B CÔNG TH NGỘ ƯƠ
TR NG CAO ĐNG KINH T ĐI NGO IƯỜ Ẳ Ế Ố Ạ
Đ TÀI : NĂM TH TR NG CH NG KHOÁNỀ Ị ƯỜ Ứ
L N NH T TH GI IỚ Ấ Ế Ớ
GI NG VIÊN:Ả
TH Y: TR N H I B NGẦ Ầ Ả Ằ
L P : CDKT13DỚ
SINH VIÊN: 1,NGUY N TH THÙY D NGỄ Ị ƯƠ
2,MAI TH PH NG TRANGỊ ƯƠ
3,VÕ TH KI U TRÂMỊ Ề
4,LÝ S N B O TRÂMƠ Ả
5,LÊ TH TÂMỊ
6,VŨ TH NGAỊ
I,TH TR NG CH NG KHOÁN NEW YORK - NYSE EURONEXTỊ ƯỜ Ứ
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH C A TH TR NG CH NG KHOÁN Ủ Ị ƯỜ Ứ
NEW YORK
Cách đây kho ng 250 năm, Wall Street ch là m t con đng mòn b i b m ả ỉ ộ ườ ụ ặ
tr i dài t đnh đi nhà th Trinity xu ng đn b n c ng Manhattan’s East ả ừ ỉ ồ ờ ố ế ế ả
River. T i đây, “th tr ng ch ng khoán” đu tiên c a Hoa K đc hình ạ ị ườ ứ ầ ủ ỳ ượ
thành trên nh ng c u t u. Th i k phôi thai đó, nh ng ch ng khoán ữ ầ ầ ờ ỳ ữ ứ
(securities) đn thu n là nh ng m nh gi y xác nh n s h u ch ho c nh ng ơ ầ ữ ả ấ ậ ở ữ ủ ặ ữ
t hoá đn giao hàng hoá t nh ng chuy n tàu c p b n t bên kia Đi Tây ờ ơ ừ ữ ế ặ ế ừ ạ
D ng đn. Lúc đó ti n gi y còn m i m nên ch ng ai tin t ng mà s d ngươ ế ề ấ ớ ẻ ẳ ưở ử ụ
c . Đn v qu c t đ giao d ch là nh ng th i b c, có l vàng khá hi m hoi ả ơ ị ố ế ể ị ữ ỏ ạ ẽ ế
vào lúc đó. Khi c n thi t, th i b c đc c t ra thành m t n a, m t ph n t , ầ ế ỏ ạ ượ ắ ộ ử ộ ầ ư
ho c 1/8 g i là “doubloons” đ mua hàng. Đó là lý do t i sao thông l buôn ặ ọ ể ạ ệ
bán ch ng khoán theo l i l 1/2, 1/4, 1/8, 1/16 v.v... đc l u truy n mãi cho ứ ố ẻ ượ ư ề
đn t n năm 2001 m i đc chính th c đi theo h th ng th p phân nh bây ế ậ ớ ượ ứ ổ ệ ố ậ ư
gi . ờ
Mùa xuân năm 1792, 24 nhân v t “đu n u” t i b n c ng ng i l i v i nhau ậ ầ ậ ạ ế ả ồ ạ ớ
đ ký k t m t b n tho c đu tiên làm n n t ng cho New York Stock ể ế ộ ả ả ướ ầ ề ả
Exchange (NYSE) sau này. B n tho c này đc hình thành d i m t g c ả ả ướ ượ ướ ộ ố
cây b đào t i đa ch sau này là s 68 Wall Street. Đ tránh xáo tr n và đôi ồ ạ ị ỉ ố ể ộ
khi tranh ch p có th bùng n làm nguy h i cho ho t đng làm ăn chung, h ấ ể ổ ạ ạ ộ ọ
đng ý n đnh m t hình th c giá c l phí trao đi chung và c đnh, m t ồ ấ ị ộ ứ ả ệ ổ ố ị ộ
chính sách đã đc áp d ng mãi t n 1975, khi l phí tr nên có th uy n ượ ụ ậ ệ ở ể ể
chuy n h n và các nhà buôn ch ng khoán có th th ng l ng riêng v i nhauể ơ ứ ể ươ ượ ớ
đc. Năm 1800, nhóm NYSE này d n vào đa ch s 40 Wall Street, cho đn ượ ọ ị ỉ ố ế
năm 1963 thì d n v đa đi m hi n nay t i s 11 đng Wall Street, New ọ ề ị ể ệ ạ ố ườ
York.
Khi nói đn TTCK New York, ng i ta th ng hình dung tr s c a New ế ườ ườ ụ ở ủ
York Stock Exchange NYSE - S Giao d ch ch ng khoán New York. đó có ở ị ứ Ở
ba khu mua bán ch ng khoán, g i là các sàn giao d ch mà cái sàn l n nh t du ứ ọ ị ớ ấ
khách th ng đc d n đn xem là m t khu g n nh vuông kho ng 40 m ườ ượ ẫ ế ộ ầ ư ả
m i chi u và cao kho ng 25 m, trong đó có 14 qu y hình móng ng a trading ỗ ề ả ầ ự
posts bán các lo i ch ng khoán khác nhau tùy theo công ty và lo i hàng. ạ ứ ạ
NYSE là m t trong nh ng n i mua bán ch ng khoán nhi u nh t th gi i. ộ ữ ơ ứ ề ấ ế ớ
Năm 1900, khi tr s hi n th i đc xây xong, thìụ ở ệ ờ ượ v ru i n m trên sáu c t ở ỉ ồ ằ ộ
tr ki u Côrin Corinthian m t tr c tr s ph n tam giác gi ng đu h i căn ụ ể ặ ướ ụ ở ầ ố ầ ồ
nhà, ng i ta đp m t b c phù điêu trong đó có các mô hình t ng tr ng cho ườ ắ ộ ứ ượ ư
nông nghi p, h m m , khoa h c, công nghi p và phát minh là nh ng ngu n ệ ầ ỏ ọ ệ ữ ồ
g c t o nên s giàu có c a n c M . Đi u đáng chú ý là t ng cao nh t ố ạ ự ủ ướ ỹ ề ượ ấ
đng gi a b c phù điêu là t ng c a m t ng i đàn bà t ng tr ng cho s ứ ở ữ ứ ượ ủ ộ ườ ượ ư ự
liêm chính, bên c nh bà là hai ng i đàn ông nh h n, m t ng i nh n và ạ ườ ỏ ơ ộ ườ ậ
m t ng i ghi s các s n ph m đc ng i khác đa cho bà ta. S liêm ộ ườ ổ ả ẩ ượ ườ ư ự
chính là lu t pháp chi ph i các quy đnh c a TTCK New York làm cho nh ng ậ ố ị ủ ữ
đi u t t đp s đn v i th tr ng này. Đó là quan ni m c a nh ng ng i ề ố ẹ ẽ ế ớ ị ườ ệ ủ ữ ườ
ch x ng b c phù điêu. TTCK và S Giao d ch New York có m t l ch s dàiủ ướ ứ ở ị ộ ị ử
tr i qua nh ng th i k chính nh sau. ả ữ ờ ỳ ư
Thu ban đu 1790-1792 ở ầ
T năm 1790, chính quy n Liên bang M đã phát hành trái phi u chính ph ừ ề ỹ ế ủ
công trái - public stock lên đn 80 tri u USD đ tài tr cho các d án c a nhà ế ệ ể ợ ự ủ
n c. Công trái khi bán cho nh ng ướ ữ ng i mua đu tiên đãt o nên th tr ng ườ ầ ạ ị ườ
s c p primary market ; lúc nh ng ng i này bán l i cho nhi u ng i khác ơ ấ ữ ườ ạ ề ườ
thì s mua bán y t o nên th tr ng th c p secondary market. Cùng lúc v i ự ấ ạ ị ườ ứ ấ ớ
chính ph bán công trái, các công ty b o hi m và ngân hàng cũng bán c ủ ả ể ổ
phi u. Vi c buôn bán di n ra nhi u n i nh ng New York là nh n nh p ế ệ ễ ở ề ơ ư ở ộ ị
nh t. Vì bên bán không ra m t nên vi c bán cho công chúng do các ng i môi ấ ặ ệ ườ
gi i broker th c hi n. T ĩbrokerô đc dùng t kho ng năm 1622, lúc đu ớ ự ệ ừ ượ ừ ả ầ
nó ch nh ng ng i bán r u nho l , ng i ph i phá break cái đai thùng g ỉ ữ ườ ượ ẻ ườ ả ỗ
đ chi t r u. ể ế ượ
Đi vào t ch c 1792-1817 ổ ứ
Khi công trái đc mua bán trên đng ph thì có nhi u ng i, nhi u gi i ượ ườ ố ề ườ ề ớ
tham gia nh ng m i gi i làm m t cách khác nhau theo sáng ki n c a h nên ư ỗ ớ ộ ế ủ ọ
r t l n x n. Vì th , ngày 17-5-1792, 24 ng i môi gi i mua bán nhi u nh t ấ ộ ộ ế ườ ớ ề ấ ở
New York cùng nhau ký m t h p đng cam k t ngăn ch n s đc quy n mua ộ ợ ồ ế ặ ự ộ ề
bán công trái c a nh ng ng i bán đu giá. H đng ý không tranh nhau đ ủ ữ ườ ấ ọ ồ ể
đu giá, l y hoa h ng ít khi mua bán, và tôn tr ng quy n l i c a nhau. ấ ấ ồ ọ ề ợ ủ
Sau khi ng i Anh thua trong cu c chi n duy trì thu c đa, New York tr ườ ộ ế ộ ị ở
thành trung tâm th ng m i và c ng qu c t . Nhi u ngân hàng và công ty ươ ạ ả ố ế ề
b o hi m đc l p đó nên TTCK ngày càng nh n nh p. Nhi u lo i ch ng ả ể ượ ậ ở ộ ị ề ạ ứ
khoán đc hai, ba t ch c khác nhau bán. Đn ngày 8-3-1817 các ng i môi ượ ổ ứ ế ườ
gi i h p nhau l i, đnh ra k h n g p nhau và l p nên S Ch ng khoán và ớ ọ ạ ị ỳ ạ ặ ậ ở ứ
Giao d ch New York New York Stock & Exchange Board - NYS&EB, đt 40ị ặ ở
ph Wall Street và ho t đng theo nh ng t p t c nh Paris, London và ố ạ ộ ữ ậ ụ ư ở
Amsterdam. NYS&EB là m t h i t nhân, cung c p các ph ng ti n và đt raộ ộ ư ấ ươ ệ ặ
n i quy cho vi c mua bán ch ng khoán. H i đ ra nh ng quy đnh chi ti t v ộ ệ ứ ộ ề ữ ị ế ề
vi c mua bán, m c hoa h ng và s cam k t giao hàng. H i c m ký k t các ệ ứ ồ ự ế ộ ấ ế
h p đng ma đ không làm th ng t n s liêm chính c a mình và c a th ợ ồ ể ươ ổ ự ủ ủ ị
tr ng. Mu n thành h i viên, ng viên ph i đc h i viên cũ gi i thi u và ườ ố ộ ứ ả ượ ộ ớ ệ
ph i qua b phi u ch p nh n. Đ gi gìn uy tín, ho t đng c a h i viên, t ả ỏ ế ấ ậ ể ữ ạ ộ ủ ộ ừ
l i nói đn trang ph c đu đc quy đnh ch t ch và có hình ph t. ờ ế ụ ề ượ ị ặ ẽ ạ
Phát tri n ho t đng 1817-1884 ể ạ ộ
Sau cu c n i chi n, cu c chi n tranh v i Mexico, vi c tìm th y vàng ộ ộ ế ộ ế ớ ệ ấ ở
California và phát minh ra đi n tín trong nh ng năm t 1842-1853 ; ho t đng ệ ữ ừ ạ ộ
th ng m i New York ngày càng phát tri n. TTCK cũng m r ng theo. ươ ạ ở ể ở ộ
NYS&EB chính th c hóa vi c niêm y t listing ch ng khoán nh là m t th ứ ệ ế ứ ư ộ ủ
t c đ các công ty ch ng t c phi u c a h có đ đi u ki n mua bán. ụ ể ứ ỏ ổ ế ủ ọ ủ ề ệ
Tr c khi có nh ng th t c này, nh ng công ty nào có s chuy n nh ng ướ ữ ủ ụ ữ ổ ể ượ
ch ng khoán đứ ể New York thì ch ng khoán c a h có th đc h i viên ở ứ ủ ọ ể ượ ộ
c a NYS&EB đt mua hay bán tùy theo ý thích c a nh ng ng i này. Th ký ủ ặ ủ ữ ườ ư
gi s s ghi vi c chuy n nh ng c a ng i cũ và vi t c phi u cho ng i ữ ổ ẽ ệ ể ượ ủ ườ ế ổ ế ườ
m i. Năm 1853, NYS&EB bu c các công ty mu n cho c phi u đc niêm ớ ộ ố ổ ế ượ
y t ph i công b s v n, s c phi u và ngân qu đã đc xác nh n. ế ả ố ố ố ố ổ ế ỹ ượ ậ
N c M ti p t c phát tri n, đng xe l a đc n i t đông sang tây, TTCKướ ỹ ế ụ ể ườ ử ượ ố ừ
New York là n i làm trung gian cung c p tài chính cho nh ng công trình y, ơ ấ ữ ấ
và b n thân nó cũng m r ng theo. S h i viên t 533 tăng lên 1.060 vào năm ả ở ộ ố ộ ừ
1868. Ít lâu sau, NYS&EB nh p chung v i m t t ch c khác chuyên bán công ậ ớ ộ ổ ứ
trái, nó đi tên thành New York Stock Exchange NYSE, là cái tên t n t i cho ổ ồ ạ
đn ngày nay. Vi c đi u hành NYSE do m t y ban ph trách. Nhi u t p ế ệ ề ộ ủ ụ ề ậ
t c, ti ng lóng s d ng gi a các h i viên sàn bán ch ng khoán đc l p và ụ ế ử ụ ữ ộ ở ứ ượ ậ
tr thành truy n th ng. Thí d , đn v l c a m t đô-la đc chia làm tám ở ề ố ụ ơ ị ẻ ủ ộ ượ
kh c hay phân, thay vì 10 đn v , m i kh c là 0,125 thay vì 0,100 ; cách phân ấ ơ ị ỗ ấ
chia này là do t p t c trong vi c chia c t b c mà ra. Trong ti ng Anh ng i taậ ụ ệ ắ ạ ế ườ
vi t là 1/8 ; thí d 301/8, t c là 30,125 đây, đ cho g n, chúng ta dùng hai sế ụ ứ ở ể ọ ố
l cho nên s trên là 30,12. Hay t "ball" đ ch giá c lên, t "bear" ch giá cẻ ố ừ ể ỉ ả ừ ỉ ả
xu ng. Văn phòng c a các ng i môi gi i tuy m r ng cho công chúng, ố ủ ườ ớ ở ộ
nh ng h ch nh n l nh đt mua bán ch ng khoán c a nh ng ai quen thu c, ư ọ ỉ ậ ệ ặ ứ ủ ữ ộ
hay đc gi i thi u c n th n ; và đc bi t ch c v tài kho n ngân hàng ượ ớ ệ ẩ ậ ượ ế ắ ề ả ở
cùng tinh th n trách nhi m đi v i ti n b c c a nh ng ng i này. Vào th i ầ ệ ố ớ ề ạ ủ ữ ườ ờ
đó chính uy tín c a ng i mua bán quy t đnh vi c h đc tham gia TTCK ủ ườ ế ị ệ ọ ượ
hay không. Mãi sau này, sau khi dân chúng có trình đ h c v n cao, l i t c ộ ọ ấ ợ ứ
nhi u và bi t nhi u h n v ch ng khoán, vi c mua bán ch ng khoán m i tr ề ế ề ơ ề ứ ệ ứ ớ ở
nên r ng rãi. ộ
Phát tri n lu t l 1844-1934 ể ậ ệ
NYSE càng có nhi u ng i tham d h n khi đi n tín do Morse phát minh ề ườ ự ơ ệ
đc đa vào sàn giao d ch năm 1844, liên l c liên l c đa đc n i năm ượ ư ị ạ ụ ị ượ ố
1866, đi n tho i đc đt năm 1878 và băng báo giá c ch ng khoán stock ệ ạ ượ ặ ả ứ
ticker đc phát minh vào năm 1867. ượ
Dù v y, cho đn năm 1890, ho t đng c a th tr ng v n ch do m t nhóm ậ ế ạ ộ ủ ị ườ ẫ ỉ ộ
nh tài phi t chi ph i. H làm m a làm gió trên th tr ng. Lu t công ty lúc ỏ ệ ố ọ ư ị ườ ậ
đó ch a ch t ch l m nên đã x y ra nh ng chuy n l a đo, nh tài s n công ư ặ ẽ ắ ả ữ ệ ừ ả ư ả
ty ch ng có bao nhiêu mà bán c phi u v i giá cao. Vào năm 1867, có vài tay ẳ ổ ế ớ
n i ti ng nh James Fisk Jr., Jay Gould đã làm vi c này. Đ ngăn ch n, ổ ế ư ệ ể ặ
NYSE bu c các ch ng khoán đã đc niêm y t ph i đc đăng ký m t c ộ ứ ượ ế ả ượ ở ộ ơ
quan nh ngân hàng. Trách nhi m c a ng i đăng ký là b o đm ch ng ư ệ ủ ườ ả ả ứ
khoán đã chuy n nh ng đc ghi vào s , và s ch ng khoán giao cho ng iể ượ ượ ổ ố ứ ườ
mua ph i ngang v i s b h y vì đã bán ; và s ch ng khoán l n đu ph i ả ớ ố ị ủ ố ứ ầ ầ ả
n m trong ph m vi s v n công ty đc phép g i authorized capital. Ngoài ra,ằ ạ ố ố ượ ọ
đn xin niêm y t cũng đc m t ban riêng ki m tra ch t ch tr c khi y ơ ế ượ ộ ể ặ ẽ ướ Ủ
ban đi u hành ch p nh n. ề ấ ậ
Hoàn ch nh t 1934 tr đi ỉ ừ ở
V i nh ng quy đnh n i b nh th nh m b o đm uy tín c a mình, NYSE ớ ữ ị ộ ộ ư ế ằ ả ả ủ
đã tr i qua nh ng giai đo n thăng tr m c a ch nghĩa t b n nói chung và ả ữ ạ ầ ủ ủ ư ả
c a n c M nói riêng vào cu i th k 19 sang đu th k 20, r i th chi n ủ ướ ỹ ố ế ỷ ầ ế ỷ ồ ế ế
th nh t, cu c kh ng ho ng kinh t t năm 1929-1933 và th chi n th hai. ứ ấ ộ ủ ả ế ừ ế ế ứ
T t , ho t đng c a NYSE đc chính quy n h tr và đc c ng c . H ừ ừ ạ ộ ủ ượ ề ỗ ợ ượ ủ ố ệ
th ng ngân hàng d tr liên bang đc l p năm 1914, r i y ban Giao d ch ố ự ữ ượ ậ ồ Ủ ị
ch ng khoán ra đi năm 1934 ph trách đăng ký ch ng khoán. Đng th i ứ ờ ụ ứ ồ ờ
NYSE t m t "h i t nhân mang trên mình quá nhi u l i ích chung" tr thành ừ ộ ộ ư ề ợ ở
m t t ch c ho t đng quy c có ch t ch h ng l ng, m t h i đng đi u ộ ổ ứ ạ ộ ủ ủ ị ưở ươ ộ ộ ồ ề
hành bao g m nhi u đi di n nh ng ng i môi gi i, và m t b ph n nhân ồ ề ạ ệ ữ ườ ớ ộ ộ ậ