intTypePromotion=3

Nguồn gốc và ý nghĩa các loại “mắt cửa” trong kiến trúc nhà cổ ở Hội An

Chia sẻ: Nguyễn Thị Hiền Phúc | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
28
lượt xem
10
download

Nguồn gốc và ý nghĩa các loại “mắt cửa” trong kiến trúc nhà cổ ở Hội An

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Hiện nay các tài liệu về “Mắt Cửa” ở Hội An không nhiều, không được nghiên cứu thành một mảng riêng biệt, mà chỉ là những phần nhỏ trong các tạp chí, trang mạng, sách du lịch. Mặt khác các tài liệu không giải thích được nguồn gốc “Mắt cửa”và chưa nói rõ ý nghĩa của chúng. Chính vì lẽ đó, tác giả bài viết quyết định thực hiện nghiên cứu này để đem đến cho độc giả một cách nhìn toàn diện hơn về “Mắt Cửa” trong các kiến trúc cổ ở Hội An. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung tài liệu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nguồn gốc và ý nghĩa các loại “mắt cửa” trong kiến trúc nhà cổ ở Hội An

Hội thảo Ngữ học Toàn quốc lần thứ 20<br /> <br /> 1<br /> <br /> NGUỒN GỐC VÀ Ý NGHĨA CÁC LOẠI “MẮT CỬA” TRONG KIẾN TRÚC<br /> NHÀ CỔ Ở HỘI AN<br /> Nguyễn Ngọc Chinh, Nguyễn Thị Vân Anh<br /> Trường Đại học Ngoại Ngữ - Đại học Đà Nẵng; Email: nnchinh@ufl.udn.vn, dongconvui@gmail.com,<br /> 1. Đặt vấn đề<br /> Hội An được biết đến là một địa điểm du lịch nổi<br /> tiếng, được UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa<br /> thế giới vào tháng 12 năm 1999. Hội An có rất nhiều kiến<br /> trúc cổ, tín ngưỡng, lối sinh hoạt mang đậm nét văn hóa<br /> Trung Hoa, ví dụ như các ngôi nhà cổ, các tập tục ma<br /> chay thờ cúng, các món ăn Trung Quốc… Thế nhưng<br /> chúng tôi có hứng thú hơn cả đó chính là “Mắt Cửa” nét<br /> văn hóa tâm linh của người Hoa tại Hội An [6]. Đây là<br /> một trong những nét đặc sắc của Hội An lưu luyến biết<br /> bao du khách, đã khiến biết bao người đã phải dừng chân<br /> ngắm nhìn và suy ngẫm, nhưng lại có rất ít tài liệu giải<br /> đáp cụ thể. Hiện nay các tài liệu về “Mắt Cửa” ở Hội An<br /> không nhiều, không được nghiên cứu thành một mảng<br /> riêng biệt, mà chỉ là những phần nhỏ trong các tạp chí,<br /> trang mạng, sách du lịch. Mặt khác các tài liệu không giải<br /> thích được nguồn gốc “Mắt cửa”và chưa nói rõ ý nghĩa<br /> của chúng. Chính vì lẽ đó, chúng tôi quyết định thực hiện<br /> nghiên cứu này để đem đến cho độc giả một cách nhìn<br /> toàn diện hơn về “Mắt Cửa” trong các kiến trúc cổ ở Hội<br /> An.<br /> Hiện nay, có một số tài liệu nghiên cứu về “Mắt Cửa”<br /> nhưng chúng tôi chưa tìm thấy tài liệu nói về nguồn gốc<br /> của “Mắt cửa”. Theo như tài liệu mà chúng tôi thu thập<br /> được, “Mắt Cửa” bắt nguồn từ Trung Quốc. Vì hiện nay<br /> đại bộ phận các “Mắt Cửa” hiện hữu ở Hội An đều ở<br /> những ngôi nhà cổ của người Trung Hoa qua đây sinh<br /> sống xây dựng nên. Là những người nghiên cứu tiếng<br /> Trung, chúng tôi có điều kiện thuận lợi để khai thác khía<br /> cạnh này một cách đáng tin cậy, đa dạng và phong phú.<br /> Thông qua những tài liệu tiếng Trung mà chúng tôi tra<br /> cứu, tất cả đều viết rất rõ và thật sự thuyết phục về nguồn<br /> gốc, công năng… của “Mắt Cửa”.<br /> 2. Quan niệm về “mắt cửa”<br /> <br /> Hình 1.a. “Mắt Cửa” hình lục giác<br /> <br /> “Mắt cửa” là tên tiếng Việt, tên gọi này chưa phổ biến<br /> lắm, đây là cách nói của người Hoa ở Hội An. “Mắt cửa”<br /> thường có ở những ngôi nhà cổ theo kiến trúc Trung<br /> Quốc.<br /> 2.1. Tên gọi<br /> Trong tiếng Việt, người Hội An gọi là “Mắt Cửa”, thế<br /> nhưng ở Trung Quốc thì gọi đó là 门簪 (tạm dịch là<br /> “Trâm cài cửa”) [1], [2]. Theo như kiến trúc nhà cửa<br /> Trung Quốc, ban đầu mắt cửa chỉ là những chốt gỗ gắn<br /> khung cửa với trục ngang bên trong. Sau này biến tấu<br /> hơn, người ta thiết kế thêm những hình vẽ như hình cánh<br /> hoa, chữ Hán. Từ đó nó trở thành vật trang trí làm đẹp<br /> cho cánh cửa. Người Trung Quốc ví nó như cây trâm cài<br /> tóc của người phụ nữ. Cây trâm vừa dùng để giữ tóc cho<br /> gọn gàng vừa tôn thêm vẻ đẹp quý phái của người phụ nữ.<br /> Chính vì vậy mà tên gọi đầu tiên của nó là “Trâm Cài Cửa<br /> ”.<br /> Ngoài ra nó còn mang một tên gọi khác, người ta<br /> thường nói “môn đăng hộ đối “, “hộ đối” chính là “Trâm<br /> Cài Cửa”, cách nói này cho thấy “Mắt Cửa” còn biểu thị<br /> danh gia vọng tộc. Người xưa rất coi trọng môn đăng hộ<br /> đối, trong hôn nhân càng được thể hiện rõ. Theo quan<br /> niệm người xưa, khi con cái trong nhà đến tuổi cập kề, bà<br /> mối sẽ mai mối cho hai bên. Ban đầu bà mối sẽ nhìn vào<br /> số “Mắt Cửa” của gia chủ, sau đó mới đi tìm một gia đình<br /> có số “Mắt Cửa” tương ứng, như vậy thì sẽ “môn đăng hộ<br /> đối”.<br /> 2.2. Hình dáng<br /> “Mắt Cửa” có nhiều hình dáng khác nhau như hình<br /> tròn, hình bát giác, lục giác, tứ giác (hình vuông và hình<br /> chữ nhật), hình thoi và hình bông hoa nhiều cánh. Trong<br /> đó hình lục giác và hình tròn chiếm đa số.<br /> <br /> Hình 1.b. “Mắt Cửa” hình hoa<br /> <br /> Nguyễn Thị Vân Anh, Nguyên Ngọc Chinh<br /> <br /> Hình 2.a. “Mắt Cửa“ hình tứ giác<br /> <br /> 2<br /> <br /> Hình 2.b. “Mắt Cửa” hình tròn<br /> <br /> 2.3. Số lượng<br /> “Mắt Cửa” cũng biểu thị danh gia vọng tộc, biểu thị<br /> địa vị, ảnh hưởng của gia chủ trong xã hội cho nên nhà<br /> dân thường thì có 2 con, nhà giàu thì có 4 con, các nhà<br /> của hoàng gia hay vương phủ thường có đến 12 con.<br /> Thông thường thì mỗi cửa nhiều nhất là 4 con, nhưng ở<br /> những nhà Tứ Hợp Viện cổng rất lớn, có 3 cổng (bao gồm<br /> 1 cổng chính và 2 cổng phụ) nên tổng cộng có 12 con.<br /> <br /> 2.4. Hoa văn<br /> Hoa văn trong “Mắt Cửa” có nhiều loại khác nhau ví<br /> dụ như hình hoa tứ quý. Mùa xuân thì hoa lan, mùa hạ<br /> hoa sen, mùa thu hoa cúc và mùa đông hoa mai. Ngoài ra<br /> còn khắc những lời chúc bằng chữ Hán. Nếu có 4 mắt cửa<br /> thì khắc “cát tường như ý”, “thiên hạ thái bình”, “xuất<br /> nhập bình an”, “phúc lộc thọ đức”… những nhà có 2 mắt<br /> thì khắc “cát tường”, “phúc thọ” hoặc “bình an”…<br /> <br /> Hình 3.a. “Mắt Cửa” với mang hình tượng hoa nở 4 mùa<br /> 2.5. Quan niệm về “Mắt Cửa” của người Hội An<br /> Theo người dân Hội An quan niệm “nước có vua nhà<br /> có chủ” thế nên ngoài việc thờ cúng tổ tiên người dân nơi<br /> đây còn có tục thờ “Ngũ tự gia đường”, Môn Thần (Thần<br /> Giữ Cửa) là một trong số “ ngũ tự gia đường” ấy, và “Mắt<br /> Cửa” cũng là một trong những Môn Thần. [1], [2]<br /> Người xưa có quan niệm “Vạn vật hữu linh” tức là<br /> mọi vật đều có linh hồn, người ta đã thể hiện cái hồn đó<br /> vào trong đôi “Mắt Cửa”. Từ thời nguyên thủy, thậm chí<br /> cho đến cuộc sống hiện đại, thường ở khu vực nông thôn<br /> và miền núi đa phần người dân vẫn nhìn thấy đằng sau<br /> mỗi hiện tượng tự nhiên đều có một vị thần. Vị thần đó<br /> quyết định sự vận hành của vũ trụ, trong đó có đời sống<br /> con người. “Vạn vật hữu linh” còn dễ nhận thấy trên<br /> những chiếc ghe bầu, một đặc sản trong nghề biển Việt<br /> Nam trong quá khứ. Đây là loại thuyền mũi và lái đều<br /> nhọn, bụng bầu, độ ngấn nước sâu, đặc biệt các thuyền<br /> đều có mắt. Chính nhờ loại ghe bầu này mà người xứ<br /> Quảng buôn bán khắp nơi hoặc có thể vươn xa đi đánh<br /> bắt. Từ đó cho thấy quan niệm “Vạn vật hữu linh” giữ vai<br /> trò then chốt đối với người Hội An. Trên chính ngôi nhà<br /> của họ cũng đã thể hiện quan niệm đó, họ muốn ngôi nhà<br /> có tâm hồn, có cái nhìn, có đôi mắt sẽ soi rọi mọi thứ giúp<br /> họ có cái nhìn tốt hơn trong cuộc sống cũng như sự<br /> nghiệp.<br /> <br /> Hình 3.b. “Mắt Cửa” 4 chữ “cát tường như ý”<br /> “Mắt Cửa” từ lâu đã là một thực thể không thể tách rời<br /> khỏi Hội An. “Mắt Cửa” như thổi vào cái hồn cho những<br /> ngôi nhà cổ. Người ta có câu “Con mắt là cửa sổ tâm<br /> hồn”, nhìn đôi mắt của một người ta có thể hiểu được<br /> chút ít về con người đó, lúc vui khi buồn nó đều thể hiện<br /> qua ánh mắt. “Mắt Cửa” cũng vậy, cũng phảng phất nội<br /> tâm của gia chủ. Ta có cảm giác như thể khi nhìn vào đôi<br /> mắt cửa ngôi nhà trở nên gần gũi, có hồn hơn. Đôi mắt<br /> được đặt trước cửa nhà cho thấy sự cởi mở của gia chủ<br /> nói riêng và người Hội An nói chung cũng như tính cách<br /> con người nơi đây bộc trực, chân chất, thẳng thắn. [3]<br /> 3. Đặc điểm chung của các loại mắt cửa và ý nghĩa của<br /> từng loại<br /> 3.1. Đặc điểm chung của các loại mắt cửa<br /> Trên các cánh cửa ra vào những ngôi nhà cổ, hội quán,<br /> đền miếu, nhà thờ tộc, đình, chùa tại khu phố cổ Hội An,<br /> chúng ta thấy có gắn hai khoanh gỗ hình tròn hình lục<br /> giác, hình bát giác… được chạm khắc khá công phu và<br /> đôi khi được sơn son thếp vàng, mà cư dân địa phương<br /> quen gọi là “Mắt Cửa”. “Mắt Cửa” là một dạng trang trí<br /> khá đặc sắc cho ngôi nhà, nó thực chất là chốt bằng gỗ,<br /> dùng để gắn khung cửa với trụ ngang phía trong, có dáng<br /> chiếc đinh, phần tán ở đầu dày 10cm, đường kính khoảng<br /> 20cm, và phần chốt đục liền với tán tiết diện hình chữ<br /> nhật dài khoảng 30cm, dân gian gọi là “cái mộng”. [5]<br /> <br /> 3<br /> <br /> Hội thảo Ngữ học Toàn quốc lần thứ 20<br /> <br /> Hình 4. Một loại mắt cửa tiêu biểu ở Hội An, phía bên ngoài và phía bên trong<br /> Qua khảo sát tại khu phố cổ Hội An, bước đầu chúng sống tâm linh của người Việt, thể hiện rõ qua những bộ<br /> tôi tìm thấy có khoảng 13 kiểu mắt cửa khác nhau. Phần tranh phong thủy tứ quý : “Tùng Cúc Trúc Mai”. Hoa cúc<br /> lớn các mắt cửa có dạng hình tròn, hình bát giác, hoặc cắt là biểu tượng cao quý của sự sống, của sự thịnh vượng và<br /> khấc thành 6 hoặc 8 đầu cánh hoa cúc. Tán mắt cửa tình cảm yêu thương, hiếu thảo của con người. Hình ảnh<br /> thường được chia thành hai phần: phần tâm và phần vành này chính là sự giao thoa văn hóa giữa người Việt và<br /> bao quanh mắt cửa. Phần tâm của mắt cửa đa số thường người Hoa.<br /> trang trí hình lưỡng nghi - biểu tượng của âm dương, hình<br /> nhụy hoa, hình chữ Thọ… Còn phần vành bao quanh bên<br /> ngoài tâm, tạo dáng hoa cúc 6 hoặc 8 cánh mà cánh của<br /> nó xoáy hình lá đề (nhà số 101 Nguyễn Thái Học, nhà số<br /> 80 Trần Phú…, hình bát quái, hình hoa văn, hình giao<br /> long, hình bốn hoặc năm con dơi bao quanh chữ Phúc, có<br /> mắt cửa chỉ có một chữ Thọ, hoặc tạo một gờ chỉ nổi phía<br /> Hình 6. Mắt cửa “Tùng, cúc, trúc mai”<br /> bên ngoài bao lấy tâm…. Ngoài ra ở một số đền miếu, hội<br /> Tại sao người Hoa lại dùng con số 6 hoặc 8? Theo<br /> quán, mắt cửa có trang trí khác: như mắt cửa ở Miếu<br /> Quan Công (số 24 Trần Phú) có dạng hình tròn, phần tán quan niệm phong thủy, số 3 được xem là con số vững<br /> được chạm nổi mặt con lân miệng đang há to, mắt trắng, chắc, như kiềng ba chân. Người Hồng Kông có câu “ba<br /> mi xanh, mũi đỏ, râu bạc trông rất dữ tợn; “Mắt Cửa” ở với ba là mãi mãi” (bất tận) và biểu tượng hy vọng trường<br /> hậu cung Hội quán Phúc Kiến sơn son thếp vàng mà phía thọ. Trong khi đó, số 6 là gấp đôi của số 3 và như thế là<br /> trên chạm đôi rồng chầu mặt trời, phía dưới là đôi giao điềm lành, thuận lợi. 3 + 6 = 9 và cùng nhau tạo thành<br /> long chầu mặt trăng, ở chính giữa là vòng tròn âm dương; nhóm 3 con số may mắn. Một sự bài trí dùng bất cứ đồ<br /> còn ở Chùa Cầu”Mắt Cửa” cũng sơn son thếp vàng, trên vật có 3, 6, 9 món đều tốt cho việc hòa giải những khu<br /> tán mắt cửa người ta chạm nổi hình bốn hoa cúc dây bao vực xấu hoặc những nơi hướng xấu. Người Hoa còn sử<br /> dụng con số 8, đây là con số có nhiều sự quan hệ tôn giáo,<br /> bọc xung quanh, xoáy lưỡng nghi nằm ở chính giữa.<br /> là 8 điều bất tử trong đạo Lão và bát chánh trong Phật<br /> giáo. Hình gương bát quái trước cửa nhà có thể ngăn chặn<br /> những ảnh hưởng xấu trước khi ma quỷ xâm nhập. Vì vậy<br /> người ta chọn những hoạ tiết mềm 8 hoặc 6 cánh hoa cúc<br /> làm viền xung quanh mắt cửa.<br /> Ngoài ra, con “Mắt Cửa” Hội An còn được trang trí<br /> bằng lụa điều treo rủ, tấm vải đỏ này làm cho căn nhà trở<br /> Hình 5. Mắt cửa sơn son thếp vàng trên tán mắt cửa<br /> nên sang trọng, đồng thời lại như có nét cổ kính. Vì ở Hội<br /> người ta chạm nổi hình bốn hoa cúc dây bao bọc xung<br /> An là nơi tập trung kinh doanh buôn bán nên người ta<br /> quanh, xoáy lưỡng nghi nằm ở chính giữa.<br /> thường gắn tấm vải điều màu đỏ lên mắt cửa thể hiện sự<br /> Trong các loại “Mắt Cửa”, chiếm đại đa số là các mắt may mắn, tài lộc, và theo quan niệm của người xưa tấm<br /> cửa có phần vành bao quanh bên ngoài tâm tạo dáng hoa vải đỏ còn để trừ tà, diệt ma. Theo người dân ở đây cho<br /> cúc 6 hoặc 8 cánh mà cánh của nó xoáy hình lá đề. Trong biết, trước kia cứ khoảng nửa năm hoặc nhiều nhất là một<br /> văn hóa Trung Hoa hoa Cúc tượng trưng cho sự trường năm hay vào các ngày lễ Tết chủ nhà sẽ hạ tấm vải điều<br /> thọ, phúc lộc dồi dào. Trong Phong Thủy, nguồn năng xuống để giặt hoặc thay để thay đổi thần sắc, sinh khí cho<br /> lượng mà hoa cúc đem lại khiến cho gia chủ có một cuộc ngôi nhà, tuy nhiên từ vài năm lại đây, du khách đến<br /> sống bình dị và cân bằng trong mọi việc. Đồng thời, nó nhiều nên người ta không hạ xuống nữa mà treo tấm vải<br /> cũng mang đến may mắn cho căn nhà. Hoa cúc nở vào đỏ suốt năm.<br /> mùa thu, chịu được gió rét, sương sa. Hoa cúc đi vào đời<br /> Ở Hội An, hiện có trên 20 kiểu mắt cửa khác nhau [5].<br /> Tuy nhiên trong bài báo này chúng tôi khảo sát và trình<br /> 4. Ý nghĩa của 13 loại “Mắt Cửa”<br /> <br /> Nguyễn Thị Vân Anh, Nguyên Ngọc Chinh<br /> <br /> 4<br /> <br /> bày 13 loại mắt cửa. Sau đây là hình dáng của 13 loại<br /> 4.1. “Mắt Cửa” hình 8 cánh hoa cúc xoáy tròn:<br /> <br /> mắt cửa và một số đặc điểm của chúng.<br /> <br /> Như đã nói ở trên hoa cúc tượng trưng cho sự thịnh<br /> 4.2. “Mắt Cửa” hình 6 cánh hoa cúc xoáy tròn.<br /> <br /> vượng, tình cảm vẹn tròn, cho chữ hiếu của con người.<br /> <br /> Sáu cánh hoa cúc tạo cho ta một cảm giác thuận lợi mang lại điềm lành đồng thời là một biểu tượng hi vọng trường<br /> thọ.<br /> 4.3. “Mắt Cửa” hình tròn lưỡng cực âm dương với hoạ tiết mềm 8 cánh hoa cúc xung quanh<br /> <br /> 4.4. “Mắt Cửa” hình tròn lưỡng cực âm dương với hoạ tiết mềm 6 cánh hoa cúc xung quanh<br /> <br /> Với loại 3 và 4 đều có hình thái cực và họa tiết cánh hoa<br /> cúc 6 và 8. Lưỡng cực âm dương còn gọi là thái cực đồ,<br /> nằm gọn trong một vòng tròn, gồm hai nửa đối xứng ôm<br /> trọn lấy nhau, tượng trưng cho Âm (màu trắng) và Dương<br /> <br /> (màu đỏ). Trong mỗi phần đối xứng lại có một chấm tròn<br /> màu đối lập nằm trong đó. (ví dụ như đỏ trắng kết<br /> hợp,trắng đỏ xen lẫn nhau). Màu sắc của Thái Cực đồ có<br /> thể thay đổi tùy theo quan niệm của gia chủ, cũng như độ<br /> <br /> Hội thảo Ngữ học Toàn quốc lần thứ 20<br /> <br /> 5<br /> <br /> xoắn vào nhau của hai hình đối xứng.<br /> 4.5. “Mắt Cửa” hình 8 cánh hoa cúc xoáy tròn, phía<br /> trong là hình bát quái rồi đến vòng tròn lưỡng nghi tại<br /> <br /> tâm điểm<br /> <br /> 4.6. “Mắt Cửa” hình 6 cánh hoa cúc xoáy tròn, phía<br /> trong là hình bát quái rồi đến vòng tròn lưỡng nghi tại<br /> tâm điểm<br /> <br /> điểm. Bát quái có ba loại: tiên thiên bát quái, trung thiên<br /> bát quái và hậu thiên bát quái. Tiên thiên bát quái biểu thị<br /> quy luật vận hành của vũ trụ, nên nó được dùng để làm<br /> bát quái phong thủy, cầu mong tài lộc và trấn tà trừ ma.<br /> 4.7. “Mắt Cửa” hình tròn Bát Quái<br /> Theo quan niệm của người Trung Quốc, hình tròn<br /> biểu thị mong ước sinh con đàn cháu đống, có nghĩa là<br /> mong gia tộc hưng vượng, có người kế thừa hương hỏa.<br /> Cho nên ngoài những họa tiết mềm với cánh hoa cúc xung<br /> quanh chúng ta còn có thêm những “Mắt Cửa” hình tròn.<br /> <br /> Với “Mắt Cửa” có 6 và 8 cánh hoa xoáy tròn, phía<br /> trong là hình bát quái rồi đến vòng tròn lưỡng nghi tại tâm<br /> <br /> Bát Quái chính là một sự số hoá cụ thể hoá quy luật<br /> Âm Dương, hình tròn được chia thành 8 phần tương ứng<br /> với 8 mặt cắt điển hình của Âm Dương. Hình Bát Giác<br /> nội tiếp chứa trong hình tròn phản ánh Bát Quái là một cụ<br /> thể số hoá của quy luật Âm Dương, là sự định lượng hoá<br /> quy luật Âm Dương. 8 trạng thái của Âm Dương được<br /> biểu đạt thành 8 quái khác nhau, thể hiện sự trong Âm có<br /> Dương và trong Dương có Âm, Dương thịnh thì Âm suy,<br /> Âm thịnh Dương suy. Nhưng trong khi thịnh nhất của<br /> Dương thì Âm đã xuất hiện, và ngược lại. Âm thăng còn<br /> Dương giáng. Có thể nói đây là hình ảnh súc tích nhất của<br /> Văn hóa phương Đông.<br /> Kết hợp với Bát quái, có Thái Cực đồ, ở đây là Thái<br /> cực đồ Tiên thiên, vì sử dụng Tiên thiên bát quái. Thái<br /> Cực nghĩa là hơn hết tất thảy, trước hết tất thảy, trong<br /> lòng nó chứa đựng tất cả những nguồn gốc cho sự vận<br /> động, trong nó có cả Âm lẫn Dương, nhưng là Âm Dương<br /> <br /> chưa tách biệt, mà vẫn còn nhất thể. Thái Cực là cái<br /> nguồn vô tận khởi thủy, là khí tiên thiên, linh căn bất<br /> sinh bất diệt chứa đựng Âm Dương.<br /> Hình vẽ mô tả Thái Cực là một vòng tròn gồm hai<br /> nửa, đen là Âm, trắng là Dương.<br /> <br /> 4.8. “Mắt Cửa” hình tròn với Đôi Rồng Chầu Mặt Trời<br /> và Đôi Giao Long Chầu Mặt Trăng<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản