MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
Xét từ góc độ công tác tuyên truyền, truyền thông trên nền tảng chủ nghĩa
Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và tiếp cận lý thuyết truyền thông hiện đại,
có thể khẳng định: giữa truyền thông và phát triển có một mối liên hệ chặt chẽ;
“đẩy mạnh công tác tuyên truyền … nhằm khai thác và phát huy tốt nhất mọi
nguồn lực về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” là giải pháp quan trọng. Một số
nhà nghiên cứu truyền thông phát triển cũng chỉ ra rằng, những hạn chế trong
phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam bắt nguồn từ việc áp dụng mô hình
truyền thông truyền bá (diffusion) và mô hình phát triển hiện đại hóa
(modernization) vốn đã phát huy tác dụng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp
nông thôn Việt Nam trong giai đoạn trước đổi mới - nhưng đã không thể đáp ứng
yêu cầu của giai đoạn phát triển hiện nay. Vì vậy, nghiên cứu đề xuất mô hình
truyền thông phát triển nông nghiệp phù hợp giai đoạn mới là yêu cầu vô cùng
cấp thiết. Dựa trên kết quả nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trong và ngoài
nước, nghiên cứu sinh cho rằng việc áp dụng mô hình truyền thông phát triển
trong lĩnh vực nông nghiệp là hướng nghiên cứu tối ưu.
Một trong những phương hướng cơ bản để phát triển nền nông nghiệp bền
vững vùng Tây Bắc được xác định là cần nâng cao hiệu quả truyền thông phát
triển nông nghiệp. Muốn nâng cao hiệu quả truyền thông phát triển nông nghiệp
bắt buộc phải đổi mới phương thức truyền thông. Để hiện thực hóa phương
hướng đổi mới phương thức hoạt động truyền thông, vấn đề rất cơ bản, cấp bách
là phải đề xuất và luận chứng cho một mô hình truyền thông phát triển nông
nghiệp cho khu vực thay thế từng bước cho mô hình truyền thông hiện đang tồn
tại. Trước những lý do trên, tác giả quyết định chọn vấn đề “Mô hình truyền
thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ
ngành Báo chí học của mình.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất một mô hình truyền thông
phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc và luận chứng cho các giải pháp, những
khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của truyền thông phát triển nông nghiệp trong
vùng.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để có thể đạt được mục đích nghiên cứu nói trên, nghiên cứu sinh đã thực
hiện những nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu dưới đây:
- Thứ nhất, hệ thống hóa các quan niệm cơ bản của giới nghiên cứu truyền
thông nhằm hình thành cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của nghiên cứu mô hình
truyền thông phát triển nông nghiệp, đề xuất cho mô hình truyền thông phát triển
nông nghiệp vùng Tây Bắc Việt Nam;
- Thứ hai, nghiên cứu nhằm nhận dạng thực trạng, vấn đề đặt ra đối với cơ
chế truyền thông phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc qua khảo sát trên địa bàn
hai tỉnh Sơn La và Lai Châu.
- Thứ ba, đề xuất và luận chứng cho các phương hướng cơ bản, các nhóm
giải pháp chủ yếu nhằm góp phần đổi mới mô hình truyền thông phát triển nông
nghiệp ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mô hình truyền thông phát triển nông
nghiệp với tính cách là một tập hợp các thành tố cơ bản của truyền thông, các
mối quan hệ giữa các thành tố ấy và cơ chế tác động của mô hình ấy đối với sự
phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu của đề tài là hoạt động truyền thông phục vụ phát
triển nông nghiệp vùng Tây Bắc Việt Nam.
- Đối tượng khảo sát của đề tài luận án là các phương thức truyền thông
phục vụ phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc, bao gồm: một là, thời gian nghiên
cứu và khảo sát là từ sau năm 1986, khi Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới; hai
là, địa bàn khảo sát đại diện cho vùng Tây Bắc được chọn là hai tỉnh Sơn La và
Lai Châu.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Một là, mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp cho một khu vực xác
định cần được xây dựng trên một nền tảng các lý thuyết hiện đại về truyền thông
phát triển, đồng thười phù hợp với điều kiện đặc thù về văn hóa, xã hội, tự nhiên
… trong khu vực đó.
Hai là, mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp khu vực Tây Bắc
hiện nay chủ yếu được vận hành theo cơ chế thông tin một chiều, còn mang tính
áp đặt nên chưa thực sự phát huy vai trò của truyền thông đối với sự phát triền
nông nghiệp vùng Tây Bắc Việt Nam.
Ba là, mô hình truyền thông phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc được đề
xuất một mặt là khắc phục các hạn chế, yếu kém của truyền thông phục vụ phát
triển nông nghiệp hiện có, đồng thời còn phải kế thừa, phát huy thế mạnh tiềm
năng, các ưu điểm của hoạt động truyền thông phát triển nông nghiệp trong
vùng.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận của luận án là những lý thuyết hiện đại về truyền thông phát
triển, vai trò của truyền thông phát triển đối với phát triển xã hội, phát triển nông
nghiệp bền vững. Luận án được triển khai trên những quan điểm cơ bản của Chủ
nghĩa Mác – Lê-nin, của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển nông nghiệp, về
tuyên truyền, truyền thông phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn ...
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu chủ đạo trong luận án là phương pháp phân tích
– tổng hợp, được sử dụng trong nghiên cứu tài liệu kết hợp với phương pháp quy
nạp – diễn dịch được sử dụng trong khảo sát đánh giá thực trạng truyền thông
phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc. Đồng thời luận án cũng được triển khai
theo các phương pháp cụ thể: phương pháp thống kê, phương pháp phỏng vấn
định lượng, kết hợp với phỏng vấn sâu tại hai địa bàn Sơn La, Lai Châu.
6. Đóng góp mới của luận án
Thứ nhất, đây là luận án đầu tiên nghiên cứu, đề xuất mô hình truyền
thông phát triển nông nghiệp ở Tây Bắc, trong đó bước đầu nêu ra các thành tố
của mô hình, các mối quan hệ cơ bản giữa các thành tố trong mô hình ấy.
Thứ hai, luận án đã nghiên cứu đánh giá thực trạng hoạt động truyền thông
phát triển nông nghiệp, phát hiện các ưu điểm, hạn chế thiếu sót, nguyên nhân và
vấn đề đặt ra đối với truyền thông phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc.
Thứ ba, luận án đề xuất và luận chứng cho các phương hướng cơ bản, một
số giải pháp chủ yếu có thể được áp dụng nhằm phát huy vai trò của truyền
thông đáp ứng các yêu cầu của phát triển nông nghiệp vùng Tây Bắc trong giai
đoạn hiện nay.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
7.1. Ý nghĩa lý luận
Luận án có đóng góp nhất định vào việc làm đầy đủ hơn hệ thống các
quan niệm cơ bản về truyền thông phát triển nông nghiệp và mô hình truyền
thông phát triển nông nghiệp, là công trình đầu tiên tiến hành đánh giá một cách
tương đối hệ thống đối với hoạt động truyền thông phát triển nông nghiệp, các
phương thức truyền thông phục vụ phát triển nông nghiệp đang thực hiện ở Tây
Bắc Việt Nam.
7.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận án là cơ sở quan trọng để những người trực
tiếp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là những nhà quản lý tham
khảo để xây dựng mô hình truyền thông phát triển, mô hình truyền thông phát
triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện đặc thù địa phương, đảm bảo cho phát
triển bền vững. Luận án cũng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc học
tập, nghiên cứu của sinh viên chuyên ngành báo chí, truyền thông và những ai
quan tâm.
8. Kết cấu của luận án
