưa đủ 18 tuổi thì khi giao k
ết, xác lập,
thực hiện một giao dịch dân sự nào đó phải được ngư
ời đại diện theo
pháp luật đồng ý. Quy định này nhằm bảo vệ các giao dịch khi đư
ợc xác
lập phải được xác lập bởi những ngư
ời có đủ khả năng để tự nhân danh
mình quyết định mọi hành vi của mình, đ
ảm bảo không gây thiệt hại cho
người khác.
Trong trường hợp người đã đủ 18 tuổi nhưng lại mắc bệnh như b
ệnh
tâm thần hoặc mắc các bệnh khác gây ra tình trạng mất năng lực h
ành vi
thì cũng không được tự mình giao kết hợp đồng mà ph
ải có đại diện
pháp luật.
Tương tự như vậy, đối với những ngư
ời từ 6 tuổi đến duới 18 tuổi
khi giao kết hợp đồng cũng phải có ngư
ời đại diện theo pháp luật đồng
ý.
+ Năng lực hành vi dân sự của pháp nhân:
Về nguyên t
ắc, thời điểm tổ chức, doanh nghiệp hay pháp nhân
được coi là có năng lực hành vi dân sự đầy đủ phải căn cứ vào quy đ
ịnh
của pháp luật. Pháp luật doanh nghiệp được coi là ngu
ồn pháp lý chủ
yếu điều chỉnh/quy định năng lực hành vi dân s
ự của tổ chức/doanh
nghiệp/pháp nhân. Bên c
ạnh đó, doanh nghiệp/tổ chức đó hoạt động
trong lĩnh vực nào thì sẽ chịu thêm s
ự điều chỉnh của văn bản pháp luật
của lĩnh vực đó, ví dụ pháp luật về doanh nghiệp, thương mại, đầu tư
,
ngân hàng tín dụng, bảo hiểm v.v..
Thông thường năng lực hành vi của pháp nhân hay tổ chức đư
ợc
tính kể từ thời điểm doanh nghiệp đó được thành l
ập về mặt pháp lý/thừa
nhận sự tồn tại về mặt pháp lý, ví dụ như kể từ ngày đư
ợc cấp giấy phép