intTypePromotion=1
ADSENSE

Một số đặc điểm lễ hội trong các ngôi chùa thờ Tứ Thánh tổ ở đồng bằng Bắc Bộ

Chia sẻ: Bautroibinhyen16 Bautroibinhyen16 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:14

34
lượt xem
3
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trên cơ sở đề cập khái quát về thân thế và sự nghiệp của Tứ Thánh Tổ gồm Từ Đạo Hạnh, Dương Không Lộ, Nguyễn Giác Hải, Nguyễn Minh Không, nội dung bài viết tập trung phân tích một số đặc điểm lễ hội trong các ngôi chùa thờ Tứ Thánh Tổ ở Đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là sự hỗn dung giữa yếu tố Phật giáo với yếu tố văn hóa tâm linh truyền thống của người Việt khu vực này.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một số đặc điểm lễ hội trong các ngôi chùa thờ Tứ Thánh tổ ở đồng bằng Bắc Bộ

1JKLrQ FͩX 7{Q JLiR 6͑   <br /> <br /> <br /> <br /> TҤ QUӔC KHÁNH(*)<br /> <br /> MӜT SӔ ĈҺC ĈIӆM Lӈ HӜI<br /> TRONG CÁC NGÔI CHÙA THӠ TӬ THÁNH TӘ<br /> Ӣ ĈӖNG BҴNG BҲC BӜ<br /> Tóm tҳt: Trên c˯ sͧ ÿ͉ c̵p khái quát v͉ thân th͇ và s͹ nghi͏p cͯa Tͱ<br /> Thánh T͝ g͛m Tͳ Ĉ̩o H̩nh, D˱˯ng Không L͡, Nguy͍n Giác H̫i,<br /> Nguy͍n Minh Không, n͡i dung bài vi͇t t̵p trung phân tích m͡t s͙ ÿ̿c<br /> ÿi͋m l͍ h͡i trong các ngôi chùa thͥ Tͱ Thánh T͝ ͧ Ĉ͛ng b̹ng B̷c<br /> B͡, ÿ̿c bi͏t là s͹ h͟n dung giͷa y͇u t͙ Ph̵t giáo vͣi y͇u t͙ văn hóa<br /> tâm linh truy͉n th͙ng cͯa ng˱ͥi Vi͏t khu v͹c này.<br /> Tӯ khóa: Ĉ̿c ÿi͋m l͍ h͡i, chùa, Tͱ Thánh T͝, Ĉ͛ng b̹ng B̷c<br /> B͡, dung hͫp tôn giáo, Tͳ Ĉ̩o H̩nh, D˱˯ng Không L͡, Nguy͍n<br /> Giác H̫i, Nguy͍n Minh Không.<br /> 1. Dүn nhұp<br /> Phұt giáo du nhұp vào Ĉӗng bҵng Bҳc Bӝ tӯ nhӳng năm ÿҫu Công<br /> nguyên và nhanh chóng dung hӝi vӟi tín ngѭӥng bҧn ÿӏa ÿӇ tҥo chӛ ÿӭng<br /> vӳng chҳc và hoҵng dѭѫng Phұt pháp. NӃu buәi ÿҫu, Phұt giáo phӕi hӧp<br /> vӟi các ÿӅn thӡ bӕn vӏ thҫn tӵ nhiên (mây, mѭa, sҩm, chӟp) ÿӇ tҥo ra<br /> nhӳng ngôi chùa Tӭ Pháp có mһt bҵng “tiӅn Thҫn - hұu Phұt”, thì ít nhҩt<br /> tӟi thӡi Lý (thӃ kӹ XI - XII), lҥi xuҩt hiӋn thêm nhӳng ngôi chùa “tiӅn<br /> Phұt - hұu Thánh”, trong ÿó ngoài các vӏ Phұt còn thӡ thêm mӝt hoһc<br /> nhiӅu vӏ Thánh. Nhӳng vӏ Thánh ÿó là thiӅn sѭ thӡi Lý - Trҫn, trong ÿó<br /> ÿһc biӋt có bӕn vӏ thӡi Lý, ÿӅu ÿѭӧc phong là Quӕc sѭ, ÿѭӧc thӡ phөng ӣ<br /> nhiӅu ngôi chùa vùng Ĉӗng bҵng Bҳc bӝ là Tӯ Ĉҥo Hҥnh, NguyӉn Giác<br /> Hҧi, Dѭѫng Không Lӝ và NguyӉn Minh Không. Có chùa thӡ riêng mӝt vӏ<br /> (Chùa Keo ӣ hai tӍnh Thái Bình và Nam Ĉӏnh thӡ Dѭѫng Không Lӝ;<br /> Chùa Thҫy và Chùa Láng ӣ thành phӕ Hà Nӝi thӡ Tӯ Ĉҥo Hҥnh; chùa La<br /> Vân ӣ tӍnh Thái Bình và Chùa Trông ӣ tӍnh Hҧi Dѭѫng thӡ NguyӉn Minh<br /> Không); có chùa thӡ hai vӏ (chùa Ĉҥi Bi ӣ tӍnh Nam Ĉӏnh thӡ Tӯ Ĉҥo<br /> Hҥnh và NguyӉn Giác Hҧi); có chùa thӡ ba vӏ (chùa Lý Quӕc Sѭ ӣ thành<br /> *<br /> <br /> . TS., ViӋn Bҧo tӗn Di tích, Bӝ Văn hóa - ThӇ thao và Du lӏch.<br /> <br /> 7ɞ 4X͑F .KiQK 0͙W V͑ ÿɴF ÿLʀP Oʂ K͙L«<br /> <br /> <br /> <br /> phӕ Hà Nӝi thӡ Tӯ Ĉҥo Hҥnh, NguyӉn Minh Không và NguyӉn Giác<br /> Hҧi); có chùa thӡ cҧ bӕn vӏ (chùa Viên Quang, tӍnh Nam Ĉӏnh).<br /> ĈӃn nhӳng ngôi chùa này, chúng ta vӯa thҩy bóng dáng mӝt cѫ sӣ thӡ<br /> tӵ cӫa Phұt giáo, vӯa thҩy nét thân quen cӫa mӝt ngôi ÿӅn thӡ thҫn trong<br /> mӛi làng quê. Nhѭng sӵ dung hӝi ҩy biӇu hiӋn rõ rӋt không chӍ qua lӟp<br /> vӓ kiӃn trúc, mà còn trong nhӳng sinh hoҥt tín ngѭӥng hҵng ngày, ÿһc<br /> biӋt qua các lӉ hӝi truyӅn thӕng.<br /> 2. Vài nét vӅ Tӭ Thánh Tә triӅu Lý<br /> 2.1. Tͳ Ĉ̩o H̩nh (? - 1116)<br /> Tӯ Ĉҥo Hҥnh tên thұt là Tӯ Lӝ, ngѭӡi làng Yên Lãng (Láng - Tӯ<br /> Liêm - Hà Nӝi) là con quan Ĉô sát Tӯ Vinh. Mҽ cӫa ông cNJng là ngѭӡi<br /> làng Láng, hӑ Lӛ. Tӯ Lӝ ÿã ҭn cѭ ӣ núi Phұt Tích, hҵng ngày ÿӑc Kinh<br /> Ĉ̩i Bi Ĉà La Ni, làm phép chӳa bӋnh và hoҵng dѭѫng Phұt pháp trong<br /> vùng. Tӟi “mùa hҥ, tháng 6, năm Bính Thân 1116, Tӯ Ĉҥo Hҥnh hóa<br /> thân, trút xác ӣ chùa núi Thҥch Thҩt (Thҥch Thҩt là tên huyӋn - tӭc là<br /> huyӋn Ninh Sѫn)”(1).<br /> ViӋc lҩy hiӋu Ĉҥo Hҥnh chӭng tӓ sӵ gҳn bó vӟi nhà Phұt ÿӇ ÿӅ cao<br /> Hҥnh nguyӋn(2) cӫa ông. Thuӣ nhӓ, Tӯ Ĉҥo Hҥnh giao du rӝng rãi, tính<br /> tình phóng khoáng, thѭӡng kӃt bҥn vӟi các ÿҥo sƭ phù thӫy nhѭ Lê Toàn<br /> Nghƭa, kӇ cҧ con hát Phan Ҩt. Có lӁ vì vұy, khi ÿi tu, Tӯ Ĉҥo Hҥnh<br /> hѭӟng theo Phұt giáo Mұt tông. Bài minh trên chuông Chùa Thҫy ÿã tҧ<br /> vӅ Tӯ Ĉҥo Hҥnh nhѭ sau: "ThiӅn sѭ Ĉҥo Hҥnh lúc nhӓ thanh tú khác<br /> thѭӡng, lӟn lên thiên tѭ kǤ vƭ. Khi tөng tұp liên kinh, tiӃng ngӑc vang<br /> sang sҧng; lúc xuҩt gia hành lӉ, tâm Phұt thҩm tӯ bi. Gһp khi ÿҥi hҥn, ÿӕt<br /> mӝt ngón tay mà mѭa xuӕng tràn trӅ; hӑc cә thѭ mà không ăn, ngӗi ÿó<br /> nhiӅu năm mà mһt không sҳc ÿói. Dân mҳc dӏch bӋnh, bѭng nѭӟc ra vҧy<br /> mà hӃt mӑi ӕm ÿau. ViӋc chѭa manh nha, dӵ ÿoán trѭӟc mà ÿúng nhѭ<br /> bùa phép..."(3).<br /> Tӯ Ĉҥo Hҥnh là mӝt nhà sѭ cӫa quҫn chúng, là trí thӭc Phұt giáo cӫa<br /> nhӳng Phұt tӱ bình dân, ÿӗng thӡi còn là mӝt pháp sѭ có nhiӅu phép<br /> thuұt. Cách tu hành cӫa ông là ҭn mình trên núi, thiӅn ÿӏnh trong hang.<br /> Hình thӭc tu này ít nhiӅu chӏu ҧnh hѭӣng cӫa phép tu Bà La Môn giáo.<br /> Nhӳng ngѭӡi kӃ tөc Tӯ Ĉҥo Hҥnh trө trì Chùa Thҫy trѭӟc ÿây không<br /> phҧi là các thiӅn sѭ mà là nhӳng ông Thӕng hành nghӅ phù thӫy, thӓa<br /> mãn nhu cҫu tín ngѭӥng cho nhân dân. Tӯ Ĉҥo Hҥnh ÿѭӧc thӡ ӣ khá<br /> <br /> 59<br /> <br /> 1JKLrQ FͩX 7{Q JLiR 6͑   <br /> <br /> <br /> <br /> nhiӅu chùa quanh khu vӵc Hà Nӝi, nhѭng nәi tiӃng hѫn cҧ là Chùa Thҫy<br /> và Chùa Láng.<br /> 2.2. D˱˯ng Không L͡ (? - 1119)<br /> ThiӅn sѭ hӑ Dѭѫng, tên Nghiêm Minh, ngѭӡi Hҧi Thanh (tӭc tӍnh<br /> Nam Ĉӏnh và mӝt phҫn tӍnh Thái Bình ngày nay). Ông sinh ra trong mӝt<br /> gia ÿình nhiӅu ÿӡi làm nghӅ chài lѭӟi(4). Sau mӝt thӡi gian lênh ÿênh<br /> sông nѭӟc theo nghiӋp gia ÿình, ông bӓ nghӅ quyӃt chí tu hành theo Phұt<br /> giáo. Ông chuyên chú tu trì pháp môn Ĉà La Ni. Ĉӡi vua Lý Thҫn Tông,<br /> ông cùng bҥn là ThiӅn sѭ Giác Hҧi tu ӣ ÿҩt Hà Trҥch(5), "nѭѫng thân, mһc<br /> áo cӓ, ăn lá cây, ÿӃn nӛi quên chính thân mình. Ngoài dӭt ruӛi dong,<br /> trong tu thiӅn ÿӏnh, tâm thҫn tai mҳt ngày mӝt nhҽ nhàng, bèn bay lên<br /> không, ÿi trên nѭӟc, làm cӑp nép, kêu rӗng xuӕng, muôn quái nghìn kǤ,<br /> ngѭӡi không lѭӡng nәi" nhѭ Thi͉n uy͋n t̵p anh và An Nam chí nguyên<br /> ÿã ghi lҥi. Sau ÿó, ông tìm vӅ quê nhà, dӵng chùa Viên Quang và trө trì.<br /> Chùa Viên Quang sau ÿәi tên là Thҫn Quang tӵ, còn gӑi là Chùa<br /> Keo/chùa Giao Thuӹ.<br /> Năm 1069, vua Lý Thánh Tông dүn quân ÿi ÿánh Chiêm Thành, lúc<br /> vӅ có ÿem theo mӝt ThiӅn sѭ Trung Hoa và phong làm Quӕc sѭ, cho lұp<br /> mӝt ThiӅn phái mӟi ӣ Ĉҥi ViӋt là ThiӅn phái Thҧo Ĉѭӡng. Không Lӝ<br /> ÿѭӧc trӵc tiӃp theo hӑc Quӕc sѭ nên trong Thi͉n uy͋n t̵p anh, ông vӯa<br /> ÿѭӧc coi là thӃ hӋ thӭ chín cӫa ThiӅn phái Vô Ngôn Thông, lҥi vӯa ÿѭӧc<br /> xӃp vào thӃ hӋ thӭ hai cӫa ThiӅn phái Thҧo Ĉѭӡng.<br /> Ngày 3 tháng 6 năm Kӹ Hӧi, niên hiӋu Hӝi Tѭӡng Ĉҥi Khánh thӭ 10<br /> (1119), Dѭѫng Không Lӝ viên tӏch. Môn nhân thu xá lӏ cӫa ông táng<br /> trѭӟc cӱa chùa. Vua Lý Nhân Tông cho sӱa rӝng chùa Viên Quang, miӉn<br /> thuӃ cho 20 hӝ ÿӇ ÿèn hѭѫng phөng thӡ.<br /> Dѭѫng Không Lӝ ÿѭӧc thӡ ӣ khá nhiӅu ngôi chùa khu vӵc Ĉӗng bҵng<br /> Bҳc Bӝ, nhѭng nәi tiӃng nhҩt vүn là Chùa Keo ӣ tӍnh Thái Bình và tӍnh<br /> Nam Ĉӏnh.<br /> 2.3. Nguy͍n Giác H̫i (? - ?)<br /> ThiӅn sѭ là ngѭӡi hѭѫng Hҧi Thanh, phӫ Hҧi Thanh (nay là xã Hӝ Xá,<br /> huyӋn Giao Thӫy, tӍnh Nam Ĉӏnh). Thuӣ trai trҿ, ông làm nghӅ ÿánh cá,<br /> thѭӡng lênh ÿênh trên sông biӇn. Năm 25 tuәi, ông xuӕng tóc ÿi tu. Lúc<br /> ÿҫu, ông vӟi ngѭӡi cùng quê là Dѭѫng Minh Nghiêm (sau này là ThiӅn<br /> <br /> 60<br /> <br /> 7ɞ 4X͑F .KiQK 0͙W V͑ ÿɴF ÿLʀP Oʂ K͙L«<br /> <br /> <br /> <br /> sѭ Dѭѫng Không Lӝ) hӑc ÿҥo vӟi nhà sѭ Hà Trҥch ӣ chùa Diên Phѭӟc.<br /> Sau này, ông lҥi kӃ thӯa dòng pháp cӫa ThiӅn sѭ Không Lӝ.<br /> Sách Thi͉n uy͋n t̵p anh có ÿoҥn chép vӅ cuӝc ÿӡi ThiӅn sѭ Giác Hҧi<br /> nhѭ sau: Ðӡi vua Lý Thҫn Tông, ông thѭӡng cùng Thông HuyӅn chân<br /> nhân, bӏ triӋu vào nhà hóng mát hҫu hҥ, bӛng có tiӃng tҳc kè kêu chӕi tai,<br /> ÿáng ghét. Vua sai Thông HuyӅn làm cho nó ÿӯng kêu. Thông HuyӅn bèn<br /> lâm râm niӋm chú, làm rѫi mӝt con. Thông HuyӅn cѭӡi ông. Ông bҧo:<br /> "Ðang còn mӝt con, ÿӇ ÿó cho Samôn(6)". Ông chú mөc nhìn, trong giây<br /> lát, nó cNJng rѫi theo. Vua lҩy làm lҥ, làm mӝt bài thѫ khen:<br /> "Giác Hҧi tâm nhѭ hҧi<br /> Thông HuyӅn ÿҥo lҥi huyӅn<br /> Thҫn thông cùng biӃn hóa<br /> Mӝt Phұt, mӝt thҫn tiên".<br /> Tӯ ÿó, tiӃng tăm cӫa ông vang khҳp thiên hҥ, tăng tөc ngѭӥng chuӝng.<br /> Vua thѭӡng ÿӕi ÿãi ông nhѭ bұc thҫy. Mӛi lҫn ra chѫi hành cung Hҧi<br /> Thanh, vua thѭӡng ÿӃn chùa ông trѭӟc. Mӝt hôm, vua hӓi ông: "Phép<br /> ӭng chân thҫn túc, có thӇ ÿѭӧc nghe chăng?". Ông bèn làm tám phép thҫn<br /> biӃn rӗi vung thân lên hѭ không, cách ÿҩt vài trѭӧng rӗi lҥi hҥ xuӕng.<br /> Vua và các quan ÿӅu vӛ tay khen ngӧi. Do ÿó, vua ban cho ông mӝt kiӋu<br /> vai, ÿӇ ra vào cӱa khuyӃt. Khi ông viên tӏch, vua xuӕng chiӃu cho lҩy<br /> thuӃ 30 hӝ ÿӇ cúng hѭѫng hӓa và cho hai ngѭӡi con trai cӫa ông ra làm<br /> quan ÿӇ tӓ lòng khen thѭӣng.<br /> NguyӉn Giác Hҧi ÿѭӧc thӡ ӣ mӝt sӕ chùa nhѭ chùa Ĉҥi Bi (tӍnh Nam<br /> Ĉӏnh), chùa Lý Quӕc Sѭ (thành phӕ Hà Nӝi).<br /> 2.4. Nguy͍n Minh Không (1066 - 1141)<br /> ThiӅn sѭ tên thұt là NguyӉn Chí Thành, quê làng Ĉàm Xá, huyӋn Ĉҥi<br /> Hoàng, ÿҩt Trѭӡng Yên (nay là huyӋn Gia ViӉn, tӍnh Ninh Bình). Thân<br /> thӃ và sӵ nghiӋp cӫa ông hiӋn vүn còn nhiӅu ÿiӅu cҫn ÿѭӧc làm sáng tӓ.<br /> Nhѭng theo mӝt sӕ tài liӋu nhѭ Thi͉n uy͋n t̵p anh, Vi͏t ÿi͏n u linh, Lƭnh<br /> nam chích quái, ông thuӝc thӃ hӋ thӭ 13 ThiӅn phái TǤ Ni Ĉa Lѭu Chi<br /> (Vinitaruci), là hӑc trò ÿѭӧc Tӯ Ĉҥo Hҥnh truyӅn tâm ҩn. “Lúc ít tuәi ÿi<br /> du hӑc, gһp Ĉҥo Hҥnh, hӑc ÿѭӧc Ĉҥo giáo, trҧi hѫn 10 năm. Ĉҥo Hҥnh<br /> thҩy ngѭӡi tiӃt tháo bèn truyӅn tâm ҩn, lҥi ÿһt tên cho. Sau khi Tӯ Ĉҥo<br /> Hҥnh hoá, ông trӣ vӅ chùa cNJ cày ruӝng. Hѫn 20 năm ҭn hѫi kín tiӃng”(7).<br /> <br /> 61<br /> <br /> 1JKLrQ FͩX 7{Q JLiR 6͑   <br /> <br /> <br /> <br /> NhiӅu tài liӋu cho biӃt, ông tӯng tu ӣ chùa Giao Thӫy(8), chùa Quӕc<br /> Thanh(9), chùa Không Lӝ làng Giao Thӫy. Ông còn là mӝt danh y thӡi Lý.<br /> Năm 1136, vua Lý Thҫn Tông (tѭѫng truyӅn là hoá thân cӫa Tӯ Ĉҥo<br /> Hҥnh) mҳc bӋnh lҥ, khҳp ngѭӡi mӑc lông, tay chân mӑc móng vuӕt, tiӃng<br /> gҫm nhѭ hә, các danh y trong nѭӟc không chӳa nәi. Bҩy giӡ trong dân<br /> gian có câu ÿӗng dao “Dөc trӏ thiên tӱ bӋnh, tu ÿҳc NguyӉn Minh<br /> Không” (muӕn chӳa khӓi bӋnh cho vua, tҩt phҧi tìm ÿѭӧc NguyӉn Minh<br /> Không). Câu hát truyӅn ÿi, triӅu ÿình sai ngѭӡi vӅ ÿón ông vào kinh chӳa<br /> bӋnh cho vua. Vua khӓi bӋnh, phong ông làm Quӕc sѭ, ban lӝc mҩy trăm<br /> hӝc ÿӇ thѭӣng công. Năm Tân Dұu, niên hiӋu Ĉҥi Ĉӏnh 2 (1141), ông tҥ<br /> thӃ, thӑ 76 tuәi.<br /> NguyӉn Minh Không ÿѭӧc thӡ ӣ nhiӅu chùa, tiêu biӇu là chùa La Vân<br /> (tӍnh Thái Bình) và Chùa Trông (tӍnh Hҧi Dѭѫng).<br /> Nhѭ vұy, trong Tӭ Thánh Tә triӅu Lý, NguyӉn Minh Không thuӝc thӃ<br /> hӋ sau và là hӑc trò cӫa Tӯ Ĉҥo Hҥnh, còn ba ngѭӡi trên cùng mӝt thӃ hӋ,<br /> ÿӅu có mӕi quan hӋ qua lҥi, trong ÿó NguyӉn Giác Hҧi là bҥn tӯ thuӣ nhӓ<br /> vӟi Dѭѫng Không Lӝ. Trѭӟc ÿây, nhiӅu ý kiӃn cho rҵng, Dѭѫng Không<br /> Lӝ và NguyӉn Minh Không là mӝt, nhѭng qua lý lӏch và hành trҥng, có<br /> thӇ thҩy, ÿây là hai vӏ thiӅn sѭ ӣ hai giai ÿoҥn khác nhau, ÿӅu là nhӳng<br /> bұc tu hành ÿҳc ÿҥo, có nhiӅu tài năng, phép thuұt, ÿѭӧc các vѭѫng triӅu<br /> nhà Lý trӑng dөng.<br /> 3. Mҩy ÿһc ÿiӇm lӉ hӝi trong các ngôi chùa thӡ Tӭ Thánh Tә ӣ<br /> Ĉӗng bҵng Bҳc Bӝ<br /> 3.1. L͍ h͡i chùa là l͍ h͡i chung cͯa c̫ làng, c̫ t͝ng; t͝ chͱc l͍ h͡i<br /> là công vi͏c cͯa c̫ làng, c̫ t͝ng<br /> Mӝt ÿһc ÿiӇm nәi bұt trong hình thӭc quҧn lý, sӱ dөng nhӳng ngôi<br /> chùa “tiӅn Phұt - hұu Thánh” nói chung, nhӳng ngôi chùa thӡ Tӭ Thánh<br /> Tә Tә nói riêng là không có tăng sƭ kӃ tөc cai quҧn. Bӕn vӏ sѭ là nhӳng<br /> ngѭӡi khai lұp các ngôi chùa và khi mҩt ÿi ÿѭӧc dân làng (rӗi triӅu ÿình)<br /> tôn làm Thánh, thӡ ӣ mӝt khu riêng phía sau Phұt ÿiӋn. Sau khi các vӏ ÿó<br /> viên tӏch, dân làng sӁ cҳt cӱ các ông Thӕng ÿèn nhang coi sóc ngôi chùa<br /> và hѭӟng dүn dân làng trong các sinh hoҥt tâm linh (chùa Ĉӗng Bөt,<br /> huyӋn Quӕc Oai, thành phӕ Hà Nӝi; Chùa Keo, xã Hành ThiӋn, huyӋn<br /> Xuân Trѭӡng, tӍnh Nam Ĉӏnh, v.v...). Vào nhӳng ngôi chùa này, chúng ta<br /> hҫu nhѭ không thҩy khu tháp mӝ (hãn hӳu có mӝt vài ngôi tháp nhѭng<br /> <br /> 62<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2