Ngủ thăm – phong tục độc
đáo của người Mường,
Hòa Bình
Người Mường (Hòa Bình) còn tồn tại một phong tục rất độc đáo, đó là "ngủ thăm".
Nếu mọi chuyện tốt đẹp, sau vài lần ngủ thăm, chàng trai sẽ mang bạc trắng, lợn
béo sang hỏi cô gái làm vợ.
Tối tối bản Mọc lại nhộn nhịp bước chân các
chàng trai đi cạy cửa ngủ thăm. Ảnh minh họa
Đây là một tục lệ đã có hàng nghìn năm tuổi của đồng bào các dân tộc thiểu số
Thái, Mông, Dao, Mường… Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại ngày nay, tục ngủ
thăm nhiều nơi đã không còn tồn tại. Chỉ có ở bản Mọc, xã Đồng Nghê tục cạy cửa
ngủ thăm vẫn còn được giữ gìn nguyên sơ.
Tối tối khắp xóm lại nhộn nhịp bước chân trai tráng trong làng và thanh niên các
xóm lân cận. Các chàng trai bản Mọc bắt đầu biết cạy cửa từ lúc mới 14 tuổi. Tất
cả con trai trong bản đều nắm rõ nhà nào có con gái mới lớn, then cửa chỗ nào, bên
trong có gậy chống hay không, nhà có mấy con chó... Bất kể nhà nào, cứ có con
gái chưa chồng từ 14 tuổi trở lên, con trai đều có thể đến cạy cửa ngủ thăm. Nhiều
nhà còn tự hào vì con gái mình có nhiều người đến ngủ thăm.
Khi đêm xuống, các chàng trai chưa vợ có thể cạy cửa nhà các thiếu nữ mới lớn để
chui vào tán tỉnh. Vào được rồi, chàng ta sẽ nằm xuống bên cạnh cô gái và phải để
tự bàn tay cô gái ấy tắt hay vặn nhỏ ngọn đèn. Hai người chỉ được trò chuyện, tâm
sự ở tư thế chung chăn, chung gối mà không được chạm vào người nhau.
Tuy nhiên, một chàng trai sau khi cạy cửa vào được nhà, chui được vào màn nhưng
chưa chắc đã được các thiếu nữ cho ngủ thăm. Có cô gái dửng dưng, có cô cự
tuyệt, có cô hét toáng lên khiến một số chàng chưa đủ kinh nghiệm non gan chạy "
mất dép".
Theo phong tục của người dân nơi đây, người lạ muốn cạy cửa ngủ thăm thì phải
xin phép trưởng bản trước, nếu không sẽ bị trai bản đánh chết.
Người Mường xưa cho rằng, tình cảm không chỉ là chuyện riêng tư của đôi trai gái
mà còn là mối quan tâm chung của thổ thần (thần đất, quán xuyến công việc của
mỗi nhà), tổ tiên và gia đình. Do đó người con trai (từ 15 tuổi trở lên) phải cạy cửa
vào tận giường tâm tình cùng người con gái trước sự chứng kiến của ba bề, bốn
bên.
Hành động cạy cửa cũng chính là dịp để thử tài khéo léo, giỏi giang của chàng trai.
Việc “vào tận nhà, xà tận giường” đối tượng cũng chính là dịp để người con trai
tìm hiểu gia cảnh của người con gái mà mình có thể lấy làm vợ... Sau vài đêm đêm
tìm hiểu như thế, cô gái sẽ có quyền quyết định cho chàng trai “ngủ thật” hay
không. Nếu mọi chuyện tốt đẹp, sau vài lần ngủ thăm, chàng trai sẽ mang bạc
trắng, lợn béo sang hỏi cô gái làm vợ.
Giờ đây, mặc dù đời sống văn hóa có nhiều đổi thay, nhưng tối tối bản Mọc vẫn
nhộn nhịp bước chân các chàng trai đi cạy cửa ngủ thăm. Đó là một nét văn hóa
riêng, độc đáo của người Mường nơi đây.