Qu¶n lý sinh s¶n bß c¸i thÞt ë vïng nhiÖt
®íi australia
B.M. Burns, R.G. Holroyd, J.D. Bertram
Giíi thiÖu
Trong mét ch−¬ng tr−íc, chóng t«i ®· nãi r»ng
kh¶ n¨ng sinh s¶n cña bß c¸i thÞt ë vïng nhiÖt
®íi vµ kh«ng nhiÖt ®íi trªn thÕ giíi ®−îc ®Æc
tr−ng bëi sù kh¸c nhau râ rÖt vÒ nhiÖt ®é m«i
tr−êng, ®é Èm, l−îng m−a, ®é mÇu mì cña ®Êt,
th¶m thùc vËt, t×nh tr¹ng ký sinh vµ bÖnh tËt gi÷a
nh÷ng m«i tr−êng nµy. Nh÷ng h¹n chÕ nµy ®èi
víi søc sinh s¶n bß c¸i thÞt trong nh÷ng m«i
tr−êng nhiÖt ®íi cã thÓ cã ¶nh h−ëng s©u s¾c lªn
n¨ng suÊt vµ sù sèng cßn cña toµn bé c¬ së s¶n
xuÊt.
Chóng t«i còng ®· nãi r»ng trong ngµnh ch¨n
nu«i bß thÞt ë Australia, kh¶ n¨ng sinh s¶n cña
®µn bß thÞt phô thuéc vµo tû lÖ sèng sãt, tû lÖ
sinh s¶n tèc ®é sinh tr−ëng vµ chÊt l−îng cña
th©n thÞt. §©y lµ nh÷ng môc ®Ých ban ®Çu vµ c¸c
ch−¬ng tr×nh chän gièng cÇn dùa vµo hoÆc ®Ó
chän läc trùc tiÕp nh÷ng tÝnh tr¹ng nµy hoÆc
chän läc nh÷ng tÝnh tr¹ng cã t−¬ng quan di
truyÒn.
PhÇn lín vïng nhiÖt ®íi Australian n»m ë vïng
nhiÖt ®íi kh«, trong khi nh÷ng vïng nhiÖt ®íi
Èm −ít chØ chiÕm mét tû lÖ nhá cña vïng s¶n
xuÊt bß thÞt nhiÖt ®íi nµy. Trong vïng nhiÖt ®íi
nµy ch¨n nu«i bß thÞt ®−îc ®Æc tr−ng bëi c¸c c¬
së ch¨n nu«i lín, mËt ®é ch¨n th¶ thÊp, chi phÝ
qu¶n lý thÊp vµ søc s¶n xuÊt thÊp. Nh÷ng chi phÝ
ch¨n nu«i t¨ng liªn tôc vµ gi¸ bß l¹i gi¶m, cã
nghÜa lµ nh÷ng chiÕn l−îc qu¶n lý vïng ph¶i
®−îc ph¸t triÓn ®Ó t¨ng søc s¶n xuÊt, duy tr× lîi
nhuËn vµ tÝnh bÒn v÷ng cña nh÷ng c¬ së kinh
doanh. V× vËy, ®Ó cã lîi nhuËn tèi ®a "nh÷ng hÖ
thèng qu¶n lý ch¨n nu«i bß thÞt theo vïng c¶i
tiÕn" nµy ph¶i tËp trung vµo ®¹t ®−îc møc c©n
b»ng gi÷a chÊt l−îng, sè l−îng cña s¶n phÈm
cuèi cïng vµ chi phÝ cho s¶n xuÊt, ®ã lµ c©n
b»ng cña chi phÝ vµ gi¸ c¶. C©n b»ng gi÷a tû lÖ
sinh s¶n vµ tû lÖ chÕt ph¶n ¸nh "sè l−îng", trong
khi gi¸ trÞ thÕ hÖ con ®−îc sinh ra vµ sè nh÷ng
con bß c¸i gièng cã thÓ b¸n tõ c¬ së kinh doanh
gièng ph¶n ¸nh thµnh phÇn "chÊt l−îng".
Trong ch−¬ng nµy chóng t«i tËp trung ®Õn nh÷ng
khÝa c¹nh kh¸c nhau cña bß c¸i, hoÆc ng−êi ch¨n
nu«i, søc s¶n xuÊt vµ kh¶ n¨ng sinh s¶n ë nh÷ng
gièng bß thÞt thÝch nghi víi vïng nhiÖt ®íi miÒn
b¾c Australia, th¶o luËn nh÷ng chiÕn l−îc qu¶n
lý kh¸c nhau cã thÓ lµm cho hiÖu qu¶ sinh s¶n
®¹t møc tèi ®a. Nh÷ng néi dung nµy sÏ ®−îc
tr×nh bµy d−íi d¹ng tãm t¾t.
Kh¶ n¨ng sinh s¶n
• Qu¸ tr×nh sinh s¶n bao gåm:
- §éng dôc
- Thô thai
- Chöa
- Sinh con
- Nu«i bª ®Õn khi cai s÷a
• Cho dï bß cã thai, nh−ng nÕu kh«ng duy tr×
®−îc sù ph¸t triÓn cña bµo thai hoÆc bª con ë
giai ®o¹n sau ®ã lµ dÊu hiÖu vÒ kh¶ n¨ng sinh
s¶n thÊp.
• §Þnh nghÜa tèt nhÊt vÒ kh¶ n¨ng sinh s¶n lµ:
Tû lÖ cai s÷a = sè bª ®−îc cai s÷a
Sè bß c¸i ®−îc phèi gièng
• Môc tiªu cña s¶n xuÊt bª con ®èi víi nh÷ng
gièng bß thÝch nghi ë vïng nhiÖt ®íi B¾c
Australia lµ:
ë nh÷ng n¬i cã l−îng m−a trung b×nh ®Õn l−îng
m−a cao: 80 bª ®−îc cai s÷a/100 bß c¸i ®−îc
phèi gièng.
ë n¬i nhiÖt ®íi kh«: 70 bª ®−îc cai s÷a/100 bß
c¸i ®−îc phèi gièng.
• C¸c lo¹i bß c¸i th−êng mÊt bª con bao gåm:
- Nh÷ng bß c¸i t¬ ®Î lÇn ®Çu (cã con bª ®Çu
tiªn) sèng ë nh÷ng vïng nghÌo dinh d−ìng.
- Nh÷ng con bß c¸i t¬ ®ang nu«i con bª ®Çu
tiªn cña chóng
- Nh÷ng con bß c¸i tr−ëng thµnh ®ang tiÕt s÷a
kh«ng ®−îc ch¨m sãc phï hîp.
Qu¶n lý giao phèi (Xem H×nh 1)
- Môc tiªu chÝnh lµ s¾p xÕp thêi gian phèi
gièng ®Ó cho nhu cÇu vÒ thøc ¨n (thay ®æi
lín trong giai ®o¹n cã mang thai vµ tiÕt s÷a)
phï hîp víi nguån thøc ¨n s½n cã.
- ë nh÷ng vïng nhiÖt ®íi nh»m ®Ó tr¸nh c¸c
chu kú tiÕt s÷a vµo mïa kh«.
134
- Nhu cÇu thøc ¨n t¨ng khi bß ë giai ®o¹n
mang thai cuèi vµ sau ®ã lµ khi tiÕt s÷a.
- Bß b¾t ®Çu sinh ®Î tèt nhÊt lµ vµo gÇn cuèi
mïa kh«, vµ cai s÷a vµo cuèi mïa cá sinh
tr−ëng - nÕu nh− ®Î vµ tiÕt s÷a vµo mïa kh«,
®Æc biÖt lµ nh÷ng n¨m kh« h¹n, th× chi phÝ
ch¨m sãc sÏ cao h¬n.
- §Ó t¨ng tèi ®a tû lÖ cã thai ë nh÷ng bß c¸i
®ang tiÕt s÷a nªn b¾t ®Çu cho bß ®Î vµo cuèi
mïa kh«.
- Bª ®Î cµng sím th× chóng cµng lín vµo lóc
cai s÷a; nÕu bß ®Î qu¸ sím phÝ ch¨m sãc bß
mÑ vµ bª con t¨ng lªn.
- ë vïng nhiÖt ®íi kh«, bß ®−îc giao phèi tèi
thiÓu trong kho¶ng 5 th¸ng.
- Giao phèi trong kho¶ng 7 th¸ng kÕt hîp víi
cai s÷a tÊt c¶ bª con khi bß ®ùc ®−îc chuyÓn
®i lµ thÝch hîp nhÊt ë hÇu hÕt c¸c ®µn.
- §Î vµo ®é 2 n¨m tuæi cã thÓ t¨ng sè bª sinh
ra trong c¶ ®êi bß lªn 0,5 bª, tuy nhiªn:
+ Kh«ng nªn cho ®Î trong ®iÒu kiÖn kh«ng
thuËn lîi.
+ Nªn giao phèi trong kho¶ng thêi gian
ng¾n, ch¼ng h¹n 3 th¸ng, ®Ó tr¸nh ®Î khã
nÕu ®Ó ®Î sau mïa Èm −ít nh÷ng bß c¸i 2
n¨m tuæi sÏ qu¸ bÐo.
H×nh 1: BiÓu ®å vßng thêi gian sinh ®Î vµ cai s÷a liªn
quan tíi thêi gian (mïa) giao phèi.
Dinh d−ìng ë nh÷ng vïng nhiÖt ®íi
• Ch¨n nu«i bß thÞt phô thuéc vµo kh¶ n¨ng sinh
s¶n vµ tèc ®é sinh tr−ëng.
• Qu¸ tr×nh sinh s¶n lµ tæng c¸c sù kiÖn sinh lý.
• Bëi v× nh÷ng ®iÒu kiÖn khÝ hËu theo mïa, bß
ph¶i tr¶i qua nh÷ng thêi kú thiÕu ¨n, ®Æc biÖt
lµ tr−íc tuæi dËy th× vµ trong suèt thêi kú tiÕt
s÷a, ®iÒu nµy cã thÓ ¶nh h−ëng ®Õn ®Æc tÝnh
sinh s¶n sau nµy.
• Dinh d−ìng kh«ng ¶nh h−ëng nh− nhau lªn
mçi sù kiÖn nµy, cho nªn cã thÓ ®iÒu khiÓn
sinh s¶n b»ng qu¶n lý.
• ThiÕu dinh d−ìng ph¶n ¸nh ë khèi l−îng c¬
thÓ vµ tr¹ng th¸i c¬ thÓ – cã mèi quan hÖ gÇn
gòi gi÷a khèi l−îng c¬ thÓ hoÆc tr¹ng th¸i c¬
thÓ vµ kh¶ n¨ng sinh s¶n ë bß ®−îc ch¨n th¶
(Xem phô lôc 8 – §iÓm thÓ tr¹ng – mét hÖ
thèng cã thÓ sö dông ®Ó kiÓm so¸t t×nh h×nh
dinh d−ìng vµ nh÷ng ¶nh h−ëng cña nã ®Õn
kh¶ n¨ng sinh s¶n.
Nh÷ng ¶nh h−ëng dinh d−ìng ë vïng nhiÖt
®íi ®Õn c¸c giai ®o¹n cña chu kú sinh s¶n
Tuæi dËy th×
• XuÊt hiÖn khi no·n bao cã kh¶ n¨ng ph¸t
triÓn ®Õn giai ®o¹n thµnh thôc vµ gi¶i phãng
trøng.
• Lý t−ëng lµ tuæi dËy th× cµng sím cµng tèt –
t¨ng tiÒm n¨ng sinh s¶n trong cuéc ®êi cña
con c¸i.
• Khèi l−îng trung b×nh ë tuæi dËy th× ë bß
c¸i t¬ Brahman kho¶ng 280 kg
Phèi
g
ièn
g
• ThËm chÝ trong t×nh tr¹ng t−¬ng ®èi nghÌo
dinh d−ìng mét sè bß c¸i t¬ vÉn thµnh thôc
khi thÓ träng d−íi 200kg vµ tr−íc 1 n¨m tuæi.
M−a nhiÒu
• Ng−îc l¹i mét sè bß c¸i t¬ kh«ng ®¹t tuæi
thµnh thôc cho tíi khi chóng nÆng 400kg.
• Tuæi thµnh thôc muén h¬n ë nh÷ng con bß
c¸i t¬ cã tèc ®é t¨ng tr−ëng thÊp h¬n.
Cai
s÷a
§Î • Khèi l−îng ë tuæi thµnh thôc ë nh÷ng con bß
c¸i t¬ còng cao h¬n d−íi ®iÒu kiÖn dinh d−ìng
nghÌo h¬n. (Møc ®é bæ sung thÊp ë mïa kh«
sau cai s÷a ®Ó tr¸nh gi¶m khèi l−îng cã thÓ
gi¶m khèi l−îng trung b×nh ë tuæi thµnh thôc
xuèng sÊp xØ 20kg);
NhiÒu
nhÊt
• Khi nh÷ng con bß c¸i t¬ thµnh thôc chóng sÏ
tiÕp tôc chu kú trõ khi chóng gi¶m khèi l−îng
qua nhiÒu (16% khèi l−îng c¬ thÓ chóng).
• NÕu nh÷ng con bß c¸i t¬ ph¶i chÞu thêi kú
thiÕu dinh d−ìng vµ khèi träng l−îng víi tèc
135
®é 0,3–0,4kg/ngµy, chóng sÏ ngõng chu kú
®éng dôc. ThËm chÝ ngay c¶ khi t×nh tr¹ng
dinh d−ìng cña nh÷ng con bß c¸i t¬ nµy ®−îc
c¶i thiÖn, vµ chóng t¨ng tr−ëng ë tèc ®é
0,5kg/ngµy th× chóng còng kh«ng b¾t ®Çu chu
kú ®éng dôc trong kho¶ng 3 th¸ng. ChÕ ®é
dinh d−ìng nµy cã thÓ ph¸ vì kh¶ n¨ng thô
thai cña chóng vµ c¶ kh¶ n¨ng sinh s¶n vÒ sau.
• Bß c¸i Bos indicus cã tuæi thµnh thôc muén
h¬n bß Bos taurus.
§éng dôc trë l¹i sau khi ®Î
• Bß cã thai kho¶ng 284 ngµy (±2 tuÇn) - bß
c¸i ph¶i ®éng dôc l¹i trong vßng 2 th¸ng sau
khi ®Î ®Ó sinh sinh ®−îc mét con bª trong
vßng 365 ngµy.
• §Ó trë l¹i chu kú sau khi ®Î, ph¶i cã quÇn
thÓ nang trøng ph¸t triÓn khoÎ m¹nh lµm cho
bß cã kh¶ n¨ng nu«i d−ìng nh÷ng nang tíi
tr−ëng thµnh hoµn toµn.
• Dinh d−ìng tèt ®ßi hái ph¶i c¶ ë tr−íc vµ
sau khi sinh, bß ph¶i cã tr¹ng th¸i c¬ thÓ tèt
hoÆc tèi thiÓu duy tr× ®−îc khèi l−îng c¬ thÓ
®Ó nang ph¸t triÓn trong buång trøng tiÕp tôc –
mét bß c¸i cã thÓ cã ®éng dôc tiÕp sau trong
vßng 3-4 tuÇn sau khi ®Î.
• Dinh d−ìng kÐm, ®Æc biÖt lµ tr−íc khi sinh,
lµm cho sù ph¸t triÓn cña nang trøng bÞ chËm
l¹i, hoÆc thËm chÝ dõng h¼n vµo thêi gian sinh
®Î. §iÒu nµy ®iÓn h×nh ë bß sinh ®Î sau mïa
kh« ë vïng nhiÖt ®íi ®iÓm thÓ tr¹ng ®· gi¶m.
• Thøc ¨n chÊt l−îng tèt ph¶i ®−îc cung cÊp
tèi thiÓu 50 ngµy tr−íc sinh, ®Ó phôc håi l¹i
chøc n¨ng buång trøng vµ cho bß cã c¬ héi thô
thai sím trong chu kú tiÕt s÷a.
• Tr× ho·n c¶i tiÕn dinh d−ìng cho tíi sau khi
sinh, ®Æc biÖt lµ ë con bß c¸i t¬ lÇn ®Çu tiªn
sinh ®Î, cã thÓ lµm chËm sù ph¸t triÓn nang
trøng vµ chËm ®éng dôc trë l¹i.
• NghÌo dinh d−ìng vµ nÕu bß ®ang cho bó,
buång trøng chØ cã mét chót c¬ héi gi¶i phãng
trøng.
• Bß ®ang tiÕt s÷a + tr¹ng th¸i c¬ thÓ hîp lý +
thøc ¨n tèt th−êng sÏ kh¾c phôc ¶nh h−ëng cña
viÖc cho bª bó vµ chu k× sÏ ®−îc b¾t ®Çu trë
l¹i.
• TËp chung chÝnh cña qu¶n lý dinh d−ìng
cho tû lÖ cã thai cao lµ ®¶m b¶o thøc ¨n ®Çy ®ñ
®Ó duy tr× tr¹ng th¸i c¬ thÓ trong Ýt nhÊt 2
th¸ng tr−íc khi sinh.
Chöa
• ThiÕu dinh d−ìng trÇm träng cã thÓ ¶nh
h−ëng lín ®Õn tû lÖ ph«i chÕt.
• Nh÷ng biÕn ®éng b×nh th−êng vÒ dinh d−ìng
kh«ng thùc sù ¶nh h−ëng tíi tû lÖ chÕt ph«i.
• Nh÷ng h¹n chÕ nghiªm träng vÒ dinh d−ìng
trong giai ®o¹n cuèi cña thêi kú chöa cã thÓ
gi¶m khèi l−îng sinh vµ v× vËy ¶nh h−ëng ®Õn
tû lÖ chÕt cña bª.
Tãm t¾t
• Kh«ng ®éng dôc lµ nguyªn nh©n g©y thiÖt
h¹i lín nhÊt vµ hÇu hÕt lµ do hËu qu¶ cña thiÕu
dinh d−ìng, tiÕt s÷a vµ nh÷ng biÕn ®éng c¸
thÓ.
Qu¶n lý ®Ó ®¶m b¶o sè bª sinh ra cao
vµ æn ®Þnh tõ nh÷ng con bß c¸i nu«i ë
vïng nhiÖt ®íi
Qu¶n lý nguån thøc ¨n c¬ së
• §ång cá lµ nguån n¨ng l−îng s½n cã rÎ nhÊt;
• Cung cÊp thøc ¨n bæ sung th−êng chØ mang
l¹i lîi nhuËn khi sö dông víi c¸c nhãm bß môc
tiªu.
• Thøc ¨n bæ sung th−êng kh«ng hiÖu qu¶ khi
thiÕu ®ång cá ®Çy ®ñ chÊt kh« ®Ó tho¶ m·n
l−îng thøc ¨n ¨n vµo.
• MËt ®é ch¨n th¶ ph¶i ®−îc ®iÒu chØnh ®Ó
®¶m b¶o lu«n cã s½n ®ång cá.
• Gi¸ ph¶i tr¶ dµi h¹n cho viÖc ch¨n th¶ qu¸
møc lµ lîi nhuËn thÊp vµ tho¸i ho¸ ®Êt trång.
Qu¶n lý dinh d−ìng
• Nh÷ng bß c¸i t¬, bß c¸i cã thÓ tr¹ng tèt,
nÆng h¬n tû lÖ mang thai cao h¬n.
• HÇu hÕt bß Brahman vµ Brahman ®−îc lai
víi bß s÷a sÏ ®éng dôc l¹i trong vßng 3 th¸ng
sau khi sinh nÕu chóng ®−îc nu«i tèt ®iÓm thÓ
tr¹ng cao (80% chöa).
• §Ó cã 80% cã thai ë nh÷ng con bß c¸i t¬ tiÕt
s÷a lÇn ®Çu ®ßi hái khèi l−îng c¬ thÓ ph¶i lµ
380kg.
• Víi nh÷ng gièng kh¸c ®ßi hái khèi l−îng
h¬i 420kg ®Ó ®¹t tû lÖ cã thai 80%.
136
• §Ó cã ®−îc nhiÒu bª nhÊt vµ hiÖu qu¶ tèi ®a,
cÇn ph¶i cung cÊp thøc ¨n cho bß ®Ó sinh s¶n
vµ sö dông chiÕn l−îc qu¶n lý ®Ó gi¶m nhu cÇu
thøc ¨n.
- T¸ch bß dùa trªn c¬ së vÒ nhu cÇu thøc ¨n
- §iÒu chØnh ®Ó giai ®o¹n tiÕt s÷a x¶y ra ®ång
thêi víi giai ®o¹n dinh d−ìng tèt nhÊt trong
n¨m.
+ Phèi gièng ®Ó bß ®Î sím trong giai
®o¹n nµy
+ Cai s÷a ®Ó gi¶m sè bß tiÕt s÷a trong
giai ®o¹n nghÌo dinh d−ìng.
• Sö dông nh÷ng chiÕn l−îc nu«i d−ìng vµ bæ
sung thøc ¨n hiÖu qu¶ dùa vµo sù hiÓu biÕt
hoµn chØnh vÒ nh÷ng nhu cÇu dinh d−ìng
cña bß gièng. §Ó ®¹t hiÖu qu¶ gièng tèi ®a,
nu«i d−ìng ph¶i nh»m môc ®Ých n©ng cao
chøc n¨ng cña buång trøng, ®Æc biÖt ë giai
®o¹n quan träng cña mïa sinh s¶n.
Bß c¸i
- KhÈu phÇn protein thÊp (<1% nit¬) - Sö
dông c¸c viªn ®¸ liÕm chøa nit¬ ®Ó cung cÊp
kho¶ng 50g urª/ngµy cïng víi l−u huúnh
(N:S)
- KhÈu phÇn c¬ së chÊt l−îng kÐm + protein
thùc+ n¨ng l−îng
+ Thøc ¨n protein (40% protein) vµo kho¶ng
0,35% thÓ träng (1.4kg/ngµy cho bß kho¶ng
400kg).
+ RØ mËt + 8% urª, cho ¨n tù do
+ ¡n ë møc 0.5 % thÓ träng hay 2kg/ngµy
®èi víi bß 400kg.
Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ë bß c¸i t¬ tr−íc tuæi
dËy th× (tr¸nh sót khèi l−îng ë giai ®o¹n nghÌo
dinh d−ìng nhÊt)
Bß c¸i t¬ tõ 100 ®Õn 150kg
- KhÈu phÇn c¬ së chÊt l−îng kÐm + protein thùc
+ n¨ng l−îng thøc ¨n. Protein (40% protein) ë
møc 0,35% träng l−îng c¬ thÓ. VÝ dô:
+ 0,5kg/ngµy lµ h¹t b«ng – hµng ngµy
hoÆc 2 lÇn trong tuÇn,
+ RØ mËt + 5% urª + 10% thøc ¨n
protein thùc, ¨n kho¶ng 0,75% trong l−îng c¬
thÓ, 1kg/ngµy cho bª cai s÷a
Giai ®o¹n 50 ngµy mang thai cuèi cïng
Cung cÊp khÈu phÇn cao n¨ng – bét protein hoÆc
rØ mËt vµ urª.
+ T¨ng tû lÖ thô thai 15% trong qu¸ tr×nh nu«i
bß tiÕt s÷a.
Bæ sung møc ®é thÊp nit¬-sulphua N:S
(5g/con/ngµy) trong mïa Èm cho bß tiÕt s÷a
§ång cá vïng nhiÖt ®íi cã ®ñ ®é protein trong
mét thêi kú t−¬ng ®èi ng¾n
+ Cã thÓ c¶i tiÕn tû lÖ thô thai
+ Bæ sung thøc ¨n ph¶i cho toµn mïa
kh«ng chØ trong nh÷ng giai ®o¹n cuèi cña mïa
Èm.
Sù thiÕu hôt photpho
VÊn ®Ò phæ biÕn ë c¸c vïng nhiÖt ®íi Australia
- Nh÷ng tiÕn bé chñ yÕu trong sinh tr−ëng vµ
kh¶ n¨ng sinh s¶n ®· ®¹t ®−îc céng víi viÖc
qu¶n lý cai s÷a sÏ gi¶m nhu cÇu vÒ protein.
- ChØ giíi h¹n vµo mïa Èm.
- 5-10g phèt pho/con/ngµy cho nh÷ng con bß
®ang tiÕt s÷a.
Cai s÷a
• Thµnh phÇn cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh (quan
träng) cña toµn bé qu¸ tr×nh qu¶n lý ®Ó ®¹t
®−îc hiÖu qu¶ gièng cao.
• Qu¶n lý cai s÷a tèt lµ nh©n tè chñ chèt ®Ó
®¹t ®−îc tû lÖ cai s÷a trung b×nh lµ 80-85%
ë vïng nhiÖt ®íi kh«
• Bß c¸i: sinh tr−ëng vµ sinh s¶n ®−îc c¶i
tiÕn.
Bß c¸i
• Duy tr× gi¶m khèi l−îng tõ -26 ®Õn 41 kg.
• Khèi l−îng cao tr−íc khi ®−a vµo giao
phèi tiÕp vµ c¶i tiÕn tû lÖ thô thai
• Nh÷ng con bß cai s÷a muén vµo mïa h¹n
h¸n trong t×nh tr¹ng thiÕu dinh d−ìng h¬n
th× tû lÖ bª chÕt tõ lóc thai ®Õn cai s÷a cao
(13% so víi 17%)
• H¹n ng¾n cai s÷a ë nh÷ng con bß ®ãi
t¨ng tû lÖ cã thai ë nh÷ng con bß b»ng
50% hÇu hÕt thô thai vµo 2 th¸ng sau khi
cai s÷a.
• Cai s÷a quanh thêi ®iÓm cuèi cña mïa sinh
tr−ëng cña cá khi bß ®ang trong ®iÒu kiÖn
nu«i d−ìng ®ñ cho duy tr×.
137
• Cai s÷a lÇn 2 cho con bª nhá h¬n.
Bª t¬ lì
• T¨ng tû lÖ thô thai nh−ng kh«ng ¶nh
h−ëng tíi sinh tr−ëng vµ tån t¹i cña bª cai
s÷a.
• Chi phÝ chñ yÕu cña cai s÷a lµ chi phÝ vÒ
nu«i duìng, c¬ së vËt chÊt vµ qu¶n lý.
Qu¶n lý giao phèi
• Qu¶n lý giao phèi ph¶i kiÓm so¸t ngay khi
bª ®−îc sinh ra.
• Môc ®Ých chÝnh:
- Thêi gian giao phèi vµ nhu cÇu dinh
d−ìng phï hîp víi thøc ¨n cã s½n.
- øng dông giao phèi theo mïa ®Ó tr¸nh
tiÕt s÷a vµo mïa kh«.
• Thêi gian giao phèi lµ quan träng
- §èi víi bß Bos indicus thøc ¨n cÇn ph¶i
t¨ng tõ lóc ch−a cã thai, ch−a tiÕt s÷a
®Õn cã thai, sinh s÷a.
- Sinh ®Î tèt nhÊt lµ vµo cuèi mïa kh« ®Ó
®¹t tû lÖ thô thai tèi ®a ë bß ®ang tiÕt s÷a
- NÕu ®Î sím ®iÓm thÓ tr¹ng kÐm, kh«ng
®éng dôc l¹i cho ®Õn khi cai s÷a.
- Bß sinh sím th× nÆng h¬n vµo lóc cai
s÷a, dÔ dµng h¬n cho viÖc qu¶n lý vµ
b¸n.
- NÕu bß sinh qu¸ sím trong suèt thêi
gian kÐm dinh d−ìng, gi¶m khèi l−îng
nghiªm träng ë bß c¸i. T¨ng chi phÝ
ch¨m sãc bß vµ bª, gi¶m sù ph¸t triÓn
cña bª vµ gi¶m kh¶ n¨ng t¸i thô thai.
- NÕu ®Î muén h¬n cã Ýt thêi gian ®−îc
dinh d−ìng tèt ®Ó b×nh phôc vµ xuÊt hiÖn
chu kú; gi¶m c¬ héi ch¨m sãc bª n¨m
tiÕp theo.
- Cai s÷a tèt nhÊt vµo giai ®o¹n cuèi mïa
sinh tr−ëng cña ®ång cá.
- Tr¸nh chi phÝ qu¶n lý cao "ngoµi mïa"
cai s÷a vµ sinh s÷a.
• §é dµi thêi kú phèi gièng
- §é dµi ®ñ ®Ó cho phÐp tû lÖ thô thai cao
cña bß, 1 c¬ héi tèt ®Ó b¾t ®Çu chu kú vµ
thô thai.
- ë nh÷ng vïng nhiÖt ®íi - tèi thiÓu 5 th¸ng.
- 7 th¸ng phèi gièng kÕt hîp víi cai s÷a cña
tÊt c¶ c¸c bª khi bß ®ùc ®−îc ®−a ra khái
®µn bß c¸i lµ thÝch hîp cho nh÷ng ®µn
®«ng bß c¸i.
- Mïa giao phèi dùa vµo ph¹m vi trung b×nh
cña nh÷ng ®iÒu kiÖn theo mïa.
Qu¶n lý bß c¸i t¬
• HiÖu qu¶ sinh s¶n cña ®µn gièng cao h¬n khi
tuæi dËy th× ®¹t sím h¬n.
• Môc tiªu ë nh÷ng vïng nhiÖt ®íi kh« - tû lÖ
bß c¸i t¬ ®¹t tuæi dËy th× cao vµo cuèi kú
phèi gièng lóc 2 n¨m tuæi, dinh d−ìng lµ
nh©n tè chñ chèt.
• Nh÷ng vïng nhiÖt ®íi - th−êng cÇn bæ sung
vµo mïa kh« ®Ó ®¶m b¶o duy tr× khèi l−îng
h¬i.
• Bª cai s÷a - sö dông rØ mËt ®−êng cïng víi
5-8% ure thªm thøc ¨n protein 10% cho bª
cai s÷a sím h¬n.
• Kh¶ n¨ng sinh s¶n thÊp nhÊt ë bß c¸i t¬ lÇn
®Çu tiÕt s÷a. T¸ch riªng ®µn nh÷ng bß c¸i t¬
®Ó nu«i d−ìng tèt h¬n lµ c¸ch cã hiÖu qu¶
nhÊt vÒ kinh tÕ.
• Thêi ®iÓm giao phèi ban ®Çu cña bß c¸i t¬ lµ
v« cïng quan träng. Thêi gian b¾t ®Çu ®Î
cïng thêi gian nh− ®èi víi bß tr−ëng thµnh -
sím h¬n mét th¸ng trong m«i tr−êng dinh
d−ìng tèt.
• §Þnh thêi gian ®Î ®èi víi bß t¬ lµ rÊt quan
träng
- Phèi gièng thêi gian ng¾n - tèi ®a 3 th¸ng
- Kh«ng ®Ó qu¸ bÐo cã thÓ dÉn tíi khã ®Î.
- HÇu hÕt bß t¬ nu«i bª lóc 2 n¨m tuæi vµ
kh«ng cã bª lóc 3-4 n¨m tuæi v× cÇn sinh
tr−ëng bï vµo thêi gian nµy
• Qu¶n lý bß c¸i nh− bß c¸i t¬ 3.5 tuæi.
Nh÷ng kiÕn nghÞ vÒ qu¶n lý bß c¸i t¬
• T¸ch bß c¸i t¬ khái bß c¸i.
• T¸ch con cai s÷a (0,5-1,5 n¨m) tõ bß c¸i t¬
(1.5 - 3.5 n¨m).
• Giao phèi kho¶ng 3 th¸ng mçi n¨m.
• Cai s÷a bª cña bß c¸i t¬ ë giai ®o¹n cuèi cña
mïa sinh tr−ëng cña cá khi bß ®ùc ®−îc
chuyÓn ®i khái ®µn.
138
