intTypePromotion=3

Một số vấn đề về quan hệ gia đình qua báo chí - Nguyễn Hồng Thái

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
40
lượt xem
2
download

Một số vấn đề về quan hệ gia đình qua báo chí - Nguyễn Hồng Thái

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Một số vấn đề về quan hệ gia đình qua báo chí" dưới đây để nắm bắt được một số ấn đề về quan hệ gia đình qua báo chí như: Bạo lực trong gia đình, tảo hôn, tình dục trước hôn nhân, sức khỏe sinh sản vị thành niên, giới, bất bình đẳng giới, phân công lao động xã hội và địa vị xã hội,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một số vấn đề về quan hệ gia đình qua báo chí - Nguyễn Hồng Thái

  1. X· héi häc sè 4(72), 2000 75 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ NguyÔn Hång Th¸i ViÖt Nam b−íc vµo thiªn niªn kû míi b»ng c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa. T¨ng tr−ëng kinh tÕ, héi nhËp víi thÕ giíi, tiÕp cËn nÒn kinh tÕ tri thøc, ®· lµm biÕn ®æi s©u s¾c vµ toµn diÖn c¸c quan hÖ x· héi, ®Æc biÖt lµ c¸c quan hÖ trong gia ®×nh - víi t− c¸ch lµ “tÕ bµo cña x· héi" - h¹t nh©n cña sù ph¸t triÓn. B¸o chÝ lµ hµn thêi biÓu ®o mèi quan t©m cña x· héi vÒ nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh trong gia ®×nh. B¸o chÝ, víi vai trß lµ ph−¬ng tiÖn tæ chøc vµ vËn ®éng quÇn chóng ë ph¹m vi ®¹i chóng, lµ mét hiÖn t−îng t©m lý x· héi, thÓ hiÖn t©m tr¹ng x· héi, ph¶n ¸nh nh÷ng ®¸nh gi¸ cña c¸c nhãm x· héi vÒ quan hÖ gia ®×nh, th«ng qua ®ã lµm cÇu nèi gi÷a ý thøc x· héi vµ hµnh ®éng x· héi cÇn vµ ph¶i cã cña c¸c nhãm, céng ®ång x· héi - nhÊt lµ nh÷ng ng−êi quan t©m nghiªn cøu gia ®×nh. Nghiªn cøu qua b¸o chÝ c¸c vÊn ®Ò vÒ gia ®×nh lµ mét c¸ch tiÕp cËn, nã gîi më con ®−êng nhËn thøc néi dung, tËp hîp c¸c yÕu tè, c¸c t¸c nh©n x· héi, t¹o nªn nh÷ng biÕn ®æi rÊt phøc t¹p trong quan hÖ gia ®×nh. B¸o chÝ ph¶n ¸nh sù t−¬ng t¸c cña nh÷ng biÕn ®æi trong c¸c quan hÖ x· héi tíi néi hµm cña quan hÖ gia ®×nh - gióp x¸c ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu s©u, phôc vô cho chiÕn l−îc ph¸t triÓn x· héi bÒn v÷ng. Bµi viÕt nµy nh»m tr×nh bµy tãm t¾t nh÷ng vÊn ®Ò vÒ phô n÷ - h«n nh©n vµ gia ®×nh ë ViÖt Nam, mµ b¸o chÝ ®Ò cËp ®Õn trong thêi gian gÇn ®©y. Qua ®ã, phÇn nµo thÊy ®−îc thùc tr¹ng, xu h−íng biÕn ®æi, c¸c chiÒu c¹nh t¸c ®éng cña nh÷ng biÕn ®æi kinh tÕ - x· héi to lín tíi c¸c quan hÖ h«n nh©n vµ gia ®×nh. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ViÖn X· héi häc ®· tiÕn hµnh thu thËp mét c¸ch cã hÖ thèng c¸c bµi vÒ vÊn ®Ò h«n nh©n vµ gia ®×nh ®¨ng trªn b¸o chÝ. §©y lµ nguån cung cÊp th«ng tin v« cïng quý b¸u cho nh÷ng nhµ nghiªn cøu, ph¶n ¸nh sù ®¸nh gi¸ x· héi (sè ®«ng, nhãm) vµ h−íng c«ng chóng cña c¸c lo¹i b¸o. Kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mµ nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc tr−ng cña b¸o nh−: løa tuæi, giíi, nhu cÇu thÞ hiÕu, l·nh thæ,... ¶nh h−ëng v« cïng lín tíi néi dung, l−îng th«ng tin, vµ tÇn suÊt giao tiÕp cña c«ng chóng. Chóng t«i ®· kh¶o cøu 110 bµi, cña 23 lo¹i b¸o (liÖt kª ë phÇn cuèi) Ên hµnh trong thêi gian tõ 1/6/1999 ®Õn 30/4/2000. C¸c b¸o phô n÷ vµ an ninh c«ng céng-ph¸p luËt ®−îc coi lµ nh¹y c¶m víi nh÷ng vÊn ®Ò cña phô n÷ hoÆc c¸c tr−êng hîp téi ph¹m ®· ®¨ng t¶i nhiÒu nhÊt nh÷ng bµi vÒ phô n÷-h«n nh©n-gia ®×nh. N¨m trong sè 23 b¸o, cã sè bµi nhiÒu nhÊt thø tù lµ: Phô n÷ ViÖt Nam-16; Ph¸p luËt-14; Gi¸o dôc thêi ®¹i-13; N«ng th«n ngµy nay-10; Phô n÷ thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ Lao ®éng-7. Tuy nhiªn víi ®Æc tr−ng c«ng chóng- chøc n¨ng nhiÖm vô riªng cña m×nh, c¸c vÊn ®Ò vÒ phô n÷ vµ gia ®×nh xuÊt hiÖn trªn c¸c Ên phÈm rÊt ®a d¹ng, vµ cã sù kh¸c biÖt trong c¸ch ph¶n ¸nh th«ng tin. Khi kh¶o cøu c¸c v¨n b¶n b¸o chÝ vÒ vÊn ®Ò gia ®×nh, x¸c suÊt ®−îc ph©n theo c¸c chñ ®Ò chia nh− sau: Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  2. 76 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ 1 B¹o lùc gia ®×nh 20 2 T¶o h«n, t×nh dôc tr−íc h«n nh©n, søc kháe sinh s¶n vÞ thµnh niªn 17 3 Giíi, bÊt b×nh ®¼ng giíi, ph©n c«ng lao ®éng gia ®×nh vµ ®Þa vÞ x· héi 16 4 Ly h«n 15 5 ¶nh h−ëng cña c¸c yÕu tè truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i - dù b¸o ®éng th¸i cña gia ®×nh 14 6 Quan hÖ gi÷a c¸c thÕ hÖ trong gia ®×nh 11 7 C¸c vÊn ®Ò kh¸c 17 V× trong mét bµi b¸o, ng−êi viÕt th−êng ®Ò cËp ®Õn nhiÒu vÊn ®Ò, vµ nhiÒu chiÒu c¹nh liªn quan gi÷a chóng cïng mét lóc, do ®ã sù ph©n chia nµy chØ mang tÝnh chÊt t−¬ng ®èi, khã cã thÓ r¹ch rßi gi÷a b¹o lùc -bÊt b×nh ®¼ng giíi - ph©n c«ng lao ®éng gia ®×nh, còng nh− ¶nh h−ëng cña truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i, quan hÖ gi÷a c¸c thÕ hÖ.... C¸ch ph©n chia trªn trong mét chõng mùc nµo ®ã chóng t«i cho r»ng ®ã lµ nh÷ng chØ dÉn ®Ó ®−a ng−êi ®äc ®Õn mét suy nghÜ x· héi häc ®ã lµ sù "chØ b¸o". 1. B¹o lùc trong gia ®×nh B¹o lùc trong gia ®×nh lµ "bÊt kú mét hµnh ®éng b¹o lùc dùa trªn c¬ së giíi nµo dÉn ®Õn, hoÆc cã kh¶ n¨ng dÉn ®Õn nh÷ng tæn thÊt vÒ th©n thÓ, vÒ t×nh dôc, t©m lý hay nh÷ng ®au khæ cña phô n÷, bao gåm c¶ sù ®e däa cã nh÷ng hµnh ®éng nh− vËy, sù c−ìng bøc hay t−íc ®o¹t mét c¸ch tïy tiÖn sù tù do, dï nã x¶y ra ë n¬i c«ng céng hay trong cuéc sèng riªng t−” (Theo Vò M¹nh Lîi vµ ®ång nghiÖp 1999: 10). Theo nh− ®Þnh nghÜa trªn th× cã thÓ thÊy b¹o lùc trong gia ®×nh ®−îc b¸o giíi ®Ò cËp ®Õn nhiÒu nhÊt, nã tån t¹i ë mäi vïng l·nh thæ, mäi løa tuæi, mäi giai tÇng x· héi, tuy nhiªn nã còng cã nh÷ng ®Æc tr−ng riªng. "B¹o lùc cµng vÒ quª cµng phæ biÕn, cµng cã häc vÊn cµng tinh vi ". (H¶i YÕn. N«ng th«n ngµy nay.17.3.2000). Cã ý kiÕn cho r»ng mét sè phô n÷ cã thu nhËp ®e däa quyÒn gia tr−ëng cña c¸c «ng chång còng cã thÓ trë thµnh n¹n nh©n cña b¹o lùc. Sè liÖu t¹i QuËn 1 thµnh phè Hå ChÝ Minh cho thÊy: 29% «ng chång b¹o lùc lµ thÊt nghiÖp, 80% sè phô n÷ bÞ b¹o lùc cã thu nhËp, cã khi cßn lµ thu nhËp chÝnh (Xem thªm Vò M¹nh Lîi vµ ®ång nghiÖp 1999). Thêi gian gÇn ®©y xu h−íng phi tËp trung hãa trong qu¶n lý kinh tÕ vµ x· héi ®· ®em l¹i cho hé gia ®×nh nh÷ng chøc n¨ng vµ vai trß kinh tÕ x· héi míi v« cïng quan träng. §Þa vÞ vai trß cña c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh còng thÓ hiÖn theo nh÷ng xu h−íng rÊt kh¸c nhau. §µn «ng hµnh xö cã tÝnh h−íng ngo¹i. Phô n÷, ngoµi viÖc tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, cßn ph¶i g¸nh v¸c hÇu nh− toµn bé c«ng viÖc gia ®×nh. NhÊt lµ ë n«ng th«n, khu vùc kinh tÕ chñ yÕu lµ s¶n xuÊt nhá, phô n÷ lu«n lµ lao ®éng chÝnh trong hÇu hÕt c¸c kh©u cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. B¹o lùc kh«ng nh×n thÊy ®−îc g¾n liÒn víi bÊt b×nh ®¼ng trong ph©n c«ng lao ®éng ®ang cã xu h−íng t¨ng lªn. “ë n«ng th«n viÖc chuyÓn kinh tÕ tËp thÓ hîp t¸c x· sang kinh tÕ mang tÝnh gia ®×nh cã thÓ kÐo theo nguy c¬ chuyÓn tõ h×nh thøc lao ®éng tËp thÓ sang h×nh thøc lao ®éng phô n÷ (kinh tÕ gia ®×nh trong ®iÒu kiÖn ch−a cã gi¸c ngé vÒ giíi, vî lµm thuª, chång lµ chñ ). §iÒu ®¸ng l−u ý lµ chÝnh phô n÷ kh«ng nhËn ra r»ng d¹ng b¹o lùc nµy khi nã ch−a qu¸ ng−ìng. (Lª ThÞ Quý. Khoa häc vµ ®êi sèng.16.4.2000 ). Trong x· héi hiÖn ®¹i, b¹o lùc trong gia ®×nh, ngµy cµng ®−îc biÕt ®Õn víi nhiÒu d¹ng thøc tinh vi, g©y ra hËu qu¶ v« cïng nghiªm träng kh«ng chØ trong gia ®×nh, mµ cßn cho c¶ x· héi. Nçi ®au vÒ thÓ x¸c, khñng ho¶ng vÒ tinh thÇn, sù r¹n vì c¸c quan hÖ thiªng liªng trong gia ®×nh khã mµ hµn g¾n ®−îc. “ë Mü cø 100 vô ly h«n cã 90 do b¹o lùc - Th¸i Lan lµ 76, ë Hµ Néi lµ 51, Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  3. NguyÔn Hång Th¸i 77 thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ 56. Chªnh lÖch nµy kh«ng ph¶i do ë ta Ýt mµ do phô n÷ kh«ng nãi ra, do vËy ph¶i ®−a ph¸p luËt vµo gia ®×nh “ (M.Hoµng-§¨ng Khoa. Lao ®éng.18. 9.1999). B¹o lùc trong gia ®×nh ¶nh h−ëng ®Æc biÖt nghiªm träng tíi viÖc gi¸o dôc, h×nh thµnh nh©n c¸ch, hµnh vi øng xö cña con trÎ - nguån lùc c¬ b¶n trong t−¬ng lai cña x· héi. TrÎ tr−ëng thµnh trong c¸c gia ®×nh nhiÒu hµnh vi b¹o lùc, th−êng cã c¸c biÓu hiÖn t©m lý: “ TrÎ kh«ng biÕt ai ®óng sai? nghe theo ai?, trÎ trë nªn b−íng kh«ng v©ng lêi, trë nªn hiÕu th¾ng b»ng b¹o lùc, dïng b¹o lùc víi ng−êi kh¸c, khi cã gia ®×nh l¹i lÆp l¹i g−¬ng cña bè mÑ". (NguyÔn Vò. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i. 20.1.2000). NÕu lêi c¶nh b¸o trªn ®−îc kiÓm chøng, th× ®Ó chèng l¹i “vi rót b¹o lùc", x· héi kh«ng cã ph−¬ng thuèc nµo hiÖu qu¶ h¬n lµ ng¨n chÆn b»ng mäi c¸ch, b¹o lùc trong gia ®×nh-m«i tr−êng x· héi hãa ®Çu tiªn cña trÎ th¬. LuËt ph¸p nªn coi ®©y lµ téi ph¹m vµ lµ mÇm mèng g©y ra téi ph¹m ®Ó tõ ®ã tæ chøc tèt c¸c ®Ò ¸n trong ch−¬ng tr×nh quèc gia phßng chèng téi ph¹m. Víi h¬n 40 v¨n b¶n vÒ n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cho phô n÷ ë gia ®×nh, trong h¬n 50 n¨m qua, kh«ng cã ®iÒu kho¶n nµo cÊm b¹o lùc phô n÷, cã ch¨ng chØ lµ téi g©y rèi trËt tù c«ng céng. Ph¸p luËt chØ can thiÖp khi ng−êi bÞ h¹i mang th−¬ng tÝch nÆng, hoÆc cã sù tè c¸o cña ®−¬ng sù, mµ ®iÒu nµy rÊt Ýt xÈy ra, tr¸nh “v¹ch ¸o cho ng−êi xem l−ng” lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm b¹o lùc trong gia ®×nh ph¸t triÓn. C©u hái ®Æt ra lµ lµm thÕ nµo ®Ó h¹n chÕ n¹n b¹o lùc? Muèn h¹n chÕ ®−îc b¹o lùc, viÖc ®Çu tiªn lµ cÇn n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn-v¨n hãa-x· héi, tuyªn truyÒn, gi¸o dôc, phæ biÕn ph¸p luËt cho phô n÷, t¨ng c−êng vai trß cña c¸c tæ chøc ®oµn thÓ, héi phô n÷.... Bªn c¹nh thiÕt chÕ th©n téc, th¸i ®é ®óng ®¾n vµ tÝch cùc cña céng ®ång n¬i c− tró vµ lµm viÖc cña phô n÷ còng lµ t¸c nh©n tham gia vµo qu¸ tr×nh kiÓm so¸t vµ ®iÒu hßa, lµm gi¶m bít thãi gia tr−ëng - nguyªn nh©n s©u xa cña b¹o lùc. Còng kh«ng thÓ bá qua nh÷ng nguyªn nh©n x· héi trùc tiÕp nh− nghÌo ®ãi, cê b¹c, nghiÖn r−îu vµ c¸c tÖ n¹n x· héi kh¸c ngµy cµng lµm b¹o lùc gia ®×nh t¨ng. KÕt hîp chÆt chÏ gi÷a hai xung lùc: viÖc tù n©ng cao hiÓu biÕt ph¸p luËt vµ ®Þa vÞ kinh tÕ x· héi cña ng−êi phô n÷ - cïng nh÷ng ¸p lùc cña céng ®ång vµ c¸c thÓ chÕ x· héi lµ c¸ch thøc chèng b¹o lùc trong gia ®×nh mét c¸ch chñ ®éng, mét h−íng nghiªn cøu cÇn ®−îc quan t©m ®Æc biÖt. Nã thÓ hiÖn mèi quan hÖ chøc n¨ng gi÷a nhµ n−íc (th«ng qua luËt ph¸p, c¸c ®Þnh chÕ) vµ nhãm x· héi (qua t¸c ®éng cña nh÷ng chuÈn mùc kh«ng thµnh v¨n) trong viÖc gi¶i quyÕt n¹n b¹o lùc. C¬ cÊu t¸c ®éng song hµnh nµy, ch¾c sÏ lµ bµi thuèc hiÖu nghiÖm cho n¹n b¹o lùc trong gia ®×nh. Mét mÆt, nã b¾t chñ nh©n cña b¹o lùc ®èi mÆt trùc tiÕp víi ph¸p luËt. MÆt kh¸c, nã mang tÝnh mÒm dÎo khi ®iÒu tiÕt c¸c xung ®ét b¹o lùc trong gia ®×nh b»ng d− luËn x· héi hay b»ng th−¬ng l−îng hßa gi¶i mÆt ®èi mÆt - h×nh thøc ®éc ®¸o cña x· héi d©n sù céng ®ång kiÓu ViÖt Nam. Qua ®ã võa cã thÓ gi¶i quyÕt ®−îc b¹o lùc, võa b¶o vÖ ®−îc h¹nh phóc gia ®×nh khi ch−a qu¸ ng−ìng, v× chèng b¹o lùc trong gia ®×nh kh«ng ®ång nghÜa víi lµm tan vì gia ®×nh. §èi phã víi n¹n b¹o lùc, ngoµi sù can thiÖp cña luËt ph¸p, ¸p lùc cña céng ®ång vµ c¸c tæ chøc x· héi, khi b¹o lùc x¶y ra, ch−a cã sù can thiÖp kÞp thêi tõ ngoµi, ë ViÖt Nam chóng ta nªn ch¨ng thö häc tËp kinh nghiÖm cña n−íc ngoµi ®ã lµ nhµ t¹m l¸nh. “Nhµ t¹m l¸nh ph¶i ®−îc phèi hîp gi÷a chÝnh phñ vµ c¸c tæ chøc tõ thiÖn- kh«ng chØ ®Ó l¸nh mµ cßn t− vÊn thËm chÝ cßn d¹y nghÒ. Quan niÖm ViÖt Nam khã chÊp nhËn phô n÷ bá nhµ ra ®i. Khi hái ng−êi bÞ chång ®¸nh th× 13,3% cÇn t¹m l¸nh, 86,7% kh«ng thÓ rêi gia ®×nh (mÉu 150). (NguyÔn ThiÖn. Phô n÷ thµnh phè Hå ChÝ Minh .6.11.1999). Tuy nhiªn, ai ®øng ra x©y dùng-nhµ n−íc hay céng ®ång? Qu¶n lý vµ ho¹t ®éng cña nhµ t¹m l¸nh nh− thÕ nµo cßn lµ th¸ch thøc lín víi c¸c Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  4. 78 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ nhµ lµm c«ng t¸c x· héi ë n−íc ta. Mét trë ng¹i kh¸c lµ rµng buéc cña tËp tôc phong kiÕn cßn nÆng trong chÞ em -n¹n nh©n chñ yÕu cña n¹n b¹o lùc. 2. T¶o h«n, t×nh dôc tr−íc h«n nh©n, søc kháe sinh s¶n vÞ thµnh niªn Thanh niªn ®« thÞ hiÖn nay cã xu h−íng chung lµ chËm kÕt h«n, thùc hiÖn kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh, cã con chËm, dµnh thêi lùc cho sù nghiÖp. ThËm chÝ kh«ng Ýt ng−êi chÞu ¶nh h−ëng cña lèi sèng ph−¬ng T©y, chÊp nhËn cuéc sèng ®éc th©n m−u cÇu danh nghiÖp. Ng−îc l¹i, thanh niªn n«ng th«n vÉn ®ang trong t×nh tr¹ng t¶o h«n. Nh÷ng vïng d©n téc thiÓu sè hay c¸c ®Þa ph−¬ng cã ®Æc tr−ng riªng nh− ng− d©n, lµng nghÒ gia truyÒn tinh x¶o,... n¹n t¶o h«n cµng nghiªm träng. "MÉu ®iÒu tra 1610 em tuæi 15-18 cã: 15% ®· kÕt h«n trong ®ã nam 35,7%, n÷ 64,3% vµ 80,7% sèng n«ng th«n víi tr×nh ®é phæ th«ng trung häc lµ 1/5 cßn l¹i ch−a hÕt trung häc. TÊt c¶ sè t¶o h«n ®Òu bá häc víi 3% kÕt h«n 16 tuæi, 22% tuæi 17, vµ 75% tuæi 18 vµ 1/3 sè t¶o h«n ®· cã con". (§µo Quý Mïi. N«ng th«n ngµy nay.1.6.1999). Nh− vËy, n¹n t¶o h«n ë n«ng th«n gÊp 4 lÇn ë thµnh phè, tr×nh ®é v¨n hãa chñ yÕu lµ ch−a hÕt phæ th«ng trung häc. Häc vÊn tû lÖ nghÞch víi t¶o h«n. LuËt h«n nh©n gia ®×nh n−íc ta quy ®Þnh n÷ 18 tuæi, nam 20 tuæi míi ®−îc kÕt h«n nh−ng thùc tÕ t×nh tr¹ng t¶o h«n vÉn diÔn ra c«ng khai, ph¸p luËt bÞ vi ph¹m ngang nhiªn. V× thÕ cã thÓ nh×n thÊy rÊt râ sù sai chÖch gi÷a c¸c thÓ chÕ thùc thi ph¸p luËt vµ nh÷ng rµng buéc kh¸c trong céng ®ång ë n−íc ta. ë n«ng th«n khi cã tr−êng hîp t¶o h«n, chÝnh quyÒn x· - c¬ quan cÊp giÊy ®¨ng ký kÕt h«n - biÕt th× còng Ýt cã kh¶ n¨ng ng¨n chÆn v× chóng ®Òu lµ con ch¸u trong nhµ. NÕu chÝnh quyÒn kh«ng cho ®¨ng ký th× lÔ c−íi vÉn ®−îc tæ chøc, vµi n¨m sau, cã con lóc ®ã ®· ®ñ tuæi th× ®¨ng ký. ChÝnh quyÒn kh«ng cã bÊt cø mét biÖn ph¸p c−ìng chÕ hay chÕ tµi nµo. Khi cßn kinh tÕ tËp thÓ, viÖc chÕ tµi b»ng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ cña hîp t¸c x·, vµ ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc x· héi, tæ chøc quÇn chóng ®· gãp phÇn h¹n chÕ t×nh tr¹ng t¶o h«n. D−êng nh− tù chñ vÒ kinh tÕ, lµm cho c¸c bËc cha mÑ c¶m thÊy hä cã quyÒn tæ chøc h«n nh©n cho con bÊt cø lóc nµo hä thÝch. T¶o h«n nhiÒu thÓ hiÖn mét thùc tr¹ng x· héi lµ sù bÕ t¾c cña h−íng nghiÖp, gi¶i quyÕt viÖc lµm ®èi víi thanh niªn, nhÊt lµ ë n«ng th«n. Sau khi bá häc, kh«ng cã c¬ héi ®µo t¹o nghÒ, kh«ng héi nhËp ®−îc víi khu vùc kinh tÕ nhµ n−íc, kú väng ®Çu tiªn cña n÷ thanh niªn n«ng th«n lµ lÊy chång. NhiÒu n¬i qu¸ 18 tuæi coi lµ Õ. YÕu tè quan träng nhÊt ng¨n chÆn n¹n t¶o h«n lµ phô huynh. Hä ph¶i ®−îc n©ng cao nhËn thøc ph¸p luËt. Ph¶i thÊy râ ®−îc t¶o h«n ¶nh h−ëng lín tíi ®éng th¸i d©n sè, ®é bÒn v÷ng cña gia ®×nh trong t−¬ng lai, søc kháe sinh s¶n vÞ thµnh niªn. Nh÷ng ®øa trÎ sinh ra bëi nh÷ng «ng bè bµ mÑ ch−a tr−ëng thµnh c¶ vÒ mÆt sinh häc vµ x· héi, khã cã thÓ lµ c«ng d©n hoµn h¶o trong t−¬ng lai. T¹i mét sè ®Þa ph−¬ng t¶o h«n tån t¹i nh− mét hñ tôc vµ ®Ó thay ®æi mét tËp qu¸n nh− vËy kh«ng ph¶i lµ dÔ. Quan hÖ t×nh dôc sím, t×nh dôc tr−íc h«n nh©n lµ hiÖn tr¹ng ®¸ng b¸o ®éng. NÕu nh− ë n«ng th«n, t¶o h«n lµ vÊn ®Ó nhøc nhèi, th× ë thµnh phè, xu h−íng t¸ch rêi quan hÖ t×nh dôc víi h«n nh©n (®−îc hiÓu theo nghÜa tr−íc vµ ngoµi h«n nh©n) ®−a ®Õn nh÷ng hÖ lôy v« cïng nguy h¹i. Nh÷ng “bµ mÑ bÊt ®¾c dÜ", nh÷ng cuéc tr¶ thï t×nh ®Þch d· man, nh÷ng vô quyªn sinh ®Çy th−¬ng t©m, lµ hËu qu¶ x· héi cña nh÷ng hµnh vi t×nh dôc phi chuÈn mùc vµ thiÕu hiÓu biÕt trong quan hÖ giíi tÝnh. Nguyªn nh©n vÒ mÆt x· héi lµ sù bu«ng láng kû c−¬ng, chuÈn mùc ®¹o ®øc trong qua tr×nh t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ më cöa. Bè mÑ bÞ cuèn theo nhÞp sèng s«i ®éng, kh«ng gÇn gòi con c¸i, ¶nh h−ëng cña v¨n hãa ®åi trôy... Trong khi ®ã trÎ vÞ thµnh niªn ®ang tr¶i qua giai ®o¹n biÕn chuyÓn rÊt phøc t¹p vÒ t©m sinh lý, ®ßi hái viÖc quan t©m th−êng xuyªn cña cha mÑ, nhµ tr−êng vµ ng−êi xung quanh “C¸c biÖn ph¸p gi¸o dôc giíi tÝnh, tr¸nh thai ch−a tíi ®−îc Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  5. NguyÔn Hång Th¸i 79 vÞ thµnh niªn, cÇn nghiªn cøu ®−a vµo nhµ truêng. Ch−a tËn dông hÕt ®−îc n¨ng lùc cña c¸c chuyªn gia, häc gi¶". (NguyÔn V¨n Dòng. Nh©n d©n.12.1.2000) 3. Giíi, bÊt b×nh ®¼ng giíi, ph©n c«ng lao ®éng gia ®×nh vµ ®Þa vÞ x· héi NhËn thøc kh«ng ®óng vÒ giíi - bÊt b×nh ®¼ng giíi, ngµy nay ®−îc giíi nghiªn cøu vµ c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng rÊt quan t©m. D−íi t¸c ®éng truyÒn th«ng vÒ c¸c phong trµo gi¶i phãng vµ n©ng cao ®Þa vÞ kinh tÕ x· héi cña phô n÷, ®· cã sù thay ®æi c¶ vÒ nhËn thøc vµ hµnh ®éng cña x· héi vµ c¸c cÆp vî chång trong t−¬ng quan vÒ giíi víi ph©n c«ng lao ®éng trong gia ®×nh. Sù thay ®æi nµy diÔn ra víi c−êng ®é m¹nh h¬n ë c¸c gia ®×nh trÎ vµ ë ®« thÞ. Hä kÕt h«n muén, giµnh thêi gian cho lËp nghiÖp, sèng b×nh ®¼ng vµ thùc tÕ h¬n “62,8% muèn cã con ®Çu lßng 2 n¨m sau ngµy c−íi”. Hä ®· chó träng ®Õn chiÕn l−îc sèng- kÕt qu¶ t−¬ng hîp b×nh ®¼ng cña hai vî chång - t¹o ®iÒu kiÖn cho nhau vµ cho gia ®×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng. “Chång trÎ tham gia vµo c«ng viÖc gia ®×nh nhiÒu h¬n... Quan hÖ gia ®×nh ë ®« thÞ ngµy nay b×nh ®¼ng vµ d©n chñ h¬n" (D− Hµ.Ng−êi lao ®éng.30.8.1999). B¶n chÊt mèi quan hÖ gia ®×nh ph¶n ¸nh nÒn v¨n hãa cña mét d©n téc, tÝnh chÊt cña chÕ ®é chÝnh trÞ x· héi vµ t¸c ®éng cña c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c. §Þa vÞ, vai trß cña phô n÷ ViÖt Nam lu«n bÞ ¶nh h−ëng bëi tËp tôc vµ lÔ gi¸o phong kiÕn, h»n s©u tõ bao ®êi trong nÕp nghÜ, c¸ch hµnh xö n¬i gia ®×nh vµ x· héi. Hä lu«n ph¶i ®èi mÆt víi ¸p lùc c«ng viÖc vµ ¸p lùc gia ®×nh. §èi mÆt víi sù khã t−¬ng thÝch gi÷a ch¨m sãc gia ®×nh, gi¸o dôc con c¸i ®−îc coi lµ thiªn chøc cña phô n÷ - víi n©ng cao ®Þa vÞ x· héi- nghÒ nghiÖp. Sù bÊt b×nh ®¼ng giíi ®−îc b¾t nguån tõ trong gia ®×nh, tõ nh÷ng mèi quan hÖ gÇn gòi nh− quan hÖ vî chång. ChÝnh v× thÕ bÊt b×nh ®¼ng giíi diÔn ra cã vÎ nh− rÊt ªm ¸i, dÔ dµng vµ rÊt Ýt gÆp l¹i sù ph¶n kh¸ng m·nh liÖt tõ phô n÷. BÊt b×nh ®¼ng giíi lµ nguån gèc c¬ b¶n vÒ mÆt lÞch sö vµ x· héi cña nh÷ng m©u thuÉn c¬ b¶n, chñ yÕu trong quan hÖ vî chång. Nh÷ng nhu cÇu lîi Ých c¸ nh©n kh«ng ®−îc ®¸p øng trong h«n nh©n dÇn dÇn trë thµnh xung ®ét vµ kÐo theo nh÷ng hËu qu¶ tiªu cùc vÒ mÆt x· héi mµ x· héi vµ gia ®×nh kh«ng ph¶i lµ hai thùc thÓ ®èi lËp nhau. Tuy nhiªn, ®Ó gi¶i quyÕt hîp lý mèi quan hÖ nµy, cÇn vµ ph¶i cã hîp lùc cña toµn x· héi, víi mäi ph−¬ng thøc vµ ph−¬ng tiÖn cã thÓ, thùc chÊt lµ t×m sù ®ång thuËn trong gia ®×nh ®Ó gi¶i quyÕt mèi t−¬ng quan gi÷a quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña phô n÷, d−íi t¸c ®éng ®Þnh h−íng cña c¸c yÕu tè truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i. Xu h−íng truyÒn thèng, lµm k×m h·m tÝnh tÝch cùc x· héi cña phô n÷ c¶ trong hai lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ tiªu dïng. Mét mÆt, lao ®éng n÷ th−êng cã tr×nh ®é chuyªn m«n, tay nghÒ vµ thu nhËp thÊp h¬n nam giíi, t¸c ®éng ©m tÝnh tíi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ, hiÖn ®¹i hãa trªn toµn x· héi. MÆt kh¸c, "C¸c nhµ kinh tÕ cho thÊy r»ng: ho¹t ®éng cña phô n÷ kÝch thÝch tiªu dïng vµ t¨ng tr−ëng... Phô n÷ cµng lµm viÖc nhiÒu thÊt nghiÖp cµng bít” (HuÖ Anh. Hµ Néi míi.4.3.2000). Do vËy, viÖc thiÕu hôt c¸c quyÕt ®Þnh cña phô n÷ trong s¶n xuÊt vµ tiªu dïng lµ bÊt cËp lín ®èi víi viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. VÒ mÆt x· héi, c«ng cuéc ®æi míi vµ héi nhËp, ®· ®em ®Õn cho phô n÷ vËn héi tuyÖt vêi ®Ó thùc hiÖn nam n÷ b×nh quyÒn, n©ng cao vai trß, ®Þa vÞ cña phô n÷ trong x· héi. Tuy nhiªn, lý thuyÕt ph¸t triÓn bÒn v÷ng còng cho ta thÊy t¸c ®éng nghÞch chiÒu cña t¨ng tr−ëng kinh tÕ víi vÞ thÕ cña phô n÷ trong gia ®×nh trong khi khu«n mÉu truyÒn thèng vÒ tr¸ch nhiÖm gia ®×nh cña phô n÷ ch−a thay ®æi ®¸ng kÓ. Mét hiÖn thùc kh¸ch quan lµ: x· héi c«ng nghiÖp vµ hÖ thèng dÞch vô x· héi t¸ch dÇn phô n÷ ra khái gia ®×nh. C«ng viÖc ®Ì nÆng lªn vai phô n÷, hä ph¶i phÊn ®Êu tù kh¼ng ®Þnh m×nh nÕu kh«ng muèn bÞ ®µo th¶i. T¸c gi¶ LÖ Thñy (Ng−êi lao ®éng. 6.3.2000) ®· cã quan s¸t s¾c s¶o r»ng: Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  6. 80 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ “Phô n÷ cµng thµnh ®¹t gia ®×nh cµng dÔ ®æ vì.... Phô n÷ cµng cã quyÒn th× gia ®×nh cµng cã vÊn ®Ò v× b¶n th©n hä nhËn thøc ch−a ®óng vÒ chøc n¨ng gia ®×nh". T¸c gi¶ NguyÔn Quúnh (Lao ®éng x· héi. 23.4.2000) còng thÊy râ m©u thuÉn nµy: "§Þa vÞ x· héi míi lµm t¨ng m©u thuÉn vµ suy gi¶m kh¶ n¨ng chÞu ®ùng cña phô n÷". Mµ kh¶ n¨ng chÞu ®ùng cña phô n÷, cã tÝnh lÞch sö t− t−ëng, ®«i khi lµ t¸c nh©n ®ñ cÇn - cã thÓ lµ tiªu cùc - ®Ó gia ®×nh bÒn v÷ng. Cho nªn, gi÷ ®−îc h¹nh phóc gia ®×nh lµ c¶ mét nghÖ thuËt. Xung ®ét gia ®×nh møc ®é võa ph¶i lµ khã tr¸nh khái vµ ®«i khi lµm cuéc sèng gia ®×nh ®ì tÎ nh¹t. 4. Ly h«n NhËn thøc kh«ng ®óng vÒ giíi, bÊt b×nh ®¼ng giíi, b¹o lùc trong gia ®×nh, khã kh¨n vÒ kinh tÕ, nu«i d¹y con c¸i, tÖ n¹n x· héi.... lµ mét chuçi c¸c m¾t xÝch ¶nh h−ëng ®Õn ®é bÒn v÷ng cña gia ®×nh. Ly h«n lµ sù tan vì cña c¸c quan hÖ h«n nh©n vµ gia ®×nh vÒ mÆt t×nh c¶m, kinh tÕ vµ ph¸p lý. Ly h«n, vî chång kh«ng ph¶i lµ ng−êi ®au khæ, thËm chÝ cßn lµ sù gi¶i tho¸t cho nhau nh−ng con trÎ lµ ng−êi ®au khæ nhÊt. Th¸i ®é cña bè mÑ khi ly h«n cã ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn qu¸ tr×nh h×nh thµnh nh©n c¸ch cña con trÎ. Ng−êi lín kh«ng nªn biÓu hiÖn c¨m giËn o¸n tr¸ch nhau tr−íc mÆt trÎ, ph¶i nãi thËt vµ tõ tõ víi trÎ, cho trÎ hiÓu bè mÑ chia tay song vÉn th−¬ng yªu con vµ cã tr¸ch nhiÖm, trÎ kh«ng cã lçi g× trong viÖc ly h«n cña bè mÑ. "Tïy løa tuæi cña trÎ, møc ®é vµ ph¹m vi ¶nh h−ëng cña ly h«n cã kh¸c nhau. TrÎ lín cã t©m lý m©u thuÉn: muèn bè mÑ h¹nh phóc song cã t×nh c¶m phøc t¹p khi bè mÑ quan hÖ víi ng−êi kh¸c" (Hång Anh. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i.9.3.2000). B¶o vÖ quyÒn lîi cña con trÎ vµ phô n÷ sau ly h«n lµ vÊn ®Ò nan gi¶i ®èi víi c¬ quan hµnh ph¸p, vµ c¸c tæ chøc x· héi ë mäi cÊp. Ly h«n lµ lo¹i ¸n cã tû lÖ cao nhÊt trong tÊt c¶ c¸c lo¹i ¸n. ViÖc thi hµnh ¸n sau ly h«n v« cïng khã kh¨n. Phô n÷ cµng lµm d©u l©u cµng thiÖt thßi, c«ng søc gãp cho nhµ chång kh«ng ®−îc tÝnh v× c«ng viÖc cña phô n÷ lµ rÊt khã l−îng hãa . §ãng gãp cña hä lµ v« gi¸, song hiÕm khi ®−îc nh×n nhËn mét c¸ch hiÖn h÷u th«ng qua c¸c thñ tôc ph¸p lý. “Ly h«n thua thiÖt vÒ vËt chÊt víi phô n÷ do lóc th−êng kh«ng nghÜ ®Õn chøng lý “(Lª Thanh L−¬ng. Ph¸p luËt.6.3.2000). Trong gia ®×nh th«ng th−êng c¸c tµi s¶n cã gi¸ trÞ th−êng ®øng tªn chång. Khi ly h«n ng−êi phô n÷ hÇu nh− kh«ng ®−îc chia tµi s¶n, nhÊt lµ ë chung víi gia ®×nh nhµ chång. §Æc biÖt viÖc chia ruéng ®Êt sau ly h«n. Trong x· héi n«ng th«n - ruéng ®Êt t− liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu nhÊt - th−êng ®−îc chia kh«ng c«ng b»ng cho phô n÷ sau ly h«n. NhiÒu tr−êng hîp, vÒ nhµ mÑ ®Î kh«ng mét tÊc ®Êt, ®©y lµ mét d¹ng thøc bÇn cïng hãa n÷ n«ng d©n sau ly h«n. ë n«ng th«n “c¸c vïng cã nghÒ phô, thu nhËp cao, ly h«n Ýt h¬n thuÇn n«ng vµ gi¶i quyÕt tµi s¶n sau ly h«n còng dÔ h¬n (LiÔu Chi. Phô n÷ ViÖt Nam. 2.8.1999). Th¸i ®é chÊp hµnh ¸n cña c¸c «ng bè rÊt ®¸ng lo ng¹i. ViÖc theo dâi thi hµnh ¸n ly h«n: “chØ cã 10-20% tù gi¸c thùc hiÖn - ®©y lµ c¸c ®èi t−îng cã nghÒ nghiÖp æn ®Þnh trong nhµ n−íc hay mét tæ chøc nµo ®ã ” (§µ N½ng, mÉu 1800-Hå Thu. Ph¸p luËt. 26.10.1999). §Ó ®¶m b¶o quyÒn lîi cña phô n÷ vµ trÎ em, bªn c¹nh biÖn ph¸p c−ìng chÕ nªn trî cÊp mét lÇn, hay trî cÊp dµi h¹n cho hä. Ly h«n, tuy cßn nhiÒu ®Þnh kiÕn vµ hËu qu¶ x· héi kh«ng l−êng hÕt ®−îc, song trong x· héi c«ng nghiÖp - n¬i tù do c¸ nh©n ®−îc coi träng - “nã lµ gi¶i ph¸p h÷u hiÖu, tÝch cùc, cÇn thiÕt, lµ c«ng nhËn vÒ ph¸p lý cho mét lèi tho¸t “ (Anh §µo. Ph¸p luËt.12.12.1999). §©y lµ sù tiÕn bé x· héi trong c¸ch ®¸nh gi¸ viÖc ly h«n cña c¸c tÇng líp c«ng chóng. Song gÇn ®©y d− luËn lªn ¸n nhiÒu hiÖn t−îng ly h«n cao tuæi (trªn 60) nh− mét d¹ng thøc tranh ®o¹t tµi s¶n. §Æc biÖt lµ ly h«n ¶o do xuÊt khÈu lao ®éng, hoÆc muèn Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  7. NguyÔn Hång Th¸i 81 cã con thø 3, trong nhiÒu tr−êng hîp, hËu qu¶ lµ gi¶ thµnh thËt, phô n÷ th−êng nhËn phÇn thua thiÖt ®©y lµ bµi häc c¶nh b¸o cho nh÷ng phô n÷ Ýt hiÓu biÕt ph¸p luËt l¹i muèn lîi dông nh÷ng kÏ hë cña luËt. 5. ¶nh h−ëng c¸c yÕu tè truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i - xu h−íng ®éng th¸i cña gia ®×nh X©y dùng gia ®×nh v¨n hãa míi, kÕt hîp truyÒn thèng víi hiÖn ®¹i, lµ mét trong nh÷ng môc tiªu ph¸t triÓn x· héi cña §¶ng vµ nhµ n−íc ta. Qu¸ tr×nh nµy chÞu sù t¸c ®éng m¹nh mÏ cña viÖc chuyÓn ®æi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ trong n−íc, vµ héi nhËp quèc tÕ. Chóng ta chuyÓn tõ mét x· héi quan liªu bao cÊp sang x· héi tiªu dïng - kÕt qu¶ cña c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa - ®ang th¸ch thøc ®êi sèng gia ®×nh. Trong thêi kú chuyÓn ®æi nµy c¸i míi ch−a h×nh thµnh, hoµn thiÖn, c¸c gi¸ trÞ cò ®ang ®−îc sµng läc, th× bÊt cËp th¸i qu¸ dÔ xÈy ra, do vËy ph¶i nh×n nhËn x· héi tiªu dïng trong sù vËn ®éng ph¸t triÓn cña v¨n hãa d©n téc. Hµng lo¹t c¸c t¸c nh©n x· héi míi, lµm gi¶m sù cè kÕt trong gia ®×nh gi÷a vî vµ chång nh−: ph¹m vi ho¹t ®éng më réng, vai trß cña phô n÷ thay ®æi, t©m lý chuéng h×nh thøc, sù chuyÓn dÞch m«i tr−êng sèng vµ lµm viÖc, quy ®Þnh chÆt chÏ vÒ thêi gian cïng c¸c dÞch vô x· héi vµ céng ®ång. V¨n hãa gia ®×nh còng chuyÓn ®æi tõ truyÒn thèng sang hiÖn ®¹i, theo ®Þnh h−íng "tÝnh ®éc lËp, tÝnh chñ ®éng cña nã ®ang ®−îc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn”, "B×nh ®¼ng d©n chñ lµ quyÒn c¬ b¶n, quyÒn con ng−êi mµ gia ®×nh ph¶i b¶o vÖ. H¹nh phóc cña mçi gia ®×nh kh«ng thÓ trªn c¬ së t−íc ®o¹t h¹nh phóc ng−êi kh¸c, lµm h¹i lîi Ých céng ®ång x· héi" (Lª Thi. Phô n÷ ViÖt Nam. 18.10.1999). Trong x· héi hiÖn ®¹i, chøc n¨ng gia ®×nh chuyÓn tõ d¹ng tæ chøc nÆng vÒ s¶n xuÊt vµ tiªu dïng vËt chÊt sang mét h×nh th¸i tinh thÇn. X· héi th«ng tin, ®em l¹i thêi gian tèi gi¶n cho mäi qu¸ tr×nh x· héi. Do vËy, gia ®×nh lµ n¬i tiªu thô thêi gian nhiÒu nhÊt, bæ Ých, yªn tÜnh nhÊt. C¸c ho¹t ®éng x· héi sÏ ®−îc gia ®×nh hãa th«ng qua m¸y tÝnh. Cßn rÊt Ýt c¸c cuéc tiÕp xóc trùc tiÕp, con ng−êi sÏ xa l¸nh x· héi dï v« thøc hay ý thøc. Sè ng−êi kÕt h«n muén, kh«ng kÕt h«n, Ýt con hoÆc kh«ng con t¨ng lªn. H«n nh©n ®−îc chó träng ®Õn chÊt l−îng lµ sù kÕt hîp ®Çy ®ñ cña c¶m tÝnh vµ lý tÝnh. Ly h«n t¨ng ®¸nh gi¸ møc ®é tù do cña con ng−êi trong viÖc xö lý ®êi sèng riªng t−, ®¸nh dÊu v¨n minh tiÕn bé x· héi song còng kÐo theo nhiÒu hÖ lôy. D©n sè giµ ®i lµm xuÊt hiÖn gia ®×nh kh«ng ®Çy ®ñ hoÆc gia ®×nh ghÐp. “ HiÖn t−îng ly h«n vµ t¸i kÕt h«n t¨ng tû lÖ thuËn bëi mäi ng−êi nhÊt lµ ng−êi giµ cã nhu cÇu t×m l¹i sù Êm ¸p gia ®×nh” (B¶o Ch©u. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i. 6.2.2000). YÕu tè b¶o thñ nhÊt, trong c¸c quan hÖ gia ®×nh lµ ph©n c«ng lao ®éng. Chóng ta kh«ng kú väng mét sím mét chiÒu cã thÓ thùc hiÖn ®−îc b×nh ®¼ng giíi trong gia ®×nh. C¬ chÕ ®iÒu tiÕt c¸c quan hÖ néi bé trong gia ®×nh, chñ yÕu vÉn theo chÕ ®é phô hÖ, tuy nhiªn sÏ cã nhiÒu thay ®æi phô thuéc nhiÒu vµo “®Æc ®iÓm t©m sinh lý, løa tuæi nhËn thøc, chuÈn mùc lu©n lý ®¹o ®øc, v¨n hãa lèi sèng ” (Ng« TuÊn Dung. Phô n÷ ViÖt Nam.14.2.2000). Kinh tÕ thêi më cöa, n¶y sinh hiÖn t−îng lÊy chång v× tiÒn kh«ng kÓ tuæi t¸c - lÊy ng−êi n−íc ngoµi. DÞch vô m«i giíi h«n nh©n, cïng c¸c ®−êng d©y bu«n b¸n phô n÷ xuyªn quèc gia cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, “ c¸c cuéc h«n nh©n khËp khiÔng kh«ng thÓ lµ tÕ bµo kháe cho x· héi “ (Phïng Ngäc §øc. Ph¸p luËt chuyªn ®Ò. 3.2000), ngoµi ra cßn xuÊt hiÖn sè hiÖn t−îng míi nh− con ngoµi gi¸ thó, con nu«i. ViÖc quy ®Þnh tªn së h÷u vµ ®¨ng ký tµi s¶n cè ®Þnh lµ rÊt míi t¹o ®iÒu kiÖn ph©n chia tµi s¶n vµ thùc hiÖn luËt thõa kÕ. Ng−êi giµ sèng ®éc th©n, nhu cÇu nhµ d−ìng l·o cïng c¸c h×nh thøc b¶o trî x· héi lµ thùc tÕ cÇn quan t©m nghiªn cøu. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  8. 82 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ 6. Quan hÖ gi÷a c¸c thÕ hÖ trong gia ®×nh Ngµy nay, tÝnh d©n chñ vµ b×nh ®¼ng gi÷a c¸c ®èi t−îng trong gia ®×nh trë thµnh mét xu h−íng tÝch cùc cña x· héi, «ng bµ, cha mÑ lµ ng−êi b¹n lín cña ch¸u con. Song hÇu nh− viÖc gi¸o dôc con c¸i l¹i lµ viÖc cña phô n÷. Quan ®iÓm ®óng ®¾n lµ c¶ cha lÉn mÑ ®Òu gi÷ vai trß quan träng trong viÖc gi¸o dôc con c¸i. Con c¸i ph¶i phôc tïng cha mÑ vµ ®−îc quyÒn cã quan ®iÓm ý kiÕn riªng. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y cã sù gi¶m sót tr¸ch nhiÖm, vai trß qu¶n lý, gi¸o dôc cña céng ®ång víi thanh niªn nªn vai trß cña gia ®×nh cµng quan träng. ViÖc quan t©m, hiÖu qu¶ gi¸o dôc con c¸i kh«ng chØ thÓ hiÖn ë thêi l−îng, mµ cßn lµ ph−¬ng ph¸p, tÝnh toµn diÖn, kh«ng chØ ë kiÕn thøc mµ cßn lµ gi¸o dôc t− t−ëng. “Cha mÑ hiÖn nay vÉn Ýt quan t©m ®Õn gi¸o dôc giíi tÝnh vµ cã ph¶n øng tiªu cùc khi cã hËu qu¶ “ (Thu H−¬ng. Phô n÷ Thñ ®«. 8.9.1999). C¸c em nhÊt lµ em g¸i khi gÆp trôc trÆc trong t×nh yªu th−êng kh«ng t×m ®−îc sù chØ b¶o ®éng viªn trong gia ®×nh, tõ bè mÑ. NhiÒu trung t©m t− vÊn ®· h×nh thµnh, nh−ng do t©m lý mÆc c¶m, xÊu hæ nªn t¸c dông cßn h¹n chÕ. Tr¸ch nhiÖm cña ng−êi bè trong gia ®×nh ngµy cµng ®−îc ®ßi hái cao. Nã ph¶i ®−îc thÓ hiÖn ë lßng mong muèn dµnh thêi gian cho ch¨m sãc vµ gi¸o dôc con - hiÖn nay chØ vµo kho¶ng 20%so víi mÑ. Ng−êi bè ph¶i lµ chç dùa vËt chÊt, t¸c ®éng t×nh c¶m, ý chÝ cña con c¸i. “ Bè ¶nh h−ëng ®Õn con vÒ nhiÒu mÆt: th«ng qua c¸c quyÕt ®Þnh, ¶nh h−ëng ®Õn thÓ lùc tÝnh c¸ch, ¶nh h−ëng trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp ®Õn phóc lîi giµnh cho con “ (NguyÔn ThÞ Khoa. Khoa häc vµ ®êi sèng. 10.10. 1999 ). Xu h−íng h¹t nh©n hãa - kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa vµ s¶n nghiÖp hãa - lµm quy m« gia ®×nh ngµy cµng nhá l¹i. T¸ch biÖt n¬i c− tró cña con c¸i khi x©y dùng gia ®×nh vµ sù xuÊt hiÖn c¸c kªnh giao tiÕp gi¸n tiÕp víi sù trî gióp cña c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng hiÖn ®¹i , lµm sù liªn hÖ, th«ng c¶m gi÷a c¸c thÕ hÖ cµng Ýt ®i. Ng−êi giµ trë nªn c« lÎ, cã sù chia ly «ng - bµ, ë víi con ch¸u kh¸c nhau. “May l¾m con c¸i chØ hç trî vÒ vËt chÊt, cßn ®êi sèng tinh thÇn, t×nh c¶m bÞ l·ng quªn” (Bïi ThÞ Xu©n. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i. 3.10.1999). VÊn ®Ò ng−êi giµ ë ViÖt Nam hiÖn nay kh«ng chØ dõng l¹i trong khu«n khæ gia ®×nh mµ ®ang ®−îc coi lµ v©n ®Ò cña toµn x· héi. Ng−êi giµ cã vai trß ®Æc biÖt quan träng trong viÖc ®iÒu tiÕt c¸c quan hÖ gia ®×nh, th©n téc, gi¸o dôc con ch¸u. ¤ng bµ lµ nh÷ng nhµ gi¸o tèt nhÊt. Bè mÑ bËn, Ýt cã thêi gian ch¨m sãc con c¸i nhÊt lµ vÒ tinh thÇn, ®¹o ®øc, v¨n hãa . «ng bµ cã thÓ ®¶m nhËn thay mÆt bè mÑ ch¨m sãc c¸c ch¸u. Qua ®ã c¸c bËc cao tuæi cã ®iÒu kiÖn söa sai c¸c lçi lÇm thêi trÎ, khuyªn con ch¸u ®õng m¾c ph¶i. 7. Ngoµi ra c¸c b¸o còng ®Ò cËp tíi mét sè vÊn ®Ò, c¸c hiÖn t−îng x· héi tuy kh«ng tËp trung nh−ng rÊt bøc xóc. Tr−íc hÕt, ®ã lµ vÊn ®Ò lao ®éng n÷ vµ trÎ em ra thµnh phè lµm thuª. Hä th−êng nhËn tiÒn c«ng rÎ m¹t, viÖc lµm bÊp bªnh vµ dÔ bÞ x©m h¹i vÒ t×nh dôc. C¸c bµ mÑ trÎ cã con ®Ó ë quª, th−êng gÆp nh÷ng tæn th−¬ng kh«ng l−êng tr−íc ®−îc. Chång hoÆc «ng, bµ kh«ng thÓ nu«i d−ìng ®øa trÎ chu ®¸o, khi ng−êi phô n÷ mang tiÒn vÒ th× ®øa con nhiÒu khi r¬i vµo t×nh tr¹ng thiÓu n¨ng vÒ trÝ tuÖ, quÆt quÑo vÒ thÓ x¸c. Cã nhiÒu tr−êng hîp ng−êi chång dïng tiÒn vî kiÕn ®−îc ®Ó cê b¹c, hoÆc ngo¹i t×nh. Phô n÷ sèng vµ lµm viÖc ë m«i tr−êng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh trong c¬ cÊu nh©n khÈu vµ t−¬ng ®èi biÖt lËp vÒ x· héi, khã x©y dùng gia ®×nh, muèn cã con b»ng mäi gi¸. C¸c em sinh ra, tr−ëng thµnh trong c¸c gia ®×nh cña phô n÷ r¬i vµo hoµn c¶nh ®ã, th−êng lµ kh«ng cã bè, kinh tÕ th−êng rÊt khã kh¨n, c¸c em ph¶i chÞu nhiÒu thµnh kiÕn vµ c¶ sù ®èi xö kh«ng c«ng b»ng cña x· héi. §iÒu nµy cã thÓ ®−îc bï ®¾p phÇn nµo bëi t×nh th−¬ng v« bê bÕn cña Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  9. NguyÔn Hång Th¸i 83 ng−êi mÑ, song khi ®Õn tuæi tr−ëng thµnh, nh÷ng em nµy-®Æc biÖt lµ nh÷ng bÐ g¸i-cã lÆp l¹i con ®−êng cò cña mÑ hay kh«ng, nÕu ®iÒu kiÖn x· héi, m«i tr−êng sèng vµ lµm viÖc kh«ng thay ®æi.? §©y lµ mét thùc tÕ, nhiÒu khi rÊt th−¬ng t©m, nh−ng x· héi ch−a cã nh÷ng gi¶i ph¸p h÷u hiÖu Ngoµi ra, cßn cã sù c¶nh b¸o vÒ n¹n bu«n b¸n trÎ em vµ phô n÷, vÒ h«n nh©n tr¸i ph¸p luËt. Trªn ®©y lµ mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ trong gia ®×nh, mµ b−íc ®Çu chóng t«i thÊy næi bËt lªn, th«ng qua viÖc kh¶o cøu b¸o chÝ, nh»m nh×n nhËn thùc tr¹ng c¸c t¸c nh©n vµ xu h−íng biÕn ®æi cña c¸c quan hÖ trong gia ®×nh. TrËt tù cña vÊn ®Ò, hoµn toµn kh«ng thÓ hiÖn tÇm quan träng h¬n, hay tÝnh bøc thiÕt cña nã. Nã chØ gîi më c¸c lÜnh vùc nghiªn cøu cho nh÷ng ng−êi quan t©m. Tuy nhiªn, nã còng chØ ra ®−îc nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh cÊp b¸ch vÒ quan hÖ gia ®×nh, ®ang t¹o nªn mèi quan t©m chung cña toµn x· héi. Qua ®ã t¸c ®éng lªn c¸c thiÕt chÕ x· héi vµ thö ®Ò xuÊt c¸c ph−¬ng ¸n hµnh ®éng. Ch¼ng h¹n nh− vÊn ®Ò b¹o lùc trong gia ®×nh, ®−îc ®Ò cËp ®Õn nhiÒu nhÊt, cã thÓ gi¶ ®Þnh lµ do sù gia t¨ng c¶ vÒ sè l−îng vµ c¸c d¹ng thøc tinh vi cña nã. Còng cã thÓ, lµ x· héi ngµy cµng tù nhËn thøc ®−îc r»ng ®©y kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò riªng t− n÷a, khi nã ¶nh h−ëng tíi ®êi sèng tinh thÇn cña c¶ x· héi. ThËm chÝ, cßn thu hót sù quan t©m nghiªn cøu cña c¸c tæ chøc quèc tÕ nh− tæ chøc CARE t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh phèi hîp víi trung t©m t− vÊn t©m lý -gi¸o dôc vµ t×nh yªu -h«n nh©n-gia ®×nh thùc hiÖn dù ¸n “chèng b¹o lùc trong gia ®×nh" víi hai b−íc ®Çu tiªn: thµnh lËp v¨n phßng hç trî gia ®×nh vµ tiÕn hµnh kh¶o s¸t, mµ sè liÖu cña nã ®−îc dïng lµm c¬ së cho rÊt nhiÒu bµi b¸o vÒ b¹o lùc trong gia ®×nh. B¸o chÝ-mét kªnh cña truyÒn th«ng ®¹i chóng-nã kh«ng chØ truyÒn c¸c th«ng tin mµ cßn t¹o ra sù liªn kÕt x· héi, t¸c ®éng tíi c¸c nhãm c«ng chóng rÊt kh¸c nhau. Sù biÕn ®æi cña c¸c quan hÖ gia ®×nh trong thêi kú ®æi míi, ®−îc b¸o chÝ ®Ò cËp tíi mäi khÝa c¹nh, diÔn ra ë c¸c vïng (n«ng th«n, ®« thÞ). Qua ®ã cã thÓ cho thÊy ®−îc nh÷ng ®−êng nÐt trong bøc tranh quan hÖ h«n nh©n-phô n÷ vµ gia ®×nh trong thêi kú ®æi míi ë ViÖt Nam. Tµi liÖu tham kh¶o: 1. NguyÔn H÷u Minh, Vò TuÊn Huy, Vò M¹nh Lîi: B¹o lùc trªn c¬ së giíi: tr−êng hîp ë ViÖt Nam. Tµi liÖu cña ng©n hµng thÕ giíi do c¸c nhµ nghiªn cøu cña ViÖn X· héi häc thùc hiÖn th¸ng 11 n¨m 1999. 2. Mai Quúnh Nam: MÊy vÊn ®Ò vÒ d− luËn x· héi trong c«ng cuéc ®æi míi. T¹p chÝ X· héi häc sè 2(54) 1996. 3. C¸c b¸o: N«ng th«n ngµy nay - Sµi Gßn gi¶i phãng - Lao ®éng x· héi - Phô n÷ ViÖt Nam - N«ng d©n - Gi¸o dôc thêi ®¹i - TiÒn phong - Thanh niªn - Ph¸p luËt - Ng−êi lao ®éng - Phô n÷ thñ ®« - Lao ®éng - Khoa häc vµ ®êi sèng - §¹i ®oµn kÕt - Phô n÷ thµnh phè Hå ChÝ Minh - Tin tøc chuyªn ®Ò - Lao ®éng thñ ®« - V¨n hãa - Gia ®×nh vµ x· héi - Hµ Néi míi - Sµi Gßn gi¶i phãng - C«ng an nh©n d©n - Ng−êi cao tuæi. C¸c trÝch dÉn trong bµi ®−îc lÊy trong c¸c bµi sau: • Anh §µo. 12.12.1999. Ly h«n - t¹i sao kh«ng? Ph¸p luËt. • Anh §µo.10.12.1999. V× sao ly h«n ë n«ng th«n ngµy cµng t¨ng. N«ng th«n ngµy nay. • B¶o Ch©u. 6.2.2000. H×nh th¸i gia ®×nh vµo thiªn niªn kû míi. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i Chñ nhËt. • Bïi ThÞ Xu©n.3.10.1999. Ng−êi cao tuæi trong ®êi sèng gia ®×nh ngµy nay. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i Chñ nhËt. • D− Hµ.30.8.1999. Gia ®×nh trÎ: b×nh ®¼ng h¬n, thùc tÕ h¬n. Ng−êi lao ®éng. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  10. 84 Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan hÖ gia ®×nh qua b¸o chÝ • §µo Quý Mïi.1.6.1999. T¶o h«n- nguy c¬ ®e däa søc kháe sinh s¶n vÞ thµnh niªn ë n«ng th«n. N«ng th«n ngµy nay. • H¶i YÕn.17.3.2000. Phô n÷ cÇn lµm g× tr−íc n¹n b¹o hµnh. N«ng th«n ngµy nay. • Hoµng §¨ng Khoa.18.9.1999. H·y ®Ó x· héi thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm cña m×nh. Lao ®éng. • Hå Thu.26.10.1999. Lèi rÏ cña cha mÑ vµ nh÷ng bÊt h¹nh cña con c¸i. Ph¸p luËt. • Hång Anh.9.3.2000. Lµm g× víi con trÎ khi bè mÑ ly dÞ. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i. • HuÖ Anh.4.3.2000. Phô n÷ ®i lµm: xu thÕ kh«ng thÓ ®¶o ng−îc. Hµ Néi míi. • Lª Thanh L−¬ng.6.3.2000. Ly h«n vµ nh÷ng thiÖt thßi cña ng−êi phô n÷. Ph¸p luËt. • Lª ThÞ Quý.23.4.2000. B¹o lùc trong gia ®×nh-nguyªn nh©n tõ sù bÊt b×nh ®¼ng nam n÷. Khoa häc vµ ®êi sèng. • Lª ThÞ Quý. 16.4.2000. B¹o lùc kh«ng nh×n thÊy ®−îc. Khoa häc vµ ®êi sèng. • LÖ Thñy. 6.3.2000. §èi mÆt vêi ¸p lùc c«ng viÖc vµ ¸p lùc gia ®×nh. Ng−êi lao ®éng. • LiÔu Chi.2.8.1999. Vµi ®iÒu suy nghÜ vÒ quyÒn lîi cña phô n÷ n«ng th«n qua viÖc thi hµnh ¸n sau ly h«n ë B¾c Ninh. Phô n÷ ViÖt Nam. • Mai Quúnh Nam. Sè 2-1996. MÊy vÊn ®Ò vÒ d− luËn x· héi trong c«ng cuéc ®æi míi . T¹p chÝ X· héi häc. • Ng« TuÊn Dung.14.2.2000. Gia ®×nh cña c− d©n ë thµnh phè Hµ Néi hiÖn nay, xÐt tõ gãc ®é t©m lý x· héi. Phô n÷ ViÖt Nam. • NguyÔn Quúnh.23.4.2000.Xung ®ét vî chång-vÊn ®Ò khã gì. Lao ®éng x· héi. • NguyÔn ThiÖn.3.11.1999. Bµi thuèc nµo cho n¹n b¹o hµnh. Phô n÷ thµnh phè Hå ChÝ Minh. • NguyÔn ThÞ Khoa.10.10.1999. Quan hÖ cha-con trong gia ®×nh. Khoa häc vµ ®êi sèng. • NguyÔn V¨n Dòng.12.1.2000. Søc kháe sinh s¶n vµ gi¶i ph¸p. Nh©n d©n. • NguyÔn Vò.27.1.2000. Chèng b¹o hµnh trong gia ®×nh: M¨ng ®−îc uèn tre bít “vät vång”. Gi¸o dôc vµ thêi ®¹i. • Phïng Ngäc §øc. 3-2000. H«n nh©n vµ gia ®×nh thêi hiÖn ®¹i. Ph¸p luËt chuyªn ®Ò th¸ng. • Thu H−¬ng.8.9.1999. Gi¸o dôc giíi tÝnh trong gia ®×nh. Phô n÷ Thñ ®«. • Vò M¹nh Lîi, Vò TuÊn Huy, NguyÔn H÷u Minh. 1999. ViÖt Nam: B¹o lùc trªn c¬ së giíi. Hµ Néi: Ng©n hµng ThÕ giíi. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản