intTypePromotion=1
ADSENSE

Một hình thái gia đình mới ở Thụy Điển và mấy vấn đề đặt ra cho xã hội học gia đình - Mai Huy Bích

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

111
lượt xem
7
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung bài viết "Một hình thái gia đình mới ở Thụy Điển và mấy vấn đề đặt ra cho xã hội học gia đình" giới thiệu đến các bạn những nội dung về ưu thế của gia đình, vài nét về các cặp đôi sống riêng mỗi người một nơi, vấn đề đặt ra cho xã hội học gia đình,... Hy vọng nội dung bài viết phục vụ hữu ích nhu cầu học tập, làm việc hiệu quả.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một hình thái gia đình mới ở Thụy Điển và mấy vấn đề đặt ra cho xã hội học gia đình - Mai Huy Bích

94 Xã hội học, số 4 - 2009<br /> <br /> <br /> <br /> Mét h×nh th¸i gia ®×nh míi ë Thôy §iÓn<br /> vµ mÊy vÊn ®Ò ®Æt ra cho x· héi häc gia ®×nh<br /> <br /> Mai Huy BÝch * F<br /> 0<br /> P<br /> T<br /> 1<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> NhiÒu ng­êi th­êng cho r»ng gia ®×nh chËm thay ®æi, vµ theo nghÜa ®ã, rÊt b¶o thñ.<br /> Tuy nhiªn, gia ®×nh ë Thôy §iÓn ®· cho thÊy Ên t­îng trªn lµ sai. Nöa sau thÕ kû XX võa<br /> qua, gia ®×nh ë Thôy §iÓn ®· biÕn ®æi rÊt nhanh chãng vµ s©u s¾c. Kh«ng Ýt ng­êi ë thÕ<br /> giíi bªn ngoµi võa lµm quen nh­ng ch­a hÕt sèc víi hiÖn t­îng nam n÷ chung sèng (thay<br /> v× kÕt h«n theo truyÒn thèng trong x· héi Thôy §iÓn), th× ë ®©y l¹i xuÊt hiÖn mét xu<br /> h­íng míi: tuy t¹o lËp cÆp ®«i víi nhau, nh­ng nhiÒu nam n÷ thËm chÝ kh«ng chung<br /> sèng, mµ cïng nhau sèng riªng, mçi ng­êi mét nhµ. Hä chØ ®Õn víi nhau vµo nh÷ng dÞp<br /> nhÊt ®Þnh (ngµy nghØ cuèi tuÇn, lÔ héi v.v.). C¸ch s¾p xÕp nµy ®­îc gäi trong tiÕng Anh lµ<br /> “living apart together” (viÕt t¾t thµnh LAT) (nghÜa ®en: sèng riªng cïng nhau; nghÜa<br /> réng: cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i. Bµi viÕt nµy sö dông nghÜa réng cña kh¸i<br /> niÖm).<br /> Dùa trªn nh÷ng nghiªn cøu ban ®Çu cña c¸c nhµ x· héi häc Thôy §iÓn (Levin and<br /> Trost, 2003; Levin, 2004) bµi viÕt xin giíi thiÖu ®«i nÐt vÒ hiÖn t­îng nµy, vµ tõ ®ã nªu<br /> lªn mÊy vÊn ®Ò mµ nã ®Æt ra víi x· héi häc gia ®×nh. Trong khi d÷ liÖu vÒ c¸c cÆp ®«i mçi<br /> ng­êi sèng mét n¬i ®­îc khai th¸c tõ c¸c nghiªn cøu cña Thôy §iÓn, th× suy ngÉm vÒ<br /> nh÷ng vÊn ®Ò mµ hiÖn t­îng Êy ®Æt ra lµ cña c¸ nh©n t¸c gi¶, dùa trªn c¶ d÷ liÖu lÉn<br /> nh÷ng ®iÒu tai nghe m¾t thÊy trong 5 n¨m (1993-1998) theo häc t¹i ®Êt n­íc B¾c ¢u nµy.<br /> I. ­u thÕ cña gia ®×nh<br /> Lý gi¶i v× sao ng­êi ta x©y dùng gia ®×nh hoÆc quan hÖ gÇn gièng nh­ gia ®×nh mÆc<br /> dï hä cã thÓ ë trong nh÷ng hoµn c¶nh hÕt søc khã kh¨n cho cuéc sèng gia ®×nh (vÝ dô hä<br /> ®ang bÞ tï, ®ang cã chiÕn tranh, bÖnh dÞch hay søc Ðp chÝnh trÞ muèn gi¶m vai trß cña<br /> ®¬n vÞ x· héi Êy v.v.), mét cuèn gi¸o tr×nh x· héi häc gia ®×nh næi tiÕng – nhan ®Ò “The<br /> family” cña W. Goode - ®· tæng kÕt nh÷ng ­u thÕ cña gia ®×nh so víi c¶nh sèng ®éc th©n.<br /> §iÒu ®¸ng nãi ë ®©y lµ cuèn s¸ch tõng g©y nhiÒu ¶nh h­ëng m¹nh mÏ v­ît ra ngoµi biªn<br /> giíi cña quèc gia xuÊt th©n cña nã (tøc n­íc Mü).<br /> ¦u thÕ c¬ b¶n thø nhÊt lµ sù ph©n c«ng lao ®éng vµ kh¶ n¨ng trao ®æi gi÷a chång<br /> vµ vî, cha mÑ vµ con c¸i víi kÕt qu¶ lµ mçi ng­êi ®­îc h­ëng hµng lo¹t dÞch vô mµ nÕu<br /> bªn ngoµi gia ®×nh th× ng­êi ta ph¶i tr¶ tiÒn. Thø hai, gia ®×nh tiÕt kiÖm ®­îc mét sè<br /> kho¶n chi tiªu nhê céng t¸c ®«ng ng­êi (mµ c¸ch nãi d©n gian ng­êi Kinh gäi lµ “thªm<br /> ng­êi ¨n chØ cÇn thªm ®òa thªm b¸t” chø kh«ng ph¶i thªm c«ng mua b¸n nÊu n­íng).<br /> Thø ba lµ tÝnh liªn tôc, ®¶m b¶o cho c¸c thµnh viªn ®­îc thô h­ëng c¸ch lµm ¬n vµ tr¶ ¬n<br /> l©u dµi h¬n h¼n so víi sù trao ®æi víi ng­êi ngoµi. Thø t­, víi t­ c¸ch mét nhãm th©n<br /> t×nh, giao tiÕp trong gia ®×nh rÊt ng¾n gän vµ chu ®¸o, theo ®óng së thÝch khÈu vÞ riªng<br /> cña c¸ nh©n. Cuèi cïng, nhiÒu nhu cÇu cña con ng­êi ®­îc tho¶ m·n t¹i gia mµ khái cÇn<br /> chuyªn gia. Tãm l¹i, cuèn s¸ch kh¼ng ®Þnh: “Kh«ng thÓ chÕ x· héi nµo kh¸c mang l¹i c¶<br /> <br /> <br /> *<br /> PGS.TS, Viện X· hội học<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 95<br /> <br /> chuçi nh÷ng ­u thÕ bæ sung, chia sÎ, ®an xen vµ g¾n bã qua l¹i chÆt chÏ nh­ thÕ” (Goode,<br /> 1982:10-11).<br /> C©u hái ®Æt ra ë ®©y lµ nh÷ng ­u thÕ kÓ trªn cã ®óng víi c¸c cÆp ®«i mçi ng­êi sèng<br /> mét n¬i hay kh«ng? Nãi c¸ch kh¸c, ­u thÕ ®ã ®­îc coi lµ cña gia ®×nh nãi chung hay chØ<br /> cña mét h×nh th¸i gia ®×nh cô thÓ?<br /> II. Vµi nÐt vÒ c¸c cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i<br /> ThÕ nµo lµ “cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i”?<br /> §©y lµ nh÷ng cÆp kh«ng ë chung víi nhau; thay vµo ®ã, mçi ng­êi sèng mét nhµ, n¬i<br /> ng­êi kia còng cã thÓ ë. Hä coi m×nh lµ mét cÆp ®«i, vµ c¶m nhËn r»ng nh÷ng ng­êi th©n<br /> cËn xung quanh hä còng thõa nhËn nh­ vËy. Tãm l¹i, cã 3 ®iÒu kiÖn:<br /> 1. C¶ hai ng­êi ph¶i ®ång ý r»ng hä lµ mét cÆp;<br /> 2. nh÷ng ng­êi kh¸c th©n cËn víi hä còng thõa nhËn nh­ vËy;<br /> 3. vµ hä ph¶i sèng mçi ng­êi ë mét nhµ riªng (Levin, 2004: 226-227).<br /> Bao nhiªu ng­êi thuéc nh÷ng “cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i”?<br /> Theo d÷ liÖu cuéc ®iÒu tra ba ®ît tiÕn hµnh c¸c n¨m 1993, 1998 vµ 2001 (víi mét<br /> c©u hái chÝnh nh­ sau: “Quý vÞ cã sèng trong mét mèi quan hÖ gièng nh­ vî chång víi<br /> mét ai ®ã mµ vÉn gi÷ nhµ riªng kh«ng?”), th× n¨m 1993, 6% nh÷ng ng­êi ®­îc hái ®ang<br /> trong c¸c cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i. D÷ liÖu cho phÐp suy ra r»ng kho¶ng 60.<br /> 000 cÆp, tøc 120.000 ng­êi ®ang cã quan hÖ LAT. TØ lÖ ®ã t¨ng lªn qua c¸c ®ît ®iÒu tra:<br /> n¨m 1998 lµ 12%, tøc kho¶ng 130. 000 cÆp víi 260. 000 ng­êi; vµ n¨m 2001 lµ 14%, nghÜa<br /> lµ kho¶ng 150. 000 cÆp víi 300. 000 ng­êi (Levin, 2004: 228-229).<br /> Nh÷ng ng­êi trong c¸c “cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i” lµ ai?<br /> Ng­êi ta th­êng nãi lµ quan hÖ sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i chØ cã thÓ x¶y ra víi<br /> nh÷ng ai m¹nh vÒ tµi chÝnh. TÊt nhiªn sù v÷ng m¹nh vÒ tµi chÝnh khiÕn ng­êi ta dÔ duy<br /> tr× hai nÕp nhµ vµ ®¬n gi¶n hãa kho¶ng c¸ch kh«ng gian gi÷a hai n¬i, v× nã gióp hä dÔ tr¶<br /> chi phÝ ®i l¹i còng nh­ liªn l¹c víi nhau (qua ®iÖn tho¹i ®­êng dµi v.v.) h¬n. Tuy nhiªn,<br /> kÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy quan hÖ LAT cã ë tÊt c¶ c¸c nhãm thu nhËp (Levin and<br /> Trost, 2003: 286).<br /> Còng xÐt trªn ph­¬ng diÖn tµi chÝnh, th× viÖc dän ®Õn ë víi nhau lµ ®iÒu hîp lý ®èi<br /> víi nhiÒu hoÆc hÇu hÕt c¸c cÆp, vµ lý do thËt dÔ hiÓu: ë mét nhµ rÎ h¬n gi÷ hai nhµ. Song<br /> trong nhiÒu (nÕu kh«ng nãi lµ hÇu hÕt) c¸c tr­êng hîp, c¶ hai bªn ®­¬ng sù ®Òu ®· cã s½n<br /> mçi ng­êi mét nhµ riªng khi hä gÆp nhau. Nh­ vËy, hä ®· quen víi nhµ riªng cña m×nh<br /> vµ quen víi viÖc tr¶ chi phÝ riªng, nªn viÖc kÕt ®«i mµ vÉn sèng mçi ng­êi mét n¬i kh«ng<br /> thµnh vÊn ®Ò tµi chÝnh ®èi víi hä.<br /> H¬n thÕ n÷a, sù hîp lý tµi chÝnh kh«ng ph¶i cïng lµ mét víi sù hîp lý vÒ mÆt x·<br /> héi. Cã nh÷ng lý do x· héi vµ sù hîp lý vÒ mÆt x· héi khiÕn ng­êi ta sèng riªng, vµ ®Êy lµ<br /> ®iÒu chóng ta sÏ xem xÐt tiÕp theo ®©y.<br /> Lý do t¹o ra “cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i”<br /> Cã thÓ chia nh÷ng cÆp ®«i sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i thµnh hai nhãm:<br /> 1. Nh÷ng ng­êi sÏ sèng cïng nhau, nh­ng hiÖn ph¶i quyÕt ®Þnh kh«ng sèng cïng<br /> nhau v× lý do nµy hay kh¸c;<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 96 Một hình thái gia đình mới ở Thuỵ Điển...<br /> <br /> 2. Nh÷ng ng­êi sÏ kh«ng sèng cïng nhau ngay dï hä cã thÓ lµm thÕ, song hä vÉn<br /> muèn lµ mét cÆp.<br /> Sau ®©y chóng ta sÏ xem xÐt cô thÓ h¬n hai nhãm nµy.<br /> 1) Tr­íc hÕt lµ nhãm nh÷ng ng­êi hiÖn kh«ng sèng cïng nhau v× nh÷ng lý do ®Æc biÖt<br /> nµo ®ã, nh­ng sÏ sèng cïng nhau nÕu hoµn c¶nh thay ®æi. C¸c lý do bao gåm:<br /> V× cã con nhá<br /> §©y lµ nh÷ng ng­êi ®· ly h«n vµ cã con c¸i tõ cuéc h«n nh©n (hoÆc mèi quan hÖ<br /> sèng chung) tr­íc ®ã. Mét trong hai ng­êi nµy, hay c¶ hai, cã con nhá (dï con sèng víi bè<br /> mÑ hoÆc kh«ng). Mét trong hai hay c¶ hai ng­êi trong cÆp kh«ng muèn ng­êi kia dän vµo<br /> ë chung, ®Ó v× lîi Ých cña con c¸i. D­íi ®©y lµ mét vÝ dô.<br /> Fred vµ Freda ban ®Çu lµ mét cÆp kh«ng kÕt h«n, sèng theo kiÓu LAT, nh­ng sau<br /> ®ã hä kÕt h«n, song vÉn gi÷ quan hÖ LAT cho ®Õn khi tÊt c¶ con c¸i cña hai bªn - theo tËp<br /> qu¸n cña ng­êi Thôy §iÓn - ®· rêi nhµ bè mÑ. Vµo thêi ®iÓm pháng vÊn, Fred 56 tuæi vµ<br /> Freda 51. Hä gÆp nhau 10 n¨m tr­íc, khi c¶ hai ®· ly h«n vµ cã con tõ cuéc h«n nh©n ®ã:<br /> ba con cña Fred cßn ®ang sèng víi anh, do anh ch¨m nu«i. Khi Êy, tuæi cña c¸c con anh<br /> lÇn l­ît lµ 14, 16 vµ 20. Cßn Freda cã hai con, 10 vµ 14 tuæi, còng do chÞ nu«i. Hä quyÕt<br /> ®Þnh r»ng hä sÏ kh«ng dän ®Õn sèng cïng nhau cho ®Õn khi con riªng cña hä ®Òu lín vµ<br /> rêi nhµ. C¶ hai sèng ë cïng mét thµnh phè, chØ c¸ch nhau 15 phót ®i l¹i b»ng giao th«ng<br /> c«ng céng. Khi míi x¸c lËp quan hÖ víi nhau, hä qua ®ªm ë nhµ nhau vµo dÞp cuèi tuÇn,<br /> vµ kh«ng nãi cho con c¸i m×nh biÕt vÒ quan hÖ thËt víi nhau, mµ chØ giíi thiÖu nhau víi<br /> con c¸i r»ng hä lµ nh÷ng ng­êi b¹n cò vµ tèt cña nhau. Kh«ng ai muèn thóc Ðp ng­êi kia<br /> hoÆc muèn m×nh bÞ thóc Ðp ph¶i x¸c lËp quan hÖ víi con c¸i cña nhau. Sau mét thêi gian,<br /> con c¸i cña c¶ hai ng­êi chÊp nhËn quan hÖ míi cña cha mÑ chóng.<br /> Hai n¨m tr­íc cuéc pháng vÊn, hai ng­êi kÕt h«n, nh­ng vÉn sèng riªng. Råi sau<br /> ®ã, hä dän ®Õn sèng chung, kÕt thóc 10 n¨m quan hÖ sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i nh­<br /> thÕ (Levin, 2004: 230-231).<br /> V× ch¨m sãc cha mÑ<br /> Mét trong hai ng­êi trong cÆp nam n÷ kiÓu nµy tuy ®· tr­ëng thµnh nh­ng kh«ng<br /> t¸ch ra ë riªng nh­ th«ng lÖ ë Thôy §iÓn, mµ vÉn sèng chung víi cha mÑ. Vµ cha mÑ giµ<br /> cña hä còng kh«ng (hoÆc ch­a) sèng ë c¸c tr¹i d­ìng l·o (hay cßn gäi lµ “Nhµ Giµ”). Hä<br /> gÆp b¹n t×nh, vµ quyÕt ®Þnh sèng trong quan hÖ LAT thay v× dän ®Õn ë víi nhau. C¸ch<br /> s¾p xÕp nµy cã thÓ kÐo dµi nhiÒu n¨m. Dï hä thÝch nã hay kh«ng, nh­ng hä chÊp nhËn nã<br /> nh­ mét gi¶i ph¸p cho tíi khi ng­êi cha hoÆc ng­êi mÑ qua ®êi hay cha mÑ èm nÆng vµ<br /> giµ yÕu tíi møc kh«ng cßn gi¶i ph¸p nµo kh¸c ngoµi viÖc ®­a vµo tr¹i d­ìng l·o. Hä thÝch<br /> ë l¹i trong m«i tr­êng quen thuéc, tiÕp tôc gi÷ tr¸ch nhiÖm víi cha mÑ, ®ång thêi vÉn gi÷<br /> quan hÖ cÆp ®«i víi b¹n t×nh ®ang sèng ë nhµ riªng. Nhê thÕ, hä cã c¶ hai, chø kh«ng ph¶i<br /> lùa chän gi÷a cha mÑ giµ víi b¹n t×nh.<br /> NÐt chung ë c¶ hai ph©n nhãm: nh÷ng cÆp nµy kh«ng dän vÒ ë víi nhau v× ph¶i<br /> ch¨m sãc vµ thùc thi tr¸ch nhiÖm víi ng­êi th©n. Hä c¶m nhËn m×nh lµ quan träng víi<br /> ng­êi th©n, vµ x¸c ®Þnh t×nh huèng cña m×nh lµ t×nh huèng ch¨m sãc vµ tr¸ch nhiÖm.<br /> Trong tr­êng hîp nµy, sù ch¨m sãc vµ tr¸ch nhiÖm ®èi víi ng­êi kh¸c lµ quan träng h¬n<br /> sù ch¨m sãc vµ tr¸ch nhiÖm ®èi víi b¶n th©n (Levin and Trost, 2003: 279). Víi cha mÑ<br /> giµ, nh÷ng ng­êi chän sèng trong quan hÖ LAT kh«ng muèn ®Ó cha mÑ sèng mét m×nh, v×<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 97<br /> <br /> lµm thÕ nghÜa lµ ®Èy cha mÑ vµo tr¹i d­ìng l·o. Víi con nhá tõ cuéc h«n nh©n ®· ®æ vì,<br /> ngay nh÷ng ng­êi kh«ng nhËn tr¸ch nhiÖm nu«i vµ ch¨m sãc con còng cho r»ng: nÕu dän<br /> ®Õn ë nhµ b¹n t×nh míi hoÆc ®­a b¹n t×nh míi vÒ sèng víi m×nh th× ®ã ®Òu nh­ mét sù dèi<br /> tr¸ con c¸i (Levin, 2004: 230).<br /> Nh÷ng ng­êi nµy coi quan hÖ cÆp ®«i lµ sù bæ sung (addition) cho nh÷ng quan hÖ<br /> mµ hä vèn cã víi cha mÑ giµ vµ con c¸i nhá, chø kh«ng ph¶i sù thay thÕ quan hÖ vèn ®·<br /> s½n cã Êy. Quan hÖ cÆp ®«i míi kh«ng ®­îc phÐp ®e däa hoÆc thay thÕ nh÷ng quan hÖ s½n<br /> cã. “Mét c¶m thøc tr¸ch nhiÖm m¹nh mÏ ph¶i ch¨m sãc con nhá vµ cha mÑ giµ ®· cã ë<br /> nh÷ng ng­êi nµy rÊt l©u tr­íc khi hä gÆp b¹n t×nh míi. Trong vÝ dô nµy, nh÷ng ng­êi tr¶<br /> lêi c¶m thÊy hä lµ nh÷ng tha nh©n quan träng (significant others) ®èi víi cha mÑ vµ con<br /> c¸i hä. NÕu hä kh«ng hµnh ®éng theo ®óng c¶m thøc tr¸ch nhiÖm, hä biÕt sÏ dÉn ®Õn c¶m<br /> gi¸c téi lçi” (Levin, 2004: 231).<br /> V× lµm viÖc (hay häc tËp) ë nh÷ng n¬i kh¸c nhau<br /> Ph©n nhãm nµy gåm hÇu hÕt lµ nh÷ng cÆp ®ang ®i lµm hoÆc ®i häc, vµ hä cho r»ng<br /> hä sèng riªng lµ do hoµn c¶nh c«ng viÖc. Hä kh«ng muèn hoÆc kh«ng thÓ dän ®Õn ë cïng<br /> nhau, mµ gi÷ hai nÕp nhµ. Song hä coi ®©y chØ lµ t¹m thêi. Hä biÕt r»ng nÕu hä dän ®Õn<br /> n¬i ë cña b¹n t×nh, hä sÏ kh«ng cã c¬ héi lµm viÖc gièng nh­ hiÖn t¹i. Ngay nÕu nh­ mét<br /> ng­êi trong sè hä cã thÓ nu«i ®­îc ng­êi kia, nh­ng hä kh«ng chÊp nhËn ®iÒu ®ã. §èi víi<br /> nh÷ng ng­êi nµy, sèng ®éc lËp lµ rÊt quan träng. §©y lµ ®iÒu mµ mét sè nhµ quan s¸t cã<br /> thÓ coi lµ xu h­íng tiÕn tíi c¸ nh©n hãa. Tuy nhiªn, c¶ mèi quan hÖ víi b¹n t×nh lÉn c«ng<br /> viÖc ®Òu rÊt quan träng ®èi víi hä, vµ hä kh«ng muèn lùa chän chØ mét, mµ muèn cã c¶<br /> hai. Do kÕt qu¶ cña quyÕt ®Þnh nµy mµ hä ph¶i sèng riªng.<br /> Mét trong c¸c cÆp tham gia cuéc nghiªn cøu ®· kÕt h«n tõ n¨m 1981, nh­ng hai<br /> ng­êi sèng ë hai ch©u lôc kh¸c nhau: chÞ sèng ë B¾c ¢u, cßn anh ë B¾c Mü (Canada). Cã<br /> thêi kú chÞ sèng víi anh ë B¾c Mü, vµ còng cã thêi kú anh sèng víi chÞ t¹i B¾c ¢u. Hä coi<br /> c¶ hai nÕp nhµ lµ cña m×nh, nh­ng ai tr¶ tiÒn nhµ cña ng­êi Êy. NÕu mét trong hai thiÕu<br /> tiÒn ®Ó duy tr× nÕp nhµ, ng­êi kia sÏ gãp mét kho¶n tiÒn mµ kh«ng ®ßi hái hoµn tr¶ trong<br /> t­¬ng lai. Kho¶n tiÒn ®ã kh«ng ®­îc coi lµ cho vay, mµ lµ ®ãng gãp cho cuéc sèng cïng<br /> nhau trong quan hÖ LAT (Levin and Trost, 2003: 280).<br /> Tr­íc kia ng­êi ta kú väng r»ng phô n÷ dän ®Õn nhµ chång, tõ bá c«ng viÖc vµ b¹n<br /> bÌ, ng­êi quen cña chÞ. Nay th× ng­êi ta chÊp nhËn r»ng chÞ cã thÓ gi÷ c«ng viÖc vµ b¹n<br /> bÌ, còng nh­ quan hÖ víi con c¸i vµ cha mÑ ®ång thêi vÉn cã quan hÖ víi b¹n t×nh vèn<br /> sèng ë nhµ kh¸c (Levin and Trost, 2003: 280).<br /> Tr­íc kia ng­êi ta gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy d­íi h×nh thøc thÓ hiÖn t×nh yªu nh­ sau:<br /> “NÕu em yªu anh, em sÏ chuyÓn ®Õn ë cïng anh!”. C«ng viÖc vµ b¹n t×nh ®­îc coi nh­<br /> c¹nh tranh víi nhau, vµ ng­êi ta ph¶i chän mét trong hai. Còng tr­íc kia, chÝnh phô n÷<br /> lµ ng­êi ph¶i hi sinh n¬i ë, c«ng viÖc vµ b¹n bÌ m×nh ®Ó dän ®Õn ë víi ng­êi nam giíi cña<br /> m×nh.<br /> Ngµy nay, chÞ cã thÓ gi÷ n¬i ë, c«ng viÖc vµ b¹n bÌ cña m×nh, còng nh­ quan hÖ víi<br /> con c¸i, cha mÑ vµ b¹n bÌ, ®ång thêi vÉn cã quan hÖ víi mét ng­êi ®µn «ng m×nh yªu mµ<br /> vÉn gi÷ ®­îc nhµ riªng (Levin, 2004: 232).<br /> Nh÷ng ng­êi gÇn vÒ h­u cã thÓ thay ®æi t×nh thÕ khi mét trong hai ng­êi nghØ<br /> h­u.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 98 Một hình thái gia đình mới ở Thuỵ Điển...<br /> <br /> Ph©n nhãm nµy còng bao gåm nh÷ng sinh viªn ®ang häc ë c¸c thµnh phè kh¸c<br /> nhau. LAT ®èi víi hä chØ lµ t¹m thêi. Khi tèt nghiÖp, mét ng­êi sÏ dän ®Õn chç ng­êi kia,<br /> vµ hai hé sÏ nhËp lµm mét nÕu hä t×m ®­îc viÖc lµm ë cïng mét chç.<br /> C¸c cÆp kiÓu nµy nh×n cuéc sèng nh­ mét qu¸ tr×nh lu«n lu«n thay ®æi. C¸c quyÕt<br /> ®Þnh mµ hä ®­a ra chØ lµ cho mét thêi kú nµo ®Êy; khi t×nh h×nh c«ng viÖc cña hä thay ®æi,<br /> hä cã thÓ thay ®æi c¸ch s¾p xÕp chç ë.<br /> 2) B©y giê chóng ta h·y xÐt nhãm thø hai: nh÷ng ng­êi kh«ng muèn sèng chung<br /> nh­ng vÉn muèn lµ mét cÆp. Hä cã nh÷ng lý do sau ®©y:<br /> Kh«ng muèn lÆp l¹i sai lÇm<br /> Nh÷ng ng­êi nµy ®· tõng nhiÒu n¨m sèng trong quan hÖ vî chång truyÒn thèng<br /> nh­ng kÕt thóc b»ng ly h«n hay ly th©n. B©y giê, khi thö mét lÇn n÷a, hä cè g¾ng s¾p xÕp<br /> t×nh h×nh sao cho kh«ng lÆp l¹i sai lÇm cò. Gi¶i ph¸p sèng ë hai nhµ lµ dùa trªn c¬ së<br /> ph©n tÝch h÷u thøc hoÆc v« thøc xem ®iÒu g× ®· sai trong quan hÖ x­a cò, vµ tr¸nh lÆp l¹i<br /> mét cuéc chia l×a míi (Levin and Trost, 2003: 280).<br /> Chóng ta h·y xÐt mét tr­êng hîp cô thÓ sau ®©y. Mét phô n÷ ®· kÕt h«n 23 n¨m, cã<br /> ba con. Mét h«m, chång chÞ ®Ò nghÞ ly h«n (anh ®· b¾t ®Çu quan hÖ víi c« th­ ký cña<br /> m×nh). C¶ thÕ giíi nh­ sôp ®æ ®èi víi chÞ, nh­ng rót côc chÞ v­ît qua ®­îc c¬n cho¸ng sèc.<br /> Thêi gian qua ®i, cuèi cïng chÞ ®· gÆp vµ yªu mét ng­êi ®µn «ng míi. Anh sèng c¸ch<br /> nhµ chÞ nöa giê l¸i xe, vµ anh muèn hä dän ®Õn ë chung nh­ mäi cÆp ®«i kh¸c. Tuy nhiªn,<br /> chÞ lo r»ng m×nh sÏ lÆp l¹i sai lÇm cò. Cuéc ly h«n qu¶ lµ có sèc qu¸ lín, vµ chÞ muèn lµm<br /> mäi viÖc ®Ó tr¸nh ph¶i nÕm l¹i tr¶i nghiÖm Êy. ChÞ tõ chèi sèng chung mét nhµ víi anh,<br /> kh«ng ph¶i v× kh«ng yªu anh, mµ tr¸i l¹i, chÞ yªu anh rÊt nhiÒu. Nh­ng chÞ nãi r»ng chÞ<br /> thµ sèng mét m×nh, chØ gÆp anh vµo mçi cuèi tuÇn vµ dÞp nghØ phÐp h¬n lµ sèng víi anh<br /> 100% thêi gian, råi rÊt cã thÓ ph¶i chia tay mét lÇn n÷a. Theo lêi chÞ, chÞ tù biÕt m×nh<br /> (kh«ng ph¶i mét phô n÷ hÊp dÉn). ChÞ e r»ng nÕu sèng d­íi cïng mét m¸i nhµ, chÞ cã thÓ<br /> lÆp l¹i chÝnh nh÷ng ®iÒu khiÕn chÞ trë nªn nhµm ch¸n ®èi víi chång cò. ChÞ quyÕt ®Þnh<br /> sèng trong quan hÖ LAT ®Ó duy tr× mèi quan hÖ nång th¾m vµ häc ®­îc bµi häc tõ kinh<br /> nghiÖm ®· qua (Levin, 2004: 234).<br /> C¸c cÆp ®· vÒ h­u<br /> §©y lµ nh÷ng ng­êi nghØ h­u, muèn gi÷ nÕp nhµ cña m×nh mµ vÉn cã quan hÖ “yªu<br /> ®­¬ng”. NÕu dän ®Õn ë cïng nhau, hä sÏ ph¶i hi sinh nhiÒu thø, vÝ dô sèng ë ®©u, ai sÏ<br /> dän ®å tíi nhµ ai (chø kh«ng ph¶i ®­¬ng nhiªn ng­êi phô n÷ ph¶i theo chång nh­ ë ViÖt<br /> Nam). Hä cã nhiÒu ®å ®¹c, vµ nh÷ng ®å ®¹c Êy g¾n víi nh÷ng qu·ng ®êi kh«ng thÓ nµo<br /> quªn, nªn rÊt quan träng ®èi víi hä (Levin and Trost, 2003: 281).<br /> Hä còng cã thÓ ®· cã con vµ ch¸u, vµ hä muèn duy tr× quan hÖ ®­îc coi lµ rÊt quan<br /> träng víi con ch¸u. Hä tin r»ng ®iÒu ®ã cã thÓ ®­îc thùc hiÖn dÔ dµng h¬n nÕu hä sèng<br /> trong quan hÖ LAT víi b¹n t×nh. Mét phô n÷ sèng c¸ch b¹n t×nh 30 km, vµ gÆp «ng vµo<br /> thø t­ hµng tuÇn còng nh­ mçi dÞp cuèi tuÇn. Hä còng nghØ phÐp cïng nhau. Hä kh«ng<br /> bao giê bµn ®Õn viÖc dän ®Õn ë chung. Ng­êi phô n÷ nµy cho r»ng hiÖn nay bµ ®· ®¹t<br /> ®­îc nh÷ng g× bµ mong muèn tõ chÝnh mèi quan hÖ nµy, vµ hµ cí g× bµ ph¶i thay ®æi ®iÒu<br /> ®ã? Tr­íc ®©y, bµ cã lÇn c¶m thÊy bÞ xóc ph¹m v× viÖc «ng phª ph¸n quan hÖ cña bµ víi<br /> ®øa con riªng (ng­êi con trai nµy sèng ë n¬i kh¸c, nh­ng mçi lÇn cËu vÒ th¨m mÑ, «ng<br /> b¹n t×nh cña mÑ cho r»ng bµ qu¸ thiªn vÞ víi cËu, vµ ®iÒu ®ã khiÕn bµ kh«ng thÓ chÊp<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 99<br /> <br /> nhËn). HiÖn t¹i, quan hÖ gi÷a «ng vµ bµ ®· b×nh th­êng trë l¹i. Bµ rÊt h¹nh phóc víi t×nh<br /> thÕ hiÖn nay, vµ «ng còng rÊt hµi lßng. Theo bµ, mét trong nh÷ng ®iÒu bµ thÝch nhÊt ë<br /> mèi quan hÖ nµy lµ nh÷ng b÷a ¨n tèi chñ nhËt: bµ l¸i xe chë c¶ hai ®Õn mét thÞ trÊn bªn<br /> c¹nh vµ «ng tr¶ tiÒn cho b÷a tèi cña c¶ hai ë mét nhµ hµng rÊt dÔ chÞu (Levin, 2004: 235).<br /> Mét phô n÷ kh¸c còng ®· vÒ h­u. Bµ gÆp b¹n t×nh cña m×nh 10 n¨m vÒ tr­íc. ¤ng ®·<br /> vµ hiÖn vÉn ®ang sèng ë §an M¹ch, cßn bµ sèng ë Thôy §iÓn. Theo lêi kÓ, th× håi cßn ®ang<br /> lµm viÖc, bµ dù tÝnh r»ng khi vÒ h­u, bµ sÏ dän ®Õn ë cïng «ng. Nh­ng khi rót côc nghØ h­u<br /> bµ l¹i quyÕt ®Þnh kh«ng thùc hiÖn dù tÝnh Êy. Bµ cho r»ng viÖc dän ®Õn ë cïng nhau sÏ khiÕn<br /> cuéc sèng hµng ngµy cña hä sÏ trë nªn nhµm ch¸n. Bµ thÝch v­ît biÓn b»ng phµ ®Õn víi «ng<br /> mçi dÞp cuèi tuÇn, vµ «ng sÏ ra bÕn c¶ng ®ãn bµ víi bã hoa hång trªn tay. Bµ tin r»ng thêi<br /> gian bªn nhau cña hä vÉn lµ mét cuéc phiªu l­u kú thó, vµ ®©y lµ ®iÒu bµ thÝch h¬n h¼n so<br /> víi viÖc ë chung mét nhµ (Levin and Trost, 2003: 282).<br /> Râ rµng Ýt nhÊt ®èi víi nh÷ng ng­êi nµy, c¶nh sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i mang<br /> l¹i cho hä sù tho¶ m·n, hµi lßng, vµ theo nghÜa ®ã, nã cã nhiÒu lîi thÕ h¬n lµ viÖc sèng<br /> chung mét nhµ. Cô thÓ, ®ã lµ nçi mong mái ngµy cuèi tuÇn, lµ phong vÞ vµ mµu s¾c l·ng<br /> m¹n trªn b«ng hång gÆp mÆt – nh÷ng ®iÒu khã mµ duy tr× trong ®êi th­êng d­êi cïng<br /> mét m¸i nhµ.<br /> Tõ chung sèng tíi LAT<br /> Mét sè ng­êi thuë ban ®Çu th× chung sèng víi nhau, nh­ng sau mét thêi gian, quan<br /> hÖ cña hä trë nªn nhµm ch¸n vµ lñng cñng. Tuy nhiªn, hä vÉn cßn yªu nhau, nªn hä<br /> quyÕt ®Þnh t¸ch rêi nhau ra: mét ng­êi chuyÓn ra mét c¨n hé gÇn ®ã. Con c¸i sèng víi mÑ,<br /> song «ng bè vÉn th­êng trë vÒ nhµ cò. VËy LAT lµ gi¶i ph¸p cho mét mèi quan hÖ khã<br /> kh¨n mµ kh«ng ph¸ vì nã (Levin and Trost, 2003: 282).<br /> Mét vÝ dô lµ t×nh c¶nh cña Per vµ Inger. GÆp nhau 20 n¨m tr­íc, hä kÕt ®«i vµ dän<br /> ®Õn ë cïng nhau. Hä ®· cã hai con. Nh­ng sau mét thêi gian chung sèng, quan hÖ gi÷a hä<br /> trë nªn nhµm ch¸n vµ xÊu ®i. Hä bùc m×nh víi nhau v× nhiÒu chuyÖn nhá nhÆt ®êi<br /> th­êng. VÉn cßn yªu nhau, nh­ng mét n¨m tr­íc khi ®­îc pháng vÊn, hä quyÕt ®Þnh t¸ch<br /> ra ë riªng. Hä b¸n c¨n hé chung, vµ mua hai c¨n hé míi nhá h¬n, chØ c¸ch nhau vµi phót<br /> ®i bé. Con c¸i sèng víi mÑ, nh­ng c¶ hai vÉn dµnh nhiÒu th× giê víi bè. VÒ phÇn m×nh,<br /> ng­êi bè còng dµnh nhiÒu thêi gian sèng ë c¨n hé cña ba mÑ con (vèn lín h¬n c¨n hé cña<br /> anh).<br /> §©y lµ c¸ch cøu v·n quan hÖ cña hä, mèi quan hÖ mµ theo ý kiÕn cña c¶ hai ng­êi lµ<br /> sÏ chÊm døt nÕu kh«ng cã c¸ch s¾p xÕp LAT. Hä vÉn muèn tiÕp tôc quan hÖ víi nhau,<br /> nh­ng cuéc sèng hµng ngµy qu¸ phøc t¹p ®Ó cã thÓ chia sÎ 100% víi ng­êi kia. Víi gi¶i<br /> ph¸p hai c¨n hé, hä hi väng gi÷ ®­îc mèi quan hÖ vµ vÉn lµ ng­êi cha ng­êi mÑ tèt (Levin<br /> and Trost, 2003: 282).<br /> LAT víi t­ c¸ch lµ sèng thö<br /> Mét sè cÆp nh×n LAT nh­ thêi kú thö th¸ch. NÕu hä vÉn thÊy tho¶i m¸i víi nhau<br /> sau thêi kú nµy, hä sÏ dän ®Õn cïng nhau; b»ng kh«ng, hä sÏ ph¸ bá nã (Levin and Trost,<br /> 2003: 283).<br /> Tãm l¹i, râ rµng gia ®×nh ë Thôy §iÓn ®· vµ ®ang biÕn ®æi s©u s¾c. Tr­íc kia, ng­êi<br /> ta ph¶i kÕt h«n ®Ó sèng cïng nhau; chØ trong h«n nh©n mét cÆp ®«i míi thùc sù ®­îc coi<br /> lµ mét cÆp. Tuy nhiªn, ë nöa sau thÕ kû XX, mçi c¸ nh©n cã thÓ tù chän b¹n t×nh vµ sèng<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 100 Một hình thái gia đình mới ở Thuỵ Điển...<br /> <br /> víi nhau mµ kh«ng cÇn qua bÊt cø thñ tôc ph¸p lý nµo – mét hiÖn t­îng ®­îc gäi lµ<br /> “chung sèng” (cohabitation).<br /> Dï vËy, ngoµi nghi lÔ kÕt h«n ra, gi÷a chung sèng vµ kÕt h«n cã nhiÒu ®iÓm gièng<br /> nhau. Nh÷ng ng­êi chän hai h×nh th¸i gia ®×nh nµy ®Òu sèng cïng mét nhµ, chia sÎ “bµn<br /> ¨n vµ gi­êng ngñ”. Con c¸i hä kh«ng quan t©m l¾m víi viÖc cha mÑ chóng cã kÕt h«n hay<br /> kh«ng.<br /> B©y giê, víi sù xuÊt hiÖn cña LAT, viÖc ng­êi ta cã ë chung cïng nhµ víi nhau hay<br /> kh«ng kh«ng cßn lµ tiªu chuÈn quan träng ®Ó trë thµnh mét cÆp. H¬n thÕ n÷a, trong hÖ<br /> thèng h«n nh©n truyÒn thèng tr­íc n¨m 1970 ë Thôy §iÓn vµ nhiÒu n­íc ph­¬ng T©y, cã<br /> bèn yÕu tè g¾n chÆt víi nhau vÒ mÆt thêi gian:<br /> 1. LÔ c­íi<br /> 2. Dän ®Õn ë cïng nhau<br /> 3. Cã quan hÖ tÝnh dôc víi nhau<br /> 4. vµ cã con ®Çu lßng kho¶ng 1 n¨m sau ®ã.<br /> HÖ thèng h«n nh©n truyÒn thèng quy ®Þnh mét chuÈn mùc vÒ trËt tù thêi gian cho<br /> bèn yÕu tè trªn, nghÜa lµ ng­êi ta ph¶i lÇn l­ît ®i tõng b­íc ®Çu tiªn cho ®Õn b­íc thø t­.<br /> B­íc 1 vµ 2 gÇn nh­ tiÕn hµnh cïng mét ngµy ë nhiÒu x· héi, cßn víi b­íc 3 th× kh«ng<br /> ph¶i cÆp ®«i nµo còng thËt sù tu©n thñ trËt tù thêi gian quy ®Þnh trªn. Víi hiÖn t­îng<br /> chung sèng vµ LAT, bèn yÕu tè, bèn b­íc trªn mÊt ®i søc m¹nh chuÈn mùc cña nã vµ<br /> kh«ng cßn g¾n kÕt víi nhau n÷a. §ã qu¶ lµ mét biÕn ®æi s©u s¾c: mét h×nh th¸i gia ®×nh<br /> míi ®· xuÊt hiÖn. Tuy nhiªn, giíi x· héi häc ch­a theo kÞp víi biÕn ®æi nµy: cßn rÊt Ýt<br /> nghiªn cøu vÒ nã, vµ thËm chÝ nã cßn ch­a ®­îc ®Þnh danh cô thÓ vµ chÝnh x¸c trong tõ<br /> vùng chuyªn m«n cña x· héi häc gia ®×nh. Tªn gäi “LAT” lµ do nh÷ng ng­êi trong cuéc tù<br /> ®Æt (Levin, 2004: 227-228). Mét sè ng­êi thËm chÝ cßn ch­a ®ång ý vÒ viÖc cã nªn coi ®©y<br /> lµ gia ®×nh hay kh«ng?<br /> Dù ®o¸n t­¬ng lai cña LAT<br /> Theo c¸c nhµ x· héi häc Thôy §iÓn, LAT ®· tån t¹i tõ l©u tr­íc khi nã ®­îc thõa<br /> nhËn, vµ thùc ra, nã xuÊt hiÖn kh«ng riªng chØ ë Thôy §iÓn, mµ c¶ ë nhiÒu n­íc ch©u ¢u<br /> kh¸c nh­ §an M¹ch, Na Uy, Hµ Lan, Ph¸p vµ §øc (Levin, 2004: 227-228). Xu h­íng sÏ<br /> lµ: tØ lÖ ly h«n vµ ly th©n cµng cao, th× cµng dÔ x¶y ra kh¶ n¨ng h×nh thµnh kh«ng chØ c¸c<br /> cuéc t¸i h«n, t¸i chung sèng, mµ c¶ LAT. “Sù thõa nhËn quan hÖ LAT nh­ mét hiÖn<br /> t­îng míi ë d¨m b¶y n­íc ph­¬ng T©y vµ sù gia t¨ng tÇn sè cña nã mµ ng­êi ta ghi l¹i<br /> ®­îc, còng nh­ viÖc c«ng chóng ngµy cµng biÕt nhiÒu h¬n vÒ quan hÖ LAT sÏ lµ nh÷ng<br /> nh©n tè ®ang vËn hµnh hiÖn nay mµ mét ngµy nµo ®ã trong t­¬ng lai sÏ x¸c lËp LAT nh­<br /> mét thÓ chÕ x· héi ®­îc chÊp thuËn vµ nãi chung thõa nhËn ë nhiÒu n­íc kh¸c n÷a”<br /> (Levin, 2004: 238).<br /> III. MÊy vÊn ®Ò ®Æt ra cho x· héi häc gia ®×nh<br /> Cßn nhiÒu ®iÒu chóng ta muèn t×m hiÓu nh­ng ch­a biÕt vÒ c¸c cÆp ®«i sèng riªng<br /> mçi ng­êi mét n¬i. VÝ dô: nÕu hä sinh con chung, liÖu hä cã dän ®Õn ë cïng nhau kh«ng?<br /> Mét ®øa con nhá ®ßi hái rÊt nhiÒu ë cha mÑ, vµ c¶nh sèng mçi ng­êi mét n¬i khã lßng ®¸p<br /> øng ®­îc nh÷ng ®ßi hái ®ã. Chóng ta còng kh«ng râ nh÷ng diÔn biÕn míi nhÊt hiÖn nay<br /> (cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh ®ang x¶y ra trªn quy m« thÕ giíi) cã t¸c ®éng g× ®Õn LAT<br /> hay kh«ng?<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 101<br /> <br /> Tuy nhiªn, víi nh÷ng g× ®· biÕt, cã thÓ nãi: h×nh th¸i gia ®×nh míi ë Thôy §iÓn nµy<br /> rÊt cã thÓ g©y có “sèc” vÒ v¨n hãa cho kh«ng Ýt ng­êi ViÖt Nam. Lý do lµ ®èi víi hä, nã ®·<br /> kh«ng tu©n thñ mäi chuÈn mùc vµ quan niÖm th«ng th­êng vÒ gia ®×nh. Nh÷ng vÞ nµy<br /> th­êng “lÊy téc ng­êi cña m×nh lµm trung t©m”, tøc quen víi lèi t­ duy coi c¸c ph­¬ng<br /> thøc suy nghÜ vµ hµnh ®éng trong nÒn v¨n hãa cña t«i lµ ®óng, cßn ph­¬ng thøc cña c¸c<br /> nÒn v¨n hãa kh¸c, nÕu nã kh«ng gièng víi nÒn v¨n hãa cña t«i, th× lµ sai; vµ c¸i g× quen<br /> thuéc lµ tèt, cßn c¸i g× kh«ng quen thuéc hay xa l¹ lµ xÊu. V× thÕ hä kh«ng t¸n thµnh,<br /> thËm chÝ lªn ¸n h×nh th¸i gia ®×nh míi nµy cña Thôy §iÓn. Tuy nhiªn, nÕu b×nh tÜnh l¹i<br /> sau có sèc vµ g¹t sang bªn nh÷ng thµnh kiÕn ®¹o ®øc vµ thiªn kiÕn “lÊy téc ng­êi cña<br /> m×nh lµm trung t©m” vèn ®· trë thµnh th©m c¨n cè ®Õ trong t©m trÝ nhiÒu häc gi¶ ViÖt<br /> Nam, chóng ta thÊy LAT buéc giíi nghiªn cøu x· héi häc gia ®×nh ph¶i kh¶o s¸t nã s©u<br /> réng h¬n n÷a, vµ suy t­ vÒ nh÷ng chñ ®Ò sau ®©y:<br /> 1) §iÒu ®¸ng nãi ë cuèn gi¸o tr×nh x· héi häc gia ®×nh cña Goode mµ ta ®· nªu ë<br /> trªn lµ s¸ch ®· më ngá chø kh«ng ®­a ra mét ®Þnh nghÜa cô thÓ nµo vÒ gia ®×nh. Lý do lµ<br /> t¸c gi¶ muèn ®Ó dµnh chç cho sù mu«n h×nh mu«n vÎ cña c¸c h×nh th¸i cña gia ®×nh. ¤ng<br /> kh¼ng ®Þnh: bÊt kú nhãm hay tæ chøc nµo cã s¸u ®Æc ®iÓm sau ®©y ®Òu cã thÓ ®­îc coi lµ<br /> gia ®×nh. Thø nhÊt, Ýt nhÊt cã hai ng­êi tr­ëng thµnh kh¸c giíi c­ tró cïng nhau. Thø<br /> hai, hä tham gia mét sù ph©n c«ng lao ®éng víi nhau, tøc lµ c¶ hai kh«ng cïng lµm mét<br /> sè nhiÖm vô. Thø ba, hä tham gia nhiÒu kiÓu trao ®æi vÒ kinh tÕ vµ x· héi, tøc lµ hä lµm<br /> c¸c viÖc cho nhau. Thø t­, hä chia sÎ nhiÒu ®iÒu nh­ l­¬ng thùc thùc phÈm, tÝnh dôc, nhµ<br /> ë, hµng ho¸ vµ ho¹t ®éng x· héi. Thø n¨m, ng­êi lín th× lµm cha lµm mÑ, vµ trÎ em th×<br /> gi÷ vai trß lµm con. Thø s¸u, con c¸i cã quan hÖ anh chÞ em, bao gåm nghÜa vô vµ tr¸ch<br /> nhiÖm, víi nhau (Goode, 1982:9).<br /> Tuy nhiªn, LAT ®· cho thÊy kh¸i niÖm truyÒn thèng vÒ gia ®×nh hiÖn ®ang gÆp rÊt<br /> nhiÒu th¸ch thøc cña nh÷ng ph­¬ng thøc míi s¾p xÕp ®êi sèng riªng t­. Vµ quan träng<br /> h¬n, dï rÊt më ngá víi kh¶ n¨ng ®a d¹ng cña c¸c h×nh th¸i gia ®×nh trªn thÕ giíi, nh­ng<br /> Goode vÉn xuÊt ph¸t tõ mét tiªn ®Ò mÆc ®Þnh r»ng gia ®×nh ph¶i c­ tró chung: “Nh­ vËy,<br /> nÕu hai ng­êi lín sèng cïng nhau, nh­ng ch¼ng lµm g× cho nhau, Ýt ng­êi sÏ coi r»ng ®ã<br /> lµ mét gia ®×nh. NÕu hä thËm chÝ kh«ng sèng cïng nhau, cµng Ýt ng­êi gäi cÆp ®«i Êy lµ<br /> mét gia ®×nh” (Goode, 1982:9). Nãi c¸ch kh¸c, Goode coi viÖc cïng c­ tró ®­¬ng nhiªn lµ<br /> ®iÒu kiÖn ®Ó hîp thµnh gia ®×nh.<br /> Nh­ thÕ, nÕu theo vµ ¸p dông quan niÖm cña Goode th× LAT kh«ng ph¶i gia ®×nh.<br /> Song nh÷ng ng­êi chän LAT cho r»ng hä lµ gia ®×nh. §iÒu ®ã hµm ý r»ng cã nhiÒu quan<br /> niÖm kh¸c nhau vÒ thÕ nµo lµ mét gia ®×nh vµ nhiÒu c¸ch ®Þnh nghÜa gia ®×nh. VËy th×<br /> chóng ta nªn ®Þnh nghÜa gia ®×nh c¨n cø vµo tiªu chuÈn chung sèng hay vµo c¸ch s¾p xÕp<br /> míi? Dùa trªn quan niÖm truyÒn thèng (ph¶i cã bèn yÕu tè nãi trªn víi tr×nh tù thêi gian<br /> chÆt chÏ) hay thõa nhËn nh÷ng h×nh th¸i phi truyÒn thèng? Theo quan ®iÓm nh÷ng ng­êi<br /> ngoµi hay quan ®iÓm ng­êi trong cuéc?<br /> NÕu giíi häc thuËt chän theo quan ®iÓm ng­êi ngoµi, th× dï LAT cã ®­îc bªn ngoµi<br /> thõa nhËn hay kh«ng, nh÷ng ng­êi trong cuéc vÉn coi nhau lµ mét gia ®×nh vµ sèng<br /> thµnh gia ®×nh. Trong mét x· héi ®· biÕn chuyÓn tíi chç coi gia ®×nh lµ chuyÖn riªng t­,<br /> do c¸c c¸ nh©n tù ®Þnh liÖu vµ gi¶i quyÕt nh­ Thôy §iÓn, th× quan ®iÓm cña nh÷ng ng­êi<br /> trong cuéc cÇn ®­îc tÝnh ®Õn.<br /> 2) KÕt h«n råi sèng cïng nhµ víi nhau lµ nh÷ng b­íc vµ nh÷ng h×nh th¸i s¾p xÕp<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 102 Một hình thái gia đình mới ở Thuỵ Điển...<br /> <br /> cuéc sèng phæ biÕn kh«ng riªng ë mét nÒn v¨n hãa, mét x· héi nµo, mµ c¶ ë ph¹m vi thÕ<br /> giíi, ®Õn møc hÇu hÕt chóng ta cho lµ ®­¬ng nhiªn cÆp h«n nh©n sÏ sèng chung d­íi mét<br /> m¸i nhµ víi nhau, vµ døt kho¸t ph¶i nh­ thÕ. Nh÷ng tr­êng hîp ë riªng, chång Nam vî<br /> B¾c (hay nãi theo khÈu ng÷ d©n gian ng­êi Kinh lµ “vî chång Ng©u”) bÞ xem lµ ngo¹i lÖ<br /> vµ bÊt kh¶ kh¸ng, do hoµn c¶nh b¾t buéc. ChØ ®Õn khi xuÊt hiÖn cÆp ®«i tù nguyÖn vµ chñ<br /> ®éng chän c¸ch sèng riªng mçi ng­êi mét n¬i LAT, ng­êi ta míi giËt m×nh nhËn thÊy<br /> r»ng h×nh th¸i hÕt søc phæ biÕn Êy tÐ ra chØ lµ mét trong nhiÒu, rÊt nhiÒu h×nh th¸i cã thÓ<br /> cã trªn ®êi nµy.<br /> Nh­ Goode ®· v¹ch râ trªn ®©y, h×nh th¸i phæ biÕn ®ã (tøc sèng chung cïng nhµ) cã<br /> v« sè ­u thÕ so víi lèi sèng ®éc th©n. Tuy nhiªn, víi sù xuÊt hiÖn vµ lan réng cña c¸c cÆp<br /> ®«i mçi ng­êi sèng mét n¬i, ng­êi ta míi vì lÏ hai ®iÒu.<br /> Thø nhÊt, dï Goode hÕt søc më ngá khi ®Þnh nghÜa vÒ gia ®×nh ®Ó cã thÓ bao qu¸t<br /> ®­îc sù ®a d¹ng v¨n hãa, nh­ng c¸c ­u thÕ ®ã chØ lµ cña mét h×nh th¸i gia ®×nh cô thÓ,<br /> tøc h×nh th¸i cïng c­ tró. TiÕc thay, nh÷ng ­u thÕ ®ã ®· bÞ kh¸i qu¸t hãa lªn thµnh cña<br /> gia ®×nh chung, do Goode ®ång nhÊt gia ®×nh cïng c­ tró víi gia ®×nh nãi chung. ¤ng<br /> thËm chÝ coi sù cïng c­ tró lµ ®iÒu kiÖn cÇn ®Ó t¹o nªn mét gia ®×nh, vµ ®iÒu nµy râ rµng<br /> kh«ng khíp víi nh÷ng gia ®×nh kiÓu LAT.<br /> Thø hai, ngoµi vµ bªn c¹nh nh÷ng ­u thÕ kÓ trªn, h×nh th¸i c­ tró cïng nhau ®·<br /> béc lé nhiÒu h¹n chÕ, nhÊt lµ ë nh÷ng x· héi coi träng vµ nhÊn m¹nh quan hÖ ®«i løa gi÷a<br /> nam víi n÷, nh­ng trong cuèn s¸ch Goode kh«ng nãi mét lêi nµo vÒ nh÷ng bÊt lîi (nÕu cã)<br /> cña gia ®×nh so víi c¶nh sèng ®éc th©n - «ng kh«ng hÒ ®Ò cËp, vµ ch¾c h¼n «ng kh«ng biÕt<br /> ®Õn chóng. Nãi cô thÓ h¬n, h×nh th¸i cïng c­ tró ®ßi hái mçi ng­êi trong cÆp ®«i ph¶i<br /> dµnh d©ng toµn t©m toµn ý cho nhau, Ýt nhÊt vÒ mÆt th× giê, c«ng søc vµ t©m trÝ. ChÝnh v×<br /> thÕ, nhiÒu ng­êi thÊy khã mµ võa duy tr× quan hÖ víi b¹n t×nh võa hç trî vµ ch¨m sãc<br /> cha mÑ giµ, con nhá v.v. Nh÷ng mèi quan hÖ nµy bÞ coi lµ c¹nh tranh nhau ®Ó giµnh toµn<br /> t©m toµn ý cña mçi b¹n t×nh, nªn ng­êi trong cuéc nhiÒu khi ph¶i lùa chän: hoÆc b¹n<br /> t×nh, hoÆc con nhá (hay cha mÑ giµ), chø kh«ng thÓ chän c¶ hai. H¬n thÕ n÷a, rÊt khã duy<br /> tr× sù l·ng m¹n khi sèng chung d­íi cïng mét m¸i nhµ.<br /> Nh­ kÕt qu¶ nghiªn cøu dÉn ra trªn ®©y cho thÊy, LAT cã nh÷ng ­u thÕ nhÊt ®Þnh<br /> víi ng­êi trong cuéc.<br /> Thø nhÊt, theo ph©n tÝch cña c¸c nhµ nghiªn cøu Thôy §iÓn, LAT kh«ng ®ßi hái hai<br /> bªn dµnh d©ng 100% th× giê, t©m trÝ vµ c«ng søc cho nhau. Nhê thÕ, th«ng qua quan hÖ<br /> LAT, c¸c cÆp ®«i khái ph¶i lùa chän gi÷a tr¸ch nhiÖm ch¨m sãc (®èi víi cha mÑ giµ vµ con<br /> c¸i nhá) víi b¹n t×nh míi. Quan hÖ kiÓu LAT cho phÐp hä võa ch¨m sãc cha mÑ giµ vµ con<br /> nhá, võa duy tr× quan hÖ víi b¹n t×nh míi. §èi víi nh÷ng ng­êi nµy, t×nh h×nh kh«ng ph¶i<br /> lµ: h·y lùa chän “hoÆc b¹n t×nh hoÆc con nhá”, “hoÆc b¹n t×nh hoÆc cha mÑ giµ”. Thùc tÕ lµ<br /> víi LAT, ng­êi ta cã ®­îc c¶ b¹n t×nh lÉn con nhá, c¶ b¹n t×nh lÉn cha mÑ giµ. Nãi mét<br /> c¸ch kh¸i qu¸t, ®©y kh«ng ph¶i sù lùa chän “hoÆc - hoÆc - (either/or)”, mµ lµ “c¶ - lÉn<br /> (both/and)” (Levin, 2004: 231). NÕu sèng chung cïng nhau, hä sÏ ph¶i lùa chän “hoÆc -<br /> hoÆc -“. Cßn trong LAT, x· héi ®· më ra d¨m b¶y gi¶i ph¸p “c¶ - lÉn -“, chø kh«ng ph¶i<br /> “hoÆc - hoÆc - “. ¦u thÕ nµy so víi c¸ch s¾p xÕp n¬i ë truyÒn thèng cÇn ®­îc giíi x· héi häc<br /> t×m hiÓu kü h¬n. NÕu nã x¸c thùc, th× nªn thõa nhËn ®iÒu ®ã.<br /> Thø hai, h¬n thÕ n÷a, quan hÖ LAT cã thÓ lµ mét gi¶i ph¸p cho mét cuéc h«n nh©n<br /> hoÆc cuéc chung sèng khã kh¨n, lñng cñng. C¸c cÆp trong t×nh c¶nh nµy cã thÓ t¸ch ra ë<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 103<br /> <br /> riªng, lËp c¸ch sèng LAT vµ cøu v·n mèi quan hÖ, hay Ýt nhÊt lµm chËm l¹i sù ®æ vì. Nhê<br /> gi¶m bít kh¶ n¨ng g©y bùc m×nh cho nhau v× nh÷ng chuyÖn c¸ tÝnh, nÕp sinh ho¹t trong<br /> ®êi th­êng hµng ngµy, LAT chøng tá ®­îc ®iÓm m¹nh cña nã.<br /> Thø ba, nÕu kÕt hîp víi ­u thÕ lµ gi÷ ®­îc mµu s¾c vµ phong vÞ l·ng m¹n cña t×nh<br /> yªu (nh­ c©u chuyÖn cña cÆp ®«i sèng hai bê biÓn chung gi÷a Thôy §iÓn vµ §an M¹ch ë<br /> trªn võa chøng minh), th× LAT râ rµng ®· “ghi ®iÓm” trong cuéc c¹nh tranh víi ph­¬ng<br /> thøc ë chung mét nhµ truyÒn thèng.<br /> Nh­ chóng ta ®· thÊy, nh÷ng ng­êi trong cuéc kh¼ng ®Þnh r»ng: víi LAT, hä cã tÊt c¶<br /> nh÷ng g× hä mong muèn, vµ v× thÕ hä kh«ng chuyÓn tõ LAT sang c­ tró d­íi cïng mét m¸i<br /> nhµ. Mét sè kh¸c th× ®ang tõ sèng chung ®· chuyÓn sang quan hÖ cÆp ®«i sèng riªng... §iÒu<br /> ®ã ®· chøng minh ­u thÕ h¬n h¼n vµ kh«ng thÓ ®¸nh ®æi cña LAT trong m¾t hä so víi<br /> ph­¬ng thøc cïng c­ tró. Tãm l¹i, víi ba ­u thÕ trªn, LAT lµm ng­êi trong cuéc hµi lßng vµ<br /> tho¶ m·n. Nh­ thÕ, h×nh th¸i nµy sÏ cã thÓ ®­îc nhiÒu ng­êi h¬n n÷a chÊp nhËn. NÕu nã<br /> ch­a ®­îc t¸n thµnh, th× víi thêi gian, th¸i ®é cña d­ luËn x· héi còng nh­ b¶n th©n c¸c<br /> chuÈn mùc ®iÒu tiÕt quan hÖ nam n÷ cã thÓ sÏ thay ®æi (nh­ qu¸ tr×nh tõng x¶y ra víi hiÖn<br /> t­îng chung sèng kh«ng kÕt h«n ë chÝnh Thôy §iÓn).<br /> §­¬ng nhiªn, cÇn nhÊn m¹nh r»ng ®©y lµ nh÷ng ­u thÕ ®èi víi nh÷ng ai ®· chän vµ<br /> thùc thi c¸ch s¾p xÕp nµy, tøc nh÷ng ng­êi trong cuéc. RÊt cã thÓ ng­êi ngoµi cuéc kh«ng<br /> thõa nhËn ­u thÕ Êy, thËm chÝ coi ®ã lµ bÊt lîi, lµ ®iÓm yÕu khiÕn gia ®×nh thiÕu ®i nÒn<br /> t¶ng chung vµ mèi liªn kÕt, trë nªn láng lÎo v.v. MÆt kh¸c, kh«ng thÓ kh«ng nãi r»ng tuy<br /> cã nhiÒu ­u thÕ nh­ trªn, song LAT ®ång thêi mang nh÷ng bÊt lîi nhÊt ®Þnh ngay víi<br /> ng­êi trong cuéc (nh­ mét c©u thµnh ng÷ n­íc ngoµi ®· qu¶ quyÕt, tÊm huy ch­¬ng nµo<br /> còng cã mÆt tr¸i cña nã).<br /> VËy nh÷ng bÊt lîi cña LAT lµ g×? Ch­a mét nghiªn cøu nµo ë Thôy §iÓn gi¶i ®¸p<br /> c©u hái nµy. Nh­ng b»ng ph©n tÝch logic, ta dÔ suy ®o¸n r»ng nã Ýt hoÆc kh«ng ®­îc<br /> h­ëng nh÷ng ­u thÕ cña gia ®×nh mµ Goode ®· nªu. H¬n thÕ n÷a, b»ng quan s¸t th«ng<br /> th­êng vµ tr¶i nghiÖm c¸ nh©n, chóng ta cã thÓ thÊy mçi ®­¬ng sù ph¶i “tù lùc c¸nh<br /> sinh” rÊt cao v× kh«ng thÓ dùa vµo sù ph©n c«ng lao ®éng theo giíi nh­ tr­êng hîp hai<br /> ng­êi sèng chung. Thay vµo ®ã, mçi ng­êi ph¶i tr¶ tiÒn ®Ó nhËn dÞch vô hoÆc cÇn tù m×nh<br /> lµm hÕt mäi viÖc cña c¶ hai giíi, tõ kiÕm sèng ®Õn lµm viÖc nhµ, tù ch¨m sãc b¶n th©n, tù<br /> phôc vô, còng nh­ mét m×nh ®¶m nhiÖm g¸nh nÆng ch¨m nu«i con nhá hay cha mÑ giµ<br /> (nÕu hä sèng cïng nh÷ng ng­êi nµy). Cßn nÕu hä chØ cã mét m×nh, vµ khi cuéc sèng diÔn<br /> ra b×nh th­êng, kh«ng sù cè, vµ ch­a ®Õn kú hÑn gÆp nhau, th× dï cã thÓ ®· quen, nh­ng<br /> ng­êi trong cuéc cña LAT vÉn Ýt nhiÒu ph¶i chÞu ®ùng c¶nh c« ®¬n vß vâ, nhÊt lµ nh÷ng<br /> nam giíi kÐm thÝch nghi víi c¶nh “c¬m niªu n­íc lä”. Vµ nh­ mét c©u tôc ng÷ ViÖt Nam<br /> ®· ®óc kÕt rÊt s©u s¾c, t×nh c¶nh mét m×nh khiÕn c¶ khi lµm lÉn khi ¨n ®Òu vÊt v¶, khã<br /> kh¨n, c¬ cùc: “¡n mét m×nh ®au tøc, lµm mét m×nh cùc th©n”. Cßn khi mét hay c¶ hai<br /> ng­êi gÆp sù cè bÊt ngê, kho¶ng kh«ng gian ng¨n c¸ch nhiÒu cÆp ®«i cã thÓ khiÕn cho hä<br /> kh«ng ®Õn víi nhau ®­îc kÞp thêi, buéc hä ph¶i ®¬n th­¬ng ®éc m· g¸nh chÞu, “mét m×nh<br /> m×nh biÕt, mét m×nh m×nh hay”. §ã lµ thùc tÕ kh«ng thÓ phñ nhËn.<br /> 3) Nh÷ng ng­êi Thôy §iÓn thùc thi LAT h¼n kh«ng tù coi nã lµ mÉu mùc, cµng<br /> kh«ng cã ý ®Þnh xuÊt khÈu nã ra ngoµi biªn giíi quèc gia nµy; hä chØ ®¬n gi¶n c¶m thÊy<br /> nã phï hîp víi m×nh. Song viÖc t×m hiÓu LAT kh«ng ph¶i lµ chuyÖn riªng cña giíi x· héi<br /> häc Thôy §iÓn, mµ ®¸ng quan t©m víi c¶ c¸c nhµ nghiªn cøu gia ®×nh ViÖt Nam. Kho¶ng<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 104 Một hình thái gia đình mới ở Thuỵ Điển...<br /> <br /> m­¬i m­êi l¨m n¨m tr­íc, Ýt ai ®o¸n ®­îc r»ng hiÖn t­îng chung sèng kh«ng kÕt h«n cã<br /> thÓ xuÊt hiÖn ë mét x· héi coi träng gia ®×nh nh­ ViÖt Nam. Nh­ng nã ®· n¶y sinh, thËm<br /> chÝ cã xu h­íng ®ang t¨ng lªn, vµ thu hót sù chó ý, quan t©m kh«ng chØ cña d­ luËn x·<br /> héi, mµ c¶ cña b¸o chÝ (xin xem NguyÔn ThÞ Quúnh Hoa, 2007; NguyÔn §øc ChiÖn, 2008)<br /> vµ giíi häc thuËt (vÝ dô L­u Ph­¬ng Th¶o, 2007). VËy th× chóng ta cã thÓ dù ®o¸n r»ng<br /> rÊt cã kh¶ n¨ng LAT còng n¶y sinh ë ViÖt Nam do t¸c ®éng m¹nh mÏ cña giao l­u v¨n<br /> hãa vµ héi nhËp.<br /> Víi nh÷ng ng­êi ViÖt Nam vèn gi÷ ®Þnh kiÕn coi gia ®×nh ph­¬ng T©y lµ c¸ nh©n chñ<br /> nghÜa, Ých kû v.v., th× quan hÖ LAT (qua nh÷ng vÝ dô tr×nh bµy ë trªn) râ rµng kh«ng hËu<br /> thuÉn quan ®iÓm cña hä. Nh÷ng cÆp LAT ë Thôy §iÓn kh«ng dän ®Õn ë víi b¹n t×nh mµ<br /> sèng riªng ®Ó ch¨m sãc cha mÑ giµ vµ con c¸i nhá lµ vÝ dô vÒ lßng vÞ tha cña hä, vµ lµ b»ng<br /> chøng b¸c bá c¸ch nh×n nhËn lÖch l¹c ®Çy thµnh kiÕn trªn.<br /> §iÒu ®ã cã nghÜa lµ giíi nghiªn cøu cÇn nh×n nhËn hiÖn t­îng LAT mét c¸ch kh¸ch<br /> quan, tr¸nh quy kÕt véi v· theo tinh thÇn lÊy téc ng­êi cña m×nh lµm chuÈn (khi so s¸nh<br /> vµ ®¸nh gi¸ c¸c téc ng­êi kh¸c). §ã lµ th¸i ®é tr­íc tiªn cÇn x¸c lËp ®Ó cã thÓ t×m hiÓu nã.<br /> Nãi c¸ch kh¸c, c¸c häc gi¶ chóng ta nªn thÊm nhuÇn tinh thÇn cña thuyÕt t­¬ng ®èi v¨n<br /> hãa, theo ®ã mçi nÒn v¨n hãa cã tÝnh hîp lý riªng cña m×nh, vµ nã cÇn ®­îc nh×n nhËn vµ<br /> ®¸nh gi¸ theo quan ®iÓm cña chÝnh nã, chø kh«ng thÓ ¸p ®Æt quy chuÈn ®¸nh gi¸ tõ bªn<br /> ngoµi. Nh­ vËy, “kh«ng mét nÒn v¨n hãa hay mét tæ chøc x· héi nµo tù nã cao h¬n nÒn<br /> v¨n hãa hay tæ chøc x· héi kh¸c” (Evans, 1993: 10). §iÒu g× ®óng trong mét nÒn v¨n hãa<br /> nµy cã thÓ lµ sai ë nÒn v¨n hãa kh¸c; c¸i ®­îc coi lµ v¨n minh trong mét x· héi cã thÓ bÞ<br /> xem lµ d· man ë x· héi kh¸c. Ngoµi nÒn v¨n hãa cña b¶n th©n mçi ng­êi, th× nh÷ng nhËn<br /> xÐt vÒ “c¸i tèt”, “c¸i xÊu” ë mét nÒn v¨n hãa nµy kh«ng nªn ¸p dông thiÕu suy tÝnh vµo<br /> c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c. §©y chÝnh lµ ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt cña x· héi häc mµ nhµ nghiªn cøu<br /> ng­êi Mü Peter Berger ®· nªu bËt lªn thµnh bµi häc vì lßng vÒ nghÒ nghiÖp trong cuèn<br /> s¸ch næi tiÕng cho nh÷ng ng­êi míi nhËp m«n nhan ®Ò “Lêi mêi ®Õn víi x· héi häc”. X·<br /> héi häc ph¶i tiÕp thu tÝnh t­¬ng ®èi (relativist) vÒ v¨n hãa vµ ®i theo tinh thÇn cña chñ<br /> nghÜa thÕ giíi (cosmopolitan). NghÜa lµ nhµ x· héi häc nghiªn cøu sù t­¬ng t¸c con ng­êi<br /> ë hµng lo¹t nÒn v¨n hãa kh¸c nhau trong nhiÒu ®iÒu kiÖn kh¸c nhau. Hä häc ®­îc r»ng<br /> hµnh vi, c¸c ý t­ëng vµ thÓ chÕ ®Òu mang tÝnh t­¬ng ®èi, phï hîp víi nh÷ng nÒn v¨n hãa<br /> cô thÓ vµ n¬i chèn cô thÓ. NghÜa lµ ®Ó ®¸nh gi¸ hay nhËn xÐt nh÷ng hµnh vi nhÊt ®Þnh,<br /> nhµ x· héi häc ph¶i ¸p dông mét nh·n quan réng lín, mang tÇm thÕ giíi chñ nghÜa<br /> (Berger, 1963: 66).<br /> Nh­ng kh«ng Ýt häc gi¶ ViÖt Nam ®· kh«ng tiÕc lêi phª ph¸n gia ®×nh ph­¬ng T©y<br /> nãi chung vµ Thôy §iÓn nãi riªng. VÝ dô hai häc gi¶ thuéc c¸i gäi lµ gia ®×nh häc ®· m­în<br /> lêi “nhiÒu nhµ x· héi häc ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn” ®Ó nãi vÒ “nh÷ng mÆt thiÕu lµnh<br /> m¹nh cña gia ®×nh vµ lèi sèng ph­¬ng T©y, nãi chÝnh x¸c h¬n lµ nh÷ng cÆn b· cña lèi<br /> sèng Êy”. ThËm chÝ hä ®· kh«ng ngÇn ng¹i gäi ®ã lµ “v¨n hãa cña quû d÷”. NghÜa lµ trong<br /> m¾t hai häc gi¶ nµy, gia ®×nh ph­¬ng T©y kh«ng nh÷ng bÖnh ho¹n, suy ®åi vÒ ®¹o ®øc,<br /> mµ cßn kh«ng thuéc loµi ng­êi n÷a, vµ thËm chÝ lµ loµi quû!<br /> Râ rµng nh÷ng häc gi¶ nµy ®· kh«ng tiÕp thu ®­îc bµi häc vÒ tinh thÇn kh¸ch quan, tÝnh<br /> t­¬ng ®èi v¨n hãa vµ chñ nghÜa thÕ giíi khi hä nh©n danh quan ®iÓm d©n téc m×nh ®Ó ph¸n xÐt<br /> vÒ mÆt ®¹o ®øc ®èi víi gia ®×nh ë c¸c nÒn v¨n hãa vµ x· héi kh¸c. Khái cÇn nãi c¸ch nh×n nhËn<br /> nh­ vËy cã thÝch hîp víi ng­êi nghiªn cøu khoa häc hay kh«ng.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> Mai Huy Bích 105<br /> <br /> <br /> S¸ch b¸o trÝch dÉn<br /> <br /> 1. Berger, Peter. 1963. Invitation to sociology: a humanistic perspective.<br /> Harmondsworth: Penguin Book Ltd.<br /> 2. §Æng C¶nh Khanh, Lª ThÞ Quý. 2007. Gia ®×nh häc. Hµ Néi: Nhµ xuÊt b¶n lý luËn<br /> chÝnh trÞ.<br /> 3. Evans, Grant (ed.). 1993. Asia’s cultural mosaic: an anthropological introduction.<br /> Singapore: Prentice Hall.<br /> 4. Goode, William. 1982. The family. Second edition. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.<br /> 5. Levin, Irene and Jan Trost. 2003. “Living apart together”. Trong: David Cheal (ed.).<br /> Family: critical concepts in sociology. Vol. I. Family patterns and processes. London:<br /> Routledge.<br /> 6. Levin, Irene. 2004. “Living apart together: a new family form”. Current Sociology. Vol.<br /> 52 (2).<br /> 7. L­u Ph­¬ng Th¶o. 2007. HiÖn t­îng chung sèng tr­íc h«n nh©n cña c«ng nh©n trÎ t¹i<br /> thµnh phè Hç ChÝ Minh. LuËn v¨n th¹c sÜ x· héi häc, Khoa X· héi häc, tr­êng §¹i häc<br /> khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n, §¹i häc quèc gia thµnh phè Hå ChÝ Minh.<br /> 8. NguyÔn §øc ChiÖn. 2008. “Sinh viªn sèng chung tr­íc h«n nh©n t¹i c¸c thµnh phè lín<br /> ë ViÖt Nam hiÖn nay qua gãc nh×n b¸o chÝ”. Nghiªn cøu gia ®×nh vµ giíi. Vol. 18, N. 4.<br /> 9. NguyÔn ThÞ Quúnh Hoa. 2007. “Xu h­íng sèng thö cña thanh niªn ViÖt Nam hiÖn<br /> nay”. Nghiªn cøu gia ®×nh vµ giíi. Vol. 17, N. 2.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2