Người kể chuyện tự ý thức trong "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh

́ ̃ ́ ́ ̣ ự ư ̉ ̉ ̉ ̀ i kê chuyên t ̀  y th c trong "Nôi buôn chiên tranh" cua Bao

ươ Ng Ninh

̀ ́ ̃ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ơ ư ̣ ̣

́ ̀ ́ ̀ ́ ̉ ̣

̣ ự ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̃ ươ ư ̉ ̣ ̣

́ ́ ́ ̀ ̀ ̉ ẫ ̣ ̉ ̉

̀ ̉ ̣ ̣ ̉

́ ́ ̀ ư ơ   ươ i kê chuyên nh  môt manh đât đa bi cay x i (Toquoc)­ Vân đê ng ̀ ̀ ̀ ́ ̉ ươ ư đên can kiêt, tuy nhiên, moi s  li giai d    lam ng nh  ch a bao gi ́ ̀ ̀ ́ ̣  thoa man cac nha li thuyêt va phê binh. Cac binh diên va môi quan hê ́ ̀ ̀ ̃ ơ ư   i kê chuyên v i cac yêu tô khac, t  nhiêu câp đô khac nhau gi a ng ́ ̀ ́ ự ơ ở   trong truyên kê v n la c  s  đê li giai va xây d ng mô hinh câu truc ́ ề  ề ộ ể tac phâm, bôc lô quan đi m cua nha văn và hé l  các chi u kích v ư ưở  t t ng và văn hóa.

́ ́ ́ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ư ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ự ̣ ̉ ̉

́ ng t ́ ̣ ̣ ̣

ề ́ ́ ́ ́ ́ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ̃ ̀ ụ ̣ ề ộ ấ ́ ́ ơ ̃ ư ̉ ̉

̀ ̃ ̀ ́ ́ ̃ ́ ́ ư ợ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ̉ ́ ̀ ươ   Ng i kê chuyên không chi la nhân tô xac lâp nên câu truc cua văn ́ ́ ̉ ự ự  s , ma điêu quan trong, hiên diên nh  môt nhân tô mang gia ban t   ́ ơ   ươ ủ ọ tri biêu cam, nó th c thi m i m c tiêu c a nhà văn va h i ̀ ́ ươ   thuyêt phuc ng i đoc v  m t v n đ  nào đó. Viêc xac lâp môi quan ́ ̀ ̃ ươ ̣ ư i kê chuyên v i cac yêu tô khac trong câu truc văn ban hê gi a ng   ́ ́ ́ ự ự    s  va qua trinh đi tim nh ng “khoang cach thâm mi” trong cac môi t ́ ̃ ơ ư  ư quan hê nay se cho chung ta nh ng g i y h u ich đê tiêp cân v i t ưở t ́ ng va phong cach cua nha văn[1].

Displaying bao ninh.jpg

ế ả ỗ ồ ố Nhà văn B o Ninh và cu n N i bu n chi n tranh

ồ ế ệ

ừ ấ ề ẩ ả ỉ cái nhìn tu t h c, đi u c t y u là ph i ch  ra đ

ừ ọ ẫ ứ ữ ấ

ế ấ ệ

ể

ạ ị ự ả ậ   ỗ ọ ộ 1. Đ c N i bu n chi n tranh hay b t kì m t tác ph m ngh  thu t ượ   ố ế nào khác t c ố ệ ố ạ ể    t o ra s c h p d n cho truy n k . Trong vô s  nh ng chi nhân t ể ế ớ ệ ế   i truy n k , dù là nhân ti t đan d t nên mô hình k t c u và th  gi ầ ằ ố    trung tâm hay ngo i biên thì chúng luôn n m trong t m ki m soát t ố ự ế ủ ủ c a tác gi và ch u s  chi ph i tr c ti p c a nhà văn.

ệ ế

ậ ự ệ

̀ ́ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ̀ ́ ự ̉

ả ả

ả ́ ẩ Ở  hàm  n.  ọ

ệ

ấ ể ế ậ ả ư ế

ể ọ

̣

ẽ ự ự ấ ủ ả ả ệ ng vi c gi ụ ủ ế ừ ả ả

́ ́ ́ ậ ậ ượ ệ ệ ệ ố ̉ ̉

ộ ́ ộ ̉ ẽ ễ ậ ̉ ̣

ả ả ộ

ữ ả

ủ i mã m t h  th ng nh ng kí hi u đ ắ ọ ộ ệ ố ủ ấ ị ượ ậ ự

ả

ệ ệ  ngoài văn b n khác. Chính trong quá trình gi ậ ả ự ộ ớ y, chúng ta s  nh n ra chân dung c a m t tác gi

ủ ế ủ ừ ỉ

ể

ấ

ả ươ ầ ệ ẩ ệ ậ ẩ ể ừ ọ ườ ể ụ    h c ti u thuy t, ng Theo tu t i k  chuy n chính là “công c ” ẩ ả ủ ế ế ế ượ   ữ ườ  hàm  n, ng t y u c a tác gi thi c” i th c thi nh ng “chi n l ̀ ́ ậ ủ ể ả ư ưở ệ ng ngh  thu t c a anh ta. Cac binh  t i t ngh  thu t và chuy n t   ́ ̀ ́ ́ ̀ ̃ ́ ư  ơ ươ ̣ ư i kê chuyên v i cac yêu tô khac, t diên va môi quan hê gi a ng ơ ở ̉   ỉ nhiêu câp đô khac nhau trong truyên kê không ch  là c  s  đê li giai ́ ́ ự ộ   va xây d ng mô hinh câu truc tac phâm, mà còn xây d ng lên m t ệ ẽ ồ ạ ườ ể ư  i k  chuy n s  t n t  đây, ng hình  nh tác gi i nh ủ ậ ẩ   ộ  hàm  n m t “mã” quan tr ng trong quy trình “l p mã” c a tác gi ườ ể  ọ ả ự ậ ệ ố ớ  l a ch n ki u ng đ i v i văn b n ngh  thu t. Vi c tác gi i k ấ ố ể ệ   t l p c u trúc chuy n nh  th  nào s  là đi m m u ch t đ  thi ắ ủ   ể ấ ệ ả truy n k  (t t nhiên, s  l a ch n này ph i tuân theo nguyên t c c a ự ự ọ ậ ệ   ngh  thu t và b n ch t c a ngôn t ) và cũng chính s  l a ch n này ẽ ị ậ ướ   i mã văn b n ngh  thu t. Vì v y, viêc xem s  đ nh h ́ ậ   c xác l p trên xet tính thuy t ph c c a m t văn b n ngh  thu t đ ơ ở c  s  phân tích câu truc tac phâm trong m i quan h  tac gia ­ văn   ả   ả ban ­ đôc gia s  xác l p m t kh  năng khác trong quá trình di n gi i ế   ý nghĩa c a văn b n. Đ c m t văn b n, nghĩa là chúng ta đang ti n ữ   c mã hóa theo nh ng hành gi ệ  ạ nguyên t c nh t đ nh c a sáng t o ngh  thu t và trong s  liên h ả ế ố ữ i mã v i nh ng y u t   ấ ố ủ   ẽ , s  chi ph i c a ư ế   ẩ ấ t c a tác ph m. Và ch  nh  th , anh ta in d u trong t ng chi ti ả ớ ỉ ẫ   ự ậ  quy trình mã hóa và nh n ra s  ch  d n chúng ta m i có th  mô t ọ   ả ủ t   c   “m i   hàm   n   ­   k   đ ng   sau   t “ng m”   c a   chính   tác   gi ế ớ ễ ng. chuy n” di n ra trong th  gi ẻ ứ i ngh  thu t tác ph m văn ch

́ ́ ̀ ̃ ̉

̀ ́ ́ ̀ ệ ̉ th i gian, hay môtip đi u ki n ho c nhân qua thi thê gi

̃ ́ ế ớ ̣ ̉ ̉ ̣ ặ ̀ c xem la m t th  gi

́ ̀ ộ ́ ư

̃ ̀ ̃ ơ ư ̣ ̉ ̣

́ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ̉

ư ́ ̃ ử ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

̃ ư ể ươ ̣ ́ ng th c k  n

ự ̀ ́ ̣ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ơ ơ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̉ ̉ ̣ ̣

̃ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ́ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ơ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ̣ ̣ ̣

́ ̉ ̣ ̣ ̣

̀ ́ ơ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ́ ự ự ư ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ́ ̃ ̀ ̃ ̉ ̉ ̉ ̣ ̣

̣ ̉ ̉ ̉ ́ ̣   2. Trong tiêu thuyêt Nôi buôn chiên tranh, nêu xem xet theo lôgic trât ́ ề ̣  ơ ự ơ i nghê t ̀ ̉ ượ i hôn loan, nhiêu thuât cua Bao Ninh co thê đ   ̀ ́ ́ ợ ự   yêu tô  va nguyên tăc xây d ng hinh th c không dung h p nhau. ́ ̀ ́ ̣  ở ự ươ i đoc rât dê r i vao cam giac hoang mang b i nh ng s  kiên bi Ng ́ ̀ ́ ́ ̀ ự ở ự   căt vun, b i s  thiêu lôgic cua cac tinh tiêt va s  hoang loan cua y ́ ́ ̀ ́ ́ ự ự ươ ư   th c d  s  hai lân h  câu i nhiêu vai kê khac nhau. Câu truc t ̀ ư     dung   ngôn   ng   đôc   đao   va (truyên   trong   truyên),   kha   năng   s ệ   ứ ươ t ng theo dòng tâm th c đa tao nên s  riêng bi ph ́ ̀ ơ   ả ki diêu cho môt phong cach. Nhà văn có kh  năng xoa nhoa ranh gi i ̃ ́   nhiêu thu phap kê chuyên, m  hoa va lam m i nhiêu net nghia diên ́ ̀ ngôn trên nên tang cua môt mô hinh câu truc đăc thu. Xêp chông cac   ́ ̣   ơ l p câu truc con theo môt lôgic nghê thuât riêng nhăm tim đên môt ̀ ́ ́ ́ cach thê hiên m i, Bao Ninh không chi đem đên môt cai nhin khac vê   ́ ̃ ̀ ̀ ́ ự ̣ ư  hiên th c chiên tranh, ma điêu quan trong, nha văn đa xac lâp môt t ́ ̀ ư ưở ̉ ượ ư ưở ng. T  t    viêc tai hiên t ng đo không phai chi đ c đinh hinh t ́ ́ ̀ ́ ̃ ̀ ̀ ̀ ư ự ư  môt goc nhin m i ma con năm trong tâng y th c cua môi hiên th c t   ́ ́ ́ ́ ́ ̉ ư ơ    y th c cua t ng ca i nghê thuât ây. Chinh s  t ca thê trong thê gi ́ thê theo quan điêm riêng co thê dung hoa hoăc vinh viên đôi lâp đã   ̀ tao ra nên tang t ́ ́ ng cua tac phâm. ư ưở  t

́ ́ ́ ́ ́ ự ự ư ̣ ̉

́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ơ ̉ ự ̉

̀ ̃ ̀ ̀ ́ ̀ ư ̉ ̣ ̣

́ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̉ ̉

̀ ́ ́ ̀ ̃ ̀ ượ ́ ̉ ư ̉ ̉

ự ̀ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̉

́ ơ ̃ ự ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ự ư ̉ ̉ ̣ ̉ ̀ ́    s  th  nhât chinh la cuôn tiêu Trong thiên truyên, l p câu truc t ơ   thuyêt đâu tiên cua c u chiên binh Kiên, viêt vê tuôi th , gia đinh, ̀   tinh yêu, nh ng trai nghiêm trong chiên tranh va hanh trinh sang tao ̣   c viêt trong s  dăn văt cua chinh anh. Đo la cuôn tiêu thuyêt đ ̣   ư khung khiêp cua tâm hôn, trong nh ng ân  c kinh hoang va khôc liêt ̀   vê chiên tranh, trong s  mê đăm tuyêt vong, đau đ n cua tinh yêu va   trong s  y th c cua chinh tac gia ­ nhân vât cua Nôi buôn chiên tranh.

̃ ̀ ̀ ạ ượ ̉

́ ́ ́ ́ ́ i la cuôn tiêu thuyêt mai mai không đ ́ ư ươ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̃ ́ ̉ ơ ́ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ́ ́ ư ̣ ̣ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ư ̀ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ̀ ́ ơ ́ ự ̣ c ây, chi l

́ ̃ ̉ ượ ́ ̀ ự ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ̃ ̃ ̀ ́ ượ ̀ ́ ̀ ư ́ ư ̣ ̉ ̣

́ ̃ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ́ ư ́ ơ ́ ơ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ́ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ́ ̣ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̀ ́

́ ́ ở ư ̉ ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ̣ ượ ̣ ̣

̀ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ư ̣ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ư ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ̃ ư ượ ́ ư ̉

̀ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̀ ng, thâm chi con đ

̀ ́ ̀ ự ươ ơ ̣ ̣ ̉

ự ̀ ̀ ́ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ̣

̉ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̃ ́ ́ ư ́ ́ ư ̃ ư ư ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ư ư ở ̉ ̣

́ ̀ ̃ ́ ̃ ư ̉ ̣ ̉

́ ̃ ́ ̀ ́ ư ̣ ̉ ̉ ̉

̃ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ ơ ̉

́ ̉

̃ ̃ ̉ ử ự ̉ ư ̣

̣ ̣

̀ ̃ ươ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ơ ́ ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ư ̣ ̣ ̀ ̃   c hoan thanh. Nh ng đó l ̀ ư   Ng i kê chuyên cua l p câu truc th  hai trong tiêu thuyêt (lô diên ́ ́ ́ ở ư    cuôi tac phâm) đa tiêp nhân, săp xêp, va đinh dang no x ng “tôi”  ́ ̀ ́ ươ ng th c đoc tuy tiên nh ng co theo môt câu truc la lung cua môt ph   ́ ́ ́ ư  ư hiêu qua nhât đôi v i nhân th c cua anh: “Tôi đa chep lai hâu nh ̃ ́ ư   toan bô theo đung cai trinh t c đi nh ng trang  tôi co đ ̃ ̃ ư không thê đoc nôi vi m c bi phai, vi viêt qua thau, nh ng trang ro   ̀ ư ươ ư   i th  ba rang la trung lăp, nh ng mâu th  noi nh ng chuyên ng ̃ ́ ư   không  thê  hiêu  nôi  hoăc nh ng mâu  ghi  chep  linh  tinh  tôi  nghia. ̀ ̃ ̀ ̀ ư   Không hê co môt ch  nao la cua tôi trong ban thao m i, tôi chi xoay ́ ̀ ơ ươ ư  i ch i Rubic vây thôi”[2]. L p câu truc th xoay văn văn nh  ng ̀ ̀ ̀ hai co tinh chât bao trum toan bô tac phâm la câu chuyên vê Kiên ­   ́ ́ ́ ̀ ươ ơ ộ ự   i tim kiêm hai côt m t c u chiên binh, hiên diên v i hai vai tro: ng ́ ̃ ́ ̀ ̃ ư ử  si va nha văn sau chiên tranh. Tinh huông h  câu nay đa khiên cho t   ́ ́ ̀ ự   tiêu thuyêt tr  nên c c ki ph c tap. Không giông kiêu câu truc truyên ̃ ́ ơ lông trong truyên v i cac tuyên nhân vât đ   c phân tach môt cach ro ̀   rang nh  mô hinh nhân vât nang Sheherazade trong Ngan le môt đêm. ́ ̃   Nhân vât trong Nôi buôn chiên tranh đ c tai hiên hêt s c tuy tiên ́ ̀ ́ ́ ̀ ưở ơ ng   v i   nh ng   ki   c   va   cam   xuc   không   binh theo   dong   tâm   t   ̀ ́ ơ   ượ ươ c coi la điên loan cua nhân vât chinh. H n th ̃ ́ ́ ̃ ư   ư ư ng  ng đây am anh gi a n a, s  trung lăp hoăc đung h n la s  t ́ ́ ư   hai tâng ki hiêu câu truc nay khiên cho thiên truyên nh  tiêng vong ́ ́ ̀ ́ ơ cua nh ng ki  c lăp đi lăp lai, dai dăng va đau đ n. Măt khac, viêc tai   ̀ ̀ ̀ ́ ươ ơ i trong chinh tiêu hiên nh ng ki  c cua tac gia, cuôc đ i va con ng   ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ơ   thuyêt cua anh (l p câu truc th  nhât)   tinh huông môt lân h  câu ́ ự  ư n a khiên cho tac phâm cung không thuôc vao nh ng tac phâm t ̀ ́   truyên điên hinh kiêu nh  Sam hôi cua Thanh Augustin (354­430), va sau nay cung v i nhan đê đo cua nha văn Phap J. Rousseau (1712­   1778), cho đên Un Barrage Contre le Pacifique cua Marguerite Duras,   Orlando A Biography (Tiêu s  t  thuât) cua n  văn si Virgina Woolf, hay A Portrait of the Artist as a Young Man (Chân dung môt nghê sĩ   ̀ ̀   i kê chuyên cua Nôi buôn th i tre) cua James Joyce… Măc du, ng ́   chiên tranh đa th a nhân răng Kiên đang viêt vê chiên tranh môt cach

́ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ư ư ̉ ̣

ư ̀ ượ ̃ ́ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ̉ ̣

̃ ư ́ ̀ ̀ ́ ư ̉ ̉

́ ́ ̀ ́ ̉ ự ́ ư ́ ơ ̣ ̉ ̉ ̣ ́ ́ ư  ơ i, nh c biêt t tuy y, “nh  thê đo la cuôc chiên tranh ch a t ng đ ́ ́ ượ ̉   t ra khoi thê đo la cuôc chiên cua riêng anh”[3], song no vân tr ́ ̀ ́ ̣   ự ơ  truyên truyên thông v i nh ng tiêu chi vê s  thât dong chay cua t ̃ ̀ ̀ ́ ̃ ự ự va nh ng cach diên giai cua ca nhân. Câu truc nay th c s  luôn la   ́ môt thach th c đôi v i kiêu kê chuyên truyên thông.

́ ươ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣ ng cua ng

́ ̀ ̀ ́ ̀ t ̃ ̃ ượ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ng ng ́ ư ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̣ ̉ ̉ ̉

̀ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ̀ ̀ ̀ ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣

́ ́ ̃ ̀ ̉ ̣

́ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ́ ự ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ́ ̀ ́ ́ ự ơ i nghê thuât văn ban tac phâm. Tiêng noi t ́ ơ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ́ ơ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ươ ư ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̣ ̣ ̉ ̉

́ Ở ơ i nghê thuât cua Bao Ninh.  ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ư ̉ ̉

́ ́ ̀ ̀ ư ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ự ư ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

̃ ̀

́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

̃ ̀ ̣ ̣

́ ̃ ́ ư ̣ ̉ ̉

́ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ̃ ̀ ươ ở ư ượ ̀ ơ ư ̣ ̀ ̉ ượ ư ưở i nghê si thông qua mô   c t Đê co thê chuyên tai đ ̀ ́ ́ ̉  ươ i kê hinh câu truc nay, tac gia đa sang tao ra môt hinh t ́ ̀ ư  ̣ ự ươ  y th c. Không chi xuât hiên nh chuyên đăc thu: Ng i kê chuyên t ̀ ̀ ̃ ̀ ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ươ   môt ng i co vai tro “chi dân vê hoan canh va diên hoa hoan canh”: ̃ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ơ ươ ̣ ự ơ i (bao gôm ca l gi   i dân i thiêu, miêu ta, trân thuât s  viêc, con ng ̀ ̃ ̀ ươ   i kê chuyên thoai va binh luân hay con goi la tr  tinh ngoai đê), ng ̀ ̀ ́ ơ   ̣ ở  kha năng thâm nhâp vao đ i trong Nôi buôn chiên tranh con bôc lô  ́ ́ ́ ̀ ̣ ơ   sông tinh thân cua nhân vât, suy ngâm va đôi thoai v i nhiêu tiêng noi ́ ́ ́ ư    y th c khac trong thê gi ̃ ̀ ̀ ư   vê ban thân minh, vê nhân vât va hiên th c chiên tranh v i nh ng ̀   goc nhin khung khiêp, vê tinh yêu v i đu cac cung bâc huyên ao va ̀ ́   ng cua tiêu thuyêt tao ra môt kênh giao mê muôi đên m c hoang đ ́ ự ự    y tiêp riêng trong thê gi  đây, s  t ̀ ́ ̀ ̀ ̉  ươ ơ i kê i la phâm chât cân thiêt giup ng th c vê ban thân va thê gi ̀ ́ ́ ́ ̣   ự chuyên co thê xac lâp vi tri tôi  u đê quan sat, l a chon va kê vê môt ́ ́ ́ ́ ơ ự   s  thât khôc liêt va đau đ n cua qua kh . Tai hiên hiên th c chiên ́ ́ ̀ ́ ̀ ̃ ư ưở ư ng thâm đâm nh ng ki  c kinh hoang va tranh thông qua dong hôi t   ̃ ́ ̀ ̀ ́ ư ơ ̣ ở    nh ng vi tri va vai đau đ n buôc ng i kê chuyên phai xuât hiên  ̀ ́ ́ ̀ ̀ ̉  ươ ươ i kê tro đăc biêt. Va   trong Nôi buôn chiên tranh, tr c hêt ng ̀ ̀ ̀ ́ ơ   c răng, chi trong nh ng khoang không gian va th i chuyên y th c đ ́ ̃ ̉ ượ ư ơ gian đăc biêt, va chi đ   c sông cung v i nh ng tin điêu đăc biêt, ́ ́ ́ ́ ư ư nh ng ki  c ây m i th c dây.

ế ứ ấ ủ ệ

ể  quan đi m c a tu t ả ả ể ị B o Ninh đ

ủ ế ộ ỗ ể ừ ẫ ủ ừ ọ   Tìm ki m s c h p d n c a truy n k  t  h c ế ượ   ằ ố c ti u thuy t, chúng tôi mu n xác đ nh r ng tác gi ồ   ể ẩ ả ế ở  đây là m t B o Ninh hàm  n c a ti u thuy t N i bu n nói đ n

ế ủ

ọ ắ

ằ ả

ả

ế ậ ủ  ý th c và thi

ấ ự ự

ả ặ ệ ớ c thi

ế ượ ể ủ

ế ứ t l p h t s c đ c bi ế ấ ễ ế ấ ấ ế ấ ở ấ t, l p k t c u  ưở c liên t ậ ế ứ

ủ ớ ớ ươ ữ ộ

ự ả ả ề ả ả

ẩ ả ộ

ế ờ ở ố

ngoài đ i th ậ ế ủ ữ ế

ề

ư ộ

ố ừ ế

ỉ ạ ậ ệ

ặ ấ ồ

ớ ạ ế ộ ấ ả ự  ữ ậ ứ ữ chi n tranh. T t c  nh ng th  pháp, cách th c kĩ thu t, nh ng s ặ ượ ỏ ự ế ự ệ ộ ắ l a ch n, s p đ t, l t, s  ki n hay   c b  hay rút ng n... m t tình ti ể ề ệ ộ   ặ ủ ướ ự ắ hình  nh nào đó trong truy n k  đ u n m d i s  s p đ t c a m t ạ ọ ệ ự ườ   ể “B o Ninh” c a quá trình sáng t o này. Vi c l a ch n ki u ng i ứ ể ệ ự ỗ   ư ấ ầ k  chuy n t t l p c u trúc hai l n h  c u trong N i ồ ọ ủ ướ ế ẽ ế ả  hàm bu n chi n tranh tr   c h t s  là s  l a ch n c a chính tác gi ẩ ể   ủ n trong quá trình mã hóa văn b n. Tuy nhiên, do c u trúc c a ti u ộ ứ  ế ậ thuy t đ  c p đ  th ư ộ ượ   hai c a ti u thuy t r t d  khi n đ ng nh  m t phiên ấ ả   b n copy c a l p k t c u th  nh t. Nhân v t Kiên ­ nhà văn ­ ề   ệ ờ ườ i lính v i nh ng tín ni m văn ch ng ng và cu c đ i th c nhi u ạ ộ ư ằ   gi ng xé và ho ng lo n nh  là m t phiên b n v  tác gi  B o Ninh ồ ỗ   hàm  n trong N i bu n chi n tranh, m t B o Ninh ­ nhà văn đã ể ừ ườ ng. Cu n ti u thuy t mãi không t ng khoác áo lính    ề  ứ ủ ể th  hoàn thành c a nhân v t Kiên và nh ng kí  c kh ng khi p v ươ ế ệ   ủ ạ ữ ng c a anh hi n chi n tranh cùng nh ng tín đi u sáng t o văn ch ẩ   ả ộ ự ồ ạ ủ ứ ệ  hàm  n, i c a m t tác gi di n nh  m t minh ch ng cho s  t n t ườ ấ ỏ t nh  nh t trong tác ng   i đang ch  đ o và chi ph i t ng chi ti ượ ả   ẩ ể ẽ c, chính B o ph m ngh  thu t. Và có l  không th  nói khác đ ớ   ấ ấ ề ể ữ Ninh v i nh ng đ c đi m v  tâm h n, khí ch t và t m lòng  y m i ồ ỗ ế ớ ủ i c a N i bu n chi n tranh. sáng t o nên m t th  gi

́ ́ ́ ̀ ́ ư ư ự ̉ ̣

̃ ́ ̀ ̃ ́ ư ́ ơ ́ ơ ́ ́ ơ ̣

́ ̃ ́ ́ ̃ ợ ư ̀ ư ̉ ̉ ̣ ̉ ̉

̀ ́ ự ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̃ ư ́ ́ ́ ư ̉ ̉ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣

ư ̀ ́ ́ ́ ̉

̃ ́ ́ ́ ̃ ư ư ̉ ̣ ̉ ̣

̃ ́ ́ ̀ ư ươ ng bao vê s ́ ươ ̀ ́ ́ ư ̣ ̣ ̣

̃ ư ́ ̃ ́ ́ ̀ ́ ơ ́ ư ̉ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ở ươ ư ̣ ̣ ̉ Cuôn tiêu thuyêt hâp dân nh  môt th  ma l c thân bi, day d t, đau     đ n v i nh ng giăng xe nôi tâm ghê g m trong nôi đau triên miên, ự  dai dăng. Điêm “đen” nhay cam hay s i dây nôi kêt tât ca nh ng s ́ ́   kiên bi căt vun, nh ng tinh tiêt co ve thiêu lôgic trong s  hoang loan ̀ ươ   ng cua y th c ây chi co thê hiêu la môt dang hôi ch ng hâu chân th ̣ ự  tâm li (post traumatic stress disorder). Nghia la b c t ̃ ̃ ơ   binh an cua tâm th c đa bi pha v , nh ng am anh qua sâu đâm trong ́ ̀ ̃ ́ ư   i linh. Chiên ki  c vê chiên trân đa tac đông d  dôi lên nh ng ng ̀ ́ ́ ́   tranh v i nh ng biên cô khung khiêp cua no lân khuât đâu đo va ̃ ̀ ̃ ̀ ươ   i đa ng đôt ngôt tr  vê, hanh ha tinh thân va thê xac nh ng ng th

̀ ́ ̀ ̀ ́ ̃ ́ ư ̉ ̉ ̉

́ ̀ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̀ ư ́ ́ ư ượ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ̀ ̣ ự ́ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ́ ư ự ̣ ̣

̀ ́ ́ ̃ ư ̀ ươ ́ ̀ ư ư ưở ̣ ̣ ̉

̃ ́ ̀ ̃ ̣ ̣ ̉

́ ́ ư ̣ ̣ ̉ ̣ ̀  môt miên ki  c xa xôi, n

́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ơ ồ ỗ ̉

́ ́ ̀ ̃ ư ự ̀ ̣ ủ ư ̣ ̉ ̉

́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ư ươ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ i linh b

̀ ượ  chiên trân (đ ̀ ̣ ̣ ̣

̃ ́ ̃ ̉ ̣ ̉ ̉ ̉

ơ ̀ ̃ ́ ̀ ư ̉ ̣

́ ́ ́ ươ ự ự ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̃ ́ ̀ ́ ở ̉ ̉

̣ ư t se phai châp nhân t ̀ ́ ̀ ̀ ̣ ̉ ̣

́ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣

ng   ng ́ ̃ ́ ̀ ư ̉

́ ậ

ủ ậ ̉ ̣ i “bàn tay” c a tác gi

́ ủ ấ

ủ ậ ả

ỉ ậ ụ ệ ủ t y u c a tác gi

ng ng ẩ ừ ố ố ỉ ư ộ i k  chuy n nh  m t “công c ” thi  nhân t

ề ả ớ ỗ

ả ộ ̀ ́ ượ ư   ng tham khôc. (Điêu nay li giai vi t ng ch ng kiên nh ng canh t ̀ ́ ươ   i sao tac gia cua cuôn tiêu thuyêt đâu tay cua nhân vât Kiên ­ ng ự   t khoi moi d  đinh va săp xêp cua anh, c u chiên binh, c  luôn tr ́ ́   ng va cuôn theo môt dong chay khac). pha tan moi tin niêm văn ch ̀ ́ ́ ̣ ượ   c câu truc theo mach tâm th c ây. Nh ng s  kiên Va thiên truyên đ ̃ ̃ ơ   ng xa văng, nôi đau côn cao, bong v  vun, đ t đoan, nh ng hôi t ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ rat, tinh yêu mê muôi, mu quang va tôi lôi… tât ca, bam rê trong tiêm   ̀ ̀ ́ ươ ư ư   ng theo môt dong chay ki la. Va th c, t ̀ ̉  ươ ế i kê chuyên c a N i bu n chi n tranh, v i vai tro kêt nôi tât ca ng ̃ ̃ ư   nh ng s  kiên, nh ng biên cô trong dong chay cua tâm th c ây, đa ̃ ́ ư hiên diên nh  môt nhân tô co y nghia hêt s c đăc biêt trong viêc tai   ̀ ̀ ́ ̉  ươ ơ i   nghê   thuât   đăc   thu   cua   tiêu   thuyêt.   Viêc   ng hiên   thê   gi i   kê ́ ̃ ế ộ ở  ươ   t l c ti c ra t chuyên cung la môt ng ̀ ́ ́ ́ ơ ố ẩ cu i tác ph m), môt măt, cho phep anh ta thâm nhâp vao thê gi   i hôi ̀ ́ ́ ́ ̀ ư   c cua nhân vât dê dang h n, co thê li giai va thâu hiêu diên biên tâm ̃ ́ ̣ ự  ng tâm li kia la môt s li cua nhân vât. (Nghia la nh ng chân th ̀ ̀ ̃ ̀ ̣   đông điêu cua tâm hôn). Song, măt khac, s  l a chon nay cung la môt ́ ̀ ́ ế ườ ư  bo cai nhin khach thach th c b i ng i vi   ́ ̀ ́ ́ ̉   ư quan nh  la môt tiêu chi kich thich kha năng tim toi va sang tao cua ́ ̀ ́ ̀ ươ ượ ươ   i   kê   chuyên,   đanh   gia i   đoc.   Viêc   xac   lâp   hinh   t ng ́ ́ ̀ ể  ệ ơ ̣ ơ i truy n k quyên uy cua anh ta trong nh ng môi quan hê v i thê gi ộ ả ẽ ớ    s  giúp chung ta nh n ra quy trình “mã hóa” m t sáng và v i tác gi ậ ướ ầ   ả ệ ạ  và nh n chân ve đep đ y t o ngh  thu t d ́ ấ   ̣ ủ ằ ả ẩ ư   n d u đ ng sau b t s c thuyêt phuc c a nó. Chân dung c a tác gi ẩ ừ ượ ử ụ ứ ỗ   c s  d ng trong tác ph m. Tuy nhiên, trong  đ c  m i ngôn t ạ ph m vi c a chuyên lu n, chúng tôi ch  t p trung kh o sát hình   ả  ườ ể ượ ế ế t   hàm  n. Và cũng chính t  này, chúng tôi mu n ch  ra “uy ư ủ   quy n” c a tác gi  cũng nh  vai trò và ý nghĩa to l n mà m i nhà ế ể văn có th  đem đ n cho đ c gi .

̃ ̀ ́ ̀ ̣ ư ươ ̉ ̣ ̣ ̣ ̀ i kê chuyên va nhân vât: tiêng vong đông

́ ̉ ́ 3. Môi quan hê gi a ng ươ cam, xot th ng

ế

̃ ộ ể ự ư ắ  trên, tác gi

̀ ̣ ̉ ̉

́ ́ ́ ́ ự ̣

̉ ̉

́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̣

́ ́ ́ ́ ợ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ̀ ́ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̉ ̉ ự ừ ộ   ệ ằ  m t t ngã và chân th c t Nhìn chi n tranh b ng “con m t” nghi ̀ ́ ươ ̉  ọ ả ở i kê góc đ  khác, nh  đa noi   đã l a ch n ki u ng ̀ ̀ ̃ ́ ̉  ươ i   kê chuyên   trong   tiêu   thuyêt   Nôi   buôn   chiên   tranh   la   kiêu   ng ́ ́ ́ ̣ ở  ư Ở ̣ ự ươ ư c hêt bôc lô   y th c.  chuyên t  đây, tiêng noi t  y th c tr ́ ́ ̀ ̀ ̀ ̃ ̀ ̀ ̀ ươ ư ơ ư   i khac. Kiêu i y th c vê chinh ban thân minh va vê ng nh ng l ́ ̃ ́ ̀ ́ ́ ̉   tiêng noi nay co vai tro rât quan trong trong câu truc ki thuât cua ̀ ̀ ̀ ươ   i kê va la s i dây truyên, bôc lô đăc điêm ca tinh, phâm chât cua ng ́ ́ ́ liên kêt cac yêu tô kêt câu văn ban nhăm “nêu bât tinh cach nhân vât,   lam nôi bât t ́ ́ ́ ̀ ̣ ư ưở ng va chu đê cua tac phâm”.  t

̀ ́ ự ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ́ ư ư ̉

́ ́ ́ ́ ̀ ̀ ́ ́ ́

́ ươ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ́ ươ

́ ́ ự ̣ ̣ ̉ ̉

̉ ̣ ̣

́ ́ ơ ́ ̀ ư ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̃ ở ự ̣ ̣ ̉

ươ ́ ́ ́ ́ ́ ơ ̣

́ ự ự ề ̣ ̉

ượ ̀ ́ ự ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ̉ ̉ ̉ ng th c kê theo điêm nhin bên trong. T  điêm nhin này, ng

́ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̃ ́ ̉ ̣ ̣

́ ̉ ở ự ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̀ ̀ ̃ ơ    y i kê chuyên trong Nôi buôn chiên tranh la tiêng noi t Đăc điêm l ́ ́ ́ ư ̉ ự    y th c theo kiêu đa thanh, cac tiêng noi th c nh ng không phai t ̀ ̃ ́ ̣ ơ ư ngang hang, xung đôt v i nh ng tiêng noi khac, ma la tiêng noi mang   ̀ ̃ ́ ứ ự   tinh l ng phân: đông cam, chia se song luôn đôi thoai và ch a đ ng ̃ ̃ ữ ng phân năm trong chinh nguyên nh ng mâu thuân gay găt. Tinh l   ̀ ́ ́ ọ   ư  nghê thuât trong văn ban mà tac gia đã l a ch n. tăc kêt câu ngôn t ̀ ̃ ́ ̀ ́ ́ ở ư ượ ự Đông cam, b i y th c đ c s  nghiêt nga, khôc liêt va đau đ n ma   ̀ ̃ ̀ ̃ ươ ươ   i kê chuyên khi tai hiên nh ng ng i linh đa trai qua nên giong ng ̀ ̀ ̀ ơ    cung la giong trâm, lăng cuôc sông va tâm trang cua nhân vât bao gi ́ ̀ ́ ̀ ơ i kê luôn co lai trong s  triu mên, xot th   ng. Đôi thoai, b i trong l ́ ́ ́ ́ ́ ư ươ   ng đôi đap v i môt tiêng noi khac, tiêng noi khác ây nh  đang xu h ́ ́ ́ ữ ệ   c tái hi n trong tác chât vân hoăc phan bac v  nh ng s  th c đ ̃ ́ ̀ ́ ươ ơ ươ ư ẩ ng  ng v i kiêu ng   i kê chuyên nay, tac gia đa l a chon ph m. T ̀ ̀ ̀ ́ ươ   ư ư ươ i ph ́ ́ ́ ơ   kê chuyên co kha năng thâm nhâp vao thê gi i nôi tâm, khai thac ́   nh ng biên chuyên trong tâm li nhân vât. Chung ta se xem xet giong ́ ́ ̀ ươ   i đây sau s  kiên đông đôi cua Kiên dâu ng ̃ ư ̀ ươ i kê đoan văn d

̀ ̀ ́ ̃ ̀ ̃ ư ́ ơ ̉ ̣ ̀ ươ i con

́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ́ anh sa vao nh ng môi cuông si bi ân va đây tôi lôi v i ba ng gai trong khu trai tăng gia cua huyên đôi 67:

́ ́ ơ ̣

̀ ơ ̉ ̃ ng lai đ

́ ̀ ươ ́ ư ̀ ơ ̀ ̣ ̣

̀ ươ ́ ơ ̀ ơ ̣ ự ̣ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̃ ́ ́ ̃ ̀ ư ư ̃ ơ ̉

̃ ̃ ̀ ̣ ̉ ̉

̀ ́ ̃ ́ ́ ̀ ư ̀ ̉ ơ ̣

̀ ̀

̃ ̀ ̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̃ ̃ ̀ ̣ ự ̣ ̉ ̉ ̉

̀ ̀ ́

̀ ̀ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ t khoi s

́ ưở ̣ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̣ ̉ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ́ ơ   “Giâc m  lay th c tâm hôn Kiên. Thi ra, anh, Kiên cung co môt th i ̃ ̀ ́ ̀ ́ ư   ̣ ượ ượ  đây kho long m ng t c n a, tre trung cai th i ma gi ̀ ̀ ̀ ̀ ư   i anh, nhân tinh va nhân dang, con ch a cai th i ma toan bô con ng ́ ̀   bi bao l c tan bao cua chiên tranh huy hoai, cai th i anh cung ngâp ̃   long ham muôn, cung biêt say s a, si mê, cung trai nh ng c n bông ̀ ̀ ̀ ươ   ng đau khô, vi ghen bôt, cung t ng tan nat ca coi long vi tinh yêu th ̀ ́ ơ   ư ượ ư c  u ai nh  cac ban anh bây gi . tuông tui h n va cung đang đ ́ ́ ử Chao ôi! Chiên tranh la coi không nha, không c a, lang thang khôn   ̀ ́   khô va phiêu bat vi đai, la coi không đan ông, không đan ba, la thê ́ ́ ́ ơ  khung khiêp nhât cua dong giông con i bat sâu vô cam va tuyêt t gi   ́ ̃ ̀ ̉ ự ư ̣ ̉   ơ ươ i! Anh đa hoan toan không co c  may thoat khoi s  h  hai cua ng ́ ̀ ̉ ự  ̉ ượ tâm hôn thi đông đôi tre tuôi cua anh phai thoat, phai v ́ ̀ ̀ ̃ ́ ́ ̀ ươ ư rang buôc va câu thuc cua thoi th ng lây nh ng giot cuôi ng ma h   ̀ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ươ   i.   Đê   đên   ngay  mai   thi   chăng   con cung   con  sot   lai   cua   tinh   ng ̀ gi.”[4]

́ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ự ̣ ̉ ̣ ̉

́ ́ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̃ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ư ̉

̀ ́ ư ̃ ư ̀ ̃ ́ ư ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ́ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ự ̣ ̉

̃ ̃ ́ ự ư ̣ ̣

̣ ̣ ́ ́ ̀ ươ ơ L i kê cua đoan văn nay, tr   c hêt, la tiêng noi đông tinh, cam thông ́ ̃ ́ ơ   v i hanh đông va suy nghi cua nhân vât. Trong s  cam thông ây ̀ ̀ ̉   ươ i kê nhân th c, đanh gia hanh đông nhân vât cua minh, li giai ng ̀ ̃ ́ ́   nguyên do cua nh ng hanh vi đo, xot xa va nuôi tiêc vi nh ng gi đa ́ ̀ ̉ ở ư   mât đi, nh ng điêu không thê nao thay đôi b i s c huy hoai khung ́ ̀ ́ ́ ự ơ ư i kê con la s  tiêp tuc va phat triên   khiêp cua chiên tranh. Nh  thê, l ̀ ́ ̀ ̣ Ở  đây hoan toan tr c tiêp tiêng noi nôi tâm sâu kin cua nhân vât.    ́ ̀ ́ ̀ ̉  ươ ư không co s  tranh cai va xung đôt trong nhân th c gi a ng i kê ̀ chuyên va nhân vât.

́ ́ ́ ́ ́ ̀ ư ̣ ̉ ̉

̃ ́ ́ ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ́ Tuy nhiên, xet t  môt goc nhin khac, lây xuât phat điêm cua cac quan hê hôi thoai ngôn ng  (theo li thuyêt hôi thoai, linguistic interaction

́ ư ̣ ̉ ̀  cac câp đô giao tiêp cua câu truc văn ban t

́ ́ ư ̀ ̉ ự ự  s  thi l ̀ ́ ư ̉ ̣

̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̉ ̣

̀ ́ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ́ ̃ ư ự ̉ ̉ ̉

̀ ̃ ư ̉ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ố ư ̀ ̀ ơ i nay lai cung h ể ̣

̀ ́ ̣ ̣

̀ ̣

́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̉

́ ̃ ́ ̀ ư ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̀ ơ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̣ ự ́ ̀ ̉ ̉ ̣

́ ̃ ̃ ư ̀ ̣ ̣

̃ ̀ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ở ́ ơ ́ ậ ̀ ̀ ́ ́ ư ̣ ̣ ̉

́ ̃ ́ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ̀ ̃ ́ ̃ ư ư ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̃ ́ ̀ ư ̣ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ̃ ̀ ư ̣ ự ư ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̀ ợ ự ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ́ ́ ́ ́ ự ư ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ư ự ̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ở ợ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ́ ́ ự ư ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ́ ́ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̃ ́ ̀ ơ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ư ̣ ̉ ̉ ̉

̀ ́ ́ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ư ̉ ̉ ̣

ự ̀ ̃ ́ ̃ ư ̣ ̣

́ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉

̃ ̀ ̀ ̀ ́  khung khiêp co thê la l ̃ ư ư ̀ ́ ơ ́ ự ư ̣ ̉ ̉ ̣ ̀ ́ ́ ́ ̀ ơ   i theory) va t ́ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ở ươ  ngôi th  nhât hay ngôi th  ba thi no   ng i kê chuyên du xuât hiên  ̀ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ươ ̣ ơ ơ ơ   i nghe chuyên i đôi thoai v i đôc gia ham ân, v i ng luôn la l ́ ́ ̀ ̀ ̀ ươ ươ ư ơ i phat thông tin) co i ng   (narratee). Nêu nh  l i kê chuyên (ng ́ ̀ ơ ư ươ   ng đông, không co khoang cach v i nhân vât, đăc điêm gân nh  t ́ ̀ ́ ư ưở   thì đo la s  đông cam, nôi dai cua nh ng cam xuc, t  t ng, tinh ́ ́ ̀ ́ ơ ươ cam cua nhân vât. Nh ng l i môt nhân tô   ng t ̀ ́ ́ ồ ạ ơ ư ộ    cach la môt nhân khac nh  là m t “đ i tác” hi n nhiên t n t i v i t ̀ ́ ̀ ́ ́ ươ   i nghe chuyên tô băt buôc tham gia vao qua trinh giao tiêp ­ ng ̀ ̃ ̀ ươ   i nhân thông tin). Trong Nôi buôn chiên tranh, mô hinh giao (ng ́ ̀ ́ ̀ ơ tiêp nay luôn bi biên đôi vê tinh chât. Câu truc câu không đ n thuân   ̀ ̉   la kiêu câu trân thuât (câu kê), kê lai môt cach cu thê nh ng biên đôi ̣ ở    tai th i điêm xay ra môt s  kiên. trong tâm hôn hay tâm li nhân vât  ̀ ̀ ́ ự   ̉ ự ̉ ơ i kê đêu mang dang ve cua s  chiêm nghiêm, y th c vê th c Tât ca l ̀ ́ ́ ự ư ư ơ   tê v i nh ng nôi đau bât tân. S  th c nhân trong tâm hôn tr  thanh ̀ ̃ ́ ̀ ư   ̉ ơ i kê vao vong xoay vô t n v i nh ng dong chay manh me chuyên l ́ ́ ̀ ư ự   đôi thoai ngâm vê môt th c tê day d t: chiên tranh va s c pha huy ̀ ̀ kinh hoang cua no. Cung co thê hinh dung môt cach thô thiên vê   ̀ ơ i kê trên, chăng han: Tai sao hanh nh ng tiên gia đinh trong nh ng l   ̃ ̉   đông cua Kiên lai nh  vây? Tai sao khi đa biêt nh ng hanh đông cua ̃ ư   ồ đ ng đôi ch a đây s  phi li va tôi lôi, anh kinh hai va lo s , nh ng ợ   tai sao anh lai im lăng? Rât kho chi ra môt cach rach roi s  kêt h p ̀   cua cac t  ng , s  vân dung linh hoat cac kiêu câu truc câu, s  thay ̃ đôi điêm nhin va viêc kêt h p hai giong môt cach chi tiêt, b i no se   ́ ̀ ̣  ư . Tuy nhiên, môt y th c luôn hiên lô pha hong s  tinh tê cua ngôn t ́ ̀ ́ ̉ ơ   i kê chinh la tiêng noi đôi thoai manh trong câu truc giao tiêp cua l ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ ươ ơ   me v i ng i nghe. L i đôi thoai nay la tiêng noi xung đôt gay găt va ́ ̀ ̀ ơ   đau đ n. Viêc chuyên đôi mô hinh câu truc câu t  câu kê sang câu ̃ ́ ́   cam than la dâu hiêu ro net nhât cua giong chuyên đôi nay. Câu văn ́ ̀ ́ ̀ ̀ ơ i nôi dai nh ng cam xuc cua nhân vât ma la s  đôi không con la l   ́ ́ ̃ ́ ́ ̣   ơ ̣ ự thoai tr c tiêp v i nh ng tiêng noi khac. Nh ng nhân đinh vê môt ̀ ̀ ơ   ̣ ự i cuôc chiên tranh bat sâu vô cam va tuyêt t ́ ̉ ưở   ng vê nh ng cuôc chiên đe doa, s  canh tinh v i nh ng ai con ao t

̃ ̃ ́ ̀ ợ ̣ ̉ ̉

́ ư ̣ ̣ ̣

̃ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ơ ́ ư ̉ ̃ ̣ ̣ ̉

́ ̉ ự ̣ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ́ ́ ̀ ự ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

̣ ự ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ̃ ́ ̃ ̣ ̣ ̉ ̉

ữ ứ ủ ệ

ứ ớ

ẩ ấ ồ ầ ừ ư

ả ụ ể ệ ả ố ự ̃ ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ư   ơ i giêu c t, mia mai v i nh ng đep đe va thân thanh, cung co thê la l ̀ ̀ ̀ ươ ơ   i tung hô vê môt con đ l ng ra trân “đep lăm”… Nh ng c  đê cho ̀ ư   nh ng tiêng noi ây diu đi, trâm xuông, lăng lai, chung ta se chi nghe ́ ́ ́ ́ thây môt giong buôn tha thiêt, xot xa. Hiêu l c cua s  biêu hiên ây   ̀ ̀ ự  ư ợ chi co thê li giai la s  kêt h p chăt che, xac đang cua ngôn t  va s ̀ ư ơ   vân dung tôi đa y nghia ham ân cua câu truc diên ngôn. Nh ng h n ẫ ể  ườ ế h t,   nh ng   suy   ng m,   chiêm   nghi m   và   ý   th c   c a   ng i   k ậ ấ ệ ủ   ệ chuy n v i nhân v t  y ph i là c m th c, tâm h n và trí tu  c a ồ ả  “ngu n” s ng c  th  nh ng đ y bí  n  y, quá tác gi   . Chính t ả ượ trình mã hóa văn b n đ c th c hi n.

́ ̀ ̀ ̀ ư ươ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ̃ ̀ ̃ ̃ ư ́ ơ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ̃ ̃ ́ ơ ư ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ơ ̣ ̉ ̣

́ ́ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ̃ ́ ̀ ử ̉ ̣

̣ ̉ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ̣ ự ́ ư ư ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ư ơ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ̃ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ư ́ ́ ư ̣ ̉

́ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ̣ ̉ ̉

́ ư ́ ́ ́ ́

́ ́ ́ ́ ế ậ ầ

ườ

ồ ể ề ộ ộ ố ế ỗ ệ ủ i lính này vi

́ ́ ́ ư ̣ ̣ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ự ̣ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ́ ́ ́ ư ư ở ̣ ̣ ̣

́ ư ́ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̃ ̀ ̀ ư   ợ i nghê si la ng i ca va gin g i Trach nhiêm va thiên ch c cua ng ́ ư ử ở  môi th i điêm lich s , nh ng quy chuân vê cai   cai Đep. Nh ng  ̀ ̃    cung co nh ng dich chuyên. Trong Nôi buôn chiên tranh Đep bao gi ̀ ́ ̣ ư ưở ự   ng va hinh thai m i. Lôt trân s  dich chuyên nay mang môt t  t ̀ ̀ ́ ̃ ươ ư s c pha huy nghiêt nga cua chiên tranh se la con đ   ng đây chông ̀ ́ ́ ́ ̣  ơ gai va kho khăn đôi v i Bao Ninh khi muôn g i găm môt y đô nghê ̀ ́ ươ   thuât. Trong tiêu thuyêt cua anh, viêc l a chon kiêu ng i kê chuyên ́ ̀ ̀ ́ ư ươ ự    đo ng th c kê ma t t  y th c buôc tac gia phai tim đên môt ph ́ ́ ̃ ơ i nghê thuât co c  hôi bôc lô tôi đa nh ng suy nhân vât trong thê gi   ̃ ̀ ́ ̉   ư nghi va nhân th c cua ca nhân. Y th c vê minh va nh ng hanh vi cua ́ ́ ̀ ́ ơ   i, ma quan minh không chi co gia tri trong viêc nhân th c thê gi ́ ́ ́ ́ ̉ ự trong, no thuc đây s  phat triên cua cac tiêng noi khac, lăng nghe cac   ́ ự ự Ở ́ ́ ̀ ́    đây,  s .  tiêng noi khac va liên kêt cac nhân tô trong câu truc t ườ ể  ự ự ư ấ ấ ệ  s  hai l n h  c u cho phép ng vi c thi i k t l p c u trúc t ơ ộ ệ ủ ệ ở ả ệ ế    c  hai vai: chuy n c a N i bu n chi n tranh có c  h i hi n di n  ủ ế ườ ể i lính sau chi n tranh ng   i k  chuy n k  v  cu c s ng c a ng ứ ế   ế ể ườ và nhân ch ng c a cu c chi n ­ khi ng t ti u thuy t. ́ ̀ ̣ ự   Tai hiên s  thât khôc liêt cua môt cuôc chiên nh  la môt gia thiêt, ̀ ́ ́ ́ ơ môt cai c  nhăm tim đên môt s  thât khac trong s  tôn tai cua con   ̀ ̣   ự ươ . Vì thê, t  y th c tr  thanh net  u trôi nghê thuât hêt s c đôc ng ́ ́ ́ ́ ́ ơ   i nghê thuât cua cac tac đao ma chung ta kho tim thây ̣ ự ́ ̀ ̃ ở ư  nh ng thê gi

́ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̃ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ̃ ̉

́ ́ ̃ ́ ̉ ̣ ̉

́ ́ ́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ơ   i đep đe va gia khac cung viêt vê đê tai nay. (Chăng han, trong thê gi ̀ ́ ̀ ̉   ươ ư i   linh,   Manh   trăng   cuôi   r ng   cua hung   trang   cua   Dâu   chân   ng ́ ̀ ́ ơ   Nguyên Minh Châu, hay ca cai nhin nhiêu chiêu h n vê chiên tranh ́ ủ ả   trong Đât trăng cua Nguyên Trong Oanh). Trong tiêu thuyêt c a B o ̀ ́ ́ ơ i giao huân hay tiêng noi cuôi cung, duy nhât. Ninh, không co l

̀ ́ ́ ơ ư ư ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ấ ư ưở ̣ ̉ ̣

̀ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̃ ́ ̀ ư ự ̉ ̣ ̉

̉ ̣

ữ ữ ủ nh

ư

̃ ́ ́ ̃ ̀ ươ ̀ ư ̣ ̉ ̉

̀ ự ́ ở ậ ế ́ ́ ợ ̣ ̣

́ ́ ̣ ̉ ̣

̃ ̀ ư ̣

́ ươ ́ ơ ̉ ̉ ̉ ̣

̀ ơ ̀ ́ ̀ ́ ́ ư ̉ ̉ ̣

́ ̃ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ́ ơ ̣ ̉

ươ ̣ ̉

ự ́ ́ ự ̀ ̃ ́ ́ ́ ư ượ ̉

́ ́ ự ư ̉ ̉

̀ ́ ̀ ́ ư ươ ̀ ơ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ̉ ̣

́ ́ ̃ ́ ơ ́ ư ư ̉ ̣

̀ ̀ ̃ Ở ̉ ̉ ̉ đây, đôi v i t ng l

̀ ươ ự ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ̣ ̉ ̉ ́ c đinh hinh (không phai theo y muôn cua ng

̀ ́ ́ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̃   i kê thanh Nh ng đoan văn nh  thê day đăc trong thiên truyên biên l ̃   ng, chiêm nghiêm th m đâm nh ng trai nghiêm đau dòng suy t ́ ̀ ự ả ơ    luôn đ n vê hiên th c chiên tranh. Tuy nhiên, điêu đăc biêt, tác gi ́ ́ ́ ̀ ự ư ươ ể    thu)  y th c (t đ  ng i kê chuyên tim đên nh ng khoang khăc t ắ ề ả ỗ   nh ng   kho nh   kh c   đó,   n i   ni m   và   cua   nhân   vât.   Và   chính   ư ủ ư  ả ệ ườ ể  c a nhân v t, c a ng i k  chuy n và tác gi nh ng suy t ́ ưở ộ   ng trong ti ng nói tri âm. D ng nh  chinh trong cùng c ng h ́ ̀ ̀ ́   nh ng giây phut suy ngâm ây, ho tim thây s  đông cam. Đo co thê la ̀ ́ ̃ ́ ́ ự ư ư   s  kinh hoang khi ch ng kiên nh ng cai chêt ghê r n, đôc ac va bao ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ ự ươ ươ ư c môt linh hôn khôn khô, bac ph tan; s  day d t tr   c; la xot ̀ ́ ̀ ́ ̀ ̣   ợ ơ ươ ̉ ơ ng, tui h n va lo s  v i nh ng giây phut si mê, bông bôt va tôi th ̃ ̃ ̀ ̀ ̀ ở   ư i tre tuôi; la đau đ n, uât hân va căm h n b i lôi cua nh ng con ng ̃ ́ ̣   ̉ ự cai gia cua s  sông phai đanh đôi băng nh ng sinh mang đông đôi ́ ̀ khac; la cam giac nong bong, ngot lim ngâp đây coi mông mi cua môi   ́ ̀ ́ ́ ̉  ở tinh đau đ n va si mê… Thâm chi, s  đông cam ây con in dâu   ca ̀ ̃ ́ ươ   ư ng cua ng nôi hoang mang, bât l c khi nh ng tin niêm văn ch i ̀ ̃ ư ̉ ư t khoi t ng con ch . Lâp đây trong tiêu thuyêt la âm viêt c  tr   ̀ ̀ ́ ́ ́ ̃ ư    y th c: y th c vê ban thân minh, vê thanh cua nh ng tiêng noi t ̀ ́ ̃ ̀ ̀ ̀ ư i khac va xa h n la y nh ng hanh vi, suy nghi cua minh, cua ng   ́ ̃ ́ ̀ ̀ ̀ ư ươ ư   i va tinh th c vê nh ng vân đê l n lao cua dân tôc, vê con ng ̃ ́ ́ ́ ̀ ự ươ  y th c dung ch a trong ban thân no giong giai i. Tiêng noi t ng   ́ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ơ ơ ư i cua môi phat bay, phân trân va ca mia mai.    ́ ́ ̀ ́ ơ   i nghe luôn tac đông rât l n ngôn, s  hôi đap hay im lăng cua ng ́ ̀ ̃ ươ   ượ ơ t i i câu truc đa đ nghê si ma theo lôgic cua thê gi ́ ơ i nghê thuât).

ể ̉ ữ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ́ ̣ ̣

ễ ̣ ̉ ̉

̀ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ́ ̃ ử ̣ ̣ ́ ́ ̀ ơ ự ể    thu” xuât i “t Đ  có th  kê vê tâm trang cua nhân vât trong nh ng l ́ ả ạ ả ̣ ơ ̣ ở   hiên   giong đôi thoai v i môt tiêng noi khac, tác gi  đã ph i t o ra ̀ ̀ ́ ́ ̉  ươ ơ ữ i kê i kê cua ng nh ng di n ngôn mang tinh chât hai măt trong l ́ ́ ́ ̃ ̀ ́ ư ơ chuyên: đông tinh v i nhân vât va đôi thoai v i nh ng tiêng noi khac.   ̀ Hay th  xem xet môt sô đoan văn bât ki d ́ ̣ ơ ́ ươ i đây:

́ ̀ ̀ ́ ̉

́ ̀ ̀ ́ ́ ̉ ̣ ̣ ̉

̃ ̀ ́ ̀ ̉

ượ ́ ̀ ̀ ̃ ư ơ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ̀ ́ ́ ́ ́ ư ̉ ̣

ư ́ ́ ́ ́ ́   “Đây, cân phai viêt vê chiên tranh trong niêm thôi thuc ây, viêt sao ̀ ̉  ư ươ i nh  thê cho xao xuyên nôi long da, xuc đông nôi trai tim con ng ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̣   c vao cuôc viêt vê tinh yêu, vê nôi buôn, sao cho co thê truyên đ ̃ ́ ̣   ươ ng th i luông điên cua nh ng cam xuc chi co thê diên đat sông đ ́ ́ ̃ ̀ băng qua kh  cua qua kh , Kiên nghi. Măc du cô nhiên chiên tranh   ̀ ̀ ư ̣ không hê la nh  vây. Chiên tranh…

̀ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ư ̣ ̣

̀ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̉ ̉

́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

̃ ́ ̀ ́ ́ ́ ư ự ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ̉ ̣

́ ̀ ̃ ̀ ư ̣ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ̣ ̣

́ ́ ̉

̀ ̀ ́ ̣ ̣ ̣

ươ ng cua ng ̃ ̃ ́ ư ́ ̀ ́ ́ ́ ự ̉ ̣ ̣

̀ ́ ư ́ ́ ̀ ̃ ̀ ́ ̃ ư ư ư ̉

̣ ́ ̀ ̉   Nh ng vi sao anh lai chon đê tai chiên tranh va vi sao nhât thiêt phai ̀ ươ   la đê tai ây? Trong chiên tranh, cuôc sông cua anh, cua bao ng i ̀ ́ ́   khac thât kinh khung, thâm chi kho co thê bao đây la cuôc sông noi gi ̀ ́ đên s  tim kiêm nh ng săc thai nghê thuât trong cuôc sông đo. Va   ̃ ́ ́ ́ ư   chinh anh ch  không phai ai khac cho đên tân ngay hôm nay vân ̀ ́ ươ   không tai nao b c vao rap chiêu bong đê xem nh ng bô phim trong ̃ ́ ̀ ̀ ́ ươ ư   đo   ng i   ta   nhe   đâu   nhau   ma   khac   đan.   Không   nh ng   thê,   văn ́ ̀ ̀ ươ ươ   i khac, anh ng vê chiên tranh, tât nhiên la văn ch ch ́ ́ ự ư   hêt s c tranh đoc. Thu thât la anh c c ki khiêp hai nh ng thiên truyên ̃ ́   ây. Thê nh ng ban thân anh thi lai thê; môt m c sông chêt, viêt mai ̀ ơ không chan nh ng sung nô bom r i, nh ng mua khô mua m a, rôi   quân đich, quân ta...”[5].

̃ ̃ ̃ ̉ ̉ ̣

̃ ́ ̀ ́ ơ ư ̣ ̣ ̣

̀ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ̀ ̃ ư ̣ ̣

́ ́ ̀ ̀ ̃ ́ ́ ́ ̉ ̉ ̣ ́ ́ ̀ ư ư   Kê vê nh ng suy nghi cua nhân vât, nh ng suy ngâm ây luôn xuât ́ ̃ ̀ ́ ươ ươ   i   khac,   giai   bay,   thanh i   dang   nh ng   đôi   thoai   v i   ng hiên   d ̀ ́ ́ ư ươ minh. Trong dong tâm th c đây bât ôn cua nhân vât, ng   i kê chuyên ́ ́ ́ ư dê dang lông vao y th c ây môt tiêng noi khac nh  đang cât vân,   ̃ ́ ư ở  đang tranh cai va ca chê bai, trach moc. Kiêu chât vân đo hiên h u

́ ̃ ́ ́ ̀ ̀ ư ư ̣ ơ ̣ ̉

́ ̃ ́ ́ ̃ ̀ ư ̣ ̉

́ ̀ ̀ ̃ ự ̉ ự ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ̉ ̉

́ ́ ̃ ̀ ̀ ̃ ư ́ ư ư ự ̉ ̣ ́  thu”, l

̀ ự ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ̀ ́ ́ ư tra l ở ̣

́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ở ̀ ư ̉ ̉ ̉

̀ ̀ ́ ự ̣ ̉

́ ̃ ́ ư ̃ ̉ ̉

́ ̀ ́ ́ ̉ ư ̣ ̣ ̉

̃ ̉ ̣ ̣ ̉

́ ̃ ́ ́ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̣ ̣ ̣ ̉

̀ ơ ̀ ư ̉ ̉ ̣

̀ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ơ i nhân vât, v a la l ơ  vai nhân vât, trong l ́ ́ ́ ́ ́ ̣ ̣

̀ ̃ ́ ̀ ́ ̃ ư ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̣ ̉

̉ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

ơ ̀ ̃ ̃ ̃ ́ ̃ ̀ ư ư ư ̉

̃ ́ ư ̣ ̉ ̉

́ ́ ́ ̃ ́ ơ ́ ư ̉ ̉ ̣ ̣

ự ̣ ̣ ̣ ̣

ơ ́ ́ ́ ̀ ̀ ̣ ̣

ư ́ ư ̀ ̃ ự ư ợ khăp moi n i. Nh ng đoan văn trên la hinh th c kha phô biên trong ̀ ́ ư   thiên truyên. Đê cho dong tâm th c cuôn đi, Kiên đa viêt nh ng điêu ̀ ́ ̀ ̀   anh không hê d  đinh. Va môi lân thoat khoi s  hanh ha vê ca thê xac ́ ́ ́ ̀ ự  ̣ ở ư va tinh thân cua nh ng ki  c kinh hoang, nhân vât tr  nên tinh tao, t ̀ ̀ ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ơ ơ ơ   i kê day đăc nh ng l y th c vê minh. Câu truc l i giai i “t ́ ̀ ̀ ̉ ơ ̣ ự   i. Chi trong môt đoan văn ngăn,  hoi rôi lai t bay, cât vân, t ́ ́ ̀ mô hinh câu truc nay tr  đi tr  lai: “Nh ng vi sao… va vi sao nhât   ́   thiêt phai la …?”, “Va chinh anh ch  chăng phai ai khac…”, “Thu ̀ ́ ̣   thât la anh c c ki khiêp hai…”, “Thê nh ng ban thân anh thi lai ̀ ́ ̣ ở  ươ i kê chuyên  thê…”, “Anh không thê viêt khac…”. Ro rang ng ̀ ̀ ̣   ngay bên canh nhân vât, không chi ch ng kiên ma con thâu hiêu moi ̀ ̀ ̀ ́ ư  điêm nhin không bât ôn, diên biên trong tâm trang nhân vât. Va t   ̀ ̀ ́ ̃ ́ ̀ ̃ ̉  ươ i kê chuyên đa tai hiên chung, va ca viên canh, gân gui tôi đa ây, ng ̃ ́ ̃ ́ ̃ ̀ ̉  ơ ơ ư ư tranh luân v i nh ng suy nghi ây n a. Tai cung môt th i điêm, l i kê ̀ ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ơ ự ̣ ươ ươ ơ ư   i cua ng i t i kê chuyên h v a la l  thu ng t ̀ ́ ̣ ở   cua chinh nhân vât. Va khi hiên diên  i kê luôn ́ ́ ư ư   co môt tiêng noi th  hai vang lên nh  đang chât vân vê moi biên thai ́ ̃ ́ ơ   cua hanh đông va suy nghi cua anh ta. Điêu hiên h u ro nhât, đôi v i ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ơ nhân vât, tiêng noi ây la l   i nôi dai, la chât xuc tac thuc đây va noi ro ́ ́ ́   h n cam xuc, trang thai cua nhân vât, buôc anh ta phai bôc lô hêt ̀ ̀ minh, ph i bay nh ng suy nghi, nh ng day d t, nôi đau va ca niêm   ̀ ợ   ự ự hanh phuc th c s  ma đôi khi chi trong nh ng khoanh khăc bât ch t ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ̃ ư cua vô th c, tât ca nh ng gia tri ây m i lô ra. Cung vân tiêng noi ây,   ̀ ́ ́ ̣   ượ ư  môt câp đô khac, no lai th c hiên môt c soi chiêu t nh ng khi đ ̃ ̀ ̃ ́ ́ ươ ư ư ơ   i nghe chuyên se ch c năng m i. Va nh  thê nh ng dâu hiêu vê ng ́ ̃ ̀ ́ ư la nh ng g i y c c ki h u ich.

́ ́ ̃ ̃ ư ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

̣ ̉ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ươ ̉

́ ở ̉ ̣ ̉ ̣ ̀ ̀ ̀ ́ ơ ươ Chung ta se xem xet môt sô đăc điêm n a vê l   i ng i kê chuyên ̃ ̀ ́ ự  ươ ̣ ơ i kê chuyên lô ro s trong môi quan hê v i nhân vât. Đôi khi ng ̀ ́ ́ ̀ ư ơ ơ ươ i h thân thiêt, l   i nhân vât tr  nên tr u mên đây th ng t ng cam. ́ ̀ ̃ ́ ươ Co thê thây ro đăc điêm nay  i đây: ̣ ở  đoan văn d

̀ ̀ ́ ̣ ̣

́ ́ ư ́ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ̣

ở ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ̀ ́ ơ ̣ ươ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ́ ơ ̣ ̣

̉ ́ ́   “Chao ôi! Nh  vây đây: Hoa binh, hanh phuc, anh sang huy hoang ̀ ̀ ượ ng êm diu ngay tr  vê niêm tin đây đăc thăng cua chiên thăng, ân t   ́ ̀ ̉   vê t ng lai… tôi nghiêp thăng be. Môi lân nh  lai đêm đâu tiên cua ̀ ơ cuôc đ i m i sau chiên tranh long da anh đau nhoi, chua xot, không   thê rên lên.”[6].

́ ̀ ̀ ̉ ̣

̀ ̀ ̣ ̣

́ ươ ̀ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̉

̃ ư ̀ ̉ ơ ự i t ́ ́ ́ ơ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ ̉

̣ ở  vân xuât hiên  ự ̃ ́ ̀ ́ ư ̣ ̣ ̉

̣ ̣ ̉ ́ ̃ ́ ́ ́ ươ   c hêt la suy ngâm cua nhân vât, y Đ ng nhiên tiêng noi nay tr ́ ́ ̀ ̀ ́ ư ự ươ   ng minh. Song cach goi thân mât “thăng be” th c vê minh va t  th ̀ ̀ ̀ ̀ ̀ ươ ơ   i kê chuyên va nhân vât. con la l i xoa nhoa khoang cach gi a ng ̀ ́ ́ ̃  ca hai vai la Trong Nôi buôn chiên tranh, kiêu l   ́ ̀ ̃ ́ i kê co s  thay đôi, xuât môt đăc điêm kha ro net, kê ca khi câu truc l   ́ ̀ ́ ́ ́ ươ   ơ ươ i văn d i hiên d i nhiêu dang nhau. Co thê coi câu truc nh ng l ̀ đây la môt dang tiêu biêu:

́ ̀ ̀ ́ ́ ư ̣ ̉

́ ̀ ́ ́ ̉

ươ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ̣ ơ i mach bao nao sau +) “Không. C  noi răng sô phân không cho môt l   ̀ ̀ ́ ́ ́ ơ i mach khi chiên tranh kêt thuc, song cai đêm đâu tiên ây chăng la l   ̀ ̀ ̃ ̃ ̀ ̀ ươ ư bao hay sao? Nh ng ca anh va Ph   ng lai. Đê lam gi ng đêu đa c ́ ơ ư c  ch ?”[7].

̃ ̃ ̃ ́ ́ ́

̀ ̃ ư ̀ ự ́ ̀ ́ ́ ̣ ự ́ ư ư

́ ̃ ́ ̀ ̀ ̃ ́ ̃ ́ ư ư ̉

ự ự ́ ́ ́ ́ ư ̉ ̉ ̣

̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ̀ ơ ̣

̀ơ ́   +) “Chinh nghia đa thăng, long nhân đa thăng nh ng cai ac, s  chêt ̃ ̃   choc va bao l c phi nhân cung đa thăng. C  nhin ma xem, c  ngâm ́ ́ ́ ̀ ư   nghi ma xem s  th c la nh  thê đây. Nh ng tôn thât, nh ng mât mat ̃ ̃ ̀ ̃ ́ ươ ng se lanh đau khô se hoa thach nh ng nôi co thê bu đăp, cac vêt th   ̃ ̀ ̃ buôn vê cuôc chiên tranh thi se cang ngay cang thâm thia h n, se   không bao gi ́  nguôi”[8].

̃ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ư ̣ ̉ ̣ ̉

́ ́ ̀ ̣

́ ̣ ̣ ̉ ̃ ́ ̀ ơ  hai vai: v a la l

̀ ́ ̉ ̣ ̉ ́ ở   Ki  c lăng le tr  vê. Va sau bao nhiêu hinh anh dôn dâp khăc khoai, ̀ ́ ̀ ̣ ơ ̉  ươ nhân vât r i vao trang thai suy ngâm. Khi đo chinh la luc ng i kê ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ư ̣ ở   i nôi dai tâm trang va cam xuc chuyên xuât hiên  ́ ̀ ườ ể   ủ ươ ư i k  ­ ng c a ng cua nhân vât, v a la tiêng noi tri âm, cam th

́ ườ ể ̉ ̣ ki u ng

́ ̀ ể ả ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ̃ ́ ̀ ́ ́ ̣ ơ ư ̣ ̉

̀ ̀ ̣ ́ ệ   ư ế ở ể ư i k  chuy n nhân ch ng (cua cuôc chiên). Nh  th ,  ̀ ̀   này, tác gi  đã đ  hai tiêng noi nay hoa cung nhip tao ra môt âm ́ ̃ ưở   ng manh me đôi thoai v i nh ng tiêng noi khac, co thê la đông h ̀ tinh hoăc không đông tinh.

̀ ở ̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

̃ ́ ọ ươ ̉

́ ̃ ̃ ́ ̉ ̉

̀ ̀ ́ ̃ ự ́ ́ ̀ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̣

̃ ơ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ ̀ i ng

̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ̃ ơ ̀ ơ ̉ ̉

̃ ̉ ̉

́ ̀ ̀ ưở ự ̉ ̣ ́ ̀ ư ng lai qua kh

́ ́ ̀ ́ ̃ ự ̣ ̣

̀ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉

Ở ̉

ượ ọ  l a ch n ng ệ ễ

ế ủ ả ẫ ̉

̀ ́ ́ ươ ờ ̉

̃ ́ ̃ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ư ́ ́ ̀ ̀ ́ ̉ ̉ ́ ́ ̀ ơ   ̉ ơ i kê chuyên nay m  ra kha năng gia tăng cac l p Đăc điêm cua kiêu l ́ ̀ ̃ ứ   ng th c nghia ham ân trong môi câu truc diên ngôn. L a ch n ph ́ ̀ ư   ư ơ ả i kê thâm đâm y th c chu quan nh ng này, tác gi  đã khiên cho l ́ ́ ́ ̃ ư  vân sâu săc va đây am anh. Chung ta se kho tim thây giong kê nh ̀ ́ ̉  ở thê   cac tac phâm cung viêt vê đê tai chiên tranh cua môt sô tac gia ̀ ́ ̀ ́ ươ ử khac giai đoan nay. Chăng han, hay th  xem xet l   i kê chuyên ́ ̀ ́ ươ   trong Dâu chân ng i linh cua Nguyên Minh Châu, môt tac phâm ̀ ́ ́ ́ ́ ượ ươ c phat triên m i cua văn xuôi viêt vê th i ki c coi la đanh dâu b đ   ̀ ́ ̃ ̀ ̀ ́ ư   chông My, ban anh hung ca vê nh ng năm thang gian khô nh ng hao ́ ̀ ̀ ́ ươ ư  ộ hung cua dân t c. Dâu chân ng i linh la s  hôi t ̀ ́ ̉   ơ theo mach th i gian ro rang, kêt câu s  kiên theo tuyên nhân qua. ̀ ̀ ̀ ́ ̀   c kê theo điêm nhin bên ngoai va điêm nhin toan Truyên chu yêu đ ̀ ́ ọ   ươ ̣ ở ả ự ư tri. Tác gi  đây, m i i kê chuyên   ngôi th  ba.  ể ể ượ ể ạ ừ    tiêu đi m này, c quan sát và k  l di n bi n c a truy n k  đ i t ̀ ̀ ấ ể ơ ử ụ i kê mang ch t suy ng m va  không s  d ng ki u l song tác gi   ́ ̀ ̀ ̀ ̣   ậ tranh lu n ma là l i hoa đông cua nhiêu tiêng noi. D i đây la môt đoan văn hiêm hoi kê vê nh ng suy nghi cua nhân vât sau khi anh   ̀ ̀ ́ ư v a giêt chêt ke thu va t ̀ ́ ́ ự ư  c u minh thoat khoi cai chêt:

́ ̀ ́ ̃ ́ ́ ́ ̃ ư

́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉

̃ ̃ ̀ ̀ ́ ́ ư ̉ ̣ ̉

̀ ́ ̣ ̣ ̣

́ ư ư ́ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ơ ̃ ̉ ư ̉ ̉

̀ ̀ ̉ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ơ ̉ ̉

̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ́ ́ ươ “Luc L  nhâc cao đâu gôi b c qua xac tên My, mây ngon chân xây   ̀ xat cua anh tho ra bên ngoai mui giây vai vô tinh cham phai ban tay   ̀ ́ ơ ợ cua no. Cai ban tay nh t nhat đa h i nga sang mau xam va c ng queo   ̀ ươ   i anh môt luông điên. Bât giac tân n i sâu nh  v a truyên sang ng ̀ ́ ở kin cua tri giac, anh cam thây ghê t m cai ban tay ây. Tât ca nh ng gi   ̃ ̀   diên ra trong tâm hôn anh ma anh không thê kip nhân thây khi nhăm ́ ̃ ́ băn no, tât ca long căm thu sâu xa cua anh đôi v i no, cai thăng My   ̃ ́ ư   ươ p ây lai bung dây môt cach âm thâm: chinh chung no la nh ng ăn c

̃ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ̉

̀ ̀ ́ ư ́ ơ ̣ ̣

́ ́ ́ ́ ự ư ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̃ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ̣

̀ ́ ̀ ́ ́ ̃ ươ ̉ ́ ́ ́ ươ ư   c anh khiên đ a đa gieo bao canh tan pha va chêt choc xuông đât n ́ ̃ ́ ́ ươ p My ây, chinh nhiêu trai tim nh  anh thăt lai vi đau đ n. Bon ăn c   ̀ ̃ ̉   chung no đang muôn đem s  da man cua thu vât va s c manh cua ́ ̀ may moc đe lên dân tôc anh. Vi thê ma anh đa giêt no, chinh ban tay   anh đa câm khâu sung tr ́ ̀ ng băn chêt no”[9][26, tr.235].

́ ̃ ́ ̃ ́ ư ̀ ơ ́ ơ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ́ ̉ ự ̀ ̃ ư ư ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ́ ́ ̃ ư ̉ ̉

́ ́ ̀ ̀ ơ ̣

̃ ́ ̀ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̀ ́ ̀ ự ư ưở ̉ ̣

́ ́ ư ̀ ̃ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ́ ́ ́ ́ ư ̣ ̉

̀ ́ ư ́ ̀ ́ ơ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ̀ ́ ̀ ơ ́ ư ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ̀ ́ ̉ ̉

̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ́ ́ ư ̉ ̣ ̣ ̉ ̉

̃ ̃ ́ ́ ́ ̉ ơ ̣ ̣ ̉

́ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ́ ơ ̣

̃ ̃ ư ̉

̀ ́ ̃ ́ ́ ̀ ư ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̃ ́ ư ̣ ̣

́ ̃ ́ ̃ ́ ̣

̀ ́ ́ ở ̉ ̣

́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ́ ơ ̣ ̉ ̣

̀ ử ̣ ̉ ̉

ệ ớ ́ ̀ ́ ườ ể i k  chuy n “gánh” hai vai

ồ ư ế ệ ử ệ ̣ L i kê co nh ng dâu hiêu cua s  suy nghi găn v i nh ng trai nghiêm ̉  ự cua ca nhân và li giai cho hanh  đông nhân vât.  Nh ng s  mô  ta ̀ ̃ ̀ ́ ươ   ng đên nh ng biên chuyên trong chiêu sâu tâm li nay vân la kiêu h ̀ ̀ ́ ́ ́ ươ ư “tâm hôn” mang tinh th i đai. Y th c trong Dâu chân ng   i linh la ́ ̃ ư   nh ng suy nghi cua ca nhân nh ng hoa chung trong y th c cua công   ng cua nhân vât không co s  tranh đông. Vi thê trong dong suy t ́ ́   cai hay th c tinh. Chung ta chi nghe thây môt tiêng noi duy nhât.    cua nhân Tiêng noi ây lân at moi âm thanh khac trong dong tâm t ́ ́ ̉   vât. Va điêu quan trong, tiêng noi ây trung v i quan điêm chung cua ̀ ́ ̣ ự công đông. Moi s  li giai đêu hêt s c đ n gian ranh mach. Măc du   ̀ ̃ ươ   ượ ư i điêm nhin đ c chuyên vao bên trong nh ng chung vân cho ng ́ ̀ ̀ ̀ ươ ơ ệ ơ i kê chuyên kha m  nhat. đoc cam giac đ n đi u. Uy quyên cua ng   ̀ ̀ ̃ ́ ̀ ́ ươ   i Kiêu câu truc va viêc thiêt lâp khoang cach thâm mi nay gi a ng ́ ́ ́ ́ ơ   kê v i cac yêu tô khac trong thê gi i nghê thuât cua Nguyên Minh ́ ́ ́ ̃ ́ ư ư   Châu đap  ng nh ng tiêu chi nghê thuât cua môt sang tac đâm chât ́ ́ ̀ ̀ ́ ơ   ươ ử i hoan toan khac nêu so v i s  thi. Dâu chân ng i linh la môt thê gi ̃ ́ ̃ ́ ́ ̣   ư nh ng ki  c trong Nôi buôn chiên tranh. Môi tac gia đa tuân theo môt ̀ ơ   lôgic nghê thuât riêng, đông th i xac lâp nh ng gia tri không đông ̃ ́ ́ ́   nhât. Vi thê, trong Nôi buôn chiên tranh, viêc thiêt lâp nh ng câu truc ́ ̃ ự ươ   ng phân, thâm đâm s  chiêm nghiêm sâu săc diên ngôn mang tinh l ́ ́ ́ ̉   cua ca nhân tr  thanh yêu tô quyêt đinh mang phong cach riêng cua ̀ ̃ ̀ ư   Bao Ninh. Kiêu giong kê nay con xuât hiên kha nhiêu trong nh ng ́ ́ ̀ ̀ ư   , Khăc dâu truyên ngăn cua anh sau nay nh : Ha Nôi luc không gi ̃ ̀ ́ ́   man thuyên, R a tay gac kiêm, Tiêng vi câm cua ke thu… Tuy nhiên, ế ở ỗ ỉ    N i bu n chi n tranh m i có ch  ng t và sâu s c nh  th . Vi c s  dung tôí ắ ệ ứ ể ạ   th  t o ra hi u  ng mãnh li

́ ́ ́ ́ ̀ ̃ ư ̣ ̉ ̉

́ ́ ̀ ̀ ơ ự ̣

̀ ́ ́ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ́ ̀ ̃ ́ ự ử ̣ ̣ ̣ ̉

̀ ̀ ́ ̀ ư ̣ ̉ ̉ ́ ̀   , gia tăng cac l p nghia ham ân trong cac đa tinh đôi thoai cua ngôn t ̃ ́ ̃ ư   câu truc diên ngôn, đao sâu thêm hiên th c chiên tranh băng nh ng ̀   trai nghiêm ca nhân đê lam phong phu thêm cai nhin cua công đông ̀ ̣ ự ự vê môi hiên th c lich s  la môt s  l a chon chi phôi va am anh gân   ́ nh  suôt hanh trinh sang tao cua Bao Ninh.

́ ̀

̀ ̀ ́ ̀ ở ̣ ̉

̀ ̀ ̀ ̃ ư ́ ́ ư ̣ ̉ ̣

́ ̃ ư ượ ̣

̀ ́ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣

́ ̣ ̣ ̣

́ ̃ ̀ ươ ̃ ư ́ ơ

́ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ́ ́ ́ ̣

́ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ̀ ̀ ̀ ở ̣

̀ ̉ ̉

̃ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ̃ ́ ́ ư

̣ ̣ ̣ ̣ ̣

ư ̀ ́ ́ ́ ́ ư ư ̉ ̉ ̣

ượ ̀ ́ ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ư ́ ́ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ̃ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ̃ ư

̀ ư ̉ ̉ ̉ ̣ ́ ư ́ ư  y th c cua ng

́ ́ ̣ ơ ̣ ̉

́ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̀ ̉ ư ươ ư ̉ ̣ ́ ́ ́ ̃ ̃ ư   Trong Nôi buôn chiên tranh, ki  c chiên tranh va tinh yêu không ngâu ̀ ươ ư   nhiên tr  vê. Giông nh  con đ ng đi vao nh ng tâm hôn bi tôn ̀ ́ ̀ ́ ́ ươ   ng, tac nhân lam sông dây tât ca nh ng ki  c buôn đau va hanh th ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ́ ươ   i chiên binh đ c đăt vao tinh huông tim phuc trong tâm hôn ng ̀ ̃ ́ ̀ ́ ́ ươ ư kiêm hai côt liêt si. Trong tâm th c cua môi ng   i Viêt, đo la hanh ̀ ̃ ̀ ́ ́ ư   ng  đên tâm linh, vi môt cuôc sông binh yên cho nh ng đông h ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ̀ ươ ư ươ ng tim đên v i nh ng linh hôn đa ng   i đa khuât. Nh ng con đ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ở ươ   i may măn sông sot tr  vê, chêt lai khuây đao cuôc sông cua ng ́ ́ ́ ̀ ữ ư ơ ơ ườ  phut chiên thăng. Trong y nh ng ng   i co c  hôi ch ng kiên gi ̃ ́ ̀ ̀ ư ươ ư   i kê chuyên va cua chinh nhân vât, “Nh ng luông sinh th c cua ng ̀ ́ ̀ ̃ ́ ́ ư    thanh khi chêt ây đa đâm dân trong anh va hoa vao tiêm th c tr ́ ̀ ̃ ́ bong tôi cua tâm hôn anh”[10]. Va “âm vang cua ngay thang đa qua   ́ ̀ ́ ư ̣   ư nh  nh ng chuôi sâm nguôn xa tăp lam tâm hôn anh t ng luc môt ́ ́ ́ ư ượ   hoăc sôi suc, hoăc nhoi đau, hoăc ng ng lăng đi”. Y th c đ c tac ̀ ́ ̀ ươ ở   c tr  vê qua kh  ây, ng i kê chuyên nhân cua dong tâm th c ng ́ ̀ ̉ ư   không   chi   th a   nhân   ma   con   thâu   hiêu   cai   “thiên   mênh   vô   danh, thiêng liêng va cao ca, song tuyêt đôi bi ân” ma nhân vât cam nhân   ́ ́ ượ   c ­ môt đinh mênh buôc ngoi but cua anh viêt nh ng điêu ma li tri đ ́ ự   không thê kiêm soat. Cac s  kiên trong truyên bi cuôn theo môt lôgic ́ ́ ̀ ̀ ̀ ư ự   ma chi co thê li giai la s  tôn tai miên ki  c cua tâm linh. Trong dong ́ ́ ́ ̀ ̀ ̣ ượ ươ ư c kê (cung co i kê chuyên va nhân vât đ ki  c tâm linh ây, ca ng   ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ́ ự  noi vê minh) đêu y th c rât ro vê nh ng gi minh đang lam, luc t   ́ ̀ ́ ̀ ́ ươ ơ ự   i kê chuyên trong môi quan i t đang kê. Nh  thê, l ̀ ́ ̀ ̀ ̃ ơ ̣ ở i đôi hê v i nhân vât     Nôi buôn chiên tranh tuyêt đôi không thê la l ́ ́ ư   lâp hay mia mai, châm biêm. Chi riêng viêc tai hiên dong tâm th c ́ ̃   ng tâm li buôc anh ta không chi đ ng cung phia cua nh ng chân th

̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ́ ơ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣

̀ ợ ̣   v i nhân vât ma con phai thâu hiêu đê co thê săp đăt no theo môt lôgic phu h p.

̀ ́ ư ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̃ ̀ ́ ̀ ̣ ư  điêm nhin cua môt ca thê mang nh ng chân th ́ ư ̉ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ́ ̃ ́ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ́ ̃ ̀ ́ ́ ́ ́ ư ̉ ̉

̃ ́ ư ̀ ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ̀ ư ́ ̃ ư ̉

̀ ́ ́ ̀ ́ ưở ̉ ́ ng, chêt vi s  th

̀ ́ ̀ ́ ̃ ư ̉ ̣ ̣ ̉ ̉

̃ ̀ ̀ ́ ̃ ự ̣ ̉ ̉ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ̣ ̉ ̉

́ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ̃ ́ ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ư ̉ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ́ ́ ̃ ́ ́ ự ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ự ơ ́ ̃ ư ̣ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ́ ư ̣ ̉ ươ   Kê chuyên t ng ́ ̉   tâm li, hai yêu tô nôi bât liên tuc hiên h u trong dong tâm linh cua ̀ nhân vât, tao thanh thê đôi lâp trong câu truc văn ban la chiên tranh va   ̀ ̃ ự  ư tinh yêu. Kiêu câu truc nay đa dung ch a trong no tât ca nh ng s ̀ ̣ ưở ượ   kiên t c nhin ng nh  vun văt, đ t gây. Bô măt cua chiên tranh đ ́ ́ ̀ ́ ̃ ̀ ́ ư ư    nh ng cai chêt, nh ng kiêu chêt va vô van nh ng li do chêt khac t ̀ ́ ́ ợ ư   ự ươ ng cam, vi nhân tinh ch t b ng nhau: chêt vi li t ́ ́ ̣   tinh, chêt khi đang lam nhiêm vu, ca nh ng cai chêt khôn khô, bac ̀ ̀ ́ ươ   c va nhuc nha vi đao ngu do th c canh chiên tranh đây ai tan ph ̀ ̃ ́ ở    phia bên kia nhân, suy sup sâu săc vê ca thê chât va tâm hôn. Va  ́ ư ̉ ự ự   cua s  th c khôc liêt nay la tinh yêu trong trăng đên m c thanh thiên, ́ ̀ ̀ ̣  ơ i trân tuc. Tinh yêu ây đa bi la đam mê đây nhuc cam trong thê gi ́ ̀ ư chiên tranh huy hoai, nh ng ve đep va s c manh cua no thi bât châp   ̃ ự   tât ca, bât châp s  da man, tan nhân cua chiên tranh, bât châp s  bao ́ ́ ̃ ư   tan va ô nhuc, bât châp s  r m rac cua nh ng đinh kiên va nh ng ̀ ̃ ́ ̣ ử   giao điêu. Ngon l a tinh yêu ây vân la môt vêt sang không thê nao ̀ ươ i. dâp tăt trong tâm th c cua tinh ng

ọ ồ ả ư ừ ọ

ứ ộ ệ ớ

ủ

ắ ứ ấ ả

ứ ấ ả ộ

ắ ườ ủ ề i, v  nhân tính và tình ng

ủ

ủ ữ ấ ả ẫ ữ ấ

ế ỗ  h c bu c chúng ta ph i tìm Đ c N i bu n chi n tranh nh  là tu t   ấ ứ ể ừ ệ ự   ẫ ố ạ ữ  t o ra s c h p d n cho truy n k . T  vi c l a ra nh ng nhân t ữ ườ ể ố   ắ ệ ự ể ọ  ý th c g n v i nh ng tình hu ng i k  chuy n t ch n ki u ng ộ   ậ ả ể ệ ố ả ặ   xác   l p   m t đ c   thù   c a   b i   c nh   truy n   k   cho   phép   tác   gi ồ nguyên t c “mã hóa” riêng ch t ch a tình c m, tâm h n và trái tim   ề  ể ủ c a B o Ninh. Không th u hi u và ý th c m t cách sâu s c v ề  ườ ị ố ữ i, v nh ng giá tr  s ng c a con ng ế ể  ứ chi n tranh và s c phá h y kinh hoàng c a nó, B o Ninh không th ồ   ẫ ế ữ t lên nh ng dòng ch  th m đ m nh ng suy ng m và ch t ch ng vi ư ế ỗ n i đau nh  th .

́ ̀ ́ ư ̉ ̉

́ ́ ̀ ̀ ̃ ̃ ̉ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̣

̃ ̃ ̀ ơ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ̃ ̣ ̉

́ ́ ̀ ̀ ư ư ́ ự ự ̉ ̣

̀ ́ ́ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̃ ̀ ́ ́ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ̃ ́ ̃ ư ́ ́ ự ̣ ̣ ̣

̀ ̀ ̃ ́ ơ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̣

̃ ̀ ́ ́ ́ ́ ự ̉ ̣ ̣ ̣

̀ ư ư ở ở ̉ ̣ ̣

́ ̀ ơ ̀ ́ ́ ̉ ̉ ̣

́ ́ ̃ ́ ̀ ́ ư ̣ ̉

́ ̃ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣

̀ ̃ ́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉

́ ậ

̀ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ̃ ̀ ̃ ự ự ̣

̀ ̀ ́ ̀ ́ ươ ̉ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ̀ ̃ ́ ́ ́ ̀ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣

̉ ở ư

̀ ́ ̀ ̣ ̉ ̉

̀ ơ ́ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ợ ươ ng th c kê nay, nhiêu yêu tô khac trong tiêu thuyêt Hô tr  cho ph   ̀ ́ ̀ ̀ ́ ươ   i kê chuyên. cung gop phân lam nôi bât đăc điêm va khi chât cua ng ́ ơ ư ̉  Chăng han, th i gian, không gian truyên kê cung hiên h u v i “ve ̀ ́ ̀ ̀ ơ   măt” riêng cua no. Trong Nôi buôn chiên tranh co rât nhiêu môc th i ̃ ơ   gian, nh ng th c s  nh ng môc th i gian vê năm thang (chăng han: ́ ́ ́ ́ ̀   mua khô đâu tiên sau chiên tranh, hôi đo, vao đô cuôi thang Tam, cuôi ̀ ̀ ̀ ́ ươ ̣ ư   i đoc hinh dung mua ha v a rôi… ) chi la nh ng dâu hiêu giup ng ́ ́ ́ ̀ ư ơ ơ môt th i điêm nao đo cua qua kh  h n la môt nhân tô co y nghia kêt   ̀ ́ ́ ́ ơ   ư nôi cac s  kiên. Thâm chi nêu qua chu trong vao nh ng môc th i ́ ́ ̀ ươ   gian nay, ng i đoc dê r i vao trang thai hoang mang, bê tăc. Dâu ân ́ ̀ ̀ ơ   không ­ th i gian quan trong va tac đông nhiêu nhât đên viêc phat ́ ́ ̣   triên diên biên tâm li nhân vât, cac s  kiên va biên cô trong truyên lai ̀   la khoang không ­ th i gian đêm. Đêm tr  đi tr  lai nh  môt th  bua ́ ̀   chu am anh: Đêm đâu tiên trên tau hoa, Suôt đêm, Môt đêm gia ret, ́   Đa bao đêm nh  thê.., Môt buôi tôi, Đêm nay thâu đêm kia, Đêm nay   ai goi hôn ai, Đêm! Thât la lung, môt đêm co le la ki ao nhât trong ̀ ́ ̀ ơ   hăng ha bao nhiêu đêm tôi cua đ i anh… va ca hanh trinh sông biên ́ ̀ ươ   ng, tao ra môt dâu đêm thanh ngay cua nhân vât ­ anh nha văn ph ̀ ̉   hiêu thâm my đăc thu. Đăc điêm nay không thuôc diên khao sat cua ̃ ́ ̀ ơ chuyên lu n, tuy nhiên, không ­ th i gian đêm ây liên quan đên viên   ̀ ̉   ươ i kê chuyên cua câu chuyên đang kê. canh va điêm nhin ma ng ́ ̀ ́ ́  s  va phong Nghia la no se chi phôi đên viêc hinh thanh câu truc t   ̃ ̀ ư   i kê, nhân vât va tac gia. Chăng han, nh ng cach diên ngôn cua ng ́   tiêng noi trong đêm không thê la giong cao lanh lanh, la giong to tat, ́ ̃ ̃   đây,   thiên   vê   nh ng   suy   ngâm,   chiêm hay   châm   biêm.   L i   kê     ́ ́ ̃ ươ   ng, quang nghiêm sâu lăng. Đo cung không thê la tiêng noi khoa tr ́ ́ ́ ́ ư đai, hung trang, ma chi co thê la giong suy t   , la tiêng noi cua ca ́ ̀ nhân, tâm tinh va sâu săc.

̃ ̀ ́ ư ̉ ̉ ̉ ̣ ̃ ̀ ươ   i kê chuyên trong Nôi

́ ̀ ng ng ́ ̣ ơ ư ̣ 4. Nh ng biên chuyên cua hinh t ́ ́ buôn chiên tranh xet t ượ ̀  môi quan hê v i nhân vât

̃ ̀ ́ ́ ư ự ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ươ ́ ̃ ư ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ̃ ơ ̣ ̉ ̣ ̉ ̉

́ ́ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

̃ ̉

́ ́ ̀ ́ ́ ự ̃ ư ́ ́ ơ ̉

̀ ̀ ́ ́ ư ́ ư ̀ ư ̉

̀ ́ ́ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ̃ ́ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣

ư ́ ̀ ̀ ̀ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ̃ ự ự ̉ ̣ ̉ ̣

ế ể ̀ ệ

ế ủ ở t ti u thuy t c a anh ­ tr ̀ ́ i k  v  công vi c vi ̀ ́ ̀ ̀ ườ ể ề ́ ơ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ́ ̀ ́ ́ ̀ ư ư ̉ ̉ ̣

́ ư ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ươ i kê chuyên d ́ ̀ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̣

ả ể  đ  cho ng ̀ ́ ư ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̉

̉ ́ ̀ ́ i kê chuyên có vai trò kêt nôi tât ca cac s  kiên, nh ng tinh   Ng ̃ ư ưở   ng va ca nh ng khat vong huông, trang thai, nh ng bât ôn, hoang t ̀ ̉ ự  m  hô hay manh liêt cua nhân vât tiêu thuyêt trong dong chay cua s ́ ́ ự  ơ khôc liêt, bao tan cua chiên tranh va trong s  đôi lâp v i cai Đep, s ́ ̀ ̀ ́ ươ ư i mang vêt   c u rôi cua tinh yêu. Trong tâm hôn nh ng con ng ́ ̀ ̉   ự ươ ng tâm li đau đ n cua chiên tranh, y th c ây la s  sông cua th ́ ́ ̃ ̀ ̃ ư ưở ư ng ch ng đa lui xa cua qua nh ng ki  c năm sâu trong tiêm th c t   ̀ ̀ ̃ ́ ư ư kh . Trên dong chay ây, tât ca nh ng gi chêch ra khoi tâm th c đêu   ́ ơ   ở   nên   nhat   nhoa,   trông   rông,   thâm   chi   thu   đich.   Cuôc   sông   v i tr ̀ ̃ ư   nh ng âm thanh hôn đôn cua bon chen, đê tiên va ca “nên hoa binh   than nhiên” kia th c s  lam cho cuôc sông cua nhân vât (Kiên) ­ cũng ̣    nên ngôt là ng ́ ngat, đau đ n va lac loai. Va trong qua trinh tai hiên lai dong chay ây,   ́ ́ ̣  phâm chât va nh ng quy chuân vê đao đ c, nhân cach, cac gia tri ̀ ̀ ̉  ươ ươ sông  cua ng i  kê ng  nh  không thay   đôi, ng ̃ ư ự   chuyên g i nguyên ban chât cua minh. Tuy nhiên, s  dich chuyên ̀ ươ ̣ ở i kê chuyên  môt chiêu kich khac khi tác gi hiên diên    ́ ̃ ́ ự   chu đông pha bo khoang cach gi a anh ta va nhân vât, xuât hiên tr c ́ ́ ́ ở ư tiêp x ng “tôi”, he lô vê thân phân va quan điêm cua minh     cuôi tac phâm.

́ ̀ ̀ ư ́ ư ̣ ự ̉ ̉ ́ ng quan sat va kê bao gi

̀ ượ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ̀ ̉ ̉

́ ́ ơ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ươ i kê chuyên (ng

́ ̀ ́ ́ ư ư ̉ ̉

ự ̣ ̉ ̣ ̀  noi vê minh (ng

́ ́ ̀ ̀ ̣ ư ̀ ́ ̀ ́ ư ơ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ́ ư ̉ ̉ ̉ ̀ ̃ ́ ̀ ơ   Bât c  môt s  thay đôi nao t  cung  đôi t ́   bôc lô môt dung y nao đo cua nha văn. Trong tiêu thuyêt cua Bao ́ ́ ̀ ư ̣ ự Ninh, co ba lân xuât hiên s  thay đôi nay: lân th  nhât, điêm quan sat   ̀ ̀ ươ   i kê chuyên xuât hiên trung v i điêm nhin cua ng ́ ́ ̀ ̉   ở ơ  ngôi th  ba); lân th  hai, điêm quan sat trung v i điêm nhin cua ́ ̀ ̀ ́ ươ   i kê chuyên đanh nhân vât, nhân vât x ng “tôi”, t ̀ ́ ́ ư    trang i han rât ngăn, t mât vai tro cua minh, nh ng chi trong môt gi ̀ ̀ ́ ̉  ươ ơ i kê 48­52); lân th  ba, điêm quan sat trung v i điêm nhin cua ng

́ ̃ ́ ́ ư ̣ ở ̉ ̣ ̀ ươ i kê chuyên xuât hiên

̀ ự ̉ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣ ̣

ự ̣ ̉ ̣ ̣

ệ ̉

ứ

ữ

ẩ ̉ ư ̣ ̣ ̣

ượ ể ạ ằ ủ ế ả c k  l

ở ể

ữ ả ể ườ ọ i b ng gi ng c a ng ứ ấ ộ ệ ế

ế ề ộ ệ ứ ườ ể ặ ủ

ế ấ

ả ỉ ạ ̀ ́ ế

ề ự ự ̀ ́ ́ ́ ̃ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ư  ngôi th  nhât, x ng “tôi”). Môi lân (ng   ̀ ́ ́ ̀ thay đôi điêm quan sat va điêm nhin, s  phat triên cua mach truyên va   ̀ ́ ự ự ́    s  không bi đao lôn nghiêm trong, song s  thay mô hinh câu truc t ̀ ự Ở ả ằ ả ư ộ  đây khi i hi n th c.  đôi nay nh  m t gi i pháp nh m hóa gi   ấ ớ   ề ắ ứ ệ ở ườ ể i k  chuy n   ngôi th  nh t hay ngôi th  ba g n li n v i ng ấ ườ ể ệ ủ ế ư ộ   ệ ề i k  xu t hi n nh  m t ti ng nói uy quy n c a anh ta. Vi c ng ệ   ườ ồ ứ ẽ ạ ả ư ộ i đ ng c m s  t o ra nh ng hi u ch ng nhân hay nh  m t ng ̃ ̀ ̀ ươ ứ   i đoc phai d ng lai và suy ngâm. ng th m mĩ khác nhau, buôc ng ứ ẫ ả Không ph i ng u nhiên B o Ninh ph i đ  cho nh ng kí  c kinh   ộ   ề i trong cu c hoàng v  chi n tranh đ ệ   ộ ấ ườ ộ i lính ­ m t nhà văn, và  ­ m t ng  ti u thuy t, kí  c  y xu t hi n  truy n, nh  b ng ch ng v  m t cu c chi n và ự ư ư ằ ữ nh  nh ng dòng t   ủ ự ắ ư ằ   i k  chuy n c a B o Ninh. nh  n m ngoài s  s p đ t c a ng ộ   ư ế ổ ặ ấ Cách k t c u gi u m t và hoán đ i nh  th  không ch  t o ra m t ̀ ạ   ti ng nói khách quan v  s  th c mà còn t o ra cai nhin sâu săc va ́ khac biêt trong viêc đanh gia va nhin nhân diên biên tâm trang nhân   vât.̣

́ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ơ i kiêu ng ́ ̃ ̣ ̣ ̣

́ ́ ươ ̃ ́ ư ươ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̀ i kê chuyên t

̀ ̃ ̀ ́ ̣ ư ́ ư ̉ ̉ ̉

̉ ̣ ̉

̃ ệ ủ ố i đ ́ ộ ự c toàn b  s  kh c li

ể ả ượ ả ả ̣ ̉ ̣

̀ ́ ơ ̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ̀ i gi

́ ̀ ươ t và đau th ̀ ậ ự ̀ ̀ ươ i kê chuyên (du la l ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣ ̣

̀ ̃ ́ ́ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ̀ ́ ̃ ư ̣

̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ́ ̀ ư ̉ ̣

̀ ́ ̀ ́ ự ̉ ̣ ̉ ̉ ̉ ̀   i kê chuyên tin cây Đôi W. Booth, măc du rât chu trong t   hay không đang tin cây, song ông cung thây ro, ngoai viêc xac đinh ́ ̀ ̀    môt sô binh diên tâm li hay đao đ c, chung kiêu ng ́ ́ ́ ư   ta con phai quan tâm đên nh ng biên đôi vê phâm chât hay cach th c ể ả ả   biêu hiên cua chinh anh ta. Trong Nôi buôn chiên tranh, đ  đ m b o ộ   ộ ng c a m t cu c chuy n t ́ ế ế chi n, B o Ninh ph i tìm đ n và xác l p s  đông vong cua môt y   ́ ̀ ́ ́ ơ   ơ ư th c, môt tiêng noi trong l i i kê cua ng ́ ́ ơ   thiêu, miêu ta hay binh luân) v i tiêng noi cua nhân vât tao nên hiêu ̃ ́ ́ ư ự ượ ơ c tai hiên trong thiên truyên. Môi ng kep đôi v i môi hiên th c đ   ̀ ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ưở ư   ng  ng. Điêu tiêng noi ây se co thêm môt tiêng noi n a hoa đông, h ́ ̀ ̀ ́ ́ ̉  ư ươ i kê chuyên (ngôi th  ba) va giong kê đo li giai vi sao, giong cua ng ̀ ̀ ́ ự  ư ư cua Kiên (x ng “tôi” ­ ngôi th  nhât) măc du vê ch c năng va s ́ ̀   biêu hiên khac nhau, đo la s  thay đôi điêm nhin va điêm quan sat,

̀ ́ ̀ ̉ ̉ ̉

̀ ̀ ự ơ ̣ ̉ ̣

́ ư ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣

ưở ươ ́ ự ả ị ̣ ̉ ̣

́ truyên cua nhân vât cho phep đ c gi ̀ ̀ ộ ơ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ́ ơ song s  thay đôi nay không bô sung thêm tiêng noi m i ma chi khăc ́ ́ ́ ư ng trong ki  c cua nhân vât. sâu h n, đi đên tân cung dong tâm t ́ ̀ ̀  ng i kê chuyên khach quan sang Viêc chuyên đôi điêm quan sat t ̀ ể ấ ộ  có th  th u th , nhìn dong t ́ ̀ ơ ậ nh n m t cách cu thê va qua quyêt h n vao đ i sông nôi tâm nhân vât.̣

̀ ̀ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣

̃ ̃ ̃ ̃ ̀ ư ̣ ̉ ̉

́ ư ̉ ̉ ̣

́ ư ́ ̃ ̀ ư ̣ ̣ ̣

́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ́ ́ ượ ử ̣ ̣ ̉ ̉

̉ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ́ ̣ ự ̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ́ ́ ́ ̃ ́ ở  ngay câu truc bê măt ngôn   Dâu hiêu chuyên đôi nay bôc lô kha ro  ́ ̀ ̀ ̃ ́ ư ư . Cung vân la nh ng suy nghi, dăn văt, nh ng am anh khung khiêp   t ́ ̀ ̀ ̉  ươ ươ ng đ a ra cac gia cua Kiên, song ng i kê chuyên ngôi th  ba th ́ ươ   ơ i thiêt, hoăc nh ng nhân đinh chung chung, đôi khi kha m  hô d ́ ̀ ư   . Anh ta không dam khăng đinh môt cach chăc dang câu hoi tu t ́ ̀ ̀ ư ươ chăn. Cum t  th   c s  dung la “phai chăng”, “co thê”, “va co ng đ ́ ̀ ́ ư   thê”, “ nh  thê nay chăng”, …vv. Chăng han: chi trong môt sô trang ̀ ́ liên tuc cua tiêu thuyêt, chung ta co thê băt găp s  khac biêt nay:

́ ́ ̃ ̀ ́ ́ ́ ơ ơ ̉ ̣ ̉

́ ̃ ̉ ́ ̀ ­ “Phai chăng đo la đoan kêt cua giâc m  đâm mau ma sang s m nay anh đa đê sot”(tr. 46)

̃ ́ ̀ ̉ ư ̣

́ ̀ ̀    ray cuôc đ i anh se luôn luôn nh  thê nay chăng: tôi ́ ̉ ư ̀ ơ ̣ ̣ ̀ ́ ư ơ ­ “Co thê t tăm, đau khô nh ng rang ng i hanh phuc?”(tr. 47)

̀ ̀ ̀ ơ ự ̉ ̃

́ ́ ̀ ̀ ̣ ̣ ư ­ “Va co thê gi a m  va tinh, nh  cheo leo bên b  v c ma anh se ượ v ̃ ơ ̉ ư ̀ ươ ng con lai”(tr. 48)[11] t nôt chăng đ

́ ́ ́ ượ ̣

ư ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̉ ̀ ̃ ̀ ̃ ̉  ươ ư i kê c chinh nhân vât ­ ng Trong khi đo, nh ng suy đoan nay đa đ i lính khăng đinh, cam nhân băng̀ ườ chuyên x ng “tôi” ­ nhà văn ­ ng   ̀ moi giac quan va trang thai xuc cam cua minh:

́ ́ ́ ́ ́ ̃ ự ư ̣ ̣

̉ ­ “Môt cach tr c giac tôi luôn nhân thây quanh tôi qua kh  vân đang ́ lân khuât” (tr. 48)

́ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ́ ̀ ơ ở ́ ở ươ ́ ơ

̣ ́   ­ “Ôi năm thang cua tôi, th i đai cua tôi, thê hê cua tôi! Suôt đêm ́ ́ ́ ́ ươ ươ   ng tiêc va cay t đâm gôi b i nh  nhung, b i th c măt tôi  n ̀ ́ đăng ngâm ngui” (tr. 49)

̀ ́ ̀ ̀ ơ ơ ̣

́ ̃ ̃ ́ ̀ ư ̣ ̉

̀ ̃ ́ ̀ ̀ ơ ư ̣ ̉ ̣

ưở ̉ ̀ ̀ ượ ­ “Thi ra cuôc đ i tôi co khac nao con thuyên b i ng c dong sông ̀ ̀ ̀ ́ ̀ không ng ng bi đây lui vê di vang… Chut long tin va long ham sông ̀ ̉ ưở ư con lai trong tôi không phai do nh ng ao t ng ma la nh  s c manh ̀ ̃ ư cua nh ng hôi t ng” (tr. 51)

̃ ̀ ́ ̃ ́ ơ ự ư ơ ̉ ̣ ̀ ơ   ươ ng nh  cung tr c diên h n, đau đ n h n

ư ́ ̣ ́ Va nh ng cam xuc ây d ́ khi chinh nhân vât noi:

̀ ́ ̀ ́ ̃ ư ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ́ ự ̉ ̣

̀ ̉ ư ́ ́ ơ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̣ ̉ ̣ ̣

̉ ­ “Toan thân tôi lanh gia nh ng đâm mô hôi, cô hong đau rat vi mê   ́   hoang la het, môi r m mau, cuc ao ngu đ t tung, ng c bi mong tay ư  cao xoac da. Va trai tim tôi run rây nhoi đau, hôi hôp đâp dôn nh ̀ ợ treo trên đâu s i chi” (tr. 50)

́ ư ̣ ̣ ̉ ̉

́ ̃ ́ ̀ ̀ ử ̀ ́ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ̃ ̀ ̀ ̣

́ ́ ̀ ̣ ̣

́ ư ́ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ̣

́ ̀ ̀ ̀ ̃ ̃ ́ ̣

̀ ́ ́ ́ ́ ̉ ̃ ư   ở  lai canh l a, canh mau, nh ng ­ “Tôi nh  săn sang nhâp thân tr ́   canh chem giêt cuông dai, meo xêch tâm hôn va nhân dang. Thoi hiêu ̀ ́ ́ ư   sat. Mau hung tan. Tâm li thu r ng. Y chi tôi tăm va long da gô đa. ̀ ̀ ́ ợ   Tôi chong măt choang hôn đi vi niêm h ng phân man r  khi bât sông ̃ ̀ ̀ ́ ́ ươ ươ dây tr i lê. Va trông   c măt môt trân chiên băng bang sung va l ̀ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ự   ng c nên thum thum, tôi nhin chăm chăm vao cac goc tôi câu thang ́ ̀ ơ ư ươ n i cac hôn ma rach nat th   ng vân hiên hinh, ôm theo nh ng vêt ̀ ươ th ng đo lom, toac hoac.” (tr. 50­51)[12]

́ ̃ ́ ̀ ̀ ư ̣ ̉ ̣

̀ ̃ ̉ ̣

̀ ồ ̀ ́ ồ ả ể ươ  đ  ng ́ ư ̣ ̣

̃ ̀ ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

̃ ̀ ́ ư ự ̣ ̣ ̉

̀ ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ư ̀ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ạ ́ ́ ̃ ́ ̀ ́ ự ự ̣

́ ́ ố ư

̀ ́ ̀ ư ̣

ư ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ơ ở ấ ủ ự ự ́ ̀ ư ̀ ự ̉ ̣ ̣

́ ̃ ự ́ ̉ ̉ ̉

̀ ể ́ ư ả ̉ ự ̣ ự

̉ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ượ ơ ̉ ̣ ̣

c noi t ̀ ́ ̀ ̉ ̉ ̉

̀ ̃ ́ ̉ ở ̉ ̣ ̉ ̉

́ ́ ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣

ở ́ ́ ̃ ̀ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ự

̣ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ươ i kê chuyên b

́ ̀ ́ ̀ ́ ̉ ̉

̃ ̀ ư ̉ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ̉ ̣

̀ ̀ ̣

̃ ́ ̉ ̣

̃ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ́ ơ ̉ ̣

̀ ươ ư   i kê va nhân vât cang Tiêng vong trong tâm h n và y th c gi a ng ̀ ̣  ỗ ế ơ i kê chuyên N i bu n chi n tranh lô ro rang h n khi tác gi ̀ ́ ̃ ́ ươ   i linh, diên x ng “tôi”, cho chung ta biêt răng anh cung la môt ng ̀   cung “đa cung chung sô phân, chia nhau đu moi canh ngô thăng trâm, ́ ́ ̣  thăng bai, hanh phuc đau khô, mât va con”[13]. Nh  đa noi, s  he lô ́ ́ ạ   i nay không lam xao trôn va thay đôi câu truc truyên kê. Nh ng nó l ̀ ̀ ̀ ́ ẽ ơ ươ i uy quyên cua ng tac đông m nh m  t   i kê chuyên. Va điêu nay ́ ̃ ơ   th c s  co y nghia quan trong h n. Chinh R. Scholes va R. Kellogg ̃ ấ ả  s  cũng đã r t quan tâm và y th c ro trong cu n B n ch t c a t   ́ ̀ ̉ ở   quyên uy nay. Tuy vao hinh th c truyên kê   ngôi th  nhât hay ngôi ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ươ i kê chuyên se cho chung ta th  ba ma vai tro va quyên năng cua ng   ̀ ́ ̀ ̉  ̉ ơ i vê tinh xac th c cua môt hiên th c nao đo va c  s  đê câu tra l ̃ ́ ́ ư   minh ch ng cho s c hâp dân thâm my cua cac tac phâm[14]. Trong ̀ ế ủ ự ự   ti u thuy t c a B o Ninh, vai tro va hiêu l c th c s  cua s  thay ̀ ̀ ̀ ̃ ở ư   đôi nay năm   kha năng khăng đinh, bô sung cho nh ng nhân đinh vê ́ ̃ ̀ ́ ươ ư   ̣ ở  ngôi th  3, ng i kê chuyên đa đ i khi anh ta hiên diên  ̃ ̀ ̣   ̣ Ở ươ  đây, viêc nghia la cung cô thêm quyên uy cua ng i kê chuyên.  ́ ́ ́ ̀ ư ư ươ    ngôi th  nhât se xac ng i kê chuyên chuyên đôi sang hinh th c kê  ̀ ư đinh anh ta     vi tri nh  môt ch ng nhân. Măc du không thê can thiêp ́ ̀ ư   ươ i kê chuyên ch ng vao diên biên tâm li cua nhân vât, song kiêu ng ́ ́ ́ ̀ ́   nhân luôn cô găng đem đên cai nhin co tinh xac th c. Trong thiên ́ ́ ̀ ́ ự ơ ươ   c ra va t i thiêu, môt măt, cho thây truyên, ng  gi ́ ̀ ́ anh ta đang cô găng gianh lây quyên kiêm soat va kha năng chi phôi   ́ ́ ̀ ườ ể ệ   cua minh, va măt khac, thu hep khoang cach gi a ng i k  chuy n ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ́ ươ ư ̣ ở   i kê chuyên đa phân trân va nhân vât tr  vê m c thâp nhât (Du ng ́ ̀ ́ ̀ ́ ̃ ̣   ươ ư i chung tôi bi chiên tranh cha nat theo môt răng: “Nh ng môi ng ̀ ̀ ̀ ̣   ư ươ  ngay đo đa mang trong long môt cuôc i ngay t kiêu riêng, môi ng ́ ̀ chiên tranh cua riêng minh nhiêu khi hoan toan khac v i cuôc chiên   tranh chung…”[15].

́ ̀ ̀ ươ ệ ̉ ̣ ph

̣ ở ́ ́ ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ̀ ậ   ươ ng diên quyên uy va vi c xác l p Xem xet ng i kê chuyên  ̀ ́ ơ ở ư    anh ta đên nhân vât cho chung ta c  s  đê xac lâp mô khoang cach t

́ ̃ ́ ́ ư ự ̣ ̉ ̉

̉ ̉ ̣

̃ ặ ủ ự ̀ ầ ươ ̣ ̉

̃ ư ́ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̣

̀ ̉ ̉ ̣

ạ ả ̣ ̀ ́ ̀ ự ể ươ i” khi đ  ng

́ ượ c tác gi ́ ̀ ̉ ọ ư ̣ ̣

̀ ư ượ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ́   hình giao tiêp co s c thuyêt phuc. Khoang cach c c nho nay se lam ̀ ̀ ậ   ươ gia tăng quyên năng cua ng i kê chuyên. Tuy nhiên, cũng c n nh n ̀ ̀ ủ   i kê va ra m t trái c a th  pháp này, s  gân gui thân mât gi a ng ́ ̀ ̃   nhân vât khiên cho thiên truyên rât dê mang săc thai thiên vi, lam ́ ́ ́ ự   thuyên giam tinh khach quan va xac th c cua cac tinh tiêt va s  kiên. ̀ ́ ̀ ̉  ả ế H n ch  nay đã đ i kê  khăc phuc, “hóa gi ́ ́ ̣ ở ư ế    vai tro ch ng nhân. Và nh  th , tât ca m i trang thai, hiên diên  ̀ ̀ ́ ́ ̃ ươ ư   ng nh  đ nh ng biên cô va trai nghiêm d c thâm đinh môt lân n a.̃ư

́ ̀ ́ ́ ị ơ ẳ ư ̉ ̣ ̉

́ ̃ ộ ́ ẽ ư ệ ̉ ̣

́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉

̀ ́ ́ ́ ư ̉ ̣ ̉ ̉

ươ ́ ́ ư ̉ ̉ ̣ ̉

̃ ́ ươ ̀ ̃ ư ̉ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ́ ơ ư ̣ ̣

̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ̀ươ ́ ạ ữ ̉ ̣ i kê chuyên “bi

́ ́ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̣

́ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̀ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ̃ ̀ ́ ư ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ̣ ̉ ̣

̀ ướ ́ ự ́ ̀ ̃ ́ ̀ ươ ́ ơ ư ở ̉ ̉ ̉ ̣ ́ ng đông. H n n a, b i tiêng noi cua ng

̀ ́ ̉ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̀ ́ ́ ở ̉ ̉ ́ ̀ ̣   ươ i y th c h n ai hêt tinh hai măt cua môt Kh ng đ nh tac gia la ng ́ ̀ ầ    bi n. Song thu phap hay ky thuât nao đo s  là hành đ ng đ y tính t ̀ ̃ ươ   trong thiên truyên, chinh Bao Ninh đa “sáng tao” ra môt kiêu ng i ̀ ̀ ượ   c nhiêu nhât yêu câu cua minh. kê chuyên co kha năng đap  ng đ ́ ̃ ̀ ́ ư ̣ ự   Ng  y th c mang nh ng phâm chât va đăc điêm tâm i kê chuyên t ́ ̀ ́ ̀ ́ ươ   i linh đa trai qua nh ng năm thang i linh (môt ng li cua môt ng ́ ́ ̃ ̀ ́ ư ư ư   chiên tranh), kê vê nh ng ki  c cua đông đôi. Nh  thê, anh ta hiên ̀ ̀ ̀ ươ i trong cuôc, du không tham gia vao hanh diên v i t    cach la ng ́ ́ ̃ ư ượ   đông truyên va can thiêp vao diên biên tâm li nhân vât. Y th c đ c ̀ ̀ ả ế ạ   ế ế minh la ai, ng t” nh ng h n ch  và c  th  m nh ́ ́ ủ   c a mình. Anh ta co thê đê lai dâu ân riêng biêt thông qua viêc thiêt ̃ ́ ́ ́ ́ ́ ư   ươ ự ự ̣ ơ ư c hêt, s  t lâp nh ng môi quan hê v i cac nhân tô khac. Tr  y th c ̀ ̀ ̀ ̃ ươ ̣ ươ   i kê chuyên se quy đinh va xac lâp môt tr ng nhin va phan cua ng ́ ̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ơ   anh đôi v i nhân vât, tao thanh thê đôi lâp hoăc xoa nhoa khoang ̃ ̀ ́ ́ ư   cach gi a anh ta va nhân vât. Khoang cach nay se quy đinh đăc quyên ́ ̀ ươ   i kê chuyên, xac đinh phâm chât va uy quyên cua anh ta. cua ng ̀ ̀ ́ ̃ ươ i kê chuyên va Trong Nôi buôn chiên tranh khoang cach gi a ng   ́ ́ ́ ́ nhân vât co s  dich chuyên, ngay cang thu hep. Cac tiêu chi đanh gia   ̀ ̀ ̣ ư ộ ộ    nhiêu ng xich lai gân va b c l vê đao đ c, tri tuê, xuc cam có xu h ̀ ̀ ươ   điêm t i kê chuyên con ́ ́ ̀ ự   la s  nôi dai, phat triên, bô sung cho tiêng noi cua nhân vât, nên khi ́ ́ ̀ ̀ ́ ơ    đây la tiêng noi đo quyên uy cua ng ́ ̀ ươ i kê cang l n. Điêu đang noi

̉ ̉ ̣

́ ́ ́ ̉ ̣

́ ư ́ s ”, mà la tiêng noi cua môt ca thê t ́ ệ ̉ ̣

́ ̀ ̃ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ̀ ̀ ́ ơ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ̉ ự ̉ ̉ ̀ ̀ ươ ế ờ i kê chuyên không là là l   i nói to, là ti ng nói quyên uy cua ng ̀ ́ ̉ ự ặ ể ạ ự ự  y th c. Đ c đi m này   “đ i t ́ ̀ ườ ể ̉   ơ i tâm linh cua i k  chuy n co thê xâm nhâp vao thê gi cho phep ng ̀ ́ ̀ ̀ ơ   ư nhân vât, nhân th c ro vai tro va trach nhiêm cua anh ta, đông th i ̀ ̀ ̉  ư ư i binh luân, thâm chi la ca thân trong trong t ng nhân đinh, t ng l khi bay to s  chia xe hay cam thông.

̃ ́ ́ ̀ ́ ư ư ̉ ự ̉

́ ̀ ̉ ượ ̉ ̉ ̉ ̉ ̉ ̉

̃ ́ ́ ơ ̀ ươ ̣ ̣ ̣

̀ ươ ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ̀ ự ̣ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ̃ ư ư ̉ ̉

́ ̀ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ́ ́ ̃ ́ ̃ ̀ ́ ́ ̣

́ ́ ́ ́ ̃ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

̃ ́ ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

ự ́ ́ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣ ̣ ̉

̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ư ̣ ̣ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ́ ̃ ư ̉

́ ́ ́ ́ ́ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ơ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ́ ơ ự ̉  ư L i t  y th c (co thê bao gôm ca s  y th c vê nh ng điêu không thê ́ ́ ́ ́ ư hiêu nôi, không thê li giai đ   c cua xuc cam, cua tâm th c) đêu co y ̀ ̀ ̃ ́ ̉  ơ ơ ở nghia khăc sâu h n trong viêc nhân diên thê gi i kê i. S  di l i ng ́ ́ ́ ̃   chuyên luôn mang tinh l ng phân va co it nhât hai giong (môt giong ́ ́ ươ   đông cam h ng đên nhân vât va môt giong khac, co thê xuât hiên ́ ́ ́ ở ̣ ươ    trang thai chât vân, suy i dang tiên gia đinh, luôn  tr c tiêp hoăc d ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ̃ ươ    chinh nh ng vân đê ma tiêu c hêt, co xuât phat điêm t ngâm) tr ́ ̃ ự ở  môt câp đô nao đo se thuyêt đang đê câp. Viêc tai hiên hiên th c    ́ ̣   ự quy đinh va chi phôi câu truc diên ngôn. Th c tê se rât kho phân biêt ́   môt cach chinh xac nôi dung phan anh se quy đinh câu truc mô ta hay ̀ ̀ ự   mô hinh câu truc se quyêt đinh s  biêu hiên cua môt hiên th c nao ́ ́ Ở   đo.   tiêu thuyêt cua Bao Ninh, co thê xuât hiên môt gia thiêt răng, ́ ̀ ̀ ươ i kê (va ca kinh nghiêm cua đôc gia) co trong kinh nghiêm cua ng   ̀ ́ ̃ ̀ ư  ượ ự môt hiên th c khac, hoăc vân la cuôc chiên đo nh ng đ c nhin t ̀ ́ ́ ́ ̀ ư ự  s  đôi nh ng chiêu kich khac. Vi thê, tiêng noi ây co thê xuât phat t   ́ ̀ ́ ́ ư lâp v i môt tin điêu nao đo, cua môt tiêng noi nao đo t    phia sau, mang theo s  nghi ng .̀ ơ ự

́ ́ ơ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ̀ ở ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ́ ́ ợ ự ̣ ̣

̀ ́ ̀ ́ ́ ư ư ̣ ̣

́ ̀ ́ ́ ́ ̃ ư ̣ ự ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ́ ́ ́ ̃ ư ́ ̃ ư ̣ ̣ ̣ ̣

̃ ̀ ́ ́ ́ ươ ư ̉ ̣ ̉ ̣ ̀ ̉   ươ Trao cho ng i kê chuyên môt uy quyên qua l n, tac gia buôc phai ̃ ữ ̉  tim môt giai phap phu h p b i se kho thuyêt phuc nh ng đôc gia ̀ ́ ̃ ̉  ư khôn ngoan băng nh ng s  kiên đong kin, nh ng tin điêu ap đăt. Kê ́ ̀ ̀ ́ ̀ lai nh ng ki  c vê chiên tranh va tinh yêu t    cai nhin ca biêt, song tât ̀   ca moi s  kiên cua tiêu thuyêt, hanh đông, diên biên tâm li cua nhân ́ ơ ư  vât trong thiên truyên xuât hiên môt cach hêt s c ngâu nhiên v i t ́ ́ ơ   ươ ng v i cach kiêu nhân vât – ch ng nhân. Ng ́ ̀ i kê chuyên đông h

̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ̃ ̀ ư ́ ự ̣ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ́ ́ ở ư ̣ ̣ ̣

́ ̀ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ́ ̃  dê tr ́ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

̃ ́ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ư ư ư ̉ ̣

̃ ́ ̀ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ́  y th c va tiêng noi cua ng

̀ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ́ ự ấ ươ ế ̉ ̣

́ ư ́ ầ ̀ ̀ ̉ ̉ ̉

ứ ượ ̣

́ ́ ươ ̣

ự ư ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ư ư ̉ ̣

́ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̃ ̉

́ ́ ́ ́ ươ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̃ ̃ ư ư ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ ̉

́ ơ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̃ ̀ ̀ ́ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̀ ̣ ̉

̉ ̉ ̣ ̣ ̉

́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ơ ự ư ̀ ̉  nhân vât nh ng không bi hoa tan vao nhân vât. Điêm yêu cua thu ̀ ̀ ươ   i kê chuyên. S  lô liêu nay phap nay chinh la giong thiên vi cua ng ́ ự    nên thiên lêch, mât đi s  thuyêt phuc. khiên cho moi suy t ̀ ̀ ̀ ́ ươ i kê vai tro va quyên uy tôi cao, Giai phap cua tac gia la câp cho ng   ́ ̀ ̀ ̀ ́ ̣   ươ i kê chuyên vao tinh huông kê lai tao ra câu truc hai giong va đăt ng ́ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̣ ở ư ư   nh ng suy t  câp đô môt lân , hanh trinh sông va viêt cua nhân vât  ́ ́ ̃ ́ ư ơ ư   h  câu n a nh ng v i vai tro cua môt ch ng nhân. Nh  thê, trong ̀ ́ ̀ ươ ơ ự   i t i kê chuyên Nôi buôn chiên tranh, l ́ ̀ ́ ́ ́ ở ơ    môt vi tri c c gân v i tiêng noi cua nhân vât, song khoang cach nay ̀ ̀ ư ấ ự ự ̣ ơ    s  hai l n h  c u đã bi n ng i kê chuyên bi m  hoa. C u trúc t ̀ ́ ́ ̣   ở ̣ ự ươ ư ự t i kê chuyên c c ki đăc  y th c trong tiêu thuyêt tr  thanh kiêu ng c khách quan hóa trong câú ủ ế biêt. Ý th c và ti ng nói c a anh ta đ   ̃ ̀ ́ ư ư ủ   ng tâm li. truc c a môt mô hinh tâm th c mang nh ng chân th ̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ̉ ư ươ   Tiêng noi t i kê v a la tiêng noi cua chinh anh ta,  y th c cua ng ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ơ ự ư    noi vê minh, v a la cai v a la tiêng noi cua nhân vât; v a la l i t ̀ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̀ ươ   i khac. Dâu tiêng noi ây trung khit hay con nhiêu tranh nhin cua ng ̀ ̀ ̃ ̃ ́ ́ ư ơ ự    y th c vê i t ng phân. Măt khac, l cai thì no đa bôc lô tinh l ́ ̀ ́ ự ư nh ng s  kiên cua vô th c, cua dong chay bât ôn cua tâm th c khiên   ̀ ̀ ̣ ượ ự  ươ c s i kê chuyên không bao gi cho “chu y” cua ng  co thê đat đ ̃ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ơ   hoan tât, chi ra môt cai gi đo qua ro rang. Anh ta vân la môt thê gi i ́ ́ ́ ́ ̀ ở  ̉ ơ ơ ơ khac biêt va đôc lâp v i nhân vât. V i tinh chât nay cua l i kê nên  ́ ̀ ̀ ́ ơ ư ươ   c đôi, v a la l i kê mang cai trong thiên truyên, câu văn co tinh n ̀ ́ ̀ ̀ ̣   ư nhin cua ng i kê chuyên vê nhân vât va dong y th c cua nhân vât ̀ ́ ̃ ́ ư ơ i đôi thoai v i nh ng tiêng noi khac. (t ̀ ươ ̀ ̀  noi vê minh), v a la l

́ ̀ ́ ́ ư ̉

́ ́ ư ́ ̃ ư ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

̣ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ́ ươ ư ̣ ̣ ̣

́ ̃ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ư ư ̉ ̣

ợ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ơ ̉ ̣ ̉ ̣ ̀ ̀ ̀ ́ ự ự    y th c (y th c vê ban thân, vê chiên tranh, tinh yêu, vê nhân S  t ̀ ̀ ́ ́ ươ i kê chuyên,   tinh va cac gia tri sông) thu hep khoang cach gi a ng ̀ ̀ ̣   ươ ươ i kê chuyên va nhân vât i quan sat va nhân vât. Giong cua ng ng ̃ ̀ ́ ư   rât gân nhau trong môt điêm chung “thiên mênh”. Nh ng am anh ́ ̀ ̃ ơ   chiên tranh nh  môt căn bênh th i hâu chiên ma môi ng i linh ́ ́   mang theo minh la s i dây kêt nôi tât ca nh ng ki  c bân loan, đau ̣   đ n trong tiêu thuyêt thanh môt khôi thông nhât cua môt câu truc la.

̀ ̃ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ự ̀ ơ ̉ ̣ ̣

́ ̀ ́ ư ̉ ̣ ̉ ̣

́ ̃ ự ưở ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ự ̣

́ ̃ ́ ́ ư ̣ ̉ ̣

̀ ̀ ữ ộ ̉

̃ ể ự ạ ế ạ ộ

ậ ả ặ ằ

ư ư ọ

̉ ở Ở ế

́ ̀ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ự ự ư ̣

ứ ượ ươ ́ ế ạ ươ ̣ ̣ ̉

́ ̣ ự ư ́ ư    y th c Va cung chinh nh  điêm chung đinh mênh ây ma tiêng noi t ́ ự   trong   tiêu   thuyêt   tuy   không   co   s   ph c   tap   cua   nhiêu   giong,   xu ̀ ́ ̉ ơ ươ   ng dân chu m  nhat, song lai co s  công h ng manh me đê tao h ́ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ơ   ưở ng chinh la lung, gai goc trong s  đôi thoai v i thanh dong âm h ̀ ́ ́ ̀ ư ơ ươ   i nghe, v i nh ng y th c đôi lâp ham ân trong thiên truyên. ng ́ ̀ ỏ ề ự ượ c h i v  s  xung đ t gi a nhân Điêu nay cung li giai vi sao khi đ   ư ộ   ậ v t   trong   ti u   thuy t   và   th c   t i   nh   "m t   d ng   Hămlét   mu n ộ   ậ ủ màng", B o Ninh thú nh n : "Nhân v t c a tôi có d n v t, có n i ả ộ ộ ư ậ   ọ tâm nh ng ch a ph i là trí th c. H  là b  đ i, h  suy nghĩ nh  v y, ̃ ́ ̉   ộ ộ  y nghia thiêng liêng nhât cua c hiêu   đây, "b  đ i" đ th  thôi".  ̀ ́ ́ ̀ ́ ng   diên   mâu   săc   anh   hung.   Mâu   săc khai   niêm   va   khăc   sâu   ph   ̀ ̀ ́ ư   ̣ ở  s  nay, nh ng  mô hinh t thiêng liêng ây v a han chê thiên truyên  i kề ̉  ọ ả ự  l a ch n kiêu ng nó đăc biêt phát huy th  m nh khi tác gi chuyên t ́  y th c.

ẫ ẽ ượ ủ

ờ ế ữ

ẫ ả ượ ắ

ộ ứ ạ ộ ủ ầ ệ c suy ng m s  mang theo quan ni m c a nhà văn,   ệ ạ i quá khác bi   t. Song ộ   ể ớ ượ c hi u m t   c vào quá trình “mã ộ ể ả   i mã m t cách đ  có th  gi

ự ự S  th c khi đ ả ễ ồ đ ng th i cũng h n ch  nh ng cách di n gi ự ự ấ chính trong quá trình “suy ng m”  y, s  th c m i đ ậ ả  ph i xâm nh p đ cách sâu s c, bu c đ c gi ả ể ứ hóa” đ y ph c t p c a ý th c tác gi chính xác .

́ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̀ ư ̃ ̉ ̣

̉ ̣ ̣ ̣

́ ở

́ ́ ̉ ơ ́ ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ơ ơ i nhân vât) v i đôc gia, v i ng ́ ́ ư ượ c tr  vê qua kh , tiêng noi ây tr ́ ư ư ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ́ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

̃ ̉ ̉ ̣

̀ ̀ ́ ̃ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ̀ ̣ ̉ ̣ đã đ  ca nhân vât va ng

́ ́ ̀ ́ ể ̉ ươ ́ ơ ̣ ̉ ̣ ̀ ́   Nh  vây, tiêng noi đôi thoai mang tinh xung đôt duy nhât va manh ̀ ̀ ̀ ̀ ươ   ̉ ơ ơ i đôi thoai (bao gôm ca l me nhât trong tiêu thuyêt chinh la l i i ng ̀ ̀ ươ   i nghe. Trong dong kê chuyên, l ̀ ́ ̀ ̀ ́ ́ ́ ươ ̣   ơ ư i đôi thoai c hêt la l tâm th c ng ́ ́ ́ ́ ̀ ̉   ơ v i hiên tai, nhân th c lai hiên tai, qua kh  va cac gia tri sông cua ̀ ̀ ̃ ̉ ơ ư ươ   i. Nh ng biêu hiên cua l i đôi thoai ây hiên lô ca trong con ng ́ ̀ ́ ́ ̉  ươ tiêng noi cua ng i kê chuyên khach quan hay dong suy ngâm chu ́ ̀   quan  cua nhân  vât.  Thâm  chi  nguyên tăc  nay  con kha  lô  liêu  khi ̀ ́ ươ ả   không it lân tác gi i kê chuyên lên tiêng ̀ ́ ự   đôi thoai “tr c tiêp” v i ng i nghe, chăng han: “Hao quang choang

́ ́ ợ ̉ ̣

́ ́ ̃ ̀ ư ̣ ̉

́ ́ ̃ ̀ ́ ́ ̀ ươ i chêt đa chêt ca rôi, ng ̀ ́ ư ̀ ư ̣ ̣ ̉

́ ́ ̀ ư ́ ̀ ơ ư ̀ ươ ượ i đ ̀ ư ử ̣ ̣ ̣ ̣

̃ ̀ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ́ ̀ ư ưở ̉ ̣

́ ̀ ơ ự ̣

́ ̀ ̀ ̀ ơ ̣ ̣ ̉ ̣

̀ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ượ ư ở ̣

́ ợ ̣

̃ ơ ở ̉ ̣ ̣ ̣ ưở ng  t ́ ́ ấ  trang sau h i ôi, không thê tin đ

́ ̃ ́ ̃ ̀ ơ ̣

́ ̀ ̀ ́ ư ̣ ̉ ̣

́ ̀ ́ ́ ́ ̀ ̃ ̉ ̣

́ ́ ơ ư ơ ̣ ̀ ̃ ư   ng p buôi đâu sau chiên tranh đa chong vanh mai môt trong t ng ́ ́ ̃   thân phân. Nh ng ng c sông tiêp ̉  tuc sông song nh ng khat vong nông chay t ng la c u canh cua ca ̀ môt th i, t ng soi roi cho chung tôi nôi dung lich s , thiên ch c va   ́ ự   vân hôi cua thê hê minh, rui thay đa không thê thanh ngay hiên th c ́ ́ ́ ợ ơ   ng. cung v i thăng l i cua cuôc khang chiên nh  chung tôi hăng t ̀ ̃ ́ ́ ́ ̀ , đên luc nay đây, ban hay xem th c chât quanh ta co gi Đên bây gi   ̀ ̀ ươ ơ   ng   va   thô   bao   cua   th i   hâu khac   h n   ngoai   cuôc   sông   tâm   th ̀ ̃ ́ ̣ ở    môt đoan kê khac: “Cung la môt trung đôi trinh chiên.”[16]; hoăc  ̀ ́ ́ ng  xem,  xem     trang  nay  ho la sat  đo thôi  nh ng ban  t ́ ́ ́ ́ ̀ ươ i  linh  thiên  chiên  nh t,  gây chêt  choc  đang s   nhât  cho  đôi ng   ́ ̀ ượ ươ ph   c, ho lai biên thanh ng,  ̀ ̀ ́ ̃ ̀ ơ  ơ ợ ư nh ng nhân vât ra r i u am, ng p ngong nhât, yêu đuôi va l  ph ́ ̃ ̃ ́ ư   nhât, thâm chi tac gia con biên ho thanh nh ng hôn ma, nh ng âm ́ ̀ ̣ ơ   binh ao nao trôi dat trong bui b , trong cac ngoc tôi câu thang, đên ̃ v i nhau trong nh ng c n ac mông.”[17].

̀ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ́ ̀ ̃ ư ̣ ̣

̀ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̉

̀ ́ ̀ ̀ ́ ư ̣

̀ ̃ ́ ́ ươ ̉ ̣

̀ ̃ ̣

́ ơ ơ ̉

̀ ̀ ̣   ươ i kê chuyên kê vê nhân vât Hay trong môt hoan canh khac, khi ng ́ ̀ ơ ư   v i t  cach la môt nha văn: “Tr a. Chiêu. Ngay đa lui tan. Va trong ̀ ̃ ư   căn phong văng lăng môt minh, bên chông ban thao viêt vê nh ng ̃ ̀ ̀ ́ ̀ ở ươ   i anh hung thân thiêt đa guc nga t  thu  hông hoang xa tit mu ng ́ ̃ ̀ ̀ ́ ̀ ơ   ng chung tôi âm thâm lăng le khoc. Đau đ n. tăp, nha văn cua ph ̀ ̀ ́ ̃ ̀ ́ ̣ ươ ư c măt va nôi buôn luôn luôn la Năng nê. Tuy nhiên nh ng giot n   ̃ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ơ     cung i   đôi   v i   anh,   luôn   luôn   thê.   Bao   gi nguôn   an  ui   không   l ́ thê.”[18].

́ ̣ ư ̣ ử ̣ ̣

̣ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

ươ ̀ ̀ ́ ̉ ̉

́ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ ư ̀ ươ i kê va ng ́ ́ ̀ ̀ ươ i nghe va buôc ng

̉ ̣ ̣

́ ̀ ̉ ơ ́ ̃ ̃ ư ở ̉ ̉ ̉ ̣ ̣ ́ ̀  nhân x ng “chung tôi”, “ban”, cho chung ta căn Viêc s  dung đai t   ̀ ̀ ́ ́ ́ ư ̉ c  đê xac đinh vi tri cua ng i nghe chuyên. Kiêu giao   ́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ươ ng minh nay pha bo nhiêu tin điêu. Đo la xuât phat điêm kha tiêp t   ̀ ươ ư   i kê chuyên cu thê đê xac đinh t  thê cua ng ̀ ́ ̀ ́ ́ ́   không thê “l ” đi tiêng noi cua anh ta. Măc du tinh đôi thoai năm    văn ban nghê thuât, trong ban chât diên ngôn cua ngôn ng , song

̀ ́ ́ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

ờ ả ̃ ư ̀ ́ i   c m   thông   d

ệ ư ẫ ể ̃   đây,   l ệ

ứ ệ ế

ệ ẽ ỗ ự ỉ

ượ ệ thành m t k  khát khao đ

́ ̣ ̣

̀ ̀ ̣ ̉ ̣ ̣

́ ́ ̣ ̉ ̣

ự ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ̀ ̀ ươ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ́ ng t

̀ ̀ ơ  hiên lô mô hinh đôi thoai va phô bay moi thu phap kê chuyên bao gi ̀ ̃ ̀ ươ cung bôc lô chu y cua nha văn va thê hiên ban linh cua ng i nghê si.   ủ ớ ườ Ở ể  ườ ng   nh   v n   ch a   đ   v i   ng i   k ố ườ chuy n ­ ch ng nhân trong truy n k . Anh ta mu n ng   i nghe ờ ữ ặ ả ả ố ph i hi n di n, ph i đ i m t và tr c ti p nghe nh ng l   i giãi bày. ư ẫ ọ ọ ố ườ Có l ng nh  v n âm  . Nó đ t cháy m i khát v ng và   , n i đau d ế ộ ẻ ở ẻ  ườ ể i k  chuy n tr c chia s bi n ng ̀ ̃ ́ ̃ ̉   ờ ế ơ ự  h t. Trong Nôi buôn chiên tranh s  xuât hiên lô liêu cua h n bao gi ̀ ́ ́ ư ư ̉   nghe chuyên không nhiêu va ch a đu căn c  đê xac lâp môt mô hinh ́ ̀ ̀ ́ ươ ươ ư ươ ơ   i nghe chuyên chinh xac, t i kê chuyên, song ng ng  ng v i ng ́ ̀ ̀ ́ ̃ ́ ̀ ̃ ươ ươ   i i nghe chuyên đa tac đông đên ng ro rang, s  xuât hiên cua ng ́ ̀ ̀ ̃ ́ ơ   ươ ơ kê chuyên rât nhiêu. Va môi l i kê chuyên đêu h i i cua ng ̀ ̀ ươ i nghe nay. ng

̀ ̀ ̃ ư ử ưở ̉ ̉

̀ ́ ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ̉ ̉

̃ ̀ ́ ̀ ́ ́ ̉ ̣

́ ̃ ́ ̉ ̉ ̉ ̣

̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

̃ ́ ́ ́ ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ́ ợ ̉ ̣ ̣

̃ ̃ ̉ ̉ ̣ ̣ ̉

̉ ạ ượ ậ ̉

ế ả ̣ ́ ơ ự ̀ ́ ́ ự ́ ̀ ự ư c  khi   đó  la  s   th c nhân  t ườ i đang vi  ­ ng

́ ̃ ư ư   ng vê nh ng ngay thang binh l a cua nh ng Nh  thê, ban giao h ́ ̃ ̀ ́ ư ̉   ươ i linh chi co môt dong chu âm hiên h u trong tiêu thuyêt cua ng ́ ́ ́ ́ ́ ư ơ ơ   i m c no Bao Ninh. Song đo lai la dong chu âm đau đ n va bi tham t ̃ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ự ơ   se mai la câu hoi, la l i kêt tôi, lên an, la s  sam hôi, giai bay, la tiêng ́ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ́ ơ ư ơ ư   i canh tinh đôi v i tât ca nh ng tiêng noi khac du hiên kêu c u va l ̀ ́ ́ ơ   diên hay không hiên diên, xuât hiên m  nhat trong câu truc văn ban ̀ ́ ̃ ́ ̀ ơ ̣ ự ơ   i đôi thoai tr c tiêp v i đôc gia. No buôc môi trai truyên kê hay la l ́ ự ự ươ   ơ ng tim th c s  phai run s , đau đ n. Đôi diên v i s  thât đau th ́ ́ ệ  cua chiên tranh đê cham đên y nghia đich th c va đep đe cua ngh ̃ ̀ ́ ̉   ư ̣ ư  nh ng trai thu t  chi  co thê  đ t  đ ́ ữ ơ ủ nghiêm đau đ n c a chính tác gi   t lên nh ng dòng ch  đó.ữ

́ ́ ̀ ươ ̣ ự ủ ế ả ồ ư ̉ ̀ i kê chuyên t y th c va ti ng nói tri âm/đ ng c m c a tác

5. Ng giả

ọ ẩ ấ ườ i  k

ẫ ệ ể ộ ệ ự i  tác   ph m,  vi c  l a  ch n  ki u  ng ộ

ệ ủ

ủ ự

ị ự ữ ứ

ị ả c, dù bao gi ị

ở ệ ố ế ủ ủ

ượ ề ư ưở  t ế ề

ề ự ị ặ ữ

ườ ể ả ệ

ự ị

ữ ụ

ồ ạ ứ ươ ể  ộ ạ Trong  c u  trúc  n i  t ̀ ả   chuy n nao không ph i ng u nhiên hay m t hành đ ng mang tính ữ   ả ố ồ  mà hoàn toàn mang tính quan ni m. Nh ng “b c đ ng” c a tác gi ẽ ệ ườ ể ớ ạ   i k  chuy n s  ch u s  quy gi i h n hay s  phóng túng c a ng ấ ả ứ ả   ề ặ ứ ủ ị đ nh c a nhà văn trong ý th c ho c ti m th c. T t c  nh ng c m ậ ữ   ấ ờ ả  cũng ch t ch a nh ng giác mà chúng ta c m nh n đ ừ  ư ư ệ tr i nghi m riêng t  nh ng đ u b  quy đ nh b i h  th ng ngôn t ủ   ạ ng c a nhà văn. N u coi ch  ý c a mà nhà văn t o ra, mang t ệ  ư ả ợ ả ộ ấ  thuy t v  tính nh t quán thì s i dây liên h  nh  là m t gi tác gi ể ớ ườ ể  ả ữ ệ ườ ắ ể i k  ­ ng gi a tác gi i s p đ t và đi u khi n truy n k , v i ng ả   ủ ườ ệ ủ ươ ự  ­ chuy n ­ ng ng c a tác gi i th c thi nh ng d  đ nh và ch  tr ộ ộ ự ế   ể ị ệ ấ ẽ ượ c bi u hi n r t phong phú. Tác gi  tr c ti p s  đ  có ý đ nh b c l ủ ộ ứ ư ưở ng c a mình qua ng i k  chuy n hay không? M c đ  và t    t ứ ư ưở ự ế ệ   ng qua  t cách th c ti n hành, ý đ nh và năng l c hi n th c hóa t Ở  ế ớ ộ ứ ộ ệ ố ủ i khác?  m t h  th ng các hình th c trung gian c a m t th  gi ả ủ ệ   i m t đ  chênh gi a m c đích và hi u qu  c a các đây luôn t n t ể ph ộ ộ ệ ng th c bi u hi n.

ộ ở ạ ệ ườ ể đó ng

ố ể ề

ở ơ

ọ ậ ứ ạ ố

́ ̀ ấ ̉ ̣

́ ́ ́ ự ̣

ạ ủ ơ ị ề ộ ị  t

i k , ch u s  chi ph i b i h  t ệ ấ ỳ ộ ị ự ấ ủ

ườ ệ ế ớ ả ố ắ i k  chuy n có   Tác gi i mà   c  g ng t o nên m t th  gi ệ  ể ệ ầ vai trò tr n thu t và đi u khi n truy n k . Tuy nhiên, m i quan h ộ   ệ ượ ườ ể c coi là m t i k  chuy n đ  nên ph c t p h n khi ng này tr ả ủ ạ ư ưở ể ữ   . Song ng c a tác gi  t  quan tr ng bi u đ t t trong nh ng nhân t ́ ́ ườ ể  ấ ủ ẩ ề co thê thây, trong môi quan hê nay, v n đ  ph m ch t c a ng i k ̃ ́ ộ ự ệ ư ượ ệ   chuy n đa đ c y th c môt cach tich c c h n. M t s  ki n nào đó ộ ể ạ ượ   i nghĩa là toàn b  các giá tr  v  đ  chính xác, tính c k  l khi đ ặ ỹ ẩ   th m m  ho c b t k  m t tiêu chí nào đó đã b  khúc x  qua lăng ườ ể ủ   kính c a ng ng c a cá nhân ề  ườ ể ẩ ế anh ta. Vì th , ph m ch t c a ng ầ ẽ ụ ể ơ   ộ ặ ể ấ th  ch t ho c tinh th n s  cho đ c gi  nh ng hình dung c  th  h n ể ề ế ớ i truy n k  và ng v  th  gi ố ở ệ ư ưở ớ i k  chuy n v i các tiêu chí v ả ữ ạ i sáng t o ra nó.

́ ́ ́ ư ̣ ̣ ̉ ̉ ̉

́ ̀ ́ ̀ ̣ ự ươ i kê chuyên t ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ̉

́ ̀ ́ ̉ ̣ ̉ ̣

́ ́ ́ ̉ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ̃ ́ ̀ ư ̉ ̉

̉ ̣ ̣ ̉

̀ ̃ ́ ̀ ́ ư ̉ ̣ ̉ ̉

́ ́ ́ ́ ̣ ̉

́ ́ ự ̉ ̉ ̣ ̉

̀ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉

ơ ́ ́ ̃ ́ ươ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ị ̉ ̣

́ ́ ́ ́ ́ ̉

́ ̀ ̣ ̉ ̉ ̣

̃ ́ ̃ ̀ ̀ ợ ̀ ươ i linh ­ ng ́ ̣ ượ ượ ự ư ̉ ̉ ̣ ̣ ng đ

̉ ́ ̉    y th c trong tiêu thuyêt cua Viêc xac lâp kiêu ng ́ ̀ ̀   Bao Ninh cho chung ta môt tiêu chi đê nhin nhân vê tac gia va đanh ̀ ̀ ̃ ươ   i kê chuyên gia phong cach cua nha văn. Ro rang, không co môt ng ́ ̀ ́ ̉  ̉ ở nao co thê đai diên cho tac gia (  đây chung tôi đê câp đên tac gia ̀ ́   sang tao hay tac gia ham ân theo quan niêm cua Booth) Tuy nhiên, ́ ́ ̀ ̀ ơ   ̣ ự ươ i kê chuyên t kiêu ng  y th c trong Nôi buôn chiên tranh cung v i ́ ̀ ́ ́ ẩ ủ   kiêu câu truc đăc thu c a tác ph m cho chung ta nhân ra khoang cach ̀ ̀ ̀ ́ ươ ơ i kê chuyên va tac gia. Du tac gia không bao gi    lên rât gân gi a ng ̀ ̀ ̀ ̀ ư ưở ự   ng ma anh ta trinh bay trong tiêu tiêng môt cach tr c tiêp vê t  t ́ ́ ́ ̀    truyên trong tiêu thuyêt thuyêt cua minh, song chinh kiêu câu truc t ̀ ́ ư   (truyên trong truyên) cho tac gia co c  hôi bay to chinh minh nh ng ́ ̀ lai không qua lô liêu. Ng   i đoc co thê hiêu, suy ngâm, thâm chi ̃ ự ̣ ư   ư phan bac nh ng đã b  anh ta thuyêt phuc. S  trung h p ki la gi a ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̉  ươ ơ ươ i kê i linh va cuôn tiêu thuyêt đâu tay v i ng ng ́ ̃ ́ ̀ ươ   i linh ­ tac gia Bao Ninh cho chung ta môt mâu sô chuyên va ng ́ ̀ chung khi quy gian tât ca nh ng s  kiên va hiên t   c tai hiên trong tiêu thuyêt.́

́ ́ ươ ự ự ̣ ̉ ̉ ̣ ̣

́ ́ ̀ ư ̀ ̀ ươ i kê chuyên d ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ́ ̃ ́ ̉ ̣ ̉ ̣

̀ ươ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̀ i kê chuyên không bao gi

́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ơ ̉ ̣

̀ ̃ ́ ́ ư ̣ ̉

̀ ́ ̀ ̉ ̉ ̃ ́ ́ ươ   ng i dang l  y th c cua ng Măt khac, chinh s  t ́ ̣ ư ưở   ng  t phân, tiên gia đinh cua nhiêu tiêng noi khiên cho viêc bôc lô t ́ ̀ ́ ́ ́ ư    cai cua nha văn không bi đong kin. Tât ca moi suy ngâm, đanh gia t ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ̀ ơ ơ i buôc tôi ma đêu xuât  la l nhin cua ng   ̀ ́ ́ ́ ươ i dang chiêm nghiêm, đôi thoai. Vi thê, kiêu tiêng noi không hiên d   ̃ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ư    tinh tê va đôc đao này đa co hôi kêt, đây am anh v i câu truc ngôn t ́ ́ ̀ ơ ư ưở tao nên t    t ng va phong cach Bao Ninh, không lân v i bât c  ai, ̣ ư va không thê chi noi băng môt t ̀ .

ẩ ệ ủ cách k  l

ớ ư ế i k  chuy n xu t hi n

i lính ­ nhà văn sau chi n tranh, ng ả ả ớ

ể ạ ườ ể ẩ  hàm  n. Đ c bi ườ ộ ố ệ ặ ỏ

ả ể ườ ể ấ ộ ễ ả ở ấ Xu t hi n trong tác ph m v i t ườ ng ỏ ấ ộ m t kho ng cách r t nh  so v i tác gi ế ế ắ ậ ơ v t r i vào tình th  b  t c (anh nhà văn ph ủ c a tác gi ộ   i cu c s ng c a m t ệ ở  ấ ệ   t khi nhân ự ỉ ẫ   ng b  đi) s  ch  d n ệ ộ li u, nhà văn ph i đ  ng i k  chuy n l tr  nên r t l

ậ ả ề ệ ự ữ ư

ủ

ự ế ư ế ộ ệ ằ ố

ệ ế ẫ

ế ả ẩ ả ế ồ ự ệ ượ t đ ệ ồ ữ  đã đ y nh ng miêu t

ủ ỉ ể

ế ấ ề ữ ắ nh ng âm thanh sâu l ng nh t v  con ng

di n x ng “tôi” và tr c ti p nói v  nh ng suy nghĩ, c m nh n và ỗ đánh giá c a mình. Nh  th , trong N i bu n chi n tranh, quá trình   ế ộ   c th c hi n b ng m t “mã hóa” hi n th c cu c chi n kh c li ự ủ ả ấ “kênh giao ti p” th m đ m s  chiêm nghi m và đ ng c m c a tác   ả ệ ề  ố . Ti ng nói tri âm c a tác gi  kh c li t v gi ế ế ấ   chi n tranh lên đ n đ nh đi m và cũng chính ti ng nói  y đã hóa ườ ữ ư ả i và l u gi gi   i và tình i.ườ ng

ặ ̉ ̣

ặ ồ ạ

́ ẩ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣

̀ ̃ ự ̣ ̉ ̣ ̣ ̣

̀ ̀ ươ ̣ ̉ ̉ ̣

́ ́ ơ ̣ ̣ ̉

̀ ướ ̣ ̣ ̣ ̣

̉ ̉

̀ ́ ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ̀ ̉ ̣ ̣ ̉

́ ̀ ệ ̉ ̉ ̣

́ t tình hay th ́ ̃ ́ ́ ơ ơ ̉ ̉ ̉ ̣ ́ ̀ …). Va cung chi thông qua cach kê, ng

̀ ́ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ ̣

́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉

́ ́ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉ ̣

̃ ư ̀ ́ ́ ́ ư ̣ ̣ ̉ ̉ ̉

ế ố ệ ̉

ữ ́ ả ̣ ̉ t c  các y u t ̀ ươ i đoc co thê đên gân v i t

ạ ́ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣ ng cua nhà văn. Nh  thê, moi hanh vi cua ng

̀ ́ đã t o nên, ng ̀ ư ộ ̣ ̉ ̣

̃ ́ ̀ ̀ ̣ ̣

ư ̀ ̀ ̉ ̣

̃ ́ ́ ́ ́ ̀ ư ượ ̣ ̉ ̣ ̀ ế ế   ụ ươ ộ ố ớ t y u Đ i v i ng i kê chuyên, m t m t anh ta là “công c ” thi ư ộ ̉  ự ả ủ i nh  m t th c thê  hàm  n, m t khác, anh ta cũng t n t c a tác gi ́ ́ ̀ ̉  ơ ượ ư c kê i đ đôc lâp nh ng “sô phân” cua anh ta lai găn chăt vao thê gi ́ ́ ́ ̀ ơ ượ   kia. Nghia la, măc du thê gi c kê chiu s  săp đăt, can thiêp, i đ ̀ ̀ ́ ́ ̉  ượ ươ i kê i kê chuyên, song hinh t binh luân, đanh gia cua ng ng ng ́ ̀ ́ ơ ị ả i ây. Anh ta ph i ch u trách chuyên lai không tach r i khoi thê gi   ̃ ̀ ạ ư   ư ả ệ  nh ng l nhi m tr i bi lê thuôc vao nhân vât, vao nh ng c tác gi ́ ̀ ̀ ̃ ̀ ̀ ư ̣ ̣ ươ ươ   ng nh  bi xich vao nhân i kê chuyên d điêu ma anh ta đa kê. “Ng ̀ ́ ươ   vât”[19] va chung ta chi biêt vê ng i kê chuyên thông qua cach anh ́   ta kê, nhin nhân, đanh gia vê nhân vât (chu quan hay khach quan, ̀ ̃ ơ  phan đôi hay đông tinh, cam thông hay lanh đam, nhi ̀ ̣   ươ ơ i kê chuyên m i co c  hôi ̀ ̀   bôc lô cai tôi chu thê va quan điêm cua minh. Cach nhin nhân, đanh ́ ́ ́   gia, suy xet hoăc nhao bang mang nh ng đăc điêm ca tinh va phâm ́ ̀ ươ   i kê chuyên co thê trung khit hoăc không trung khit, chât cua ng ́ ̀ ơ   hoăc   đôi   lâp   v i   quan   điêm   cua   tac   gia.   Tuy   nhiên,   căn   c   vao ̀ ́ ươ ấ ả ̉ ơ ư   ng th c kê, l i kê cùng t  hi n h u trong tác ph ́ ́ ̀ ơ ư  ẩ ph m mà chính tác gi ̀ ươ ưở i kê chuyên luôn t   ̀ ́ ́ ơ   song hanh v i hành đ ng hoăc tâm li cua nhân vât, song no luôn la ́ ̃ ̀ ́ ư ượ ng co chô đ ng v ng chăc bên ngoai nhân vât, năm môt hinh t   ̃ ́ ̀ ́ ̀ ̀ ươ   ngoai tâm măt (tr ng nhin) cua nhân vât. Điêu nay chinh Bakhtin đa ̀ ́ ươ   i kê chuyên không co đ c chô đ ng đo, no không xac nhân: “Ng

̃ ̀ ́ ́ ̣ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

ỉ ̣ ̣ ̣

̀ ̀ ỗ ứ

ủ ấ ị ữ ệ ́ ́ co môt viên canh cân thiêt đê bao quat môt cach nghê thuât, tron ven ̀ ́ ̀ ượ ng nhân vât va toan bô cac hanh vi nhân vât”[20]. Và ch  khi hinh t ắ ượ ậ c m t ch  đ ng v ng ch c, quy trình mã hóa c a tác xác l p đ ả ớ ế c nh ng thông đi p nh t đ nh. gi ộ ể  m i ti n tri n và chuy n t ữ ể ả ượ i đ

̀ ự ự ̉ ̉ ̉

́ ́ ̀ ̣ ̉ ̉ ̣

̀ ́ ư ́ ư ́ ̉ ưở ̉ ̉ ̣ ̣

́ ư ̀ ́ ư ̀ ̣ ư ̀ ́ ̀ ư ̣

ủ ượ ̀ ả

́ ́  đã đ ́ ươ ̉ ̣ ̉ ̉ ̣

̃ ̃ ́ ̀ ̉ ̣ ̉

̀ ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ̣

́ ̀ ư ̉ ̣

́ ́ ệ

ề

́ ́ ườ ể ấ ư ưở  nhi u nh t t ừ ế

ả

ư ẩ ề ườ ể ạ ậ ệ ọ

i k  chuy n, l ế ấ ừ ừ

, cách dùng t ế ữ ấ

ườ ư ế

ừ ỉ ữ ẽ

́ ộ

́ ̀ ́ ́ ư    s  hai lân h  câu cua tiêu thuyêt theo kiêu dong y th c ­ Câu truc t ̀ ̀ ́ ư ̉   ươ i đoc v a phai theo sat cac trai nghiêm v a phai tiêm th c buôc ng ̃ ̀   ng ch ng nh  hôn loan tinh tao đê không bi cuôn vao dong kê t ́ ́ ́   mang di ch ng tâm li năng nê vê chiên tranh. Trong mô hinh câu truc ̀ ́ ế ở ự ệ   ây, ti ng nói tri âm c a tác gi  hinh c “hi n th c hóa”  ̀ ̀ ̀ ̀ ươ ự ượ ng ng t   i linh va s  đông i kê chuyên co phâm chât cua môt ng ́ ̀ ̀ ́ ̀ ̃ ơ ư ư   cam v i nh ng nôi đau ma đông đôi anh đa trai qua. Ý th c vê minh ́ ̀ ́ ́ ư   ự ự ơ  y th c va trach nhiêm cua minh, đông th i va quan trong nhât, s  t ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ̃ ́ ̃ ư ư   ây la tiêng noi th c tinh nh ng tiêng noi khac, nh ng sô phân khac ̀ ̀ ́ ở  ả ươ ủ c cai nhin vê chiên tranh, ng tr i k  chuy n c a B o Ninh tr ố ộ ụ ả   ồ  h i t thành nhân t ng, tâm h n và tình c m  t ủ ấ ỏ   t nh  nh t trong tác cũng nh  tài năng c a nhà văn. T ng chi ti ờ   ấ ấ ề ủ ph m đ u mang d u  n sáng t o và c  uy quy n c a nhà văn. L i ấ ấ ờ   i nhân v t, cách ch t v n, cách g i tên, cách ng ừ ả   ộ ắ s p x p c u trúc câu, cách dùng đ ng t  c m , tính t ơ ả ố   thán, cách s ng và c  nh ng gi c m ...vv đã mang theo ti ng lòng ữ ọ ọ ả ế ủ ả   tha thi . B o Ninh g i h  là nh ng “ng i anh hùng t c a tác gi ấ ệ ữ ế ườ i lính thi n chi n nh t”, nh ng anh cũng thân thi   t”, “nh ng ng ặ ọ ấ    ch  có  khóc”... và đó là nh ng ngôn t “nhìn th y” h  đang “l ng l ồ   ừ ộ ấ ể ượ th  đ  m t t m lòng tri âm tha thiêt, m t trái tim đ ng c sinh ra t c m.ả

̀ ́ ̃ ́ ̉ ̉ ̣ ̉

́ ữ ̉ ̣

ệ

̃ ả ế ứ ố ̉

ằ ư ́ ́ ̃ ́ ư ư ́ ơ ̣ ̉ ̃ ̀ ́ ̀ ươ ư ư ư   i kê chuyên trong tiêu thuyêt Nôi Nh  thê, t  nh ng khao sat vê ng ́ ́ ́ ̀ ậ   ủ buôn chiên tranh chung ta co thê nhân thây nh ng th  pháp kĩ thu t ử ụ ể ộ   ươ ng th c k  mà B o Ninh đã s  d ng nh m tái hi n m t và ph ̀ ệ ề ả ự ệ   t v  chi n tranh. Tác gi hi n th c kh c li  đa đ a vao trong tiêu ́ ̀ ́ ̀ ự ư   thuyêt nh ng chiêu kich hiên th c ch a t ng co nêu so sanh v i tiêu

́ ̀ ̀ ́ ̀ ̃ ư ̀ ơ ̉ ̣

̃ ̀ ́ ̀ ̀ ̃ ư ̀ ư ̉ ̣

́ ́ ̃ ́ ̃ ư ̉ ̣ ̣ ̉

̃ ̀ ̀ ́ ơ ̣ ̣ ̣ ̣

́ ̀ ́ ̀ ̣ ̉ ̣

̃ ư ượ ́ ơ ́ ơ ̉ ̉ t biên gi ́ ́ ́ ượ ượ c đ

́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ̉

́ ̀ ơ ư i, t ng đ ́ ́ ̀ ̃

́ ́ ̀ ́ ̉ ̉

́ ̀ ́ ủ ́ơ ư

ủ

ư ưở ̉ ̉

́ ́ ́ ̃ ̃ ủ ́ ơ ̉ ̉ ̣ ̉

̃ ́ ́

̀ ́ ự ̉ ̣ ̉

̀ ́ ̃ ́ ̀ ư ư ̉ ̉ ̉

ơ ̣ ̣

̀ ́ ́ ươ   c:   nh ng   yêu   tô   tinh   duc, thuyêt   cua   nh ng   nha   văn   th i   ki   tr ́ ̃ ư   nh ng “hinh anh đen” vê chiên tranh, nôi đau va di ch ng bao tan, vô ́   nhân tinh cua cuôc chiên… và đi đên tân cung nh ng nôi đau ây, Bao ́ ̉ ượ   ng m i, môt săc thai anh hung Ninh đa sang tao nên môt môt biêu t ́ ́   m i cho nên văn hoc viêt vê chiên tranh cua Viêt Nam. Chinh săc thai ̀ ́ m i ây đa đ a tac phâm cua anh v   c đê cao   la   tac   phâm   viêt   vê   chiên   tranh   hay   nhât   thê   ki   XX   (Leif   A.   ̃  Torkelsen, Columbus, OH United States). Nôi buôn chiên tranh đa ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ượ ơ c so sanh, đôi chiêu v i nhiêu tac phâm nôi tiêng khac cung viêt đ   ̀ ̀ ̀   i nh : A Rumor of War c a Philip Caputo, vê đê tai nay trên thê gi   Paco’s Story c a Larry Heinemann, If I Die in a Combat Zone và The ng cua tiêu thuyêt́ Things They Carried[21] c a Tim O’Brien. T  t   ́ ́   cung   khiên   chung   ta   nh   đên   tac   phâm   phan   chiên   vi   đai   cua   E. ́ ̀ ̀ ̣ Ở   Remarque “Phia Tây không co gi la”.   đây, Nôi buôn chiên tranh ̃ ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ư ơ   i ch ng vê s  thât tan nhân cua chiên tranh ma môi không chi la l ̀ ̀ ̀ ́ ở  văn ban cua tiêu thuyêt tran đây nh ng suy t  thâu suôt vê dong    ́ ́ ̀ ̀ ́ ̀ ươ   i Viêt Nam, văn hoa Viêt va sâu xa h n la tiêng noi trong con ng ̃ môi Tâm hôn con ng ̀ươ i.

Cao Kim Lan