Mất ngủ ở người cao tuổi,
khắc phục thế nào?
Đối với người cao tuổi (NCT) thì giấc ngủ là vô cùng quan trọng. Khi
bị mất ngủ sẽ kèm theo nhiều điều phiền toái. Ngủ không ngon, giấc ngủ
chập chờn hoặc thời gian ngủ ngắn ở NCT có thể gọi là hiện tượng mất ngủ.
Nguyên nhân gây mất ngủ ở NCT có thể phân ra mấy loại sau đây:
Mất ngủ do tuổi cao, các chức năng của con người bị suy giảm một cách
đáng kể. Mất ngủ do bệnh lý. Mất ngủ do ảnh hưởng xấu của môi trường
đang sinh sống. Mất ngủ do chế độ sinh hoạt, ăn, uống không điều độ và mất
ngủ do dùng một số thuốc để điều trị một số bệnh nào đó. Các nguyên nhân
vừa nêu có thể là đơn độc nhưng có thể là có sự kết hợp của hai hay nhiều
nguyên nhân lại với nhau.
Mất ngủ do chức năng của cơ thể bị suy giảm
Đây là một nguyên nhân có thể nói rất khó tránh khỏi. Tuổi tác càng
cao thì mọi chức năng của cơ thể đều bị suy giảm, trong đó chức năng của
hệ thần kinh trung ương là rất nhạy cảm. Tế bào thần kinh trung ương của
con người kể từ lúc phôi thai phát triển cho đến khoảng 25 tuổi là hoàn
chỉnh. Sau lứa tuổi này thì mỗi ngày có khoảng 3.000 tế bào nơ ron thần
kinh bị hủy hoại và như vậy ngoài ảnh hưởng đến các chức năng khác thì
giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng.
Mất ngủ do bệnh tật
Có rất nhiều loại bệnh làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của NCT, loại hay
gặp nhất là đau nhức xương khớp. Bệnh đau nhức xương khớp có thể biểu
hiện cả ngày lẫn đêm nhưng hay gặp nhất vẫn là ban đêm làm cho giấc ngủ
không sâu, chập chờn và nhiều khi đau nhức không thể ngủ được, nhất là khi
thay đổi thời tiết.
- Bệnh về tim mạch: Bệnh tim mạch làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của
NCT có nhiều loại nhưng hay gặp nhất là bệnh tăng huyết áp, thiếu máu cơ
tim (thiểu năng mạch vành) làm cho NCT hay bị đau tức ngực, khó chịu và
nhiều khi lo lắng làm ảnh hưởng rất nhiều đến giấc ngủ (không ngủ được
hoặc khó ngủ, ngủ không ngon giấc).
- Bệnh về đường hô hấp: NCT hay gặp một số bệnh về đường hô hấp
nhất là bệnh giãn phế quản, hen phế quản... gây ho nhiều, càng ho thì không
thể nào ngủ được. Các bệnh này thường xuất hiện nặng về ban đêm nhất là
lúc có áp thấp nhiệt đới, gió mùa đông bắc, ẩm ướt... Hen phế quản là một
bệnh gây khó thở dữ dội, thiếu ôxy trầm trọng làm cho người bệnh lo lắng,
hốt hoảng, nếu không có biện pháp xử trí thích hợp thì cực kỳ nguy hiểm và
như vậy người bệnh cũng không thể ngủ được, thậm chí mất ngủ nhiều đêm
liền làm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe.
- Các bệnh về đường tiêu hóa: Bệnh đường tiêu hóa ảnh hưởng nhiều
nhất đến giấc ngủ là bệnh về dạ dày và bệnh viêm đại tràng mạn tính. NCT
nếu mắc một trong 2 bệnh này thì ảnh hưởng rất lớn đến giấc ngủ, nhiều
người bị đau suốt đêm không thể nào chợp mắt được. Bệnh viêm đại tràng
mạn tính cũng thường hay đau về đêm và gây rối loạn tiêu hóa. Cơn đau âm
ỉ, khó chịu làm cho bệnh nhân mất ngủ kéo dài, lo lắng nhiều và gầy sút
trông thấy. Đây là một vòng luẩn quẩn: đau không ngủ được và không ngủ
được thì càng đau.
- Các bệnh về tiết niệu, tuyến tiền liệt, đái tháo đường cũng là một
trong các tác nhân làm cho NCT mất ngủ. Các bệnh về đường tiết niệu hay
gặp ở NCT là u xơ tuyến tiền liệt, đái tháo đường, sỏi tiết niệu (sỏi thận,
bàng quang, niệu quản, niệu đạo), thường hay đi tiểu đêm gây mất ngủ hoặc
giấc ngủ không sâu, không ngon.
Mất ngủ do ảnh hưởng xấu của môi trường đang sinh sống
Môi trường sống có tác động rất lớn đến đời sống con người, trong đó
có NCT. Môi trường trong sạch, không bụi bặm, ít tiếng ồn góp phần đáng
kể trong cuộc sống của NCT, làm cho NCT sống khỏe mạnh, vui vẻ và luôn
làm được những việc có ích cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Tuy vậy
có một số yếu tố hay gặp như nhà chật chội, đông người, nhiều tiếng ồn ào,
mất vệ sinh... làm cho NCT rất khó ngủ. Những tồn tại này thường gặp ở
vùng đô thị còn NCT sống ở vùng nông thôn, miền núi thì tác động của môi
trường là tác động tốt vì có không khí trong lành, ít tiếng động, tiếng ồn...
Mất ngủ do ăn, uống không điều độ
NCT nếu ăn, uống điều độ thì ngoài việc bảo đảm cho sức khỏe tốt
còn có tác dụng rất hữu ích trong giấc ngủ làm cho giấc ngủ ngon, sâu, tinh
thần luôn được sảng khoái, hồ hởi, phấn chấn và sống lạc quan hơn. Nếu ăn
uống quá no, uống nhiều nước trước khi đi ngủ hoặc uống nhiều bia, rượu;
ăn nhiều chất kích thích thì ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ, đặc biệt là những
NCT có một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp, thiểu năng mạch vành, u
xơ tuyến tiền liệt, đái tháo đường...
NCT nên làm gì để có giấc ngủ ngon?
Tùy theo từng hoàn cảnh của từng cá thể mà tự điều chỉnh một cách
hài hòa để làm sao cho giấc ngủ tốt. Hầu hết NCT đều có sổ khám bệnh, vì
vậy nên đi khám bệnh định kỳ để biết được tình trạng sức khỏe của mình.
Khi phát hiện có bệnh, đặc biệt là bệnh mạn tính phải tuyệt đối tuân theo chỉ
định và tư vấn của bác sĩ, không tự tiện mua thuốc hoặc nghe theo lời mách
bảo để tự điều trị, bởi vì thuốc (cả thuốc tây y lẫn thuốc nam, ngoài tác dụng