1
Tạp chí KHCN YD | Tập 4, số 01 - 2025
NGHIÊN CỨU THỂ TÍCH VÀ ĐỘ DÀY VỎ NÃO
HỒI Ổ MẮT Ở BỆNH NHÂN NGHIỆN RƯỢU
Nguyễn Thị Sinh*, Hoàng Thị Lệ Chi
Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên
* Tác giả liên hệ: nguyenthisinh@tnmc.edu.vn
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Nghiện rượu rối loạn mạn tính đã được
chứng minh không chỉ liên quan đến sự biến đổi cả
về kích thước và cấu trúc còn ảnh hưởng đến chức
năng của não. Mục tiêu: Xác định mối liên quan giữa
độ dày vỏ não hồi mắt với nghiện rượu trên hình
ảnh cộng hưởng từ bệnh nhân nghiện rượu. Phương
pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện từ
tháng 01/2020 đến tháng 6/2024 tại Bệnh viện Trung
ương Thái Nguyên. Phương pháp Stepwise AIC được
sử dụng để xác định mô hình tối ưu liên quan đến độ
dày các vùng vỏ não hồi mắt. Kết quả: Tổng số 140
bệnh nhân nam đã được tuyển chọn tham gia nghiên
cứu với tỷ lệ nghiện rượu trên không nghiện rượu
1:1. hình tối ưu được đề xuất cho thấy có mối liên
quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng nghiện rượu
với độ dày phần trong, phần ngoài vỏ não hồi mắt;
nhưng tuổi lại mối liên quan nghịch chiều với độ
dày các vùng vỏ não hồi mắt thể tích nội sọ
mối liên quan thuận chiều phần ngoài hồi mắt trái.
Kết luận: Nghiên cứu của chúng tôi cung cấp bằng
chứng về mối liên quan giữa tình trạng nghiện rượu
với giảm độ dày các vùng vỏ não hồi ổ mắt.
Từ khóa: Vỏ não hồi mắt; Cộng hưởng từ;
Nghiện rượu
Tổng Biên tập:
TS. Nguyễn Phương Sinh
Ngày nhận bài:
02/12/2024
Ngày chấp nhận đăng bài:
19/03/2025
Ngày xuất bản:
28/03/2025
Bản quyền:
@ 2025 Thuộc Tạp chí Khoa
học Công nghệ Y Dược
Xung đột quyền tác giả:
Tác giả tuyên bố không
có bất kỳ xung đột nào về
quyền tác giả
Địa chỉ liên hệ:
Số 284, đường Lương
Ngọc Quyến, TP. Thái
Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
Email: tapchi@tnmc.edu.vn
2Tạp chí KHCN YD | Tập 4, số 01 - 2025
STUDY ON THE VOLUME AND
ORBITOFRONTAL THICKNESS IN
ALCOHOLIC PATIENTS
Nguyen Thi Sinh*, Hoang Thi Le Chi
Thai Nguyen University of Medicine and Pharmacy
* Author contact: nguyenthisinh@tnmc.edu.vn
ABSTRACT
Background: Chronic alcohol addiction has been
shown to not only affect the size and structure of the
brain, but also its function. Objective: to determine
the relationship between orbitofrontal thickness
and alcoholism on magnetic resonance imaging
in alcoholic patients. Methods: A cross-sectional
descriptive study was conducted from January 2020
to June 2024 at Thai Nguyen National Hospital. The
Stepwise AIC method was used to determine the
optimal model related to the orbitofrontal thickness
of the alcoholic patients. Results: A total of 140
male patients were selected to participate in the
study with a ratio of alcohol addicted to non-alcohol
addicted being 1:1. The optimal model suggested a
statistically significant relationship between alcohol
addiction status and medialorbitofrontal thickness,
lateralorbitofrontal thickness the aforementioned
thickness measurements. In addition, the intracranial
volume was found to be positively correlated with
lateralorbitofrontal thickness the left side. However,
age was found to have a negative correlation with
orbitofrontal thickness. Conclusion: Our study
provides evidence of a relationship between alcohol
addiction status and lower orbitofrontal thickness.
3
Tạp chí KHCN YD | Tập 4, số 01 - 2025
Keywords: Orbitofrontal thickness; MRI; Alcohol
addiction
ĐẶT VẤN ĐỀ
Rối loạn sử dụng chất gây nghiện là một trong những
rối loạn phổ biến nhất có thể khiến những người mắc
gặp phải các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến
sức khỏe hội. Trên toàn thế giới năm 2016,
nghiện rượu phổ biến nhất trong các loại rối loạn
sử dụng chất gây nghiện, với ước tính khoảng 100,4
triệu ca nghiện rượu; với 99,2 triệu năm số năm sống
được điều chỉnh theo mức độ bệnh tật (4,2% tổng
triệu năm số năm sống được điều chỉnh theo mức độ
bệnh tật) do sử dụng rượu1. Loạn thần do rượu là hậu
quả của nghiện rượu mạn tính, mức độ nghiện rượu
trầm trọng, biểu hiện lâm sàng rất đa dạng như hoang
tưởng, ảo giác, rối loạn nhân cách hành vi, suy giảm
về chức năng nhận thức dẫn đến suy giảm về trí tuệ2.
Gần đây, việc xác định độ dày vỏ não trong các rối
loạn tâm thần khác nhau, đặc biệt để dự đoán đáp ứng
điều trị, một lĩnh vực quan trọng được quan tâm
trong chẩn đoán hình ảnh thần kinh. Nghiện là một sự
rối loạn nghiêm trọng của các mạch động lực trong
não gây ra bởi sự khuyến khích quá mức sự hình
thành thói quen, sự thiếu hụt trong chức năng phần
thưởng dẫn đến căng thẳng quá mức chức năng
điều hành bị tổn hại. Sự thèm muốn và thiếu hụt chức
năng điều hành trong nghiện rượu liên quan đến vỏ
não trước trán3.
Do vậy, mục tiêu của nghiên cứu này nhằm: Đánh
giá mối liên quan giữa độ dày vỏ não hồi mắt với
nghiện rượu trên hình ảnh cộng hưởng từ bệnh
nhân nghiện rượu.
4Tạp chí KHCN YD | Tập 4, số 01 - 2025
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
Đối tượng: Gồm 140 đối tượng nam giới, thuận tay
phải. Trong đó, 70 bệnh nhân được chẩn đoán nghiện
rượu (nhóm NR) 70 người không nghiện rượu
(nhóm chứng).
Tiêu chuẩn lựa chọn: Nhóm nghiện rượu nhóm
chứng (chọn những người không nghiện rượu) được
chẩn đoán nghiện rượu theo DSM-5 (2013).
Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân chậm phát triển trí
tuệ, tiền sử bệnh thực thể não không do rượu, bị
bệnh tâm thần khác, nghiện ma túy… ảnh hưởng đến
cấu trúc não.
Thời gian: Từ tháng 01 năm 2020 đến tháng 6 năm
2024.
Địa điểm: Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên.
Phương pháp nghiên cứu: tả, thiết kế nghiên
cứu cắt ngang có phân tích.
Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
Cỡ mẫu: Chúng tôi sử dụng công thức tính cỡ mẫu
phục vụ kiểm định hai giá trị trung bình của hai nhóm
nghiên cứu như sau4.
Dựa trên kết quả nghiên cứu (NC) của De Bellis M.D.
& cộng sự (2000)5, cỡ mẫu tối thiểu ở mỗi nhóm NC
44 bệnh nhân. Trong NC này, lấy mỗi nhóm nghiên
cứu là 70.
Chụp cộng hưởng từ: Hình ảnh cấu trúc não được thu
nhận bằng máy chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla (hãng
Siemens, Đức). Chuỗi xung 3D, T1-weighted với các
5
Tạp chí KHCN YD | Tập 4, số 01 - 2025
thông số cụ thể như sau: lát cắt 1 mm theo thiết diện
đứng dọc (sagittal), thời gian lặp (repetition time, TR)
15 ms, thời gian âm dội (time to echo, TE) 5 ms, góc
quay lưới từ trường (Flip angle) 30oC, trường thị cảm
(FOV) 256 kích thước ảnh 256 x 256 điểm
ảnh. Hình ảnh sẽ bị loại bỏ khi tín hiệu nhiễu do rung
hoặc phát hiện có tổn thương đại thể.
Phân tích hình ảnh: Dữ liệu hình ảnh thu thập dạng
DICOM được chuyển đổi sang dạng tệp nén (định
dạng file.nii.gz) bằng phần mềm Mango v.4.0.1. Các
tệp nén này tiếp tục được hóa dưới dạng subjxx.nii.
gz để phân tích bằng phần mềm FreeSurfer. Toàn bộ
quá trình phân tích được xử bởi gói câu lệnh tự động.
Các chỉ tiêu nghiên cứu
Tuổi, chỉ số khối thể (BMI = cân nặng (kg)/chiều
cao (m)2), thể tích nội sọ (ICV), thể tích phần ngoài
hồi mắt phải, trái, thể tích phần trong hồi mắt phải,
trái, độ dày phần ngoài hồi mắt phải, trái, độ dày
phần trong hồi ổ mắt phải, trái.
Xử lý số liệu
Phân tích thống tả sử dụng t-test student
được thực hiện thông qua các gói phân tích bao gồm
CompareGroups MKinfer. Phân tích chính được
thực hiện để xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính đa
biến nhằm đánh giá ảnh hưởng của tình trạng nghiện
rượu, tuổi, BMI thể tích nội sọ lên các biến phụ
thuộc bao gồm độ dày chất xám vỏ não phần trong,
phần ngoài của hồi mắt phải, trái. hình đa biến
được xác định bằng phương pháp xác định hình
tối ưu Stepwise AIC. Theo đó, phương pháp Stepwise
xuôi và ngược được sử dụng để xác định các mô hình
khả dĩ, sau đó phương pháp so sánh sai số dự đoán