intTypePromotion=1
ADSENSE

Mô thức tiếp nhận thông tin báo chí của người dân Hà Nội và những nhân tố ảnh hưởng - Trần Bá Dung

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

71
lượt xem
6
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Mô thức tiếp nhận thông tin báo chí của người dân Hà Nội và những nhân tố ảnh hưởng" tìm hiểu và đánh giá về một số loại hình mô thức tiếp nhận thông tin báo chí của người dân, tìm hiểu các yếu tố tác động, đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng và hoạt động hiệu quả báo chí.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Mô thức tiếp nhận thông tin báo chí của người dân Hà Nội và những nhân tố ảnh hưởng - Trần Bá Dung

54 X· héi häc sè 1 (101), 2008<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n<br /> Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> TrÇn B¸ Dung<br /> <br /> <br /> Nh»m nhËn diÖn c¸c m« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ vµ nh÷ng nh©n tè<br /> ¶nh h­ëng ®Õn m« thøc tiÕp nhËn cña c«ng chóng - ng­êi d©n trong c¸c hé gia ®×nh<br /> Hµ Néi, cuéc kh¶o s¸t nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña c«ng chóng Hµ Néi<br /> ®èi víi c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ, thÓ hiÖn qua c¸c m« thøc tiÕp nhËn ®­îc tiÕn hµnh vµo<br /> th¸ng 8/2006 t¹i 3 ph­êng, x· cña thµnh phè Hµ Néi lµ ph­êng Hµng B«ng (quËn<br /> Hoµn KiÕm), ph­êng Nh©n ChÝnh (quËn Thanh Xu©n) vµ x· T©y Tùu (huyÖn Tõ<br /> Liªm). Tæng sè mÉu ®iÒu tra lµ 630 mÉu (tõ 16 tuæi trë lªn) t¹i 630 hé gia ®×nh.<br /> Trong ®ã néi thµnh 424 mÉu (tØ lÖ 2/3), ngo¹i thµnh 206 mÉu (tØ lÖ 1/3), t­¬ng øng víi<br /> tØ lÖ thùc c¬ cÊu d©n sè Hµ Néi ®Õn cuèi 2005: néi thµnh 2,0 triÖu ng­êi vµ ngo¹i<br /> thµnh 1,04 triÖu.<br /> Bµi viÕt b­íc ®Çu t×m hiÓu vµ ®¸nh gi¸ vÒ mét sè lo¹i h×nh m« thøc tiÕp nhËn<br /> th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n c¸c ®iÓm kh¶o s¸t, t×m hiÓu c¸c yÕu tè t¸c ®éng, trªn c¬ së<br /> ®ã, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p gãp phÇn n©ng cao chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng b¸o chÝ.<br /> 1. Kh¸i niÖm<br /> C«ng chóng b¸o chÝ ®­îc hiÓu lµ nh÷ng nhãm lín d©n c­, kh«ng ®ång nhÊt<br /> trong x· héi, ®­îc b¸o chÝ h­íng vµo ®Ó t¸c ®éng hoÆc chÞu ¶nh h­ëng, t¸c ®éng cña<br /> b¸o chÝ vµ cã t¸c ®éng trë l¹i, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸, quyÕt ®Þnh hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña<br /> c¬ quan b¸o chÝ. “C«ng chóng b¸o chÝ” lµ mét bé phËn cña “c«ng chóng truyÒn th«ng”,<br /> ng­îc l¹i khi nãi “c«ng chóng truyÒn th«ng” lµ bao hµm c¶ “c«ng chóng b¸o chÝ”.<br /> C«ng chóng Hµ Néi lµ nh÷ng nhãm lín d©n c­ Hµ Néi, kh«ng ®ång nhÊt, ®­îc b¸o<br /> chÝ h­íng vµo t¸c ®éng hoÆc chÞu ¶nh h­ëng, t¸c ®éng cña b¸o chÝ vµ cã t¸c ®éng trë<br /> l¹i, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸, quyÕt ®Þnh hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña b¸o chÝ.<br /> M« thøc tiÕp nhËn: Kh¸i niÖm m« thøc vµ m« thøc tiÕp nhËn ®· ®­îc sö dông<br /> kh¸ réng r·i trong nghiªn cøu truyÒn th«ng (Philip Breton vµ Serge Proulx - 1996;<br /> TrÇn H÷u Quang -1998; T¹ Ngäc TÊn - 2001,...). Mét c¸ch chung nhÊt, m« thøc tiÕp<br /> nhËn ®­îc hiÓu lµ nh÷ng m« h×nh, c¸ch thøc, møc ®é vµ môc ®Ých tiÕp nhËn th«ng tin<br /> b¸o chÝ, cña c«ng chóng. Ch¼ng h¹n, ng­êi d©n th­êng ®äc b¸o, nghe ®µi, xem truyÒn<br /> h×nh víi ai, ë ®©u, vµo lóc nµo, ë møc ®é nµo, hä th­êng thÝch nh÷ng néi dung nµo,<br /> môc ®Ých ®Ó lµm g×, v. v... Chóng t«i kh¸i qu¸t m« thøc tiÕp nhËn b»ng s¬ ®å ë H×nh 1.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 55<br /> <br /> <br /> H×nh1: S¬ ®å kh¸i qu¸t m« thøc tiÕp nhËn<br /> <br /> <br /> M« thøc<br /> tiÕp nhËn<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Møc ®é C¸ch thøc Môc ®Ých<br /> tiÕp nhËn tiÕp nhËn tiÕp nhËn<br /> <br /> <br /> 2. M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña c«ng chóng Hµ Néi<br /> Tõ kÕt qu¶ kh¶o s¸t møc ®é vµ c¸ch thøc tiÕp nhËn cña ng­êi d©n ®èi víi tõng<br /> lo¹i h×nh b¸o chÝ vµ ®èi víi tõng lo¹i ®Ò tµi ph¶n ¸nh (néi dung th«ng tin) trªn tõng<br /> lo¹i h×nh, bªn c¹nh sù t­¬ng ®ång cã sù kh¸c nhau theo nh÷ng quy luËt nhÊt ®Þnh,<br /> trong viÖc tiÕp nhËn th«ng tin cña c¸c nhãm d©n c­ trong mÉu ®iÒu tra.<br /> Tr­íc hÕt vÊn ®Ò cÇn tr¶ lêi lµ: cïng mét ®Ò tµi néi dung, c«ng chóng th­êng<br /> theo dâi trªn c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ nµo vµ møc ®é ra sao? V× vËy ë mçi lo¹i h×nh b¸o<br /> chÝ ®­îc ®­a ra 5 néi dung ®Ó kh¶o s¸t. Ch¼ng h¹n, cïng theo dâi ®Ò tµi thêi sù -<br /> chÝnh trÞ, nh­ng cã ng­êi chØ xem duy nhÊt trªn truyÒn h×nh mµ kh«ng theo dâi trªn<br /> c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ kh¸c; cã ng­êi kÕt hîp viÖc xem trªn truyÒn h×nh víi c¶ viÖc ®äc<br /> tin tøc thêi sù trªn b¸o in; cã ng­êi l¹i cßn ®äc thªm c¶ tin tøc thêi sù trªn b¸o m¹ng.<br /> NghÜa lµ cã nhiÒu kiÓu, nhiÒu c¸ch thøc theo dâi vµ kÕt hîp theo dâi trªn c¸c lo¹i<br /> ph­¬ng tiÖn. VÒ mÆt ph©n lo¹i, mçi kiÓu theo dâi nµy tiªu biÓu cho mét nhãm ng­êi<br /> (kÓ c¶ tr­êng hîp chØ cã mét ng­êi sö dông còng ®­îc m¸y tÝnh ph©n lo¹i thµnh mét<br /> kiÓu). KÕt qu¶ xö lý vµ ph©n tÝch sè liÖu thèng kª cho thÊy:<br /> - §èi víi ®Ò tµi thêi sù - chÝnh trÞ, cã tÊt c¶ 11 kiÓu theo dâi, víi tæng sè 355 ng­êi<br /> trªn tæng sè mÉu (56,5%).<br /> B¶ng 1. C¸c kiÓu theo dâi ®Ò tµi thêi sù - chÝnh trÞ trªn c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ<br /> <br /> <br /> Sè l­îng Tû lÖ<br /> Theo dâi thêi sù trªn c¸c ph­¬ng tiÖn<br /> (ng­êi) (%)<br /> 1. B¸o in vµ truyÒn h×nh 105 16,7<br /> 2. ChØ xem trªn truyÒn h×nh 92 14,5<br /> 3. B¸o in, truyÒn h×nh vµ m¹ng internet 55 8,8<br /> 4. B¸o in, truyÒn h×nh vµ ph¸t thanh 42 6,8<br /> 5. ChØ ®äc trªn b¸o in 19 3,1<br /> 6. Kh«ng xem trªn c¶ 4 lo¹i h×nh 117 18,6<br /> <br /> - §Ò tµi kinh tÕ - thÞ tr­êng, cã 10 kiÓu theo dâi víi tæng sè 144 ng­êi (22,8% tæng sè mÉu).<br /> - §Ò tµi khoa häc - gi¸o dôc - v¨n häc - nghÖ thuËt, cã 13 kiÓu theo dâi víi 147<br /> ng­êi (23,5% tæng sè mÉu).<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 56 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> - §Ò tµi v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ, cã 12 kiÓu theo dâi víi 348 ng­êi<br /> (55,2% tæng sè mÉu).<br /> - §Ò tµi qu¶ng c¸o - rao vÆt, chØ cã 7 kiÓu theo dâi víi 44 ng­êi (6,9% tæng sè mÉu).<br /> TiÕp theo, dïng ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch t­¬ng tù ®Ó t×m ra c©u tr¶ lêi: trªn cïng<br /> mét ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ, c«ng chóng th­êng theo dâi c¸c nhãm ®Ò tµi néi dung nµo vµ<br /> møc ®é ra sao? Sau ®ã, tæng hîp c¸c nhãm néi dung th­êng ®­îc theo dâi tõ mçi lo¹i<br /> ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ, t×m ra c¸c nhãm néi dung chung nhÊt cho c¶ 4 lo¹i th­êng ®­îc<br /> theo dâi nhiÒu nhÊt. KÕt qu¶ xö lý vµ ph©n tÝch sè liÖu thèng kª cho thÊy:<br /> - §èi víi b¸o in, cã tÊt c¶ 20 kiÓu theo dâi c¸c nhãm ®Ò tµi (trªn c¬ së 5 nhãm ®Ò tµi<br /> kh¶o s¸t).<br /> - §èi víi truyÒn h×nh, cã 21 kiÓu theo dâi. §©y lµ lo¹i ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ<br /> ®­îc nhiÒu ng­êi d©n theo dâi nhÊt.<br /> - §èi víi ph¸t thanh, cã 11 kiÓu theo dâi. §©y lµ lo¹i ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ cã møc<br /> ®é ®­îc theo dâi thÊp nhÊt. Ngay c¶ sè l­îng ng­êi nghe trong c¸c kiÓu kÕt hîp c¸c ®Ò<br /> tµi khi nghe ®µi còng rÊt thÊp (t­¬ng tù t×nh tr¹ng nµy ë lo¹i h×nh b¸o m¹ng ®iÖn tö).<br /> - §èi víi b¸o m¹ng internet, cã 16 kiÓu theo dâi. Tuy nhiªn, còng gièng nh­<br /> truyÒn h×nh, c«ng chóng cña b¸o m¹ng ph©n t¸n nhiÒu nhãm chän ®äc c¸c ®Ò tµi<br /> theo nhiÒu kiÓu kÕt hîp kh¸c nhau.<br /> Tæng hîp kÕt qu¶ ph©n lo¹i c¸c c¸ch thøc tiªu biÓu vÒ theo dâi c¸c nhãm ®Ò tµi<br /> trªn mçi lo¹i h×nh b¸o chÝ vµ c¸c c¸ch thøc tiªu biÓu vÒ theo dâi mét ®Ò tµi trªn c¸c lo¹i<br /> h×nh trªn ®©y, chóng t«i chän ra ®­îc 8 nhãm ®Ò tµi th­êng ®­îc theo dâi, Ýt nhÊt trªn<br /> mét trong 4 lo¹i h×nh b¸o chÝ, t­¬ng øng víi nã lµ 8 c¸ch thøc theo dâi kh¸c nhau.<br /> KÕt hîp kÕt qu¶ nµy víi th«ng tin thu ®­îc tõ c©u hái vÒ môc ®Ých ®äc b¸o, nghe<br /> ®µi, xem truyÒn h×nh, truy cËp internet..., dùa vµo kh¸i niÖm m« thøc tiÕp nhËn ®· nªu,<br /> sÏ cã ®­îc 6 nhãm m« thøc tiÕp nhËn cña c«ng chóng Hµ Néi (H×nh 2):<br /> H. 2: Tæng hîp 6 nhãm m« thøc tiÕp nhËn cña c«ng chóng Hµ Néi<br /> <br /> <br /> <br /> 6 nhãm<br /> m« thøc<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Nhãm 1: Nhãm 2: Nhãm 3: Nhãm 4: Nhãm 5: Nhãm 6:<br /> VH- XH- TS & TS, Thêi sù & Kh«ng theo<br /> Thêi sù ThÓ thao- VH-XH- KT-TTr, Kinh tÕ-ThÞ dâi mét<br /> (TS) Gi¶i trÝ ThÓ thao KH-GD- tr­êng trong c¸c<br /> Gi¶i trÝ VH-NT, néi dung<br /> VH-XH- trªn c¶ 4<br /> TT-GT lo¹i b¸o<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 57<br /> <br /> 2.1. Nhãm m« thøc 1: Nhãm tiÕp nhËn b¸o chÝ chØ nh»m môc ®Ých theo dâi tin<br /> tøc thêi sù - chÝnh trÞ lµ chÝnh.<br /> <br /> <br /> Nhãm 1<br /> Thêi sù - ChÝnh trÞ<br /> <br /> <br /> Møc ®é (1): C¸ch thøc: Môc ®Ých:<br /> TØ lÖ cao nhÊt ë c¸c Tõ TruyÒn h×nh vµ Theo dâi tin tøc thêi<br /> lo¹i h×nh b¸o chÝ B¸o in lµ chñ yÕu sù lµ chÝnh<br /> <br /> <br /> Nhãm nµy lu«n lu«n cã sè ng­êi cao nhÊt trong tõng lo¹i h×nh b¸o chÝ vµ trong<br /> tæng sè mÉu ®iÒu tra. Møc ®é (sè l­îng ng­êi) tiÕp nhËn tin tøc thêi sù cña nhãm nµy<br /> cao nhÊt lµ tõ b¸o in vµ truyÒn h×nh (105 ng­êi, chiÕm 16,7% tæng sè mÉu ®iÒu tra),<br /> thø hai lµ tõ truyÒn h×nh (92 ng­êi, chiÕm 14,5%), thø ba lµ tõ b¸o in, truyÒn h×nh vµ<br /> b¸o m¹ng (55 ng­êi, chiÕm 8,8%), thø t­ lµ tõ b¸o in, truyÒn h×nh vµ ph¸t thanh (42<br /> ng­êi, chiÕm 6,8%). Cßn l¹i ®Òu tØ lÖ thÊp.<br /> §©y lµ ®Æc thï riªng cña c«ng chóng Hµ Néi: quan t©m theo dâi tin tøc thêi<br /> sù chÝnh trÞ víi tØ lÖ cao.<br /> 2.2. Nhãm m« thøc 2: Nhãm tiÕp nhËn b¸o chÝ chØ nh»m môc ®Ých theo dâi tin<br /> tøc v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ.<br /> Nhãm nµy xÕp thø hai sau nhãm thêi sù. Møc ®é tiÕp nhËn tõ truyÒn h×nh<br /> cao nhÊt (125 ng­êi, chiÕm 19,8% tæng sè mÉu), tõ b¸o in vµ truyÒn h×nh (73 ng­êi,<br /> chiÕm 11,5%), tõ b¸o in, truyÒn h×nh vµ b¸o m¹ng (36 ng­êi, chiÕm 5,7%), chØ ®äc<br /> b¸o in (23 ng­êi, 3,5%), chØ nghe ®µi ph¸t thanh (17 ng­êi, 2,6%), chØ ®äc b¸o m¹ng<br /> (17 ng­êi, 2,6%), cßn l¹i c¸c c¸ch thøc kh¸c ®Òu cã tØ lÖ thÊp.<br /> Nhãm nµy cã thÓ so s¸nh víi nhãm 4 trong nghiªn cøu cña TrÇn H÷u Quang vÒ<br /> c«ng chóng Thµnh phè Hå ChÝ Minh: nhãm gi¶i trÝ vµ v¨n nghÖ, hÇu nh­ chØ xem trªn<br /> truyÒn h×nh, mét phÇn nhá cã kÕt hîp ®äc b¸o in vµ nghe ®µi [TrÇn H÷u Quang, 1998: 136].<br /> 2.3. Nhãm m« thøc 3: Nhãm tiÕp nhËn b¸o chÝ nh»m môc ®Ých theo dâi tin<br /> tøc thêi sù vµ theo dâi tin tøc v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ.<br /> Nhãm nµy gåm cã mét nhãm lín vµ mét nhãm nhá. Nhãm lín chØ theo dâi thêi<br /> sù vµ v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ. Kh¶o s¸t trªn truyÒn h×nh, nhãm nµy ®øng<br /> thø hai, víi 99 ng­êi (15,7% tæng sè mÉu). Trªn b¸o in, nhãm nµy cã 23 ng­êi (®øng<br /> thø ba trong c¸c nhãm ®Ò tµi ®­îc theo dâi nhiÒu ë lo¹i ph­¬ng tiÖn nµy). Trªn ®µi<br /> ph¸t thanh, nhãm nµy ®øng thø ba, víi 15 ng­êi vµ trªn b¸o m¹ng, nhãm nµy ®øng<br /> thø t­ víi 11 ng­êi. Nh­ vËy, tiªu biÓu cho nhãm nµy lµ nhãm theo dâi thêi sù kÕt<br /> hîp theo dâi tin tøc v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ trªn truyÒn h×nh. Nhãm nhá<br /> tiÕp nhËn b¸o chÝ ngoµi môc ®Ých theo dâi tin tøc thêi sù vµ v¨n hãa - x· héi - thÓ<br /> thao - gi¶i trÝ, cßn thªm môc ®Ých khoa häc - gi¸o dôc - v¨n häc nghÖ thuËt. Nh­ng c¬<br /> b¶n vÉn lµ hai môc ®Ých trªn. Cã 17 ng­êi theo dâi b¸o in thuéc nhãm nµy. Cßn trªn<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 58 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> truyÒn h×nh cã 23 ng­êi. Trªn ph¸t thanh cã 13 ng­êi vµ trªn b¸o m¹ng cã 11 ng­êi.<br /> Nhãm nhá nµy Ýt ng­êi nhÊt vµ còng lµ mét kiÓu theo dâi mang tÝnh kÕt hîp thiªn vÒ<br /> thu nhËn th«ng tin thêi sù vµ th«ng tin mang tÝnh x· héi.<br /> Sù trïng hîp vµ sù kÕt hîp hai nhãm lín vµ nhá nµy lµm thµnh mét nhãm c«ng<br /> chóng mang tÝnh ®Æc tr­ng rÊt râ lµ thiªn vÒ theo dâi th«ng tin thêi sù vµ v¨n hãa - x·<br /> héi - gi¶i trÝ, chñ yÕu vÉn th«ng qua xem truyÒn h×nh vµ ®äc b¸o in.<br /> 2.4. Nhãm m« thøc 4: Nhãm tiÕp nhËn b¸o chÝ nh»m môc ®Ých theo dâi tin tøc<br /> thêi sù, kinh tÕ - thÞ tr­êng, khoa häc - gi¸o dôc - v¨n häc nghÖ thuËt, v¨n hãa - thÓ<br /> thao - gi¶i trÝ.<br /> Trªn b¸o in, nhãm nµy cã 33 ng­êi (5,1% tæng sè mÉu). Trªn truyÒn h×nh,<br /> nhãm nµy cã 25 ng­êi. Trªn b¸o m¹ng, nhãm nµy cã 11 ng­êi. Nh­ vËy, nh÷ng ng­êi<br /> ®äc muèn cã nhiÒu th«ng tin vÒ nhiÒu lÜnh vùc víi nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau, th­êng<br /> t×m ®Õn b¸o in lµ chñ yÕu. Cã thÓ do tÝnh l­u gi÷ tµi liÖu, tiÖn lîi khi sö dông, nªn<br /> b¸o in th­êng ®­îc ®éc gi¶ l­u gi÷, cã thÓ mang theo ng­êi, ®äc lóc nµo thuËn tiÖn.<br /> Riªng ®µi ph¸t thanh, kh«ng cã nhãm c«ng chóng theo dâi víi nhiÒu môc ®Ých nµy.<br /> 2.5. Nhãm m« thøc 5: Nhãm tiÕp nhËn b¸o chÝ nh»m môc ®Ých theo dâi tin tøc<br /> thêi sù - chÝnh trÞ vµ tin tøc kinh tÕ - thÞ tr­êng.<br /> Trªn b¸o in, nhãm nµy cã 33 ng­êi (5,1% tæng sè mÉu). Trªn truyÒn h×nh,<br /> nhãm nµy cã 19 ng­êi. Trªn ph¸t thanh cã 9 ng­êi vµ trªn b¸o m¹ng cã 9 ng­êi. Sè<br /> ng­êi trong nhãm nµy kh«ng lín, nh­ng lµ mét nhãm t­¬ng ®èi ®Æc biÖt, v× th«ng tin<br /> kinh tÕ - thÞ tr­êng trªn b¸o chÝ th­êng Ýt ng­êi quan t©m, kÐn “®éc gi¶” h¬n nh÷ng<br /> nhãm néi dung kh¸c.<br /> 2.6. Nhãm m« thøc 6: Nhãm nh÷ng ng­êi kh«ng theo dâi mét trong c¸c ®Ò tµi,<br /> trªn c¶ 4 lo¹i h×nh b¸o chÝ.<br /> Kh¶o s¸t c¸ch thøc theo dâi c¸c nhãm ®Ò tµi trªn tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ,<br /> chóng t«i thÊy ë mçi lo¹i ®Ò tµi ®Òu cã mét nhãm t­¬ng ®èi lín (thÊp nhÊt lµ 18,7% tæng<br /> sè mÉu ®èi víi ®Ò tµi thêi sù, cao nhÊt lµ 45,2% tæng sè mÉu ®èi víi ®Ò tµi qu¶ng c¸o -<br /> rao vÆt) kh«ng theo dâi trªn bÊt cø ph­¬ng tiÖn nµo. Trong sè nh÷ng ng­êi tr¶ lêi c©u<br /> hái “th­êng thu nhËn th«ng tin thêi sù tõ c¸c ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ ë møc ®é nµo”, cã<br /> 118 ng­êi (18,7% tæng sè mÉu) tr¶ lêi kh«ng theo dâi trªn bÊt cø ph­¬ng tiÖn nµo<br /> (nhãm nh÷ng ng­êi kh«ng quan t©m thêi sù). T­¬ng tù, ®Ò tµi kinh tÕ - thÞ tr­êng cã<br /> 231 ng­êi, ®Ò tµi khoa häc - gi¸o dôc - v¨n häc - nghÖ thuËt cã 221 ng­êi, ®Ò tµi v¨n<br /> hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ cã 117 ng­êi vµ ®Ò tµi qu¶ng c¸o - rao vÆt cã tíi 284<br /> ng­êi (45,2% tæng sè mÉu).<br /> §©y lµ nh÷ng chØ b¸o cã ý nghÜa quan träng vÒ hiÖu qu¶ t¸c ®éng x· héi,<br /> th­íc ®o c¸ch øng xö cña c«ng chóng ®èi víi ng­êi lµm b¸o, ë gãc ®é chuyªn s©u. Sù<br /> nhËn d¹ng vÒ hä, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ ®óng nguyªn nh©n c¸ch øng xö “ng­îc chiÒu”<br /> cña hä - mét bé phËn kh«ng nhá trong c«ng chóng b¸o chÝ nãi chung, lµ viÖc lµm cÇn<br /> thiÕt vµ cã ý nghÜa thiÕt thùc.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 59<br /> <br /> 3. Nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> 3.1. Giíi tÝnh<br /> Sè liÖu thèng kª cho thÊy: giíi tÝnh lµ nh©n tè cã ¶nh h­ëng rÊt râ trong viÖc<br /> tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n. Tuy nhiªn, ¶nh h­ëng nhiÒu hay Ýt, giíi<br /> tÝnh nµo ¶nh h­ëng nhiÒu h¬n, cßn phô thuéc vµo nh÷ng t­¬ng quan cô thÓ (theo<br /> lo¹i h×nh b¸o chÝ, theo lo¹i ®Ò tµi, theo ®Þa bµn sinh sèng, v.v...).<br /> TØ lÖ nam giíi theo dâi truyÒn h×nh ë møc ®é hµng ngµy cao h¬n ë n÷ giíi<br /> (95,3% ë nam vµ 89,9% ë n÷). N÷ giíi xem tivi hµng ngµy cã phÇn Ýt h¬n nam giíi, nam<br /> giíi th­êng quan t©m h¬n víi ®Ò tµi thêi sù - chÝnh trÞ (60,6% so víi 50,3%) vµ kinh<br /> tÕ - thÞ tr­êng (18,2% so víi 15,6%). §Æc biÖt lµ n÷ giíi quan t©m c¸c ch­¬ng tr×nh<br /> qu¶ng c¸o trªn truyÒn h×nh, cao h¬n h¼n nam giíi: 7,7% trong nhãm n÷ vµ 0,8%<br /> trong nhãm nam.<br /> §èi víi c¸c ®Ò tµi trªn b¸o m¹ng internet, tØ lÖ nam vµ n÷ quan t©m gÇn nh­<br /> nhau. Nh­ng kÕt qu¶ còng cho thÊy, phÇn lín nam giíi chØ ®äc l­ít (55,8%), trong<br /> khi phÇn lín n÷ giíi l¹i theo c¸ch chän ®äc mét sè môc (60,9%).<br /> Møc ®é rÊt quan t©m ®èi víi c¸c ®Ò tµi trªn ®µi ph¸t thanh cã sù c¸ch biÖt rÊt râ:<br /> thêi sù - chÝnh trÞ cã 62,1% sè ng­êi tr¶ lêi lµ nam, chØ cã 37,9% lµ n÷; kinh tÕ - thÞ<br /> tr­êng cã 80% nam vµ 20% n÷; khoa häc - gi¸o dôc - v¨n häc nghÖ thuËt cã 73,3% nam<br /> vµ 26,7% lµ n÷; v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ cã 70,8% nam vµ 29,2% n÷ theo dâi.<br /> §èi víi b¸o in còng cã sù kh¸c nhau ®¸ng kÓ gi÷a nam vµ n÷ trong viÖc theo<br /> dâi tiÕp nhËn th«ng tin: Nam giíi mua vµ ®äc b¸o chñ yÕu ®Ó ®äc tin tøc thêi sù -<br /> chÝnh trÞ, cßn nh÷ng trang môc cßn l¹i n÷ giíi quan t©m nhiÒu h¬n. Ng­îc l¹i, c¸c<br /> chØ b¸o cho thÊy, viÖc theo dâi c¸c néi dung th«ng tin qu¶ng c¸o trªn b¸o chÝ nghiªng<br /> h¼n vÒ n÷ giíi. §Æc biÖt, hÇu nh­ chØ cã n÷ giíi rÊt quan t©m qu¶ng c¸o trªn truyÒn h×nh,<br /> cßn nam giíi lµ kh«ng ®¸ng kÓ.<br /> Mét sè nghiªn cøu ë ViÖt Nam còng ®· cho thÊy mèi quan hÖ gi÷a giíi tÝnh vµ møc<br /> ®é tiÕp cËn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng. Theo §ç Th¸i §ång, cuéc ®iÒu tra x· héi<br /> häc tiÕn hµnh n¨m 1982 cho thÊy cã “sù kh¸c biÖt gi÷a nam vµ n÷ trong c¸ch thøc theo dâi<br /> tin tøc hµng ngµy. Sè phô n÷ ®äc b¸o th­êng xuyªn cã tØ lÖ 18%, chØ b»ng mét nöa tØ lÖ<br /> nµy ë nam giíi (35,3%)” [§ç Th¸i §ång, 1982: 74]. KÕt qu¶ ®iÒu tra x· héi häc cña ViÖn X·<br /> héi häc (1990) cho thÊy n÷ giíi vÉn lu«n lu«n chÞu thiÖt thßi trong h­ëng thô v¨n hãa,<br /> trong ®ã cã viÖc tiÕp cËn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng cña phô n÷, nhÊt lµ phô n÷<br /> n«ng th«n, cßn rÊt thÊp [Mai V¨n Hai, 1992: 50]. Mét nghiªn cøu gÇn ®©y h¬n cña Tr­¬ng<br /> Xu©n Tr­êng (2001) còng ®· cho thÊy mèi quan hÖ gi÷a giíi tÝnh vµ møc ®é tiÕp cËn c¸c<br /> ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng: “VÒ giíi tÝnh, n÷ giíi bao giê còng cã tØ lÖ tham gia theo<br /> dâi th«ng tin qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®äc, nghe, nh×n Ýt h¬n nam giíi; sè kh«ng bao<br /> giê ®äc b¸o cña n÷ giíi lµ 51,4% so víi nam lµ 47,9%, kh«ng bao giê nghe ®µi cña n÷ lµ<br /> 31,4% so víi nam lµ 12,5%; kh«ng bao giê xem tivi cña n÷ lµ 12,2% so víi nam lµ 7,9%...<br /> kh«ng ph¶i ng­êi phô n÷ Ýt quan t©m ®Õn viÖc theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph­¬ng tiÖn<br /> th«ng tin ®¹i chóng mµ vÊn ®Ò chÝnh lµ do hä Ýt cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn ®iÒu ®ã” [Tr­¬ng<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 60 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> Xu©n Tr­êng, 2001: 64]. Nghiªn cøu cña TrÇn H÷u Quang còng cho kÕt qu¶ t­¬ng tù.<br /> Nh­ vËy, cã thÓ thÊy sù chªnh lÖch møc h­ëng thô vµ sù quan t©m ®èi víi c¸c<br /> ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng gi÷a n÷ giíi vµ nam giíi, ®· vµ vÉn ®ang lµ mét vÊn<br /> ®Ò x· héi - vÊn ®Ò giíi vµ b×nh ®¼ng giíi. Sù ¶nh h­ëng cña giíi tÝnh ®èi víi m« thøc<br /> tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña c«ng chóng lµ mét thùc tÕ cÇn ph¶i ®­îc l­u ý trong<br /> ho¹t ®éng b¸o chÝ, truyÒn th«ng, nhÊt lµ trong viÖc x¸c lËp néi dung vµ quy m« th«ng<br /> ®iÖp t¸c ®éng, h×nh thøc cña th«ng ®iÖp, c¸ch thøc vµ thêi ®iÓm, v.v... chuyÓn t¶i<br /> th«ng ®iÖp tíi ®èi t­îng mét c¸ch cã hiÖu qu¶. MÆt kh¸c, còng cÇn thÊy r»ng ®©y cßn<br /> lµ vÊn ®Ò t©m lý tiÕp nhËn, cã liªn quan chÆt chÏ tíi t©m lý giíi tÝnh, lu«n lu«n kh¸c<br /> nhau, ®Ó kh«ng r¬i vµo so s¸nh thuÇn tuý chØ dùa trªn nh÷ng con sè thèng kª.<br /> 3.2. §Þa bµn c­ tró<br /> Trªn thùc tÕ, ®Þa bµn c­ tró lµ mét chØ b¸o quan träng ®Ó nhËn biÕt nhiÒu<br /> ph­¬ng diÖn c¸ nh©n, nhiÒu mèi quan hÖ cña ng­êi d©n víi céng ®ång: møc sèng,<br /> ®iÒu kiÖn sèng, m«i tr­êng v¨n hãa, häc vÊn, thãi quen, tËp qu¸n sinh ho¹t v¨n hãa,<br /> v.v... §Æc biÖt chØ b¸o vÒ ®Þa bµn c­ tró ph¶n ¸nh kh¸ râ sù kh¸c nhau vÒ møc ®é<br /> h­ëng thô còng nh­ møc ®é quan t©m ®èi víi c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng<br /> cña ng­êi d©n.<br /> Gi÷a néi thµnh vµ ngo¹i thµnh Hµ Néi cã sù kh¸c nhau, c¸ch biÖt kh¸ lín vÒ<br /> møc ®é tiÕp nhËn c¸c s¶n phÈm b¸o chÝ, kh«ng nh÷ng ph¶n ¸nh sù chªnh lÖch vÒ<br /> nhu cÇu cña ng­êi d©n, mµ cßn lµ sù chªnh lÖch vÒ ®iÒu kiÖn, kh¶ n¨ng ®¸p øng c¸c<br /> nhu cÇu ®ã.<br /> KÕt qu¶ ®iÒu tra ë hai ph­êng Hµng B«ng vµ Nh©n ChÝnh vµ x· T©y Tùu<br /> (huyÖn Tõ Liªm) cho thÊy, 100% sè ng­êi dïng internet lµ ë néi thµnh; vµ kho¶ng<br /> 85% c¸c chØ sè tiªu thô s¶n phÈm b¸o in thuéc vÒ c­ d©n néi thµnh. So s¸nh møc ®é<br /> th­êng xuyªn mua ®èi víi 10 tê b¸o ®­îc chän mua nhiÒu nhÊt t¹i Hµ Néi sÏ thÊy râ<br /> ®iÒu nµy: 100% ng­êi mua tê Lao ®éng lµ ë néi thµnh; tê Thanh niªn tËp trung ng­êi<br /> mua ë néi thµnh tíi 97,2%, cßn ngo¹i thµnh chØ 2,8%; t­¬ng tù, tê TiÒn phong 96% vµ<br /> 4%; tê Phô n÷ ViÖt Nam 91,5% vµ 8,5%; tê C«ng an nh©n d©n 87,5% vµ 12,5%; tê<br /> Tuæi trÎ 86,7% vµ 13,3%; ngay nh­ tê ph¸t hµnh réng r·i nhÊt trªn ®Þa bµn Hµ Néi<br /> lµ An ninh Thñ ®« (tØ lÖ ng­êi mua lµ 31,4% sè hé cã mua b¸o, cao nhÊt trong 10 tê),<br /> hay tê Hµ Néi míi vµ tê Nh©n d©n ph¸t hµnh theo hÖ thèng c¬ së ®¶ng tíi tËn chi bé<br /> vµ chÝnh quyÒn c¬ së, còng chØ cã 14,3% vµ 16,7% ë ngo¹i thµnh.<br /> Trong sè gia ®×nh cã mua b¸o ë khu vùc néi thµnh (2 ph­êng Hµng B«ng vµ Nh©n<br /> ChÝnh) cã tíi 51,4% gia ®×nh mua hµng ngµy, 16,5% gia ®×nh mua vµi lÇn mçi tuÇn; khu vùc<br /> ngo¹i thµnh (x· T©y Tùu, Tõ Liªm) chØ cã 5,9% trong sè gia ®×nh cã mua b¸o lµ mua hµng<br /> ngµy vµ 2,9% mua vµi lÇn mçi tuÇn. Cßn l¹i cã tíi 78,5% sè hé gia ®×nh ë ngo¹i thµnh kh«ng<br /> mua b¸o bao giê, trong khi tØ lÖ nµy ë néi thµnh chØ cã 9,9%. §iÒu nµy ®­îc gi¶i thÝch bëi<br /> nhiÒu yÕu tè, trong ®ã quan träng nhÊt lµ yÕu tè mÆt b»ng tr×nh ®é häc vÊn vµ møc sèng c­<br /> d©n néi thµnh cao h¬n ngo¹i thµnh, tËp qu¸n sinh ho¹t, lao ®éng, ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o c¬ së<br /> vËt chÊt cho ho¹t ®éng v¨n hãa ë néi thµnh bao giê còng tèt h¬n.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 61<br /> <br /> VÒ môc ®Ých vµ c¸ch thøc ®äc b¸o, ë c¶ hai khu vùc n«ng th«n vµ ®« thÞ, tØ lÖ ng­êi<br /> ®äc b¸o ®Ó theo dâi tin tøc thêi sù - chÝnh trÞ vÉn ®øng ®Çu vµ trong t­¬ng quan gi÷a hai<br /> khu vùc, ng­êi d©n ®« thÞ quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn môc ®Ých nµy.<br /> B¶ng 2. Môc ®Ých ®äc b¸o cña ng­êi d©n Hµ Néi (% sè ng­êi cã ®äc), theo ®Þa bµn (%)<br /> <br /> Theo dâi tin Häc tËp, më T×m th«ng tin Xem VH-NT, T×m ®èi t¸c, §Ó gi¶i trÝ<br /> tøc TS-CT mang kiÕn thøc KT-TT TT t×m viÖc lµm<br /> <br /> Néi thµnh 71,2 40,8 27,9 33,2 5,5 53,0<br /> <br /> Ngo¹i thµnh 51,7 34,5 6,9 13,8 6,9 37,9<br /> <br /> Ghi chó: Ng­êi ®äc th­êng cã mét hoÆc nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau, céng l¹i lín h¬n 100%.<br /> §èi víi ®Ò tµi thêi sù - chÝnh trÞ trªn b¸o in, kÕt qu¶ mét thang ®o kh¸c cho<br /> thÊy: 84,4% sè ng­êi tr¶ lêi ë néi thµnh cho biÕt hä rÊt quan t©m vµ quan t©m, cao h¬n<br /> ngo¹i thµnh (68,4%). C­ d©n néi thµnh cã ®iÒu kiÖn chøng kiÕn, tham dù trùc tiÕp vµo<br /> c¸c sù kiÖn chÝnh trÞ - thêi sù nhiÒu h¬n, l¹i cã tr×nh ®é v¨n hãa vµ tr×nh ®é hiÓu biÕt<br /> chÝnh trÞ cao h¬n, b¸o in ph¸t hµnh còng chñ yÕu ë ®« thÞ vµ n¬i cã møc sèng cao h¬n. §ã<br /> lµ nh÷ng lý do c¬ b¶n ®Ó hä quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ - thêi sù, trong<br /> ®êi sèng vµ trªn mÆt b¸o.<br /> Nh×n tæng thÓ trªn c¶ bèn ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ, ng­êi d©n ngo¹i thµnh cã møc ®é<br /> tiÕp nhËn thÊp h¬n nhiÒu lÇn, nhu cÇu còng cã phÇn ®¬n gi¶n h¬n, chñ yÕu ®Ó gi¶i trÝ vµ<br /> theo dâi thêi sù th«ng qua ph­¬ng tiÖn truyÒn h×nh. ë ®©y, yÕu tè thiÕt chÕ v¨n hãa ë<br /> n«ng th«n cã ¶nh h­ëng trùc tiÕp vµ râ rÖt nhÊt trong lÜnh vùc tiÕp cËn víi b¸o in: kh«ng<br /> cã nguån cung cÊp vµ n¬i ®Ó ®äc b¸o c«ng céng, dÞch vô ph©n phèi b¸o in (®¹i lý, s¹p<br /> b¸o,...) còng rÊt h¹n chÕ.<br /> Nh­ vËy, nh×n vÒ l©u dµi, ngo¹i thµnh vÉn lµ khu vùc cã møc ®é tiÕp nhËn<br /> thÊp h¬n so víi néi thµnh vÒ ph­¬ng tiÖn b¸o in vµ internet. Sù c©n b»ng t­¬ng ®èi<br /> cã thÓ chØ x¶y ra ë ph­¬ng tiÖn truyÒn h×nh vµ ph¸t thanh, do møc ®é phæ cËp vµ<br /> nh÷ng ®Æc tr­ng thuËn tiÖn trong viÖc tiÕp nhËn ®èi víi hai ph­¬ng tiÖn th«ng tin<br /> nµy.<br /> 3.3. §é tuæi<br /> KÕt qu¶ ®iÒu tra cña chóng t«i cho thÊy, ë nh÷ng ®Ò tµi ®­îc c«ng chóng quan<br /> t©m nhiÒu nhÊt (thêi sù - chÝnh trÞ, v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ), sù chªnh lÖch tØ<br /> lÖ sè ng­êi quan t©m theo dâi gi÷a c¸c nhãm tuæi lµ kh«ng lín. ChØ riªng ë b¸o m¹ng<br /> internet, sè ng­êi quan t©m thêi sù chÝnh trÞ ë ®é tuæi 21-30 lµ cao h¬n h¼n (30,2%),<br /> vµ gi¶m dÇn khi tuæi cµng cao (18% cho ®é tuæi 51-60). §iÒu nµy kh«ng h¼n v× t©m lý<br /> løa tuæi, mµ v× internet lµ lîi thÕ cña líp trÎ.<br /> VÒ møc ®é xem truyÒn h×nh, nhãm d©n c­ trªn 50 tuæi xem hµng ngµy nhiÒu h¬n<br /> (95,3% trong nhãm), tiÕp ®Õn nhãm tõ 31 ®Õn 50 tuæi (92,9% trong nhãm) vµ cuèi cïng<br /> lµ nhãm d­íi 31 tuæi (chØ cã 90% trong sè hä xem tivi hµng ngµy). Cã thÓ thÊy r»ng,<br /> thanh niªn d­íi 31 tuæi cã nhiÒu nhu cÇu tinh thÇn kh¸c, nhiÒu sù lùa chän, nªn sù chia<br /> sÎ c¸c mèi quan t©m ë hä lµ ®iÒu dÔ hiÓu.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 62 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> §èi víi b¸o in, ®iÒu tra cho thÊy nhãm c­ d©n cã tuæi tõ 50 trë lªn rÊt quan t©m c¸c<br /> vÊn ®Ò thêi sù - chÝnh trÞ chiÕm tØ lÖ cao nhÊt (72,9% trong nhãm); trong nhãm trung niªn<br /> 31-50 tuæi, tØ lÖ thÊp h¬n (60,3%). Trong nhãm thanh niªn d­íi 31 tuæi, tØ lÖ nµy so víi c¸c<br /> nhãm tr­íc thÊp h¬n (35,1%). Gi¶i thÝch hiÖn t­îng nµy, tr­íc hÕt cÇn ®Ò cËp yÕu tè t©m lý<br /> løa tuæi. Thanh niªn tõ 16 tuæi trë lªn th­êng thÝch tham gia c¸c ho¹t ®éng x· héi, ho¹t<br /> ®éng v¨n hãa mang tÝnh tËp thÓ vµ giao l­u, h¬n lµ c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ kh« khan.<br /> Trªn b¸o m¹ng ®iÖn tö, lÜnh vùc ®Ò tµi v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ<br /> ®­îc líp trÎ rÊt quan t©m, tØ lÖ cao gÊp hai lÇn so víi c¸c nhãm tuæi cao h¬n (55,6%<br /> trong nhãm d­íi 31 so víi 29% ë nhãm 31-50 vµ 25% ë nhãm trªn 50), ng­îc víi c¸c<br /> chØ b¸o ë ®µi ph¸t thanh. §©y còng lµ mét ®Æc tr­ng v¨n hãa cña líp trÎ, ®ang tiÕp<br /> thu vµ lµm chñ thµnh tùu cña c«ng nghÖ vµ kÜ thuËt míi cña v¨n hãa truyÒn th«ng,<br /> nhÊt lµ truyÒn th«ng sè, truyÒn th«ng m¹ng.<br /> Còng nh­ yÕu tè giíi tÝnh, sù t¸c ®éng cña yÕu tè tuæi t¸c lµ vÊn ®Ò mang tÝnh<br /> t©m lý con ng­êi, t©m lý céng ®ång. Tuæi t¸c cµng cao, ng­êi ®äc b¸o, nghe ®µi,...<br /> cµng chó ý nhiÒu ®Õn nh÷ng th«ng tin søc khoÎ, sinh ho¹t tinh thÇn, h­íng vÒ quª<br /> h­¬ng, nguån céi, mÆc dï thêi sù vÉn lµ sè mét, v× ®ã lµ vÊn ®Ò chÝnh trÞ - x· héi cã<br /> liªn quan trùc tiÕp ®Õn tÊt c¶ mäi giíi.<br /> 3.4. Häc vÊn<br /> Kh¸c víi tuæi t¸c, häc vÊn cã ¶nh h­ëng s©u s¾c, nhiÒu khi mang tÝnh quyÕt ®Þnh<br /> tíi thãi quen, møc ®é vµ c¸ch thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n. Nh×n<br /> chung, häc vÊn cµng cao th× ng­êi ta cµng cã nhiÒu môc ®Ých khi ®äc b¸o, xem truyÒn<br /> h×nh, nghe ®µi, sö dông internet. Bëi lÏ, hä võa cã t©m lý kh¸m ph¸, t×m hiÓu mäi mÆt<br /> cña ®êi sèng x· héi ®Ó s¸ng t¹o, hä l¹i cã kh¶ n¨ng trÝ tuÖ ®Ó thu nhËn, gi¶i m· th«ng<br /> ®iÖp tõ c¸c ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng cao h¬n c¸c tÇng líp kh¸c. Xu h­íng<br /> phæ biÕn lµ häc vÊn cµng thÊp th× cµng Ýt môc ®Ých tiÕp nhËn, chñ yÕu ®Ó gi¶i trÝ, xem<br /> qu¶ng c¸o, rao vÆt. Ph¶n ¸nh râ nhÊt hiÖn t­îng nµy lµ ®èi víi b¸o in. MÆt b»ng häc vÊn<br /> cña ng­êi d©n néi thµnh cao h¬n ngo¹i thµnh, tØ lÖ mua b¸o hµng ngµy lµ 51,4% trong<br /> khi ngo¹i thµnh chØ cã 5,9%. §èi víi xem truyÒn h×nh, ë ng­êi cã häc vÊn trªn ®¹i häc,<br /> 60% chän môc ®Ých “®Ó theo dâi tin tøc thêi sù, chÝnh trÞ”, 90% chän “®Ó häc tËp më<br /> mang kiÕn thøc”, 80% ®Ó lÊy tin tøc kinh tÕ thÞ tr­êng, 80% “®Ó xem v¨n hãa, v¨n nghÖ”,<br /> 60% “®Ó gi¶i trÝ”. §Æc ®iÓm cña lao ®éng trÝ ãc bËc cao cã lÏ ®­îc thÓ hiÖn râ: thu nhËn<br /> th«ng tin mäi n¬i, mäi lóc, mäi h×nh thøc vµ th«ng tin ®a d¹ng, ®a chiÒu.<br /> Tr¶ lêi c©u hái vÒ môc ®Ých ®äc b¸o, xem truyÒn h×nh, nghe ®µi, sö dông<br /> internet, víi 6 môc ®Ých ®­îc ®­a ra ®Ó th¨m dß, kÕt qu¶ cho thÊy nh÷ng ng­êi cã<br /> tr×nh ®é häc vÊn cµng cao, cµng cã nhiÒu môc ®Ých khi xem truyÒn h×nh, ®äc b¸o,<br /> nghe ®µi hay sö dông internet: 77% sè ng­êi cã tr×nh ®é häc vÊn ®¹i häc vµ 60% sè<br /> ng­êi häc vÊn trªn ®¹i häc ®äc b¸o víi môc ®Ých ®Ó theo dâi tin tøc thêi sù - chÝnh trÞ.<br /> TiÕp ®Õn lµ môc ®Ých ®Ó häc tËp, më mang kiÕn thøc, còng chiÕm tØ lÖ lín (90% ë bËc<br /> trªn ®¹i häc, 46% ë bËc ®¹i häc); Môc ®Ých nµy chØ chiÕm 28,6% ë bËc trung cÊp, 30%<br /> ë bËc trung häc phæ th«ng. Kh«ng nh÷ng thÕ, c­êng ®é xem, nghe, ®äc cña ng­êi häc<br /> vÊn cao còng cao h¬n h¼n: ch¼ng h¹n, møc ®é xem truyÒn h×nh hµng ngµy t¨ng dÇn<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 63<br /> <br /> tõ 80,4% ë nhãm tiÓu häc, 92% ë nhãm phæ th«ng c¬ së, 95,9% ë nhãm trung häc phæ<br /> th«ng, ®Õn 96,5% ë nhãm ®¹i häc vµ 100% ë nhãm trªn ®¹i häc.<br /> Mét thang ®o kh¸c lµ møc ®é quan t©m ®èi víi c¸c ®Ò tµi trªn c¸c ph­¬ng tiÖn b¸o<br /> chÝ. §Ò tµi thêi sù - chÝnh trÞ trªn b¸o in cã 18,8% nhãm trung häc phæ th«ng quan t©m,<br /> t¨ng lªn 51,8% ë nhãm ®¹i häc, cao ®¼ng; tØ lÖ t­¬ng øng trªn truyÒn h×nh t¨ng tõ 23,6%<br /> lªn 39,8%. §Ò tµi v¨n hãa - x· héi - thÓ thao - gi¶i trÝ, nh­ ®· ph©n tÝch, cã sè l­îng ng­êi<br /> theo dâi cao xÊp xØ víi thêi sù. Víi néi dung nµy, møc ®é quan t©m t¨ng dÇn trªn b¸o in<br /> nh­ sau: 12,2% ë nhãm phæ th«ng c¬ së, 30,5% ë nhãm trung häc phæ th«ng, 42,7% ë<br /> nhãm ®¹i häc, cao ®¼ng. TØ lÖ t­¬ng øng trªn truyÒn h×nh lµ: 16,4% t¨ng lªn 28% vµ<br /> 29,3%. Nh÷ng néi dung vÒ x· héi, gi¶i trÝ,... lµ phï hîp h¬n víi nh÷ng ®èi t­îng häc vÊn<br /> thÊp, ph¶n ¸nh ®óng thùc tÕ tr×nh ®é, thãi quen, t©m lý th­ëng thøc v¨n hãa cña hä, chØ<br /> xem ®Ó gi¶i trÝ lµ chÝnh.<br /> Th¸i ®é xem truyÒn h×nh còng ®­îc ph¶n ¸nh qua häc vÊn: ë bËc häc cµng thÊp,<br /> ng­êi xem cµng Ýt tËp trung h¬n trong khi xem.<br /> Trong c¸ch thøc vµ th¸i ®é ®äc b¸o m¹ng internet, ng­êi cã häc vÊn cao<br /> th­êng ®äc kÜ h¬n: 37,5% sè ng­êi cã häc vÊn trªn ®¹i häc cho biÕt lµ ®äc kÜ, trong<br /> khi chØ cã 21,1% häc vÊn trung häc phæ th«ng ®äc b¸o m¹ng víi th¸i ®é ®äc kÜ. Th«ng<br /> th­êng nh÷ng ng­êi vµo m¹ng nÕu kh«ng ph¶i ®Ó ch¬i games, mµ ®Ó t×m kiÕm tin<br /> tøc, th­êng lµ nh÷ng ng­êi cã häc vÊn nhÊt ®Þnh, cã môc ®Ých nhÊt ®Þnh, nªn hä ®äc<br /> kÜ còng lµ ®iÒu dÔ hiÓu. Xem xÐt møc ®é vµ c¸ch thøc sö dông internet hµng ngµy,<br /> cµng lµm râ thªm hiÖn t­îng ®ã: hÇu hÕt nh÷ng ng­êi sö dông internet cã tr×nh ®é<br /> trªn ®¹i häc ®Òu sö dông hµng ngµy (77,8% hµng ngµy vµ 22,2% vµi lÇn mçi tuÇn),<br /> tiÕp ®Õn lµ nhãm cã tr×nh ®é ®¹i häc, cao ®¼ng (54% sö dông hµng ngµy vµ 19% vµi<br /> lÇn mçi tuÇn). §äc b¸o m¹ng ë ®©u còng liªn quan ®Õn häc vÊn: 57% sè ng­êi cã häc<br /> vÊn trung häc phæ th«ng, 72% sè ng­êi cã häc vÊn ®¹i häc, trong khi cã tíi 88,9% sè<br /> ng­êi trªn ®¹i häc dïng internet t¹i nhµ. ViÖc dïng internet t¹i nhµ cho ®Õn nay vÉn<br /> ®­îc coi lµ mét nhu cÇu cao, ngoµi ph­¬ng tiÖn, thiÕt bÞ, chi phÝ hµng th¸ng, cßn ®ßi hái<br /> cã tr×nh ®é nhÊt ®Þnh. PhÇn lín nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é cao ®Òu kh«ng thÓ thiÕu trang<br /> bÞ internet c¸ nh©n, t¹i nhµ. Còng v× thÕ, nhu cÇu vÒ th«ng tin kinh tÕ - thÞ tr­êng trªn<br /> b¸o m¹ng t¨ng dÇn theo häc vÊn (14,3% trong nhãm THPT, 26,5% trong nhãm §H,C§<br /> vµ 44,4% nhãm trªn §H).<br /> Ng­êi cã häc vÊn cao, kh«ng chØ ®äc b¸o cho m×nh mµ cßn t×m cho ng­êi kh¸c<br /> ®äc, chÝ Ýt lµ thµnh viªn trong gia ®×nh. Mét c«ng chøc cã tr×nh ®é th¹c sÜ gi¶i thÝch<br /> viÖc mua b¸o nh­ sau: “HiÖn nay t«i cã ý ®Þnh ®Æt mét tê n÷a ®ã lµ tê An ninh Thñ<br /> ®«. V× sao t«i ®Æt? V× nã ®­a vÊn ®Ò tiªu cùc, mµ trong ®ã cã tiªu cùc häc ®­êng. T«i<br /> ®äc mét tê thÊy ®­a c¸c ch¸u trèn häc ®i ch¬i lµ t«i mua ngay...T«i muèn quan t©m<br /> vÊn ®Ò tiªu cùc trªn ®Þa bµn Hµ Néi ®­a trªn b¸o An ninh Thñ ®« nh­ thÕ nµo? §Ó<br /> ®äc nh÷ng vÊn ®Ò tiªu cùc cÇn ph¶i tr¸nh, nhÊt lµ khu vùc m×nh ®ang sèng. (Nam,<br /> 53 tuæi, ph­êng Hµng B«ng).<br /> NhiÒu nghiªn cøu còng ®· chØ ra ¶nh h­ëng cña yÕu tè häc vÊn ®èi víi viÖc tiÕp<br /> nhËn th«ng tin ®¹i chóng cña ng­êi d©n. Theo TrÇn H÷u Quang: “Tr×nh ®é häc vÊn lµ<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 64 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> mét trong nh÷ng biÕn sè cã t¸c ®éng nhiÒu tíi øng xö ®èi víi truyÒn th«ng ®¹i chóng”<br /> [TrÇn H÷u Quang, 1998: 156]. Nghiªn cøu cña Tr­¬ng Xu©n Tr­êng nhËn ®Þnh,<br /> nh÷ng ng­êi cã häc vÊn thÊp tiÕp cËn víi truyÒn th«ng ®¹i chóng Ýt h¬n so víi ng­êi cã<br /> tr×nh ®é häc vÊn cao h¬n. [Tr­¬ng Xu©n Tr­êng, 2001: 65].<br /> Nh­ vËy, cïng víi yÕu tè møc sèng, trong t­¬ng lai yÕu tè häc vÊn sÏ cã ¶nh<br /> h­ëng m¹nh nhÊt tíi nhu cÇu tiÕp nhËn b¸o chÝ cña ng­êi d©n, khi mµ tr×nh ®é d©n<br /> trÝ ®ang ngµy cµng ®­îc n©ng cao, víi nhiÒu c¬ héi häc tËp vµ kh¶ n¨ng häc tËp ®ang<br /> ®­îc më réng ra trong x· héi.<br /> 3.5. NghÒ nghiÖp<br /> Th«ng qua viÖc ph©n tÝch kÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy hai biÕn sè ®éc lËp th­êng<br /> g¾n víi nhau, ®«i khi cã ¶nh h­ëng gÇn gièng nhau, ®ã lµ häc vÊn vµ nghÒ nghiÖp.<br /> Còng gièng nh­ häc vÊn, nghÒ nghiÖp cña ng­êi tr¶ lêi cã ¶nh h­ëng trùc tiÕp vµ s©u<br /> s¾c tíi nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña hä.<br /> KÕt qu¶ thèng kª cho thÊy, ®èi víi c¶ bèn lo¹i ph­¬ng tiÖn b¸o chÝ, môc ®Ých<br /> theo dâi tin tøc thêi sù (môc ®Ých tËp trung nhÊt) thu hót cao nhÊt ®èi víi giíi trÝ<br /> thøc vµ c«ng chøc, viªn chøc.<br /> Nhãm trÝ thøc vµ nhãm c«ng chøc, viªn chøc hÇu hÕt lµ nh÷ng ng­êi lµm viÖc<br /> trong c¬ quan nhµ n­íc. Hä cã th«ng tin, hiÓu biÕt t×nh h×nh, g¾n chÆt víi mäi diÔn<br /> biÕn t×nh h×nh chÝnh trÞ, x· héi, nhÊt lµ chÞu sù t¸c ®éng tr­íc hÕt vµ trùc tiÕp cña<br /> c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ nhµ n­íc. H¬n n÷a, ®©y còng lµ nhãm c«ng<br /> chóng cã häc vÊn cao nhÊt trong x· héi. TiÕng nãi cña hä th­êng ®¹i diÖn cho d­ luËn<br /> x· héi tr­íc mçi diÔn biÕn vÒ t­ t­ëng, chÝnh trÞ trong ®êi sèng céng ®ång. Nh÷ng<br /> øng xö cña giíi trÝ thøc, cña giíi c«ng chøc nhµ n­íc ®èi víi truyÒn th«ng ®¹i chóng<br /> th­êng lµ nhanh vµ nh¹y c¶m, nhiÒu khi ®­îc coi lµ sù ph¶n biÖn cña x· héi ®èi víi<br /> giíi truyÒn th«ng. Nh÷ng nhËn xÐt, gîi ý cña hai nhãm nµy ®èi víi b¸o chÝ nhiÒu khi<br /> lµ nh÷ng dù b¸o ®­îc b¸o giíi ®¸nh gi¸ cao.<br /> N«ng d©n ngo¹i thµnh lµ lùc l­îng lín (trong mÉu ®iÒu tra lµ 162 ng­êi,<br /> chiÕm 26,2% sè ng­êi tr¶ lêi), nh­ng møc ®é tiÕp cËn víi b¸o chÝ cña hä lµ rÊt thÊp,<br /> ngo¹i trõ truyÒn h×nh lµ cã mÆt vµ t¸c ®éng ®­îc tíi mäi gia ®×nh.<br /> Mét nhãm nghÒ nghiÖp kh¸c - nhãm sinh viªn, häc sinh - cã vÞ trÝ quan träng<br /> trong d­ luËn x· héi vµ trong c¸ch øng xö víi giíi truyÒn th«ng. §Æc ®iÓm cña nhãm nµy<br /> lµ Ýt quan t©m c¸c néi dung thêi sù - chÝnh trÞ trªn b¸o chÝ (thÊp nhÊt trong c¸c nhãm,<br /> víi 47,4% quan t©m). Ng­îc l¹i, nhãm nµy quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn c¸c néi dung v¨n<br /> hãa - thÓ thao vµ gi¶i trÝ trªn truyÒn h×nh, b¸o m¹ng vµ b¸o in. Hä cã nhiÒu lý do ®Ó chia<br /> nhá sù quan t©m ®èi víi c¸c vÊn ®Ò x· héi, trong ®ã cã viÖc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ.<br /> Tuy vËy, ®©y l¹i lµ lùc l­îng ®«ng ®¶o trong x· héi, cã kiÕn thøc, nhiÖt t×nh, n¨ng ®éng,<br /> søc khoÎ, giµu dù ®Þnh vµ m¬ ­íc, dÔ tËp hîp thµnh phong trµo x· héi réng lín th«ng<br /> qua truyÒn th«ng, nh­ng còng dÔ bÞ kÝch ®éng, l«i kÐo, qu¸ khÝch, dï chØ lµ mét th«ng<br /> tin nhá trªn b¸o chÝ. V× vËy, dï hä Ýt quan t©m thêi sù trªn b¸o chÝ nh­ng vai trß cña lùc<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> TrÇn B¸ Dung 65<br /> <br /> l­îng nµy trong c¸c ho¹t ®éng chÝnh trÞ - x· héi th× kh«ng hÒ nhá vµ b¸o chÝ kh«ng thÓ<br /> kh«ng chó ý ®Ó t¸c ®éng tíi hä mét c¸ch cã hiÖu qu¶.<br /> 3.6. Møc sèng<br /> Møc sèng liªn quan trùc tiÕp ®Õn kh¶ n¨ng chi tr¶ cho môc ®Ých tiªu dïng v¨n<br /> hãa, ®ång thêi còng ph¶n ¸nh møc ®é tiÕp nhËn vµ sö dông, ph¶n ¸nh phong c¸ch tiªu<br /> dïng v¨n hãa cña ng­êi d©n, trong ®ã cã tiªu dïng cho b¸o chÝ. Tuy nhiªn, tiªu dïng<br /> v¨n hãa cã nh÷ng ®iÒu n»m ngoµi quy luËt tiªu dïng sinh ho¹t nãi chung. Kh«ng h¼n<br /> cø cã møc sèng cao (kh¸ gi¶, giµu cã) th× ng­êi ta sÏ cã nhu cÇu ®äc s¸ch, b¸o, tiÕp<br /> nhËn th«ng tin vµ tri thøc nhiÒu, nh­ nhu cÇu mua s¾m c¸c vËt dông vµ trang bÞ thiÕt<br /> yÕu kh¸c trong ®êi sèng. Vµ ngay c¶ khi mua s¾m nhiÒu ®å vËt ®¾t tiÒn nh­ thiÕt bÞ<br /> tiÕp nhËn th«ng tin hiÖn ®¹i, còng kh«ng h¼n chØ ®Ó tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ. Møc<br /> sèng cã t¸c ®éng ®Õn nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ, nh­ng kh«ng hoµn toµn lµ<br /> t­¬ng quan tØ lÖ thuËn vµ kh«ng gièng nhau ®èi víi c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ.<br /> Trong chØ sè mua b¸o hµng ngµy cña c­ d©n Hµ Néi, chØ cã 36,4% trong nhãm<br /> cã møc sèng giµu cã, cßn nhãm kh¸ gi¶ cã tíi 42,9%. TØ lÖ kh«ng mua bao giê vµ rÊt Ýt<br /> khi mua gi¶m dÇn tõ møc nghÌo ®Õn møc giµu: 62,6% sè hé nghÌo kh«ng mua bao<br /> giê hoÆc rÊt Ýt khi mua (kh«ng mua bao giê lµ 56,3%); t­¬ng øng tØ lÖ ë møc sèng<br /> trung b×nh lµ 44,7%; ë møc sèng kh¸ gi¶ lµ 31,7% vµ ë møc giµu cã lµ 18,2% (thÊp<br /> nhÊt). Tuy nhiªn, viÖc sö dông internet l¹i thÓ hiÖn râ sù c¸ch biÖt trong møc sèng:<br /> sö dông hµng ngµy ë nhãm giµu cã lµ cao nhÊt (54,5%), nhãm kh¸ gi¶ ®øng thø hai<br /> (33,9%), cuèi b¶ng lµ nhãm trung b×nh (16,8% trong nhãm); nhãm nghÌo kh«ng cã<br /> th«ng tin vÒ sö dông internet.<br /> HiÖn nay cã mét tÇng líp d©n c­ ë Hµ Néi, biÕt lµm giµu cã møc sèng cao,<br /> chÞu khã t×m hiÓu vµ am hiÓu luËt ph¸p, hä còng hiÓu vÞ thÕ cña b¸o chÝ. ë ®©y, møc<br /> sèng ph¶n ¸nh mét sù ph©n tÇng x· héi, c¶ vÒ kinh tÕ, c¶ vÒ v¨n hãa - tinh thÇn, mµ<br /> theo chóng t«i, tr­íc hÕt lµ hiÓu biÕt luËt ph¸p. Nghiªn cøu cña Tr­¬ng Xu©n<br /> Tr­êng (2001) cho thÊy, t­¬ng tù nh­ ë biÕn häc vÊn, “ë nhãm møc sèng còng cã t×nh<br /> tr¹ng nh÷ng ng­êi cã møc sèng thÊp Ýt quan t©m ®Õn viÖc ®äc b¸o, nghe ®µi, thËm<br /> chÝ hÇu hÕt nh÷ng ng­êi thuéc diÖn nghÌo ®ãi kh«ng bao giê ®äc b¸o (85%) vµ cã ®Õn<br /> mét nöa ë nhãm nµy kh«ng bao giê nghe ®µi” [Tr­¬ng Xu©n Tr­êng, 2001: 65].<br /> Nh×n chung trong c¸c giíi c«ng chóng vµ ®èi víi c¶ bèn lo¹i h×nh b¸o chÝ, yÕu<br /> tè møc sèng cã t¸c ®éng quan träng ®Æc biÖt, trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp ®Õn nhu cÇu<br /> tiÕp nhËn b¸o chÝ. §©y lµ nh©n tè ¶nh h­ëng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm míi. Cïng víi sù<br /> t¨ng tr­ëng kinh tÕ, xuÊt hiÖn ngµy cµng râ sù ph©n hãa giµu - nghÌo gi÷a c¸c bé<br /> phËn d©n c­. Sù ph©n hãa nµy còng kÐo theo sù chªnh lÖch trong c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn<br /> thùc tÕ ®Ó tiÕp cËn c¸c ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng, mµ râ nhÊt lµ møc ®é trang bÞ c¸c<br /> ph­¬ng tiÖn tiÕp nhËn th«ng tin ®¹i chóng cña ng­êi d©n. Nhu cÇu v¨n hãa, tinh<br /> thÇn chØ cã thÓ tån t¹i ®­îc khi c¸ nh©n con ng­êi ®· ®­îc ®¸p øng c¬ b¶n vÒ ¨n,<br /> mÆc, ë vµ chØ cã thÓ ®­îc tho¶ m·n vµ n©ng cao khi ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi ph¸t<br /> triÓn ®Õn mét møc ®é nhÊt ®Þnh.<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 66 M« thøc tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña ng­êi d©n Hµ Néi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng<br /> <br /> NhËn thøc nµy cã ý nghÜa quan träng vÒ ph­¬ng ph¸p luËn khi chóng ta<br /> muèn t×m gi¶i ph¸p ®Ó ®¸p øng vµ n©ng cao nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña<br /> ng­êi d©n.<br /> KÕt luËn<br /> C¸c m« thøc tiÕp nhËn võa ph¶n ¸nh møc ®é, c¸ch thøc vµ môc ®Ých tiÕp<br /> nhËn th«ng tin b¸o chÝ - nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ cña c«ng chóng Hµ Néi,<br /> võa lµ tÊm g­¬ng ph¶n chiÕu, lµ th­íc ®o søc t¸c ®éng, ¶nh h­ëng x· héi cña c¸c lo¹i<br /> h×nh b¸o chÝ ®èi víi ®êi sèng ng­êi d©n. Nh×n vµo th­íc ®o nµy, phÇn nµo cã thÓ thÊy<br /> ®­îc hiÖu qu¶ x· héi kh«ng ®ång ®Òu cña c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng nãi<br /> chung, cña c¸c c¬ quan b¸o chÝ cña Hµ Néi nãi riªng.<br /> C¸c nh©n tè ®Þa bµn c­ tró, giíi tÝnh, ®é tuæi, häc vÊn, nghÒ nghiÖp vµ møc<br /> sèng ®Òu cã ¶nh h­ëng tíi c¸ch thøc, møc ®é vµ môc ®Ých tiÕp nhËn th«ng tin b¸o chÝ<br /> cña ng­êi d©n. Tuy nhiªn sù ¶nh h­ëng cña mçi nh©n tè lµ kh¸c nhau. Theo chóng<br /> t«i, hai cÆp nh©n tè lµ møc sèng - n¬i sèng, häc vÊn - nghÒ nghiÖp, cã ¶nh h­ëng<br /> quan träng nhÊt ®Õn c¸ch thøc øng xö cña c«ng chóng ®èi víi b¸o chÝ. Muèn thay ®æi<br /> m« thøc tiÕp nhËn (thãi quen, møc ®é, môc ®Ých, c¸ch thøc tiÕp nhËn) cña ng­êi d©n,<br /> râ rµng ph¶i t¸c ®éng tr­íc hÕt vµ quyÕt ®Þnh nhÊt tíi c¸c cÆp nh©n tè trªn. §©y lµ<br /> vÊn ®Ò cã ý nghÜa ph­¬ng ph¸p luËn vµ ý nghÜa thùc tiÔn s©u s¾c ®èi víi ho¹t ®éng<br /> b¸o chÝ vµ qu¶n lý b¸o chÝ.<br /> Tho¸t ly nh÷ng nh©n tè nµy, kh«ng thÓ gi¶i thÝch ®­îc thùc tr¹ng nhËn thøc,<br /> th¸i ®é vµ hµnh vi øng xö cña c«ng chóng víi b¸o chÝ. MÆt kh¸c, viÖc xem xÐt mèi<br /> quan hÖ t¸c ®éng vµ ¶nh h­ëng cña c¸c nh©n tè, sÏ lµm s¸ng tá nguyªn nh©n nh÷ng<br /> c¸ch thøc øng xö cña c«ng chóng vµ lµ tiÒn ®Ò, c¨n cø khoa häc ®Ó dù b¸o xu h­íng<br /> vËn ®éng chÝnh cña nhu cÇu, nh÷ng gi¶i ph¸p t¸c ®éng ®èi víi c¶ chñ thÓ truyÒn<br /> th«ng vµ ®èi víi tõng nhãm c«ng chóng, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ t¸c ®éng cña c¸c<br /> ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng tíi c«ng chóng.<br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> 1. §ç Th¸i §ång, 1982: HÖ thèng mass media víi c«ng chóng. T¹p chÝ X· héi häc, sè 1/1982.<br /> 2. Mai V¨n Hai, 1992: Phô n÷ n«ng th«n víi viÖc h­ëng thô v¨n hãa qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i<br /> chóng. T¹p chÝ X· héi häc, sè 1/1922.<br /> 3. NguyÔn Thµnh Phong, 2006: B¸o trªn s¹p vµ sù lùa chän cña c«ng chóng. T¹p chÝ Ng­êi lµm b¸o, sè th¸ng<br /> T<br /> 2 T<br /> 2<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 9/2006.<br /> 4. TrÇn H÷u Quang, 1998: TruyÒn th«ng ®¹i chóng vµ c«ng chóng - Tr­êng hîp Thµnh phè Hå ChÝ Minh.<br /> LuËn ¸n tiÕn sÜ X· héi häc. ViÖn X· héi häc.<br /> 5. Tr­¬ng Xu©n Tr­êng, 2001: T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng<br /> cña ng­êi n«ng d©n ch©u thæ s«ng Hång trong thêi kú §æi míi”. T¹p chÝ X· héi häc, sè 2 (74), 2001.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2