intTypePromotion=1

Nghiên cứu nhân giống và sinh trưởng của giống dầu mè (Jatropha Curcas L.) tự nhiên ở Thừa Thiên Huế

Chia sẻ: Bình Bình | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

0
31
lượt xem
1
download

Nghiên cứu nhân giống và sinh trưởng của giống dầu mè (Jatropha Curcas L.) tự nhiên ở Thừa Thiên Huế

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nghiên cứu, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất, chất lượng của các giống dầu mè, đặc biệt là các giống có nguồn gốc ở địa phương làm cơ sở khoa học cho việc định hướng cho việc phát triển và khai thác hợp lý loại cây này ở Thừa Thiên Huế nói riêng và ở Việt Nam nói chung là vô cùng bức thiết. Trong bài báo này, các tác giả giới thiệu kết quả nghiên cứu về khả năng sinh trưởng của các giống dầu mè mọc tự nhiên ở Thừa Thiên Huế.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nghiên cứu nhân giống và sinh trưởng của giống dầu mè (Jatropha Curcas L.) tự nhiên ở Thừa Thiên Huế

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 63, 2010<br /> <br /> NGHIÊN CỨU NHÂN GIỐNG VÀ SINH TRƯỞNG CỦA GIỐNG DẦU MÈ<br /> (JATROPHA CURCAS L.) TỰ NHIÊN Ở THỪA THIÊN HUẾ<br /> Võ Thị Mai Hương, Trần Thanh Phong<br /> Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế<br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Cây dầu mè (Jatropha curcas L.) là đối tượng đang được quan tâm ở nhiều nước trên<br /> thế giới và ở Việt Nam do khả năng ứng dụng của nó trong việc phát triển nhiên liệu sinh học và<br /> nhiều mục đích khác. Kết quả nghiên cứu trên giống dầu mè tự nhiên của Thừa Thiên Huế cho<br /> thấy khả năng nảy mầm của hạt dầu mè phụ thuộc rất lớn vào thời gian bảo quản. Hạt tươi có<br /> tỷ lệ nảy mầm 100%. Thời gian bảo quản càng lâu, khả năng nảy mầm của hạt càng thấp. Hạt<br /> được bảo của sau 1-3 tháng có tỷ lệ nảy mầm 96 – 85%, hạt bảo quản sau 6 tháng tỷ lệ nảy<br /> mầm chỉ còn 20%. Khả năng tái sinh tự nhiên của cành giâm cây dầu mè tự nhiên tỷ lệ sống của<br /> các cành giâm là 100%. Các cành ở phần ngọn có số lượng chồi nhiều hơn phần gốc. Dầu mè ở<br /> Thừa Thiên Huế ra lá vào khoảng tháng II, thời gian ra hoa đợt 1 vào cuối tháng III, thời gian<br /> ra quả vào khoảng giữa tháng IV và thời gian quả chín vào khoảng tháng V. Năng suất (đợt 1):<br /> số quả trung bình trên cây đạt từ 34 đến 84 quả, trọng lượng trung bình 100 hạt đạt từ 66,6 đến<br /> 78,2 g, tỉ lệ hạt trong quả đạt từ 62,0 đến 74,6%.<br /> <br /> 1. Mở đầu<br /> Cây dầu mè (Jatropha curcas) hay còn gọi là dầu lai, cọc rào… có nguồn gốc từ<br /> châu Mỹ và là loại cây đa mục đích. Đây là đối tượng đang được quan tâm ở nhiều nước<br /> trên thế giới và ở Việt Nam do khả năng ứng dụng của nó trong việc phát triển nhiên<br /> liệu sinh học [2, 6]. Dầu ép từ hạt dầu mè là nguyên liệu để sản xuất diesel sinh học<br /> (biodiesel) thân thiện với môi trường, có hiệu quả sinh thái cao. Ngoài ra, dầu mè còn<br /> được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác như trong chăn nuôi, mỹ phẩm, dược phẩm,<br /> trong nông nghiệp… Trồng dầu mè tăng độ che phủ, cải tạo đất, cải tạo môi trường trên<br /> những vùng đất khô cằn có điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nghèo dinh dưỡng [3], [4],<br /> [5]. Thừa Thiên Huế - là địa phương có diện tích đất chưa được khai thác, chủ yếu là đất<br /> cát nội đồng rất lớn nên nghiên cứu để đưa loại cây này vào ứng dụng trong thực tiễn là<br /> rất cần thiết. Tuy nhiên, dầu mè vẫn là cây hoang dại, nửa hoang dại, mới chuyển thành<br /> cây trồng trong thời gian ngắn nên về mặt nông học, cây dầu mè có độ biến dị cao, tính<br /> trạng di truyền rất đa dạng, không đồng nhất, khả năng sinh trưởng, ra quả, năng suất<br /> dầu và sản lượng hạt của cây này đang còn bàn cãi nhiều. Nghiên cứu, đánh giá khả<br /> năng sinh trưởng, phát triển và năng suất, chất lượng của các giống dầu mè, đặc biệt là<br /> 81<br /> <br /> các giống có nguồn gốc ở địa phương làm cơ sở khoa học cho việc định hướng cho việc<br /> phát triển và khai thác hợp lý loại cây này ở Thừa Thiên Huế nói riêng và ở Việt Nam<br /> nói chung là vô cùng bức thiết. Trong bài báo này, chúng tôi giới thiệu kết quả nghiên<br /> cứu về khả năng sinh trưởng của các giống dầu mè mọc tự nhiên ở Thừa Thiên Huế.<br /> 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu<br /> 2.1. Đối tượng<br /> Giống dầu mè tự nhiên ở thành phố Huế.<br />  Cây dầu mè (Jatropha curcas L.)<br />  Họ Thầu dầu: Euphorbiaceae<br />  Bộ Thầu dầu: Euphorbiales<br />  Dưới lớp Sổ: Dilleniidae<br />  Lớp Ngọc lan: Magnoliopsida [1]<br /> <br /> Hình 1. Cây dầu mè ( Jatropha curcas L.)<br /> <br /> 2.2. Phương pháp nghiên cứu<br /> * Thời gian: Từ tháng I đến tháng VI năm 2009.<br /> * Địa điểm:<br /> - Theo dõi sinh trưởng và phát triển của cây dầu mè tự nhiên ở thành phố Huế.<br /> - Các thí nghiệm sinh hóa được tiến hành tại phòng thí nghiệm bộ môn Sinh lí,<br /> Sinh hóa, Vi sinh - khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa, Đại học Huế.<br /> * Phương pháp nghiên cứu<br /> - Xác định ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến tỉ lệ nảy mầm của hạt<br /> Hạt chín được thu từ cây dầu mè tự mọc ở một số vùng tại thành phố Huế, phơi<br /> khô tự nhiên.<br /> 82<br /> <br /> + Chọn các hạt chắc, đều, ngâm vào nước ấm 600C trong 12 giờ.<br /> + Gieo hạt ở nhiệt độ phòng trên các khay có chứa bông tẩm nước để giữ ẩm<br /> đảm bảo cho hạt nảy mầm.<br /> + Xác định tỉ lệ hạt nảy mầm và thời gian nảy mầm (thí nghiệm lặp lại 3 lần,<br /> mỗi lần 30 hạt).<br /> Để nghiên cứu ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến sự nảy mầm, tiến hành bảo<br /> quản hạt khô trong chai nhựa, đậy kín rồi gieo hạt với phương pháp như trên sau các<br /> khoảng thời gian bảo quản 1 tháng, 3, tháng, 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng.<br /> - Tỉ lệ sống và khả năng mọc chồi của cành giâm<br /> + Cắt 20 cành giâm từ các cành bánh tẻ, gồm các cành ở phần ngọn và phần gốc<br /> (dài khoảng 30 cm).<br /> + Các cành giâm sau khi thu về tiến hành trồng ngay trên đất.<br /> + Quan sát thời gian ra chồi, đếm tỉ lệ sống, số chồi trên các cành giâm, số lá và<br /> đo chiều cao.<br /> - Sinh trưởng của cây dầu mè<br /> - Chọn ngẫu nhiên 15 cây dầu mè tự nhiên ở 3 địa điểm tại thành phố Huế (ký<br /> hiệu là A, B và C) để theo dõi thời gian sinh trưởng của cây (2 tuần/lần). Xác định thời<br /> gian ra lá, ra hoa, ra quả, thời gian chín của quả, số quả/cây... (đợt 1).<br /> Phương pháp xử lý số liệu<br /> Số liệu được xử lý bằng Duncan’test theo phần mềm SPSS 11.5 (SPSS Inc.<br /> Headquarter, United State, 2004).<br /> 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận<br /> 3.1. Ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến khả năng nảy mầm của hạt<br /> Khả năng nảy mầm là một trong những chỉ tiêu sinh lý quan trọng phản ánh khả<br /> năng sinh trưởng của thực vật. Kết quả nghiên cứu tỷ lệ nảy mầm của hạt dầu mè ngay<br /> sau khi thu hoạch, sau 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng bảo quản (Hình 2)<br /> cho thấy:<br /> Hạt dầu mè được đem gieo ngay sau khi thu hoạch có khả năng nảy mầm tốt, tỷ<br /> lệ nảy mầm là 100%. Tỷ lệ nảy mầm của hạt giảm nhanh theo thời gian bảo quản. Hạt<br /> được bảo quản trong thời gian 1-3 tháng có tỷ lệ nảy mầm 85 - 96%. Tỷ lệ này chỉ còn<br /> 20% sau 6 tháng bảo quản và hạt bảo quản sau 12 tháng tỷ lệ nảy mầm của hạt là 0%.<br /> Như vậy, tỷ lệ nảy mầm của hạt dầu mè phụ thuộc rất lớn vào thời gian bảo quản.<br /> Thời gian bảo quản càng lâu, khả năng nảy mầm của hạt càng giảm.<br /> Theo chúng tôi không nên sử dụng hạt bảo quản sau 6 tháng để làm giống vì tỷ<br /> 83<br /> <br /> lệ nảy mầm rất thấp. Mặt khác cần lưu ý và nghiên cứu cách bảo quản để có thể kéo dài<br /> thời gian bảo quản hạt giống mà vẫn đảm bảo chất lượng và duy trì khả năng nảy mầm<br /> cao.<br /> <br /> 100<br /> <br /> TØ lÖ n¶y mÇm (%)<br /> <br /> 80<br /> <br /> 60<br /> <br /> 40<br /> <br /> 20<br /> <br /> 0<br /> 0<br /> <br /> 1<br /> <br /> 2<br /> <br /> 3<br /> <br /> 4<br /> <br /> 5<br /> <br /> 6<br /> <br /> 7<br /> <br /> 8<br /> <br /> 9<br /> <br /> 10<br /> <br /> 11<br /> <br /> 12<br /> <br /> Thêi gian b¶o qu¶n (th¸ng)<br /> <br /> Hình 2. Tỷ lệ nảy mầm của hạt dầu mè tự nhiên theo thời gian bảo quản<br /> 3.2. Khả năng tái sinh của cành giâm của cây dầu mè tự nhiên<br /> 3.2.1. Tỉ lệ sống và khả năng hình thành chồi của cành giâm<br /> Tiến hành giâm phần ngọn và phần gốc cành dầu mè tự nhiên, kết quả thu được<br /> ở bảng 1.<br /> Bảng 1. Tỉ lệ sống và khả năng hình thành chồi của cành giâm ở phần gốc và ngọn<br /> <br /> Tỉ lệ sống (%)<br /> Phần ngọn<br /> <br /> Thời gian ra chồi (ngày)<br /> Số chồi trung bình / 1 cành<br /> (sau 30 ngày)<br /> Tỉ lệ sống (%)<br /> <br /> Phần gốc<br /> <br /> Thời gian ra chồi (ngày)<br /> Số chồi trung bình / 1 cành (sau<br /> 30 ngày)<br /> <br /> 100<br /> 20 ± 2<br /> 7,0 ± 1,8<br /> 100<br /> 20 ± 4<br /> 5,0 ± 0,8<br /> <br /> Thời gian hình thành chồi của các cành giâm ở phần ngọn và gốc khoảng 20<br /> ngày. Tỉ lệ sống của các cành giâm ở cả phần ngọn và phần gốc là 100%, tất cả các cành<br /> giâm đều sinh trưởng tốt. Số chồi trung bình/cành của phần ngọn cao hơn phần gốc.<br /> Như vậy, dầu mè rất dễ tái sinh bằng giâm hom. Đây là một thuận lợi để có thể nhân<br /> giống dầu mè, đáp ứng cho nhu cầu cây giống với các đặc tính nguyên bản của cây bố<br /> mẹ khi cần thiết.<br /> 84<br /> <br /> 3.2.2. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của cành giâm ở các phần khác nhau<br /> Theo dõi số chồi, số lá và chiều cao của cành giâm ở phần ngọn và phần gốc<br /> cành cho thấy chiều cao của các cành giâm ở phần ngọn và phần gốc rất ít thay đổi và<br /> không có sự chênh lệch đáng kể. Sau 2 tháng, chiều cao của các cành giâm chỉ tăng<br /> khoảng 3 cm (Bảng 2 và Bảng 3).<br /> Bảng 2. Sinh trưởng của cành giâm ở phần ngọn của cây dầu mè tự nhiên<br /> <br /> Chỉ tiêu<br /> <br /> Chiều cao trung<br /> bình (cm)<br /> <br /> Số chồi trung<br /> bình<br /> <br /> Số lá trung<br /> bình/chồi<br /> <br /> Ban đầu<br /> <br /> 45,0b<br /> <br /> -<br /> <br /> -<br /> <br /> Sau 15 ngày<br /> <br /> 45,0b<br /> <br /> 5,0b<br /> <br /> 8,0c<br /> <br /> Sau 30 ngày<br /> <br /> 45,2b<br /> <br /> 7,0a<br /> <br /> 9,2c<br /> <br /> Sau 45 ngày<br /> <br /> 46,5b<br /> <br /> 7,0a<br /> <br /> 13,0b<br /> <br /> Sau 60 ngày<br /> <br /> 48,9a<br /> <br /> 7,2a<br /> <br /> 20,0a<br /> <br /> Thời gian<br /> (ngày/ tháng)<br /> <br /> Các chữ cái khác nhau trên cùng một cột khác nhau có ý nghĩa thống kê với p
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2