VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------------------------------
LẠI TIẾN DŨNG
NGHIÊN CỨU SÂU CHÍNH HẠI NGÔ LAI
VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ Ở MỘT SỐ
TỈNH PHÍA BẮC
Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
Mã số: 62. 62. 01. 12
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. GS.TS. Phạm Văn Lầm
2. TS. Nguyễn Văn Liêm
HÀ NỘI - 2015
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
i
LỜI CÁM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận án tôi đã nhận
được sự động viên, giúp đỡ tận tình của lãnh đạo các cơ quan, các thầy
hướng dẫn, bạn bè đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp này tôi xin chân thành cám ơn Ban Giám đốc, Ban đào tạo
sau đại học, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ tôi trong quá
trình đào tạo và bảo vệ luận án.
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy giáo hướng
dẫn khoa học: GS. TS. Phạm Văn Lầm, Hội Côn trùng học Việt Nam; TS.
Nguyễn Văn Liêm, Phó Viện trưởng - Phụ trách Viện Bảo vệ thực vật đã
tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện
luận án.
Trong quá trình tham gia đào tạo, tôi cũng nhận được sự động viên,
giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành luận án của Ban giám đốc
Viện Bảo vệ thực vật, Bộ môn Miễn dịch thực vật và Bộ môn Kinh tế sử dụng
thuốc BVTV (Viện Bảo vệ thực vật). Các cán bộ thuộc Chi Cục Bảo vệ thực
vật Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hưng Yên, bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Xin chân
thành cám ơn tất cả những giúp đỡ quý báu trên ./.
Hà nội, ngày ....... tháng ....... năm 2015
Lại Tiến Dũng
ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là
trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi cũng xin cam đoan mọi thông tin trích dẫn trong luận án đều đã được
ghi rõ nguồn gốc và sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn.
Hà nội, ngày ...... tháng ....... năm 2015
Tác giả
Lại Tiến Dũng
iii
MỤC LỤC
LỜI CÁM ƠN ........................................................................................ 1
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................ii
MỤC LỤC ............................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .......................... vi
DANH MỤC BẢNG ............................................................................. vii
DANH MỤC HÌNH VẼ ......................................................................... xi
MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA
ĐỀ TÀI ................................................................................................ 5
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài .................................................................. 5
1.2. Nghiên cứu ở ngoài nước ................................................................... 5
1.2.1. Thành phần và tác hại của sâu hại ngô ......................................... 5
1.2.2. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của một số sâu hại chính hại
ngô ............................................................................................................7
1.2.3. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại ngô .......................... 15
1.3. Nghiên cứu ở trong nước ................................................................ 24
1.3.1. Nghiên cứu về hành phần loài sâu hại ngô .................................. 24
1.3.2. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của sâu hại chính ............... 24
1.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trừ ................................................. 29
1.4. Những vấn đề cần quan tâm ........................................................... 31
CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU ..................................................................................................... 33
2.1.Thời gian và địa điểm nghiên cứu ................................................... 33
2.1.1. Thời gian nghiên cứu .................................................................. 33
2.1.2. Địa điểm nghiên cứu ................................................................... 33
2.2. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu ....................................................... 33
iv
2.2.1. Vật liệu nghiên cứu ..................................................................... 33
2.2.2. Dụng cụ thí nghiệm .................................................................... 34
2.3. Nội dung nghiên cứu ........................................................................ 34
2.4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................ 34
2.4.1. Phương pháp nghiên cứu thành phần sâu hại trên giống ngô lai .. 34
2.4.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của
một số loài sâu chính hại ngô lai ........................................................... 36
2.4.3. Phương pháp nghiên cứu tình hình phát sinh, diễn biến mật độ,
yếu tố ảnh hưởng đến số lượng của sâu chính hại ngô lai ở vùng nghiên
cứu ....................................................................................................... 42
2.4.4. Nghiên cứu biện pháp phòng chống sâu chính hại ngô lai theo
hướng thân thiện với môi trường tại vùng nghiên cứu .......................... 46
CHƯƠNG 3 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN................54
3.1. Thành phần loài chân khớp trên ngô lai ở Hà Nội và phụ cận ..... 54
3.1.1. Hiện trạng canh tác ngô ở Việt Nam ........................................... 54
3.1.2. Thành phần loài chân khớp gây hại trên ngô lai đã phát hiện ...... 55
3.1.3. Tần suất xuất hiện của sâu hại thường gặp trên ngô lai ............... 62
3.2. Đặc điểm hình thái và sinh vật học của sâu chính hại ngô lai ....... 64
3.2.1. Sâu đục thân ngô châu Á ............................................................ 64
3.2.2. Rệp muội ngô R. maidis .............................................................. 84
3.3. Sự phát sinh, diễn biến mật độ và yếu tố ảnh hưởng đến sâu chính
hại ngô lai ................................................................................................ 94
3.3.1. Sâu đục thân ngô châu Á ............................................................ 94
3.3.2. Sự phát sinh, diễn biến mật độ của rệp muội ngô ...................... 116
3.4. Biện pháp phòng chống các loài sâu chính hại ngô lai................. 119
3.4.1. Vệ sinh đồng ruộng và biện pháp canh tác ................................ 119
3.4.2. Nghiên cứu khả năng sử dụng biện pháp sinh học ..................... 121
