VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
HOÀNG THÙY DƢƠNG
NGHI LỄ TRONG CHU KỲ ĐỜI NGƢỜI
CỦA NGƢỜI NÙNG CHÁO Ở HUYỆN VĂN QUAN,
TỈNH LẠNG SƠN HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIỄN SĨ NHÂN HỌC
Hà Nội, 2019
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
HOÀNG THÙY DƢƠNG
NGHI LỄ TRONG CHU KỲ ĐỜI NGƢỜI
CỦA NGƢỜI NÙNG CHÁO Ở HUYỆN VĂN QUAN,
TỈNH LẠNG SƠN HIỆN NAY
Ngành: Nhân học
Mã số: 9.31.03.02
LUẬN ÁN TIỄN SĨ NHÂN HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. NGUYỄN THỊ SONG HÀ
2. TS. TRỊNH THỊ THỦY
Hà Nội, 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các
số liệu điều tra, kết quả trong luận án là trung thực, chưa từng được ai công bố trong
bất kỳ một công trình nào khác. Đối với những quan điểm mà luận án kế thừa của các
tác giả đi trước, đều được trích yếu ghi rõ xuất xứ và tên tác giả đã đưa ra luận điểm đó.
Hà Nội, tháng 03 năm 2019
Nghiên cứu sinh
Hoàng Thùy Dƣơng
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin cảm ơn Ban giám đốc Học viện Khoa học xã hội, Phòng Quản
lý đào tạo, Khoa Dân tộc học và Nhân học cùng các quý thầy cô của Học viện
Khoa học xã hội đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành chương trình học
tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Nguyễn Thị
Song Hà và TS. Trịnh Thị Thủy đã hết lòng dìu dắt, tận tình chỉ bảo, hướng
dẫn để tôi có thể hoàn thành luận án này.
Tôi xin cảm ơn Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nơi tôi công tác đã
tạo điều kiện thuận lợi để tôi học tập và nghiên cứu.
Xin cảm ơn UBND huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn và các cộng tác
viên, đồng bào người Nùng Cháo ở các xã trong huyện Văn Quan đã tạo điều
kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian điền dã và nghiên cứu.
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và người tri kỷ đã
khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập.
Hà Nội, ngày tháng năm 2019
Nghiên cứu sinh
Hoàng Thùy Dƣơng
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ
THUYẾT, VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU ................................ 8
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài luận án ...... 8
1.2. Cơ sở lý thuyết ............................................................................................. 20
1.3. Khái quát về địa bàn nghiên cứu ................................................................. 25
Chƣơng 2: NGHI LỄ TRONG SINH ĐẺ VÀ NUÔI DẠY CON CÁI ............... 33
2.1. Quan niệm về sinh đẻ và nuôi dạy con cái .................................................. 34
2.2. Nghi lễ, tập quán chăm sóc phụ nữ và bảo vệ thai nhi ................................ 35
2.3. Nghi lễ, tập quán trong sinh đẻ .................................................................... 39
2.4. Nghi lễ, tập quán trong chăm sóc và nuôi dạy con cái ................................ 48
Chƣơng 3: NGHI LỄ HÔN NHÂN........................................................................ 62
3.1. Quan niệm về hôn nhân ............................................................................... 62
3.2. Tiêu chuẩn chọn vợ, chọn chồng và tuổi kết hôn ........................................ 65
3.3. Tập quán, Nghi lễ trong hôn nhân ............................................................... 68
Chƣơng 4: NGHI LỄ SINH NHẬT CHO NGƯỜI GIÀ VÀ NGHI LỄ
TANG MA ............................................................................................................... 87
4.1. Nghi lễ sinh nhật cho người già (kin khoăn) ............................................... 87
4.2. Nghi lễ, tập quán trong tang ma .................................................................. 92
4.3. Các hình thức nghi lễ tang ma .................................................................... 94
Chƣơng 5: CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TỘC NGƢỜI THÔNG QUA NGHI
LỄ VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BIẾN ĐỔI NGHI LỄ CHU KỲ
ĐỜI NGƢỜI CỦA NGƢỜI NÙNG CHÁO ........................................................ 122
5.1. Các giá trị văn hóa tộc người ..................................................................... 122
5.2. Các yếu tố tác động đến biến đổi nghĩ lễ................................................... 128
5.3. Biến đổi trong nghi lễ chu kỳ đời người của người Nùng Cháo ............... 135
5.4. Những t ch cực và hạn chế của nghi lễ trong chu kỳ đời người của
người N ng Cháo ............................................................................................ 139
5.5. Nghi lễ trong chu kỳ đời người với xây dựng đời sống nông thôn mới .... 144