intTypePromotion=1
ADSENSE

Một vài đặc điểm của phong trào Duy Tân ở Nam Kỳ

Chia sẻ: Thamoioii Thamoioii | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

30
lượt xem
2
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết nghiên cứu các hoạt động góp phần làm phong phú cho cuộc vận động cải cách kinh tế, văn hóa, xã hội Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX, đồng thời làm nên đặc điểm, tính chất, diện mạo chủ đạo của phong trào Duy Tân ở Nam Kỳ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một vài đặc điểm của phong trào Duy Tân ở Nam Kỳ

Journal of Thu Dau Mot university, No2 – 2011<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> MOÄT VAØI ÑAËC ÑIEÅM CUÛA PHONG TRAØO DUY TAÂN ÔÛ NAM KYØ<br /> <br /> Nguyeãn Ñình Thoáng<br /> Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên<br /> Ñaïi hoïc Quoác gia TP. Hoà Chí Minh<br /> <br /> TOÙM TAÉT<br /> Ba keá saùch cuûa Tieåu la tieân sinh Nguyeãn Thaønh: khai môû nguoàn löïc xöù Nam Kyø;<br /> Lieân Thaønh, coâng ty moâ hình keát hôïp kinh teá, vaên hoùa, giaùo duïc phaùt trieån töø cöïc Nam<br /> Trung Kyø ñeán Nam Kyø; phong traøo Minh taân ôû Nam Kyø: baùo chí coâng khai coå vuõ loøng<br /> yeâu nöôùc; Minh taân chaán höng daân trí: töø Ñoâng du ñeán Taây du; Duy Taân: con ñöôøng<br /> ñoåi môùi, con ñöôøng caùch maïng… laø nhöõng hoaït ñoäng noåi baät cuûa phong traøo Duy Taân ôû<br /> Nam Kyø. Caùc hoaït ñoäng naøy goùp phaàn laøm phong phuù cho cuoäc vaän ñoäng caûi caùch kinh<br /> teá, vaên hoùa, xaõ hoäi ôû Vieät Nam trong nhöõng naêm ñaàu theá kæ XX, ñoàng thôøi laøm neân ñaëc<br /> ñieåm, tính chaát, dieän maïo chuû ñaïo cuûa phong traøo Duy Taân ôû Nam Kyø.<br /> Töø khoùa: phong traøo, hoaït ñoäng, vaän ñoäng, ñoåi môùi<br /> *<br /> 1. Ba keá saùch cuûa Tieåu La tieân sinh: - Nöôùc ta chöa ñöôïc khai hoaù, tö töôûng<br /> khai môû nguoàn löïc xöù Nam Kyø nhaân quyeàn, töï do coøn xa laï, neân chuû tröông<br /> Khi coøn ôû Ngheä An, Phan Boäi Chaâu ‚toân quaân thaûo taëc‛ laøm muïc tieâu ñeå laáy söï<br /> töøng nghe danh cuûa vò Taùn Töông quaân vuï haäu thuaãn cuûa daân.<br /> Nguyeãn Haøm(1) laø ngöôøi gioûi duïng binh, coù - Tính vieäc lôùn, taát phaûi coù moùn tieàn to.<br /> (2)<br /> taøi kinh luaân do Nguyeãn Quyùnh thuaät laïi. Kim ngaân nöôùc ta khoâng ñaâu baèng Nam Kyø,<br /> Naêm 1903, nhaân luùc vaøo Kinh thaønh (Hueá) maø khai môû ñaát Nam Kyø laø coâng ñöùc trieàu<br /> (3)<br /> toaï giaùm , ‚lieàn caép Taùn Quyùnh ñi vaøo tænh Nguyeãn. Vua Gia Long laáy laïi nöôùc laø nhôø<br /> Quaûng Nam, phuû Thaêng Bình, laøng Nam taøi löïc ôû trong aáy. Baây giôø tìm chính doøng<br /> Thònh thaêm Tieåu La tieân sinh‛ [2: t.4, tr.65]. Gia Long, ñaët laøm minh chuû, hieäu trieäu<br /> Khi ñoù, Phan Boäi Chaâu chöa döï kieán keá nghóa daân Nam Kyø taát aûnh höôûng mau laém.<br /> hoaïch naøo maø chæ mang baàu nhieät huyeát - Khi ñaõ coù tieàn thì taát coù caùch lo vieäc<br /> choáng Phaùp, giaønh ñoäc laäp: ‚Toâi tröôùc naêm ñaøo taïo nhaân taøi vaø tìm mua quaân khí.<br /> saùu naêm nay vaãn coù chí toan cöùu nöôùc giuùp Nghe xong 3 keá saùch cuûa Tieåu La, Phan<br /> noøi, song khí haêng haùi coù thöøa maø khoâng Boäi Chaâu hoaøn toaøn ñoàng tình: ‚Toâi laáy laøm<br /> nghó keá saâu xa, chí muoán lieân laïc ngöôøi phaûi laém‛ [2: t.6, tr.66]. Ñaây chính laø söï kieän<br /> nghóa Nam Baéc kinh dinh cuoäc ñoäc laäp, maø quan troïng quyeát ñònh böôùc ngoaët trong söï<br /> böôùc ñaàu trôû ra ñöôøng baïo ñoäng [2: t.4, nghieäp caùch maïng cuûa Phan Boäi Chaâu. Theo<br /> tr.279]. Qua moät ñeâm trao ñoåi, Phan Boäi lôøi khuyeân cuûa Tieåu La, Phan Boäi Chaâu veà<br /> Chaâu heát söùc taâm ñaéc, ñaëc bieät veà ba keá kinh (Hueá), tìm ñöôïc Kyø Ngoaïi Haàu Cöôøng<br /> saùch maø Tieåu La trình baøy: Ñeå (doøng doõi vua Gia Long) trình baøy ba keá<br /> <br /> 100<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 2 - 2011<br /> <br /> <br /> saùch cöùu nöôùc. Cöôøng Ñeå nhaän lôøi keát giao. Kinh phí xuaát döông gom ñöôïc 3.000<br /> Phan Boäi Chaâu laäp töùc trôû vaøo Quaûng Nam ñoàng, cuï Chaâu Thô Ñoàng taëng rieâng 300<br /> baùo caùo vôùi Tieåu La roài trôû laïi kinh thaønh ñoàng, ngoaøi ra, ‚thôøi taát thaûy laø Tieåu La truø<br /> vieát saùch Löu caàu huyeát leä taân thö, nhôø caáp cho‛ [2: t.6, tr.81]. Ñeå coù soá tieàn lôùn gôûi<br /> quan Thöôïng thö Hoà Leä cho ngöôøi cheùp sang Nhaät, Tieåu La cuøng vôùi caùc só phu yeâu<br /> laïi, quaûng baù trong giôùi quan tröôøng, nhôø nöôùc cuûa phong traøo Duy Taân toå chöùc caùc hoäi<br /> ñoù maø caùc só phu ôû Quaûng Nam nhö Phan hoïc, hoäi noâng, hoäi coâng, hoäi thöông... ôû caùc<br /> Chaâu Trinh, Traàn Quyù Caùp, Huyønh Thuùc tænh, chaêm lo saûn xuaát, kinh doanh, thu lôïi<br /> Khaùng ñoïc ñöôïc, trôû thaønh baïn taâm giao töùc, quyeân goùp tieàn baïc. OÂng coøn goùp coå<br /> trong söï nghieäp Duy Taân. phaàn kinh doanh, gôûi tieàn cho Phan Boäi<br /> Sau chuyeán ñi ra Baéc vaän ñoäng nhöõng Chaâu chi phí du hoïc. Rieâng xöù Nam Kyø,<br /> ngöôøi ñoàng chí, Phan Boäi Chaâu trôû laïi Nam trong voøng moät naêm ñaõ coù 200 hoïc sinh xuaát<br /> Thònh sôn trang (Quaûng Nam). Tieåu La ñaõ döông vaø soá tieàn göûi sang Nhaät leân ñeán<br /> chuaån bò ñaày ñuû caùc phöông tieän cho chuyeán 12.000 ñoàng. Trong cuoäc vaän ñoäng Duy Taân,<br /> Nam du cuûa Phan Boäi Chaâu, goàm giaáy thoâng Tieåu La Nguyeãn Thaønh giöõ moät vai troø raát<br /> haønh, tieàn loä phí, giao ngöôøi tin caäy laø oâng quan troïng(5).<br /> Tö Doaõn daãn ñöôøng. Thaùng 12-1903, Phan Ñaàu naêm 1905, Tieåu La giao cho Taêng<br /> Boäi Chaâu vaøo Nam gaëp Traàn Nhaät Thò, moät Baït Hoå ñöa Phan Boäi Chaâu xuaát döông qua<br /> dö ñaûng Caàn Vöông ñang khoaùc aùo tu haønh Nhaät. Vôùi ba keá saùch vaø söï saép ñaët chu ñaùo<br /> taïi Thaát Sôn (Chaâu Ñoác) baøn vieäc taäp hôïp dö töøng vieäc, Phan Boäi Chaâu ñaùnh giaù raát cao<br /> ñaûng nghóa quaân Nam Kyø vaø giôùi thieäu Kyø veà vai troø cuûa Tieåu La Nguyeãn Thaønh trong<br /> Ngoaïi Haàu Cöôøng Ñeå vôùi Nam Kyø nghóa Phan Boäi Chaâu nieân bieåu: ‚Thaùng 12 naêm<br /> daân. Nhôø cuoäc Nam du maø phong traøo Ñoâng Giaùp Thìn (1904), Taêng cuøng toâi hoäi baøn roài<br /> du ñöôïc söï trôï giuùp cuûa nghóa nhaân Nam Kyø cuøng nhau vöôït bieån sang Phuø Tang, ñeán<br /> raát lôùn veà tieàn baïc vaø söï höôûng öùng cho naêm Bính Ngoï (1906) ngöôøi nöôùc ta Ñoâng<br /> thanh nieân du hoïc(4). hoïc, coù treân vaøi traêm ngöôøi (…) chöông trình<br /> Hoäi Duy Taân môùi khai sinh. Caùc coâng cuoäc<br /> Trôû laïi Quaûng Nam, Phan Boäi Chaâu<br /> keå treân, oâng toå môû loái chính laø Tieåu La tieân<br /> cuøng Tieåu La saép xeáp cuoäc hoäi kieán vaøo ngaøy<br /> sinh‛ [2: t.6, tr.68].<br /> 8 thaùng 4 naêm Giaùp Thìn (1904), qui tuï hôn<br /> Phan Boäi Chaâu vaø Tieåu La Nguyeãn<br /> hai chuïc nhaân vaät troïng yeáu, coù maët Cöôøng<br /> Thaønh laø nhöõng ngöôøi khai môû, tröïc tieáp<br /> Ñeå, Tieåu La, Phan Boäi Chaâu, Chaâu Thöôïng<br /> truyeàn baù tö töôûng Duy Taân vaøo Nam Kyø,<br /> Vaên, Ñoã Ñaêng Tuyeån, Thaùi Phieân, Trình<br /> khôi daäy nguoàn löïc Duy Taân xöù Nam Kyø.<br /> Hieàn, Leâ Voõ, Ñaëng Töû Kính, Ñaëng Thaùi<br /> Thaân [2: t.6, tr.74]... Moïi ngöôøi thoáng nhaát 2. Lieân Thaønh coâng ty, moâ hình keát<br /> ñaët teân toå chöùc laø Duy Taân Hoäi; giao traùch hôïp thaønh coâng giöõa kinh teá, vaên hoaù<br /> nhieäm cho Phan Boäi Chaâu vaø Tieåu La lo vieäc vaø giaùo duïc, phaùt trieån töø cöïc Nam<br /> Ñoâng du, caùc vieäc coøn laïi nhö phaùt trieån toå Trung Boä vaøo Nam Kyø<br /> chöùc, vaän ñoäng kim ngaân thì giao cho caùc Trong khi Phan Boäi Chaâu taâm ñaéc vôùi<br /> thaønh vieân trong hoäi lo lieäu. Tieåu La Nguyeãn Thaønh veà con ñöôøng Duy<br /> <br /> 101<br /> Journal of Thu Dau Mot university, No2 – 2011<br /> <br /> <br /> Taân theo höôùng baïo ñoäng, xuaát döông tìm söï naâng cao daân trí, ñaøo taïo nhaân taøi. ÔÛ trong<br /> uûng hoä cuûa nöôùc Nhaät vaø Ñoâng du ñaøo taïo Nam, Lieân Thaønh coâng ty laø moâ hình toång<br /> nhaân taøi thì Phan Chaâu Trinh laïi chuû tröông hôïp kinh teá, vaên hoaù, giaùo duïc, töø daûi ñaát cöïc<br /> Duy Taân theo höôùng khaùc. Tuy cuøng hoaøi Nam Trung Boä vaøo ñeán Saøi Goøn - Chôï Lôùn<br /> baõo cöùu nöôùc, nhöng laäp tröôøng cuûa hai nhaø raát thaønh coâng, theo ñöôøng höôùng cuûa Phan<br /> chí só hoï Phan raát khaùc nhau, nhieàu chuû Chaâu Trinh, Huyønh Thuùc Khaùng, Traàn Quyù<br /> tröông ñoái laäp. Phan Boäi Chaâu baøi Phaùp Caùp vaø nhieàu vaên thaân yeâu nöôùc(8).<br /> kòch lieät, hoâ haøo laät ñoå chính quyeàn thuoäc Naêm 1905, Nguyeãn Quyù Anh laäp thö<br /> ñòa baèng phöông phaùp baïo ñoäng (thieát vieän taïi tö dinh, nôi thöôøng nhoùm hoïp cuûa<br /> huyeát) vaø bí maät (aùm xaõ). Phan Chaâu Trinh, Traàn Quí Caùp vaø Huyønh<br /> Phan Chu Trinh khôûi xöôùng thuyeát töï Thuùc Khaùng, trieån khai yù töôûng thöïc haønh<br /> trò, canh taân töï cöôøng, baát baïo ñoäng, ‚yû Phaùp Duy Taân vôùi 3 yeáu toá gaén keát: kinh teá, giaùo<br /> caàu tieán boä‛, töøng böôùc giaønh ñoäc laäp baèng duïc, vaên hoaù.<br /> hoaït ñoäng coâng khai, hôïp phaùp (minh xaõ); Naêm 1906 Nguyeãn Troïng Lôïi (con cuï<br /> cuøng Löông Ngoïc Can, Ñaøo Nguyeân Phoå, Nguyeãn Thoâng) thaønh laäp coâng ty Lieân<br /> Nguyeãn Quyeàn saùng laäp tröôøng Ñoâng Kinh Thaønh saûn xuaát nöôùc maém.<br /> Nghóa Thuïc; cuøng Huyønh Thuùc Khaùng, Traàn<br /> Naêm 1907, laäp tröôøng Duïc Thanh do<br /> Quyù Caùp vaøo Phan Thieát vaän ñoäng laäp<br /> Nguyeãn Quyù Anh (em cuûa Nguyeãn Troïng<br /> tröôøng Duïc Thanh, laäp thöông hoäi Lieân<br /> Lôïi) ñieàu haønh. Chi phí cuûa tröôøng Duïc<br /> Thaønh. Phan Chaâu Trinh xuaát döông qua<br /> Thanh ñeàu do coâng ty Lieân Thaønh chi traû.<br /> Höông Caûng, cuøng Phan Boäi Chaâu ñeán Nhaät<br /> Moät trong nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho<br /> Baûn nghieân cöùu tình hình chính trò vaø giaùo<br /> söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa Lieân Thaønh laø<br /> duïc. Ñaùnh giaù cao vieäc ñöa hoïc sinh du hoïc ôû<br /> tænh Bình Thuaän ñöôïc muøa caù maáy naêm lieàn.<br /> Nhaät, nhöng Phan Chaâu Trinh khoâng taùn<br /> Tö töôûng Duy Taân cuûa caùc vaên thaân ñöôïc<br /> thaønh phöông phaùp baïo ñoäng, khuyeân Phan<br /> ngöôøi ñaïi dieän chính quyeàn uûng hoä. Coâng söù<br /> Boäi Chaâu neân chuù taâm vaøo vieäc vieát saùch;<br /> Garnier, khi ñeán döï leã khai tröông Lieân<br /> baát taát hoâ haøo baøi Phaùp; chæ neân ñeà xöôùng<br /> daân quyeàn; daân ñaõ bieát coù quyeàn töùc moïi vieäc Thaønh ñaõ noùi roõ laø coâng chöùc cuõng coù theå<br /> khaùc coù theå lo tính daàn daàn. tham gia voán vaøo caùc coâng ty, vaø neáu khoâng<br /> Sau chuyeán ñi Nhaät, veà nöôùc, Phan tröïc tieáp ñieàu haønh thì khoâng phaïm luaät maø<br /> Chaâu Trinh thaûo ngay moät baûn ñieàu traàn coøn ñöôïc khuyeán khích. Chính vì vaäy maø<br /> (Ñaàu Phaùp chính phuû thö) noùi leân tình hình nhieàu ngöôøi laø coâng chöùc nhö Traàn Leä Chaát,<br /> nguy nan cuûa ñaát nöôùc, teä quan laïi, vaø yeâu Hoà Taù Bang(9), Nguyeãn Hieät Chi cuõng tham<br /> caàu söûa ñoåi chính saùch baûo hoä. Thö ñöôïc gia vaøo caùc hoaït ñoäng hieäp hoäi. Hai anh em<br /> coâng boá, chính saùch cai trò cuûa chính quyeàn Nguyeãn Troïng Lôïi vaø Nguyeãn Quyù Anh (con<br /> thuoäc ñòa ôû Ñoâng Döông ñöôïc dö luaän Phaùp cuï Nguyeãn Thoâng) tröïc tieáp ñieàu haønh coâng<br /> quan taâm(6). OÂng dieãn thuyeát coå vuõ khai daân ty Lieân Thaønh vaø tröôøng Duïc Thanh(10).<br /> trí – chaán daân khí – haäu daân sinh(7). Trong giai ñoaïn ñaàu (1906-1917), söï uûng<br /> ÔÛ ngoaøi Baéc, Ñoâng Kinh Nghóa Thuïc laø hoä cuûa caùc vaên thaân vaø vieäc huy ñoäng voán töø<br /> moät thaønh coâng lôùn trong lónh vöïc giaùo duïc, moät soá gia ñình quan laïi vaø thöông gia ngöôøi<br /> <br /> 102<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 2 - 2011<br /> <br /> <br /> Hoa ñoùng vai troø quan troïng. Caùc thöông ruoäng ôû Traøm Cheït Nhoû, caát daõy phoá taïi chôï<br /> (11)<br /> nhaân ngöôøi Hoa tö vaán cho Nguyeãn Troïng Raïch Giaù cho thueâ. Naêm 1900, oâng thoâi chöùc<br /> Lôïi caùch ñieàu haønh coâng ty, caùch laäp soå saùch xaõ tröôûng, baùn toaøn boä ñieàn saûn, leân Saøi Goøn<br /> vaø keá toaùn. möu vieäc lôùn, laøm baùo Noâng coå mín ñaøm,<br /> Nhôø phaùt trieån thöïc nghieäp vaø noã löïc Luïc tænh taân vaên, duøng baùo chí coå vuõ cho<br /> khoâng ngöøng, Lieân Thaønh ñaõ vöôït qua cuoäc Minh Taân.<br /> nhöõng khoù khaên khi thöïc daân Phaùp ñaøn aùp Phong traøo Minh Taân ôû Nam Kyø nhen<br /> phong traøo naêm 1908 ñeå tieáp tuïc hieän thöïc nhoùm töø cuoái naêm 1904, qua caùc baøi baùo coå<br /> hoaù tö töôûng Duy Taân, môû roäng hoaït ñoäng xuyù Minh Taân cuûa Traàn Chaùnh Chieáu, Löông<br /> ñeán Phan Rí, Hoäi An, giöõ vöõng phöông chaâm Khaéc Ninh ñaêng treân Noâng coå mín ñaøm, Luïc<br /> laøm kinh teá keát hôïp vôùi hoaït ñoäng vaên hoùa, tænh taân vaên. Caùi teân Minh Taân cuõng laø muïc<br /> giaùo duïc. Töø naêm 1917, Lieân Thaønh môû roäng tieâu cuûa phong traøo, laáy töø moät caâu trong saùch<br /> (12)<br /> ñòa baøn hoaït ñoäng vaøo ñeán Chôï Lôùn , truø Ñaïi hoïc laø ‚taùc minh ñöùc, taùc taân daân‛ nghóa<br /> tính phaùt trieån ra caû xöù Ñoâng Döông, caûi laø laøm cho caùi ñöùc saùng hôn, laøm cho ngöôøi<br /> thieän vò theá veà kinh teá, vaên hoaù vaø ñòa vò xaõ daân môùi hôn (caùch nghó, cuoäc soáng).<br /> hoäi cuûa ngöôøi Vieät tröôùc söï luõng ñoaïn cuûa tö Ba noäi dung chính cuûa cuoäc Minh Taân laø<br /> baûn Phaùp vaø Hoa kieàu. Caùc chi nhaùnh cuûa coå xuyù ngöôøi Vieät laäp tieäm buoân, huøn voán môû<br /> Lieân Thaønh cuõng laø nôi ñi veà, gaëp gôõ cuûa mang kó ngheä tranh thöông vôùi ngöôøi Phaùp,<br /> nhöõng só phu yeâu nöôùc. Hoa, AÁn, phaù theá ñoäc quyeàn cai trò veà kinh<br /> Coâng ty Lieân Thaønh laø caàu noái tröïc teá; khai daân trí, choáng caùc huû tuïc, teä naïn xaõ<br /> tieáp giöõa caùc só phu yeâu nöôùc ba kyø vaø lieân keát hoäi, meâ tín… vaø cuoái cuøng laø ñaû kích söï cai trò<br /> phong traøo Duy Taân giöõa Baéc - Trung - Nam. cuûa Phaùp.<br /> <br /> 3. Phong traøo Minh Taân ôû Nam Kyø: baùo Luaät phaùp ôû Nam Kyø deã daøng caáp giaáy<br /> chí coâng khai coå vuõ loøng yeâu nöôùc pheùp cho nhöõng tôø baùo tieáng Phaùp hoaëc baùo<br /> tieáng Vieät do ngöôøi Phaùp xin pheùp. Caùc<br /> Cuoäc Ñoâng du cuûa Duy Taân Hoäi nhaän<br /> thaønh vieân saùng laäp phong traøo Minh Taân<br /> ñöôïc söï uûng hoä quan troïng cuûa moät nhaân vaät<br /> huøn voán hoaëc boû voán cho nhöõng ngöôøi Phaùp<br /> ôû Nam Kyø laø Traàn Chaùnh Chieáu, chuû soaùi<br /> ñöùng teân laäp baùo, mình laøm chuû buùt. Baùo<br /> cuûa phong traøo Minh Taân(13). Traàn Chaùnh<br /> Noâng coå mín ñaøm cuûa P. Canavaggio, Luïc<br /> Chieáu (1867-1919) sinh taïi laøng Vónh Thanh<br /> tænh taân vaên do Pierre Jeantet xin pheùp xuaát<br /> Vaân, nay laø phöôøng Vónh Thanh Vaân, thaønh<br /> baûn nhöng chuû buùt ñeàu laø ngöôøi Vieät.<br /> phoá Raïch Giaù, con cuûa moät höông chöùc khaù<br /> giaû, theo hoïc baäc tieåu hoïc ôû Raïch Giaù, roài leân Töø naêm 1908, Gillbert Traàn Chaùnh<br /> Saøi Goøn hoïc baäc trung hoïc ôû tröôøng Colleøge Chieáu chuyeån sang laøm chuû buùt tôø Luïc tænh<br /> (14)<br /> d’Adran . Toát nghieäp trung hoïc, oâng daïy taân vaên, ñöa phong traøo Minh Taân leân böôùc<br /> hoïc moät thôøi gian ngaén roài laøm thoâng ngoân phaùt trieån môùi. Trong lôøi rao treân Luïc tænh<br /> cho quan tham bieän chuû tænh Raïch Giaù, sau taân vaên oâng vieát ‚Toâi laõnh chuû buùt Noâng coå<br /> ñoù laøm xaõ tröôûng Vónh Thanh Vaân. OÂng bieát ñaõ hai naêm, heát söùc ño löôøng, toán coâng hao<br /> (15)<br /> kinh doanh, saém ghe leøo chôû luùa töø Haäu cuûa lo khai daân trí, noùi phaûi cho cuøng nhôø<br /> Giang leân Chôï Lôùn xuaát khaåu. OÂng taäu nho gia chö vò trôï löïc… Nay toâi ñem caùc vieäc<br /> <br /> 103<br /> Journal of Thu Dau Mot university, No2 – 2011<br /> <br /> <br /> huøn hieäp töø thuûa nay cuûa toâi laäp qua Luïc hoïc keá toaùn thöông maïi, coâng khai ñeán<br /> tænh taân vaên vaø seõ rao tieáp soå Minh Taân Höông Caûng thaêm con vaø bí maät qua Nhaät<br /> Coâng ngheä trong Luïc tænh taân vaên‛. ñaøm ñaïo vôùi Phan Boäi Chaâu, goùp tieàn uûng hoä<br /> Caùc thaønh vieân saùng laäp ñaõ tieân phong phong traøo Ñoâng du.<br /> vöøa vieát baùo keâu goïi, vöøa tranh thöông, boû Tôø Luïc tænh taân vaên ngay töø soá ra ñaàu<br /> voán laäp khaùch saïn Minh Taân (Myõ Tho), tieân (1908) ñaõ tuyeân truyeàn chuû tröông<br /> Nam Trung vaø Chieâu Nam laàu (Saøi Goøn) vaø khuyeán hoïc nhö laø moät chuû ñieåm lôùn trong<br /> laäp Nam Kyø Minh Taân Coâng ngheä goùp voán toân chæ cuûa tôø baùo: ‚... Nöôùc mình baét chöôùc<br /> xaây döïng nhaø xöôûng saûn xuaát xaø boâng, dieâm hoïc theo chöõ Taøu vaø tam giaùo, cöûu löu ñeàu toå<br /> queït ñeán haøng vaïn ñoàng. Tôø Luïc tænh taân thuaät cuûa Taøu. Nhöng vì tuïc Taøu hoïc laøm<br /> vaên ñaêng baøi vieát coå xuyù, boá caùo keâu goïi goùp ñaëng bao nhieâu thì cöù baáy nhieâu ñoù maø thoâi,<br /> voán coå phaàn, quaûng baù cho caùc hoaït ñoäng khoâng coù sanh hoaù bieán canh ra nöõa ñöôïc…<br /> tranh thöông. Truï sôû Luïc tænh taân vaên, khaùch Vaäy nay thaáy nhöõng xe löûa, taøu khoùi, daây<br /> saïn Minh Taân, Nam Trung, Chieâu Nam laàu theùp, ñeøn khí, maùy xay luùa gaïo, maùy may<br /> coù caùc hoaït ñoäng tö vaán mieãn phí veà phaùp lí quaàn aùo, maùy xuùc ñaát buøn, maùy hoaï hình<br /> kinh doanh, keá toaùn, thueá… Haøng chuïc coâng ngöôøi vaø caùc cô khí khaùc nöõa, thì ngang<br /> nhieân baát tænh, töôûng nhö tuoàng tieân thieân<br /> ty khaép Nam Kyø ñaõ ra ñôøi töø phong traøo naøy<br /> hoaù töïu laø vì côù mình baát hoïc voâ thuaät ñoù<br /> trong ñoù coù Minh Taân meã coác coâng cuoäc, döï<br /> phaûi chaêng? Coù caâu tuïc ngöõ raèng: Heã aên thì<br /> kieán thaâu toùm xuaát khaåu noâng saûn, löông<br /> voùc, hoïc thì hay, naøo coù khoù chi‛.<br /> thöïc ñang trong tay ngöôøi Hoa.<br /> Trong coâng cuoäc chaán höng kinh teá, caùc<br /> Giöõa naêm 1908, xaø boâng hieäu Con Vòt<br /> nhaø chuû xöôùng Minh Taân ñaõ keát hôïp daïy<br /> cuûa hoäi Minh Taân xuaát haøng treân thò tröôøng<br /> ngheà vaø quaûng baù treân nhieàu soá baùo Luïc<br /> buoäc giôùi Hoa kieàu phaûi haï giaù baùn xaø boâng<br /> tænh taân vaên. Nam Kyø Minh Taân coâng ngheä,<br /> cuûa hoï. Hoäi Minh Taân tuyeân boá treân Luïc<br /> vöøa môû xöôûng saûn xuaát keát hôïp vieäc ñaøo taïo<br /> tænh taân vaên tieáp tuïc haï giaù baùn sæ baùn leû coù<br /> daïy ngheà. Minh Taân coù nhieàu hình thöùc<br /> khuyeán maõi cho ngöôøi mua soá löôïng lôùn. Laàn<br /> töông trôï: ‚Boån quaùn tính möôùn thaày chieàu<br /> ñaàu tieân ngöôøi tieâu duøng ôû Nam Kyø ñöôïc<br /> chieàu töø 7 giôø ñeán 10 giôø daïy caùch laøm soå<br /> höôûng lôïi töø söï caïnh tranh, phaù theá ñoäc<br /> saùch buoân baùn taïi Nam Trung khaùch saïn.<br /> quyeàn cuûa tö saûn ngöôøi Hoa.<br /> Hoïc phí phaûi ñoùng tröôùc laø 4 ñoàng moãi<br /> 4. Minh Taân chaán höng daân trí: töø thaùng, ai muoán hoïc thì ghi teân‛ (16).<br /> Ñoâng du ñeán Taây du Daïy chöõ, daïy ngheà cho phuï nöõ laø moät tö<br /> Nhaèm taïo nguoàn nhaân löïc môùi cho ñaát töôûng môùi, tieán boä vaø taùo baïo thôøi ñoù: ‚Con<br /> nöôùc, Traàn Chaùnh Chieáu vaø ñoàng söï ñaëc bieät gaùi nhaø ngheøo thì hoaëc taèm tô boâng baû, theâu<br /> quan taâm ñeán vieäc ñaøo taïo theá heä keá tuïc. tieåu vaù may, heã khi raûnh vieäc thì phaûi ñi<br /> OÂng coâng khai hoâ haøo khuyeán hoïc, môû mang hoïc. Ñeán nhö con gaùi nhaø giaøu, ñôøn baø tuoåi<br /> tröôøng lôùp, khuyeán khích daïy ngheà thoâng treû nhieàu khi thong thaû chôi bôøi, aét theâm ra<br /> qua tôø Luïc tænh taân vaên, ñoàng thôøi bí maät nhieàu ñieàu coù haïi. Cho neân phaûi daïy cho hoï<br /> vaän ñoäng ñöa con em du hoïc nhaèm möu söï bieát hoïc thì hôn, chôù ñeå ñaøn baø maø chòu doát<br /> laâu daøi. OÂng ñöa con trai qua Höông Caûng aáy laø caùi loãi ñôøn oâng ñoù vaäy‛(17).<br /> <br /> 104<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 2 - 2011<br /> <br /> <br /> Luïc tænh taân vaên ñaêng chuyeän, nhaân höøng ñoâng thì caùc troø ñaõ giaõ töø ñaát Nam<br /> vieáng thaêm tröôøng nöõ sinh cuûa baø Nguyeãn Vieät, xa cha meï thaân baèng, cuøng saùu trieäu<br /> Thò Cuûa, laø vôï cuûa M. Cam, thö kyù nhaø ñoàng baøo maø ra ñi, trong saùu trieäu ñoàng baøo<br /> thöông Ñoàn Ñaát, môû taïi Khaùnh Hoäi, oâng G. aáy coøn nhieàu ngöôøi doát naùt vaø queâ muøa laém,<br /> Chieáu ñaõ taëng cho cô sôû naøy moät taám baûng vì khoâng coù theå ñi hoïc nhö caùc troø, caùc troø<br /> hieäu: ‚Toâi xin döïng cho coâ giaùo taám baûng haõy haøng ngaøy nhôù ñeán söï aáy luoân (…). YÙ cuûa<br /> hieäu sôn ñeà nhö vaày: ‚Nöõ nhi hoïc ñöôøng cha meï caùc troø cho con ñi hoïc laøm ngheà gì<br /> khueâ anh hieäu‛, ñaëng döïng tröôùc coång thì toâi khoâng roõ, song toâi khuyeân caùc troø laø<br /> tröôøng. Boån quaùn heát loøng vui möøng, vì nay ñöøng coù ñi hoïc roài maø veà laøm vieäc hieáp ñaùp<br /> ñôøn baø An Nam bieát thöông queâ höông nhö daân An Nam. Phaûi raùng neân ngöôøi xöùng<br /> (18)<br /> vaäy‛ . ñaùng vôùi theá gian laø hoïc laøm quan baùc vaät,<br /> Trong moät baøi baùo coå vuõ khuyeán hoïc, hoïc cô xaûo, hoïc ñaïi thöông (…). Toâi uoáng ly<br /> Traàn Chaùnh Chieáu nhaén gôûi ñeán caùc quan röôïu naøy maø chuùc cho caùc troø ñi thuaän buoàm<br /> laïi ngöôøi Vieät vöøa ñöôïc chaùnh quyeàn thöïc xuoâi gioù, hoïc haønh cho mau thoâng thaùi, ñaëng<br /> daân boå nhieäm: ‚Xin caùc quan daïy caùc laøng veà giuùp queâ höông‛.<br /> phaûi lo laäp moãi laøng moät tröôøng hoïc, daïy Cuoäc Taây du maø chuû soaùi Minh Taân<br /> daân con trai, con gaùi bieát chöõ, bieát leã nghi phaùt ñoäng ñaõ gôõ theá beá taéc cuûa phong traøo,<br /> (…); laäp caùc cuoäc caáp cöùu thuyû, hoaû ñaïo taëc; tieáp tuïc söï nghieäp chaán höng giaùo duïc, ñaøo<br /> keâu An Nam thöùc daäy tranh quyeàn lôïi, giuïc taïo nhaân taøi, giaûi quyeát nhöõng yeâu caàu ñaët<br /> nhaø giaøu huøn hieäp buoân baùn luùa gaïo, mua ra treân con ñöôøng phaùt trieån cuûa caùch maïng,<br /> taøu ñöa khaùch vaø caùc vieäc khaùc… Neáu maø môû ra höôùng môùi cho cuoäc tieáp bieán vaên hoaù<br /> ñöôïc nhö vaäy thì chuùng toâi cuõng daùm quyeân Ñoâng – Taây, taïo nhaân toá môùi cho böôùc phaùt<br /> tieàn laäp chuøa maø taëng phong caùc quan ñôøi trieån cuûa caùch maïng Vieät Nam.<br /> (19)<br /> ñôøi‛ . Phong traøo Minh Taân thaønh coâng trong<br /> Nhöõng naêm 1907-1908 laø thôøi ñieåm heát vieäc söû duïng aùo chí coâng khai coå vuõ cho tö<br /> söùc khoù khaên cuûa phong traøo. Tröôøng Ñoâng töôûng Duy Taân; thaønh coâng trong chaán höng<br /> Kinh Nghóa Thuïc ôû Haø Noäi bò ñoùng cöûa töø thöïc nghieäp, ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc, khai<br /> naêm 1907. Chính phuû Nhaät truïc xuaát löu hoïc môû daân trí, töø Ñoâng du ñeán Taây du, goùp<br /> sinh Vieät Nam, phong traøo Ñoâng du beá taéc. phaàn taïo ra ñoäi nguõ trí thöùc Taây hoïc töø vieäc<br /> Phong traøo khaùng thueá Trung Kyø bò ñaøn aùp ‚gom goùp loøng yeâu nöôùc‛. Phong traøo Minh<br /> khoác lieät. Nhieàu laõnh tuï phong traøo bò baét, Taân ñaõ goùp phaàn taïo ra moät ñoäi nguõ trí thöùc<br /> ñaøy ñi Coân Ñaûo. Traàn Chaùnh Chieáu vaø caùc Taây hoïc giaøu loøng yeâu nöôùc, taïo ra moät theá<br /> ñoàng söï chuyeån höôùng vaän ñoäng thanh nieân heä tö saûn daân toäc töø khaùt voïng ñoäc laäp daân<br /> qua phöông Taây du hoïc. toäc. Ñoù chính laø neùt ñaëc thuø trong söï hình<br /> Ngaøy 20-6-1908, vôùi danh nghóa laø chuû thaønh ñoäi nguõ trí thöùc vaø tö saûn daân toäc ôû<br /> buùt tôø Luïc tænh taân vaên, Gilbert Chieáu toå Vieät Nam.<br /> chöùc cuoäc chieâu ñaõi ‚saün dòp coù nhieàu ngöôøi Moät theá heä thanh nieân xöù Nam Kyø noái<br /> nöôùc An Nam qua Langsa maø hoïc theâm‛, lôøi nhau qua Phaùp hoïc hoûi, hình thaønh lôùp trí<br /> chuùc khai tieäc cuûa oâng coù ñoaïn: ‚... Mai ñaây thöùc Taây hoïc öu tuù, tieáp noái nhieäm vuï caùch<br /> <br /> 105<br /> Journal of Thu Dau Mot university, No2 – 2011<br /> <br /> <br /> maïng daân toäc daân chuû maø theá heä vaên thaân nöôùc luùc aáy laø laøm saùng caùch nghó, laøm môùi<br /> yeâu nöôùc ñaàu theá kæ ñaõ noã löïc môû ñöôøng. con ñöôøng giaûi phoùng cho daân, cho nöôùc. Duø<br /> Trong lôùp thanh nieân öu tuù aáy, coù nhaø caùch caûi caùch, ñoåi môùi, coâng khai, hôïp phaùp (minh<br /> maïng Nguyeãn An Ninh ñaõ trôû thaønh linh xaõ) nhö Phan Chaâu Trinh hay baïo ñoäng (aùm<br /> hoàn cuûa phong traøo caùch maïng ôû Nam Kyø xaõ) nhö Phan Boäi Chaâu ñeàu nhaèm vaøo muïc<br /> tröôùc khi Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ra ñôøi. ñích aáy, nhaèm giaûi quyeát vaán ñeà daân toäc vaø<br /> Ngöôøi thanh nieân Nguyeãn Taát Thaønh ñaõ daân chuû cho caùch maïng Vieät Nam.<br /> haønh trình töø tröôøng Duïc Thanh vaøo Saøi Phan Boäi Chaâu möôïn tieáng phoø vua ñeå<br /> Goøn, vôùi söï daãn daét cuûa coâng ty Lieân Thaønh thu phuïc nhaân taâm, phaùt ñoäng tinh thaàn<br /> vaø hoã trôï cuûa caùc cô sôû cuûa Minh Taân maø daân toäc trong dö ñaûng Caàn vöông, khôi<br /> xuaát döông theo con ñöôøng Taây du, ñeán vôùi nguoàn taøi chính töø truyeàn thoáng caùc haøo phuù<br /> vaên minh nhaân loaïi, tieáp thu chuû nghóa Maùc xöù Nam Kyø, thöïc hieän baïo ñoäng vôùi nguoàn<br /> - Leânin, truyeàn baù vaøo Vieät Nam, saùng laäp vuõ khí ngoaïi vieän töø Nhaät Baûn. Khoâng caàu<br /> Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam, thu huùt tinh hoa ñöôïc ngoaïi vieän, chuyeån höôùng Ñoâng du.<br /> trí thöùc Vieät Nam vaøo con ñöôøng giaûi phoùng Phaùp - Nhaät caâu keát, Phan Boäi Chaâu bò truïc<br /> daân toäc. xuaát, trôû veà Trung Quoác thaønh laäp Vieät Nam<br /> Quang phuïc hoäi, nghieân cöùu kinh nghieäm<br /> 5. Minh Taân – Duy Taân: con ñöôøng caùch maïng Taân Hôïi, chuyeån höôùng thaønh<br /> ñoåi môùi, con ñöôøng caùch maïng laäp Vieät Nam Quoác daân ñaûng, höôùng veà<br /> Coù moät söï khaùc bieät giöõa moâ hình giaùo chính theå Coäng hoøa – Daân chuû. Phan Boäi<br /> duïc cuûa Ñoâng kinh nghóa thuïc vaø tröôøng Duïc Chaâu thaát baïi vì Nhaät Baûn khoâng phaûi laø<br /> Thanh; coù moät söï keát hôïp ña daïng giöõa caùc choã döïa; Taân thö khoâng phaûi laø cöùu caùnh; löïc<br /> muïc tieâu chaán höng kinh teá, vaên hoaù, giaùo löôïng chöa taäp hôïp ñoâng ñaûo; ñoäi nguõ tieân<br /> duïc trong moâ hình Coâng ty Lieân Thaønh vaø phong chöa coù chuû thuyeát tieân phong. Giaù trò<br /> Nam Kyø Minh Taân Coâng ngheä. Ñoù laø nhöõng quan troïng nhaát maø Phan Boäi Chaâu ñeå laïi laø<br /> ñieån hình trong phong traøo Duy Taân ôû ba phuïc höng tinh thaàn daân toäc, ñoåi môùi caùch<br /> mieàn Baéc – Trung – Nam, trong ñoù Nam Kyø tìm ñöôøng giaûi phoùng daân toäc.<br /> Minh Taân Coâng ngheä laø neùt rieâng cuûa phong Khaùc vôùi Phan Boäi Chaâu, giaù trò quan<br /> traøo Duy Taân ôû xöù Nam Kyø, theo xu höôùng troïng nhaát maø Phan Chu Trinh ñeå laïi laø yù<br /> caûi caùch, ñoåi môùi. thöùc veà vaán ñeà daân chuû. Phan Chaâu Trinh<br /> Minh Taân theo xu höôùng caûi caùch khoâng möôïn tieáng ‚baûo hoä‛, ‚khai hoaù‛ maø ‚yû Phaùp<br /> ñoàng nghóa vôùi caûi löông. Minh Taân - Duy caàu tieán boä‛, coå ñoäng naâng cao yù thöùc veà daân<br /> Taân laø moät phong traøo yeâu nöôùc nhöng ñoàng chuû, daân quyeàn cho daân. Phan Chaâu Trinh<br /> thôøi cuõng laø moät cuoäc caùch maïng xaõ hoäi. Duy ra söùc thuyeát phuïc nhöõng baàu maùu noùng<br /> Taân laø con ñöôøng giaûi quyeát caùc vaán ñeà daân hieåu raèng khoâng theå cheát moät caùch voâ nghóa.<br /> toäc vaø daân chuû ñaët ra cho xaõ hoäi Vieät Nam. Phaûi ñoåi môùi töø goác, baèng caûi caùch, naâng cao<br /> Caûi caùch höôùng tôùi nhöõng tieán boä xaõ hoäi, daân trí, daân sinh, daân quyeàn. Con ñöôøng caûi<br /> nhöõng muïc tieâu mang tính thôøi ñaïi ñaõ haøm caùch cuûa Phan Chaâu Trinh chính laø moät söï<br /> chöùa tính khoa hoïc vaø caùch maïng. Minh Taân boå sung cho con ñöôøng yeâu nöôùc kieåu thieát<br /> – Duy Taân theo caùch hieåu cuûa caùc só phu yeâu huyeát cuûa Phan Boäi Chaâu, ñem laïi söï coäng<br /> <br /> 106<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 2 - 2011<br /> <br /> <br /> höôûng hai giaù trò: daân toäc vaø daân chuû, thöïc Coâng cuoäc Minh Taân ôû Nam Kyø chòu<br /> chaát giaûi quyeát moät nhieäm vuï keùp ñaët ra luùc aûnh höôûng caû hai xu höôùng cuûa hai nhaø tö<br /> naøy laø chuû quyeàn daân toäc vaø tieán boä xaõ hoäi. töôûng lôùn: Phan Boäi Chaâu vaø Phan Chaâu<br /> Duy Taân, Minh Taân, ñoåi môùi tö duy, daân Trinh. Trong coâng cuoäc Ñoâng du, ñoùng goùp<br /> chuû hoùa moïi maët ñôøi soáng xaõ hoäi, naâng cao kim ngaân vaø thanh nieân du hoïc cuûa xöù Nam<br /> daân trí, chaán höng daân khí, caûi thieän daân Kyø laø lôùn nhaát. Sau khi con ñöôøng Ñoâng du<br /> sinh laø nhieäm vuï to lôùn, laâu daøi cuûa thôøi ñaïi, beá taéc, caùc nhaø Minh Taân Nam Kyø ñaõ<br /> laøm cho quyeàn daân chuû ñöôïc thaám saâu, lan chuyeån höôùng ñöa con em qua Phaùp du hoïc,<br /> roäng ñeán moïi ngöôøi, höôùng tôùi xaây döïng moät tieáp thu khoa hoïc, coâng ngheä vaø neàn daân chuû<br /> nhaø nöôùc phaùp quyeàn, hoaøn thieän neàn daân phöông Taây cuøng nhöõng giaù trò vaên minh<br /> chuû ñang coøn laø nhieäm vuï tröôùc maét cuûa nhaân loaïi, taïo ra nguoàn löïc môùi cho böôùc<br /> coâng cuoäc ñoåi môùi hoâm nay. Khoâng neân hieåu phaùt trieån tieáp theo. ÔÛ trong xöù, caùc nhaø<br /> Duy Taân - caûi caùch theo kieåu baát baïo ñoäng Minh Taân phaùt ñoäng chaán höng thöïc<br /> cuûa Phan Chaâu Trinh laø caûi löông nhö nhieàu nghieäp, keát hôïp giaùo duïc höôùng nghieäp,<br /> ngöôøi töøng ñaùnh giaù. Caûi caùch khoâng ñoàng naâng cao daân trí, caûi thieän daân sinh. Nam<br /> nghóa vôùi caûi löông. Caûi caùch luoân mang Kyø Minh Taân Coâng ngheä laø moät moâ hình<br /> trong mình baûn chaát caùch maïng. Baïo ñoäng toång hôïp khaù thaønh coâng caùc muïc tieâu ñaët<br /> khoâng ñoàng nghóa vôùi caùch maïng. Baïo ñoäng ra. Duy Taân – Minh Taân laø coâng cuoäc ñoåi<br /> khoâng höôùng tôùi nhöõng yeâu caàu thöïc tieãn maø môùi coù yù nghóa to lôùn, khôûi ñoäng cho caû daân<br /> thôøi ñaïi ñaët ra coù theå daãn ñeán phaûn khoa toäc chuyeån mình, ñoåi môùi tö duy, chaán höng<br /> hoïc, phaûn caùch maïng. ñaát nöôùc veà moïi maët theo caùc muïc tieâu daân<br /> Ñoùng goùp quan troïng nhaát cuûa Phan toäc vaø daân chuû maø thöïc tieãn lòch söû ñaët ra<br /> Chu Trinh laø söï thöùc tænh yù thöùc daân toäc cho daân toäc Vieät Nam vaøo thôøi ñieåm aáy.<br /> trong tieán trình daân chuû hoùa nhö moät söï Keát quaû to lôùn vaø daøi laâu cuûa coâng cuoäc<br /> löïa choïn con ñöôøng phaùt trieån cho daân Minh Taân chính laø söï phaùt trieån cuûa neàn<br /> toäc. Haïn cheá cuûa Phan Chu Trinh cuõng saûn xuaát haøng hoaù theo höôùng kinh teá thò<br /> gioáng nhö haïn cheá cuûa Phan Boäi Chaâu tröôøng, gaén lieàn vôùi söï ra ñôøi taàng lôùp tö saûn<br /> chính laø söï haïn cheá cuûa thôøi ñaïi, khi daân toäc vaø ñoäi nguõ trí thöùc Taây hoïc xuaát<br /> tuyeät ñoái hoùa moät trong hai khuynh thaân töø nhöõng só phu yeâu nöôùc vaø con em hoï,<br /> höôùng. Con ñöôøng "thieát huyeát" cuûa Phan vôùi khaùt voïng chaán höng ñaát nöôùc, giaûi<br /> Boäi Chaâu coù vai troø lòch söû trong nhieäm phoùng daân toäc vaø tieán boä xaõ hoäi. Ñoù cuõng<br /> vuï ñaùnh ñoå chuû nghóa thöïc daân, nhöng chính laø ñaëc tröng cuûa taàng lôùp tö saûn daân<br /> chæ ‚thieát huyeát‛ laø khoâng ñuû. Con ñöôøng toäc vaø ñoäi nguõ trí thöùc, tieåu tö saûn ôû Nam Kyø<br /> caûi caùch cuûa Phan Chu Trinh coù vai troø to noùi rieâng, ôû Vieät Nam noùi chung maø laõnh tuï<br /> lôùn vaø laâu daøi trong xaây döïng xaõ hoäi môùi, Nguyeãn AÙi Quoác ñaõ ñaùnh giaù cao tinh thaàn<br /> ñoàng thôøi taïo ra ñoäng löïc cho coâng cuoäc daân toäc vaø tinh thaàn caùch maïng trong cöông<br /> giaûi phoùng daân toäc. lónh ñaàu tieân cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam.<br /> *<br /> <br /> <br /> <br /> 107<br /> Journal of Thu Dau Mot university, No2 – 2011<br /> <br /> <br /> SOME CHARACTERISTICS OF DUY TAN MOVEMENT IN NAM KY<br /> Nguyen Dinh Thong<br /> University of Social Sciences and Humanities<br /> Vietnam National University – Hochiminh City<br /> <br /> ABSTRACT<br /> <br /> Three strategies of the sage Nguyen Thanh: opening resources in Nam Ky; Lien<br /> Thanh, the company model combining economy, culture and education developed from<br /> southern Trung Ky to Nam Ky; Minh Tan movement in Cochinchina, the Press publicly<br /> encouraging patriotism; Minh Tan reviving people's knowledge: from Dong Du (Journey<br /> to the East) to Tay Du (Journey to the West); Duy Tan: a renewal path , a revolutionary<br /> path ... are the highlight performances of the Duy Tan movement in Nam Ky. These<br /> activities contributed to enrich the campaign of economic, cultural and social reform in<br /> Vietnam in the early twentieth century as well as made features, characteristics, key<br /> aspects of style Duy Tan movement in Nam Ky.<br /> Keywords: movement, activities,campaign, reform<br /> Chuù thích<br /> (1) Moät yeáu nhaân trong Phong traøo Nghóa Hoäi ôû Quaûng Nam, coøn coù teân Nguyeãn Thaønh,<br /> hieäu Tieåu La.<br /> (2) Thuoäc haï cuûa cuï Phan Ñình Phuøng<br /> (3) Vaøo hoïc tröôøng Quoác töû giaùm, chuaån bò kyø thi Hoäi.<br /> (4) Trong chuyeán Nam du laàn aáy, Phan Boäi Chaâu coù theâm moät ñaàu moái quan troïng taïi<br /> Nam Boä laø cuï Nguyeãn Thaàn Hieán. Rieâng cuï Hieán ñaõ taøi trôï cho phong traøo Ñoâng du<br /> 20.000 ñoàng.<br /> (5) Taøi lieäu cuûa Maät thaùm Phaùp phaùt hieän Nguyeãn Thaønh coù quan heä vôùi 72 cô sôû "thöông<br /> hoäi" trong toaøn mieàn.<br /> (6) Phan Chaâu Trinh keát giao vôùi Babus, chuû nhieäm tôø Ñaïi Vieät taân baùo, hoäi vieân Hoäi<br /> Nhaân quyeàn.<br /> (7) Bò baét, ñaøy ra Coân Ñaûo (1908), nhôø Hoäi Nhaân quyeàn Phaùp can thieäp ñöôïc ñöa veà quaûn<br /> thuùc ôû Myõ Tho (1910), roài qua Phaùp (1911), tieáp tuïc tìm ñöôøng cöùu nöôùc, pheâ phaùn gay<br /> gaét cheá ñoä quaân chuû, coå vuõ cho tö töôûng daân quyeàn.<br /> (8) Nhö Traø Quyù Bình, Huyønh Vaên Queá, Tröông Gia Hoäi, Nguyeãn Thoâng, Ñaëng Nguyeân<br /> Caån, Nguyeãn Hieät Chi, Traàn Ñình Phieân... ñeàu laø hoäi vieân truyeàn baù tö töôûng Duy Taân<br /> vaø laø thaønh vieân tích cöïc cuûa Lieân Thaønh.<br /> (9) Hoà Taù Bang laø baùc só nhi khoa, hoïc ôû Phaùp, coù thôøi kyø laø Toång giaùm ñoác cuûa coâng ty<br /> Lieân Thaønh.<br /> (10) Nhôø ñoù maø Lieân Thaønh coù ñieàu kieän phaùt trieån thuaän lôïi, trong khi coâng ty nhö Hoàng<br /> Taân Höng ôû ngoaøi Baéc, Dieân Phong ôû Quaûng Nam, Trieàu Döông Thöông Quaùn ôû Ngheä<br /> An ñeàu khoâng duy trì ñöôïc laâu.<br /> (11) Tröông Thaùi Lôïi vaø Lí Thoaïi Xuaân<br /> (12) Cô sôû môû taïi soá 1-2-3 Quai Testard, nay laø ñöôøng Chaâu Vaên Lieâm - quaän 5.<br /> <br /> 108<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 2 - 2011<br /> <br /> <br /> (13) Sinh naêm 1867, uyû vieân hoäi ñoàng quaûn haït Nam Kyø, chuû buùt baùo Noâng coå mín ñaøm (1906),<br /> chuû buùt tôø Luïc tænh taân vaên (1908), bò thöïc daân Phaùp baét (1908) giam moät thôøi gian.<br /> (14) Nay laø tröôøng Leâ Quyù Ñoân. OÂng nhaäp quoác tòch Phaùp tòch neân goïi laø Gilbert Traàn<br /> Chaùnh Chieáu (vieát taét laø G. Chieáu)<br /> (15) Loaïi ghe lôùn, ñaët ñoùng ôû Laøo.<br /> (16) Luïc tænh taân vaên soá 19.<br /> (17) Luïc tænh taân vaên soá 28.<br /> (18) Luïc tænh taân vaên soá 27.<br /> (19) Luïc tænh taân vaên soá 5.<br /> TAØI LIEÄU THAM KHAÛO<br /> [1]. Huyønh Thuùc Khaùng, Thi tuø tuøng thoaïi, NXB Nam Cöôøng, Saøi Goøn.<br /> [2]. Phan Boäi Chaâu toaøn taäp (10 taäp), Chöông Thaâu söu taàm, bieân soaïn, NXB Thuaän Hoaù,<br /> 1990.<br /> [3]. Nguyeãn Theá Anh, Phong traøo khaùng thueá mieàn Trung qua caùc chaâu baûn trieàu Duy Taân,<br /> Tuû saùch söû hoïc Boä Vaên hoaù Giaùo duïc vaø Thanh nieân , Saøi Goøn, 1973.<br /> [4]. Nguyeãn Vaên Xuaân, Phong traøo Duy Taân, NXB Laù Boái, Saøi Goøn, 1969.<br /> [5]. Traàn Vaên Giaøu, Söï phaùt trieån cuûa tö töôûng ôû Vieät Nam, taäp 1, NXB Thanh Nieân, 1993.<br /> [6]. Ñinh Xuaân Laâm (chuû bieân), Taân thö vaø xaõ hoäi Vieät Nam cuoái theá kæ XIX, ñaàu theá kæ XX,<br /> NXB Chính trò Quoác gia, 1997.<br /> [7]. Döông Kinh Quoác, Vieät Nam nhöõng söï kieän lòch söû, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, 1992.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 109<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2