intTypePromotion=4
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 142
            [banner_name] => KM3 - Tặng đến 150%
            [banner_picture] => 412_1568183214.jpg
            [banner_picture2] => 986_1568183214.jpg
            [banner_picture3] => 458_1568183214.jpg
            [banner_picture4] => 436_1568779919.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 9
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:12:29
            [banner_startdate] => 2019-09-12 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-12 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => minhduy
        )

)

Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở trong thực hiện bình đẳng giới ở miền núi phía Bắc hiện nay - Hoàng Kim Ngân

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
42
lượt xem
2
download

Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở trong thực hiện bình đẳng giới ở miền núi phía Bắc hiện nay - Hoàng Kim Ngân

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nhận thức của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở về bình đẳng giới, chỉ đạo thực hiện bình đẳng giới của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở ở miền núi phía Bắc là những nội dung chính trong bài viết "Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở trong thực hiện bình đẳng giới ở miền núi phía Bắc hiện nay". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cơ sở trong thực hiện bình đẳng giới ở miền núi phía Bắc hiện nay - Hoàng Kim Ngân

  1. Xã hội học, số 3(111), 2010 57 nhËn thøc vµ chØ ®¹o cña c¸n bé l·nh ®¹o Qu¶n lý cÊp c¬ së trong thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi ë miÒn nói phÝa b¾c hiÖn nay Hoµng Kim Ng©n* §Æt vÊn ®Ò Vµo nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XXI, trªn ph¹m vi toµn cÇu loµi ng­êi ®· ®¹t ®­îc nhiÒu tiÕn bé v­ît bËc trªn rÊt nhiÒu lÜnh vùc: chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi, gi¸o dôc, y tÕ, khoa häc vµ c«ng nghÖ, trong ®ã cã b×nh ®¼ng giíi. §èi víi ViÖt Nam vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi lµ môc tiªu cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn con ng­êi nãi riªng, cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi nãi chung. Nh÷ng nç lùc thu hÑp kho¶ng c¸ch bÊt b×nh ®¼ng giíi vµ ®Çu t­ vµo nguån vèn con ng­êi ®· ®­a ®Êt n­íc ®øng hµng thø 80 trªn thÕ giíi (trong tæng sè 136 quèc gia) vÒ chØ sè ph¸t triÓn giíi (GDI) vµ trë thµnh quèc gia ®¹t ®­îc sù thay ®æi nhanh chãng trong xãa bá kho¶ng c¸ch giíi trong vßng 20 n¨m trë l¹i ®©y ë khu vùc §«ng ¸ 1. Bªn c¹nh nh÷ng thµnh tùu ®­îc céng ®ång quèc tÕ ghi nhËn vµ thùc tÕ chøng minh, ViÖt Nam ®ang gÆp ph¶i nh÷ng th¸ch thøc trªn con ®­êng thùc hiÖn môc tiªu b×nh ®¼ng giíi. Kho¶ng c¸ch vÒ vÞ thÕ, vai trß gi÷a nam vµ n÷ vÉn ch­a ®­îc san b»ng. §Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c vïng kinh tÕ – x· héi vµ ®iÒu kiÖn ®Þa lý tù nhiªn cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n, th× vÊn ®Ò c¶i thiÖn sù bÊt b×nh ®¼ng giíi ®ang lµ mét th¸ch thøc lín. §Ó tõng b­íc lÊp ®Çy kho¶ng c¸ch bÊt b×nh ®¼ng giíi trªn c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi, trong thêi gian qua §¶ng vµ Nhµ n­íc liªn tôc ban hµnh c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ sù ra ®êi cña LuËt b×nh ®¼ng giíi (2007) cho thÊy sù quan t©m to lín cña Nhµ n­íc ®Õn b×nh ®¼ng giíi. Tuy nhiªn, cã mét thùc tÕ lµ c¸c chÝnh s¸ch tuy ban hµnh th× nhiÒu nh­ng do nhiÒu nguyªn nh©n, nªn cã nh÷ng chÝnh s¸ch ch­a ®i vµo cuéc sèng. Bëi vËy, ®Ó hÖ thèng chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vÒ b×nh ®¼ng giíi ®­îc hiÖn thùc hãa trong cuéc sèng, th× cÇn cã cã sù nç lùc chung cña toµn x· héi, trong ®ã ®éi ngò c¸n bé l·nh ®¹o, qu¶n lý (L§QL) cÊp c¬ së cã vai trß ®Æc biÖt quan träng. Thùc tiÔn ®êi sèng ®· chøng minh ®Ó thùc hiÖn B§G mét c¸ch bÒn v÷ng th× cÇn ph¶i xuÊt ph¸t tõ c¬ së, t¹i chÝnh c¬ së. §©y thùc sù lµ mét nh©n tè cã ¶nh h­ëng quan träng vµ trùc tiÕp tíi nh÷ng b­íc tiÕn trong thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi (B§G) ë n­íc ta hiÖn nay, trong ®ã cã khu vùc miÒn nói phÝa B¾c. Bµi viÕt nµy dùa vµo kÕt qu¶ nghiªn cøu §Ò tµi cÊp Bé 2008 do ViÖn X· héi häc chñ tr× “NhËn thøc vµ sù chØ ®¹o thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé L§QL cÊp c¬ së ë miÒn nói phÝa B¾c" 2 ®Ó ph©n tÝch thùc * NCV, ViÖn X· héi häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Quèc gia Hå ChÝ Minh. 1 WB, CIDA, ADB, DFID. 2006. §¸nh gi¸ t×nh h×nh giíi ë ViÖt Nam, tr. 11. 2 Đề tµi cấp Bộ, Học viện CT-HCQG Hồ ChÝ Minh, 2008-2009. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  2. 58 Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý câp cơ sở….. tr¹ng nhËn thøc, chØ ®¹o vµ c¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn viÖc chØ ®¹o thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi cña ®éi ngò c¸n bé cÊp c¬ së ë miÒn nói phÝa B¾c hiÖn nay. 1. NhËn thøc cña c¸n bé L§QL cÊp c¬ së vÒ b×nh ®¼ng giíi. CÊp c¬ së (x·, ph­êng, thÞ trÊn) kh«ng chØ lµ cÊp trùc tiÕp thùc hiÖn, mµ cßn lµ n¬i kiÓm nghiÖm hiÖu lùc, tÝnh ®óng ®¾n cña ®­êng lèi, chñ tr­¬ng cña §¶ng, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt cña Nhµ n­íc. C¸n bé l·nh ®¹o, qu¶n lý (L§, QL) cÊp c¬ së lµ nh÷ng ng­êi gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh trong viÖc hiÖn thùc ho¸ sù l·nh ®¹o, qu¶n lý cña §¶ng vµ Nhµ n­íc vÒ mäi mÆt ®êi sèng kinh tÕ - x· héi ë ®Þa ph­¬ng. Do vËy, còng nh­ c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch kh¸c, b×nh ®¼ng giíi ph¶i ®­îc thùc hiÖn tõ c¬ së víi vai trß quan träng nhÊt thuéc vÒ ®éi ngò c¸n bé L§, QL ë cÊp nµy, ®óng nh­ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· kh¼ng ®Þnh “CÊp x· lµm ®­îc viÖc th× mäi c«ng viÖc ®Òu xong xu«i”3. KÕt qu¶ sè liÖu ®iÒu tra ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh l­îng cho thÊy kiÕn thøc cña c¸n bé l·nh ®¹o qu¶n lý cÊp c¬ së t¹i hai ®Þa bµn kh¶o s¸t vÒ vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi ®· ®¹t ®­îc nh÷ng møc ®é nhÊt ®Þnh. Víi c©u hái mang tÝnh chÊt chung vÒ b×nh ®¼ng giíi th× cã tíi 42.8% trong sè nh÷ng ng­êi ®­îc hái kh¼ng ®Þnh c¸n bé L§QL cÊp c¬ së cã nhËn thøc chung vÒ b×nh ®¼ng giíi kh¸ tèt vµ cã 47.2% ®¹t møc trung b×nh vµ kÐm vµ khã ®¸nh gi¸ chØ chiÕm tû lÖ khiªm tèn lµ 10%. §©y lµ mét trong nh÷ng chØ b¸o kh¸ quan träng ph¶n ¸nh kiÕn thøc, hiÓu biÕt chung vÒ b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé L§QL cÊp c¬ së b­íc ®Çu rÊt ®¸ng ghi nhËn (biÓu 1). BiÓu 1: §¸nh gi¸ cña c¸n bé vÒ møc ®é nhËn thøc chung vÒ B§G cña c¸n bé c¬ së 50 47.2 40 30 25.2 20 17.6 8.8 10 1.2 0 Tèt Kh¸ Trung b×nh KÐm Kh«ng râ Khi t×m hiÓu vÒ møc ®é “biÕt/nghe LuËt B×nh ®¼ng giíi” vµ ch­¬ng tr×nh “lång ghÐp giíi vµo kÕ ho¹ch ph¸t triÓn n¨m 2006 - 2010”, kÕt qu¶ cho thÊy cã 63.2% sè 3 Hå ChÝ Minh toµn tËp. Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia. H 2002, t5, tr 371. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  3. Hoàng Kim Ngân 59 ng­êi ®­îc hái tr¶ lêi ®· tõng nghe ®Õn LuËt B§G vµ ch­¬ng tr×nh Lång ghÐp giíi lµ 19.6%. Cã thÓ nãi LuËt B§G vµ Ch­¬ng tr×nh Lång ghÐp giíi lµ nh÷ng c¬ së quan träng trong viÖc thùc thi b×nh ®¼ng giíi vµ viÖc triÓn khai nh÷ng chÝnh s¸ch nµy ®Õn ng­êi d©n còng lµ tr¸ch nhiÖm cña c¸n bé cÊp c¬ së. Trªn thùc tÕ thêi gian qua nh÷ng ch­¬ng tr×nh nµy ®· ®­îc c¸c ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng tuyªn truyÒn kh¸ s©u réng. Tuy nhiªn, sè liÖu ®iÒu tra cho thÊy sù hiÓu biÕt cña ®éi ngò c¸n bé c¬ së cßn hÕt søc h¹n chÕ vµ bÊt cËp. Cã tíi 80.4% c¸n bé trong diÖn kh¶o s¸t tr¶ lêi lµ ch­a tõng ®­îc nghe vµ tiÕp cËn víi ch­¬ng tr×nh lång ghÐp giíi. Cã thÓ nãi ®©y lµ mét trong nh÷ng chØ b¸o ph¶n ¸nh møc ®é quan t©m cña c¸n bé c¬ së t¹i miÒn nói phÝa B¾c ®èi víi chÝnh s¸ch vÒ B×nh ®¼ng giíi cßn hÕt søc mê nh¹t vµ mang tÝnh bÒ nçi. ViÖc hä ch­a thùc sù quan t©m vµ hiÓu biÕt Ýt vÒ nh÷ng ch­¬ng tr×nh nµy sÏ lµ nh÷ng c¶n trë lín trong viÖc lËp kÕ ho¹ch còng nh­ triÓn khai c¸c ch­¬ng tr×nh liªn quan ®Õn B§G t¹i ®Þa ph­¬ng. "Nãi thËt lµ t«i còng ch­a bao giê ®­îc nghe nãi vÒ lång ghÐp giíi. Theo t«i lång ghÐp giíi lµ lång ghÐp nam giíi vµo n÷ giíi, v× b©y giê thùc hiÖn b×nh ®¼ng, c¸i g× cã nam lµm th× ph¶i cã n÷, c¸i g× n÷ lµm còng ph¶i cã nam giíi th× míi c«ng b»ng chø" (pháng vÊn s©u Hoµng V¨n Q; 50 tuæi. C¸n bé L§QL x·, B¸t X¸t, Lµo Cai). LuËt B§G cña ViÖt Nam ®­îc ban hµnh vµo th¸ng 12/2006 vµ chÝnh thøc cã hiÖu lùc vµo th¸ng 7/2008 vµ LuËt B§G bao gåm 8 lÜnh vùc: (chÝnh trÞ; kinh tÕ; lao ®éng viÖc lµm; gi¸o dôc vµ ®µo t¹o; khoa häc vµ c«ng nghÖ; h«n nh©n vµ gia ®×nh; y tÕ; v¨n ho¸ thÓ thao). Tuy nhiªn tû lÖ c¸n bé tr¶ lêi ®óng LuËt b×nh ®¼ng giíi cã bao nhiªu lÜnh vùc l¹i hÕt søc khiªm tèn (9.2%) vµ cã tíi 58.8% tr¶ lêi kh«ng biÕt LuËt cã mÊy lÜnh vùc (xem b¶ng 1). §iÒu nµy cho thÊy viÖc nghe ®Õn LuËt B§G vµ n¾m ®­îc c¸c lÜnh vùc mµ LuËt quy ®Þnh ®èi víi ®éi ngò c¸n bé L§QL cÊp c¬ së ®ang cã mét kho¶ng c¸ch kh¸ lín. KÕt qu¶ nµy ph¶n ¸nh sù hiÓu biÕt cña c¸n bé vÒ néi dung vµ LuËt quy ®Þnh chØ lµ bÒ nçi vµ thiÕu v÷ng ch¾c. Râ rµng víi c­¬ng vÞ lµ nh÷ng ng­êi s¸t d©n, l·nh ®¹o d©n thùc hiÖn c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch ph¸p luËt cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ®i vµo cuéc sèng nh­ng trong thùc tÕ viÖc thiÕu hiÓu biÕt cña hä ch­a thùc sù v÷ng ch¾c vµ bao qu¸t vµ ®iÒu nµy ®ang lµ th¸ch thøc lín trong viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch b×nh ®¼ng giíi t¹i mét khu vùc cßn gÆp khã kh¨n vÒ nhiÒu mÆt nh­ miÒn nói phÝa B¾c hiÖn nay. Qua trao ®æi víi c¸n bé c¬ së chóng t«i cßn nhËn thÊy, nhiÒu c¸n bé cßn ch­a ph©n biÖt ®­îc hai kh¸i niÖm giíi vµ giíi tÝnh nªn cã sù nhÇm lÉn gi÷a hai kh¸i niÖm nµy. ThËm chÝ mét sè c¸n bé cßn cho r»ng: “giíi lµ giíi nam vµ giíi n÷”, cßn “giíi tÝnh lµ phô n÷ vµ nam giíi”. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  4. 60 Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý câp cơ sở….. B¶ng 1: Møc ®é hiÓu biÕt cña c¸n bé vÒ c¸c lÜnh vùc b×nh ®¼ng giíi ®­îc qui ®Þnh trong LuËt B×nh ®¼ng giíi ý kiÕn vÒ sè lÜnh vùc B§G Sè l­îng Tû lÖ % 1. 3 lÜnh vùc 27 10.5 2. 5 lÜnh vùc 42 16.8 3. 8 lÜnh vùc 23 9.2 4. 10 lÜnh vùc 11 4.4 5. Kh«ng biÕt 147 58.8 Céng 250 100 ¤ng Hoµng V¨n K... (c¸n bé x· huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai): theo t«i giíi lµ cã hai giíi, giíi nam vµ giíi n÷; cßn giíi tÝnh lµ phô n÷ vµ nam giíi. Phô n÷ sinh con, cho con nã bó, cßn nam giíi th× lµm kinh tÕ ®Ó nu«i gia ®×nh. Sù kh¸c biÖt vÒ giíi lµ nam giíi kháe h¬n n÷ giíi, con trai ®­¬ng nhiªn ph¶i khoÎ h¬n con g¸i. Bµ Giµng ThÞ T... (c¸n bé x· cña thÞ x· Hµ Giang): giíi tÝnh lµ ng­êi phô n÷ vµ ng­êi nam giíi. Ng­êi phô n÷ sinh con, ch¨m sãc con, lµm viÖc n­¬ng rÉy, viÖc nhµ. Ng­êi ®µn «ng, ng­êi ta cã ch¨m con nh­ng Ýt h¬n, ng­êi ta chØ ®i lµm n­¬ng rÉy lµ chÝnh, v× nam giíi ng­êi ta kháe h¬n. §Þnh kiÕn giíi cña c¸n bé c¬ së trong nhiÒu lÜnh vùc ®ang lµ mét vÊn ®Ò ®¸ng lo ng¹i. KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy cã kh«ng Ýt c¸n bé cÊp c¬ së cßn cã t­ t­ëng ®Þnh kiÕn giíi kh¸ râ nÐt trong quan niÖm “träng nam khinh n÷”, biÓu hiÖn ë viÖc hä mong muèn cã con trai ®Ó nèi dâi t«ng ®­êng, ®Ó thê cóng tæ tiªn. Mét sè c¸n bé cè t×nh sinh con thø 3, thø 4 víi môc ®Ých cã ®­îc con trai vµ ®iÒu nµy dÉn ®Õn c¸n bé vi ph¹m chÝnh s¸ch d©n sè - KHHG§. Nh­ vËy, víi suy nghÜ vµ hµnh vi vi ph¹m ph¸p lÖnh d©n sè vµ sù thiÕu g­¬ng mÉu cña mét bé phËn c¸n bé, ®¶ng viªn b¾t nguån tõ ®Þnh kiÕn giíi ®· lµm ¶nh h­ëng kh«ng nhá ®Õn viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch d©n sè - KHHG§ cña ng­êi d©n, lµm gi¶m sót uy tÝn cña chÝnh m×nh tr­íc céng ®ång d©n c­. "Ngay c¶ c¸n bé x· ®· cã hai con, nh­ng vÉn sinh con thø 3 ®Ó cã ®­îc con trai. T¹i sao ng­êi ta ph¶i cè sinh ®Ó cã ®­îc con trai v× theo hä con trai ®­îc coi träng h¬n con g¸i, con trai ®Ó nèi dâi t«ng ®­êng, ch¨m sãc nu«i d­ìng ng­êi ta vÒ giµ, cßn con g¸i ®i lÊy chång vÒ nhµ ng­íi ta mÊt. T«i thÊy kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸n bé lµ nh­ thÕ, nh­ng còng cã mét sè c¸n bé mµ t«i biÕt, thËm chÝ cã c¶ hä hµng anh em nhµ t«i lµm c¸n bé nh­ng cè sinh b»ng ®­îc ®Ó cã con trai" (PVS. Bµ Vµng ThÞ H, c¸n bé Héi phô n÷ huyÖn B¸t X¸t, tØnh Lµo Cai). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  5. Hoàng Kim Ngân 61 Bªn c¹nh ®Þnh kiÕn giíi trong viÖc sinh con th× t­ t­ëng ®¸nh gi¸ thÊp phô n÷ vµ lu«n cho r»ng phô n÷ thua kÐm nam giíi trªn nhiÒu ph­¬ng diÖn cña c¸n bé c¬ së còng ®ang lµ lùc c¶n ®èi víi viÖc thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi trong chÝnh trÞ vµ lµ nguyªn nh©n gi¶m thiÓu c¸c c¬ héi th¨ng tiÕn vÒ quyÒn lùc cña phô n÷. 2. ChØ ®¹o thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé L§QL cÊp c¬ së ë miÒn nói phÝa B¾c §Ó vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi ®­îc hiÖn thùc hãa trong cuéc sèng, ®Æc biÖt lµ ®èi víi khu vùc miÒn nói phÝa B¾c - n¬i ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu khã kh¨n vÒ kinh tÕ - x· héi còng nh­ c¸c hñ tôc l¹c hËu, tËp qu¸n sinh nhiÒu con vµ t©m lý träng nam khinh n÷. §iÒu nµy ®ßi hái sù nç lùc vµ quyÕt t©m cña ®éi ngò c¸n bé c¬ së trong viÖc triÓn khai, chØ ®¹o c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vÒ b×nh ®¼ng giíi. Sè liÖu ®iÒu tra cho thÊy chØ cã 29.2% cña c¸n bé L§QL c¬ së cho biÕt x·/ph­êng m×nh ®· phæ biÕn vÊn ®Ò B§G tíi ng­êi d©n; 33.2% ®· ph¸t tµi liÖu vÒ b×nh ®¼ng giíi cho phô n÷ vµ nam giíi vµ ®­a vÊn ®Ò B§G nµo néi dung sinh ho¹t cña c¸c ®oµn thÓ lµ 43.6% (b¶ng 2). §iÒu nµy cho thÊy viÖc triÓn khai, th«ng tin, gi¸o dôc, truyÒn th«ng cho céng ®ång d©n c­ vÒ B§G cña ®éi ngò c¸n bé L§QL cÊp c¬ së chØ dõng l¹i ë møc d­íi trung b×nh vµ hÕt søc khiªm tèn. B¶ng 2: Mét sè ho¹t ®éng c¸n bé L§QL cÊp c¬ së ®· triÓn khai t¹i céng ®ång d©n c­ (tû lÖ %) TT Néi dung Cã Kh«ng Céng 1 §­a vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi vµo sinh ho¹t c¸c tæ chøc ®oµn 43.6 56.4 100 thÓ x· héi 2 Ph¸t tµi liÖu B§G cho phô n÷ vµ nam giíi 33.2 66.8 100 3 Phæ biÕn cho ng­êi d©n vÒ b×nh ®¼ng giíi 29.2 70.8 100 4 Tuyªn truyÒn B§G trªn loa truyÒn thanh 28.4 71.6 100 Thùc tiÔn ®êi sèng ®· chøng minh, ®Ó thùc hiÖn B§G trong céng ®ång d©n c­ th× ®iÒu cã ý nghÜa quan träng lµ tæ chøc §¶ng, chÝnh quyÒn vµ c¸c tæ chøc ®oµn thÓ x· héi cÇn x©y dùng ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch, tæ chøc c¸c ho¹t ®éng còng nh­ kiÓm tra, gi¸m s¸t mét c¸ch th­êng xuyªn, cã tÝnh ®Þnh kú. Qua tr­ng cÇu ý kiÕn cho thÊy c¸c tæ chøc ®­a vÊn ®Ò B§G vµo ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cßn thÊp: Héi phô n÷ 53.6%, tiÕp ®Õn tæ chøc §¶ng 53.2%, Uû ban nh©n d©n 44.0% (b¶ng 3). ViÖc Ýt quan t©m ®Õn x©y dùng ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch thùc hiÖn B§G sÏ lµ yÕu tè t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn viÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn b×nh ®¼ng giíi, ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn ë miÒn nói phÝa B¾c hiÖn nay. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  6. 62 Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý câp cơ sở….. B¶ng 3: Mét sè tæ chøc ®­a vÊn ®Ò B§G vµo ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch §­a vÊn ®Ò B§G vµo ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch ho¹t ®éng Tæ chøc Cã Kh«ng Kh«ng râ 1. Héi ®ång nh©n d©n 37.6 32.4 2. Uû ban nh©n d©n 44.0 26.0 30.0 3. Tæ chøc §¶ng 53.2 16.8 46.3 4. Héi phô n÷ 53.6 16.4 30.0 KÕt qu¶ pháng vÊn s©u, th¶o luËn nhãm ®èi víi ®éi ngò c¸n bé L§QL c¸c cÊp còng ®· ph¶n ¸nh thùc tÕ vÉn cßn mét sè tæ chøc cÊp c¬ së ch­a quan t©m ®Õn viÖc ®­a vÊn ®Ò B§G vµo c¸c ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cña ®Þa ph­¬ng m×nh; nÕu cã ®­a còng chØ dõng ë møc chung chung, mang tÝnh “h« khÈu hiÖu” mµ ch­a thùc sù coi ®©y lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng cña ®Þa ph­¬ng. Mét c¸n bé thÞ trÊn huyÖn B¸t X¸t cña tØnh Lµo Cai cho biÕt qua pháng vÊn s©u: "X· cã nãi ®Õn B§G, cã ®­a vµo nghÞ quyÕt cña §¶ng, nghÞ quyÕt cña héi ®ång nh©n d©n, nh­ng ®­a Ýt th«i, kh«ng cã ®­îc cô thÓ, v× còng ch­a biÕt lµm thÕ nµo, chØ biÕt ph¶i t¨ng c­êng B§G, ®Ó quan t©m cho ng­êi phô n÷". §Ó thóc ®Èy ho¹t ®éng B§G, ViÖt Nam ®· thµnh lËp Uû ban quèc gia v× sù tiÕn bé phô n÷ (VSTBPN), c¸c bé, ngµnh, ®Þa ph­¬ng (c¸c cÊp ñy §¶ng, chÝnh quyÒn tõ cÊp tØnh ®Õn cÊp x·) ®Òu cã tr¸ch nhiÖm chØ ®¹o viÖc thµnh lËp c¸c Ban VSTBPN. Tuy nhiªn, t¹i thêi ®iÓm kh¶o s¸t (10/2007) vÉn cßn nh÷ng x· ch­a thµnh lËp ®­îc Ban VSTBPN. Khi ®­îc hái vÒ Ban V× sù tiÕn bé Phô n÷ th× cã tíi 63.6% c¸n bé ®­îc hái kh¼ng ®Þnh x· cña hä ®· thµnh lËp Ban VSTBPN; ch­a thµnh lËp 19.2% vµ mét bé phËn ®¸ng kÓ c¸n bé (17.2%) kh«ng biÕt x· ®· thµnh lËp Ban VSTBPN hay ch­a. Víi c¸c x· ch­a thµnh lËp Ban VSTBPN, Héi phô n÷ x· ®¶m nhËn viÖc tæ chøc triÓn khai thùc hiÖn B§G. Tuy nhiªn víi vai trß cña Héi, viÖc triÓn khai ho¹t ®éng B§G th­êng thiªn h­íng quan t©m ®Õn phô n÷, coi B§G lµ quan t©m tíi b×nh ®¼ng cho phô n÷; mÆt kh¸c tæ chøc Héi khã chØ ®¹o tæ chøc triÓn khai thùc hiÖn v× thiÕu sù kÕt hîp cña c¸c ban ngµnh, ®oµn thÓ c¬ së. Do ®ã viÖc triÓn khai ho¹t ®éng B§G ë c¸c x· nµy cßn nhiÒu h¹n chÕ, mang tÝnh h×nh thøc vµ ch­a t¹o ®­îc søc m¹nh thùc sù cña c¸c tæ chøc, ban ngµnh nh»m huy ®éng sù tham gia cña c¸n bé, cña ng­êi d©n vµo viÖc thùc hiÖn c¸c môc tiªu B§G cña ®Þa ph­¬ng m×nh. Víi c¸c x· ®· thµnh lËp Ban VSTBPN, cã nh÷ng Ban ®· ®i vµo ho¹t ®éng nh­ x©y dùng kÕ ho¹ch thùc hiÖn, häp ®Þnh kú, tæng kÕt n¨m, song ho¹t ®éng míi chØ lµ b­íc ®Çu, cßn mang nÆng tÝnh h×nh thøc, hiÖu qu¶ cßn thÊp. Bªn c¹nh ®ã cã nh÷ng x· ®· thµnh lËp Ban gåm ®Çy ®ñ c¸c thµnh phÇn, nh­ng ch­a cã ho¹t ®éng, viÖc tæ chøc triÓn khai c¸c ho¹t ®éng vÉn ®­îc coi lµ c«ng viÖc cña Héi phô n÷. Thùc tÕ ®ã dÉn ®Õn ®éi ngò c¸n bé L§QL c¬ së triÓn khai ®­îc phÇn nµo ho¹t Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  7. Hoàng Kim Ngân 63 ®éng thóc ®Èy B§G. Cã 29.2% sè ý kiÕn cña c¸n bé L§QL c¬ së cho biÕt x· ®· phæ biÕn vÊn ®Ò B§G tíi ng­êi d©n, 32.2% cã ph¸t tµi liÖu cho phô n÷ vµ nam giíi 33.2%, 43.6% cã ®­a vÊn ®Ò B§G nµo néi dung sinh ho¹t cña c¸c ®oµn thÓ 43.6% (b¶ng 5). §iÒu nµy cho thÊy viÖc triÓn khai, th«ng tin, gi¸o dôc, truyÒn th«ng cho céng ®ång d©n c­ vÒ B§G cña ®éi ngò c¸n bé L§QL cÊp c¬ së tuy ®· ®­îc quan t©m nh­ng kÕt qu¶ vÉn cßn khiªm tèn vµ víi c¸ch thøc tæ chøc triÓn khai nµy lµm h¹n chÕ tíi nhËn thøc vµ sù tham gia cña ng­êi d©n trong viÖc thùc hiÖn B§G. B¶ng 4. Mét sè ho¹t ®éng c¸n bé L§QL cÊp c¬ së ®· triÓn khai t¹i céng ®ång d©n c­ TT Néi dung Cã Kh«ng Céng 1 §­a vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi vµo sinh ho¹t ®oµn thÓ 43.6 56.4 100 2 Ph¸t tµi liÖu cho phô n÷ vµ nam giíi 33.2 66.8 100 3 Phæ biÕn cho ng­êi d©n vÒ b×nh ®¼ng giíi 29.2 70.8 100 4 Tuyªn truyÒn trªn loa truyÒn thanh 28.4 71.6 100 Vai trß c¸ nh©n cña mçi c¸n bé cã ý nghÜa quan träng gãp phÇn thóc ®Èy B§G. Trong sè ý kiÕn tr¶ lêi, cã 32.8% nhËn ®Þnh r»ng b¶n th©n tÝch cùc tham gia chØ ®¹o tæ chøc triÓn khai thóc ®Èy ho¹t ®éng b×nh ®¼ng giíi vµ ®¹t møc b×nh th­êng lµ 36.4%, cßn l¹i 30.8% tù nhËn m×nh cßn Ýt tham gia, ch­a tham gia vµ kh«ng tr¶ lêi. ViÖc lËp c¸c kÕ ho¹ch triÓn khai c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vÒ B§G lµ hÕt søc quan träng, tuy nhiªn ®Ó c¸c ho¹t ®éng b×nh ®¼ng giíi thùc sù cã hiÖu qu¶ th× cÇn ph¶i g¾n liÒn víi c«ng t¸c kiÓm tra, gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸. Sè liÖu cho biÕt cã mét tû lÖ nhÊt ®Þnh nh÷ng ng­êi ®­îc hái nhËn ®Þnh r»ng ®· thùc hiÖn viÖc kiÓm tra gi¸m s¸t ®¹t møc tèt lµ 21.6% vµ møc trung b×nh lµ 45.6% vµ vÉn cã tíi 25.6% c¸n bé nhËn ®Þnh lµ viÖc kiÓm tra, gi¸m s¸t cßn yÕu vµ khã ®¸nh gi¸. Nh­ vËy, cã thÓ kh¼ng ®Þnh viÖc Ýt kiÓm tra, gi¸m s¸t vµ gi¸m s¸t víi chÊt l­îng thÊp sÏ lµ nguyªn nh©n ¶nh h­ëng ®Õn nh÷ng kÕ ho¹ch ®Æt ra kh«ng theo kÕt qu¶ mong ®îi. 3. C¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn thùc tr¹ng nhËn thøc vµ sù chØ ®¹o cña c¸n bé L§QL cÊp c¬ së Tõ kÕt qu¶ kh¶o s¸t, theo chóng t«i cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn thùc tr¹ng trªn nh­ yÕu tè häc vÊn, giíi tÝnh, khèi c«ng t¸c vµ møc ®é tiÕp cËn víi c¸c ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng. a) YÕu tè häc vÊn: Trong sè nh÷ng c¸n bé trong diÖn kh¶o s¸t cã tíi 52% chØ ®¹t tr×nh ®é THPT trë xuèng vµ chØ cã 6.8% ®¹t tr×nh ®é cao ®¼ng, ®¹i häc. C¸n bé cã tr×nh ®é häc vÊn cao th× cã xu h­íng hiÓu biÕt vÒ luËt b×nh ®¼ng giíi cao h¬n so víi nhãm häc vÊn thÊp h¬n. Häc vÊn cµng cao th× møc ®é tiÕp cËn th«ng tin còng nh­ c¬ héi n©ng cao kiÕn thøc cña m×nh vÒ c¸c lÜnh vùc cµng dÔ dµng h¬n. Xuyªn suèt c¸c chØ b¸o liªn quan ®Õn nhËn thøc vÒ b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé c¬ së ®Òu ph¶n ¸nh xu h­íng c¸n bé cµng cã møc häc vÊn cao th× sù hiÓu biÕt vÒ b×nh ®¼ng giíi cµng chÝnh x¸c vµ bÒn v÷ng h¬n. Sè Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  8. 64 Nhận thức và chỉ đạo của cán bộ lãnh đạo quản lý câp cơ sở….. liÖu còng cho biÕt cã tíi 42.2% c¸n bé cã tr×nh ®é häc vÊn trung cÊp trë lªn tr¶ lêi ®· nghe vµ biÕt ®Õn LuËt b×nh ®¼ng giíi trong khi ®ã tû lÖ nµy ë nhãm c¸n bé cã tr×nh ®é THPT lµ 31.2% vµ THCS trë xuèng chØ chiÕm 27%. Tõ nh÷ng d÷ liÖu võa ph©n tÝch cho thÊy yÕu tè häc vÊn lµ mét trong nh÷ng biÕn sè ¶nh h­ëng quan träng ®Õn nhËn thøc vµ chØ ®¹o vÒ b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé c¬ së. §©y thùc sù lµ mét vÊn ®Ò rÊt ®¸ng lo ng¹i ®èi víi viÖc thùc thi b×nh ®¼ng giíi ë khu vùc miÒn nói phÝa B¾c. §iÒu nµy võa ph¶n ¸nh thùc tr¹ng nhËn thøc c¸c kh¸i niÖm chung vÒ b×nh ®¼ng giíi cña c¸n bé cßn h¹n chÕ l¹i võa ®Æt ra vÊn ®Ò cÇn cã nh÷ng gi¶i ph¸p s¸t thùc nh»m tõng b­íc n©ng cao kiÕn thøc b×nh ®¼ng giíi cho c¸n bé c¬ së ®Ó hä cã ®ñ n¨ng lùc vµ tù tin trong viÖc tuyªn truyÒn thùc hiÖn B§G ë ®Þa ph­¬ng. b) YÕu tè giíi tÝnh Trong sè nh÷ng ng­êi ®­îc hái, c¸n bé lµ n÷ giíi lu«n cã møc nhËn thøc vÒ b×nh ®¼ng tèt h¬n so víi nam giíi. Ch¼ng h¹n víi chØ b¸o ®· nghe ®Õn luËt B§G th× n÷ giíi tr¶ lêi ®· nghe ®Õn chiÕm tû lÖ lµ 68.6% trong khi ®ã nam giíi lµ 62.3%; t­¬ng tù nghe ®Õn lång ghÐp giíi n÷ chiÕm gÇn 23% vµ nam giíi lµ 19%. Sù tham gia cña b¶n th©n vµo c¸c ho¹t ®éng b×nh ®¼ng giíi ë ®Þa ph­¬ng còng cã sù kh¸c biÖt râ nÐt gi÷a c¸n bé lµ nam giíi vµ n÷ giíi. Cã tíi 11% c¸n bé lµ nam giíi ch­a cã bÊt cø sù tham gia nµo vµo triÓn khai c¸c chñ tr­¬ng chÝnh s¸ch B§G ë ®Þa ph­¬ng trong khi ®ã tû lÖ nµy ë c¸n bé n÷ chØ chiÕm 3.7%. Trong hÇu hÕt c¸c chØ b¸o th× phô n÷ lu«n cã møc ®é nhËn thøc cao h¬n so víi nam giíi. §iÒu nµy còng ph¶n ¸nh mét thùc tÕ lµ quan niÖm cña nhiÒu nhãm x· héi, ®Æc biÖt lµ nam giíi víi t­ t­ëng ®Þnh kiÕn giíi ®­îc häc hái tõ gia ®×nh, x· héi qua nhiÒu thÕ hÖ nªn khi nghe ®Õn b×nh ®¼ng giíi hä g¾n liÒn víi phô n÷, tr¸ch nhiÖm chÝnh lµ phô n÷ vµ mÆt kh¸c phô n÷ t¹i nhiÒu c¬ së x· ph­êng th­êng ®­îc ph©n c«ng ®¶m nhiÖm lÜnh vùc nµy. Ngoµi ra, ngay c¶ b¶n th©n lµ c¸n bé n÷ còng cho r»ng ®ã lµ c«ng viÖc cña m×nh, liªn quan ®Õn lîi Ých cña m×nh nªn cÇn quan t©m nhiÒu h¬n. Bëi vËy mµ dÉn ®Õn mét thùc tr¹ng lµ kh«ng riªng g× ë lÜnh vùc B§G mµ nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nh­ ch¨m sãc SKSS, D©n sè/kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh th× hÇu hÕt sè liÖu còng cho thÊy nhãm n÷ giíi quan t©m vµ hiÓu biÕt nhiÒu h¬n so víi nam giíi. §iÒu nµy gîi ý r»ng c«ng t¸c truyÒn th«ng vÒ b×nh ®¼ng giíi trong thêi gian tíi cÇn tËp trung nhiÒu h¬n cho ®èi t­îng c¸n bé lµ nam giíi. c) YÕu tè khèi c«ng t¸c Qua nghiªn cøu c¸c c«ng tr×nh ®i tr­íc còng nh­ dùa vµo kÕt qu¶ kh¶o s¸t cho thÊy, ®a sè nh÷ng ng­êi ®­îc hái ë khèi c«ng t¸c ®oµn thÓ - x· héi ®Òu ®¸nh gi¸ cao møc ®é cÇn thiÕt cña viÖc thùc thi b×nh ®¼ng giíi. Cã tíi 71% sè c¸n bé ë khèi ®oµn thÓ nhËn ®Þnh r»ng ®· nghe phæ biÕn vÒ LuËt B§G vµ khèi §¶ng 66.7% vµ khèi chÝnh quyÒn chiÕm tû lÖ thÊp nhÊt lµ 59.3%. ViÖc c¸n bé Ýt quan t©m hoÆc kh«ng quan t©m ®Õn viÖc phæ biÕn nh÷ng chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch míi cña §¶ng vµ Nhµ n­íc sÏ lµ rµo c¶n trong qu¸ tr×nh hä chØ ®¹o thùc tiÔn. Tû lÖ c¸n bé cho r»ng ®· lång ghÐp vÊn ®Ò B§G vµo c¸c nghÞ quyÕt, quyÕt ®Þnh hµng n¨m cña ®Þa ph­¬ng ë khèi §¶ng lµ 64.7%; khèi chÝnh quyÒn 77.9% vµ khèi ®oµn thÓ chiÕm tû lÖ cao nhÊt lµ 84%. Sè liÖu ®iÒu tra còng cho Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  9. Hoàng Kim Ngân 65 thÊy c¸n bé ë khèi ®oµn thÓ tham gia trùc tiÕp viÖc chØ ®¹o thùc hiÖn B§G cao h¬n rÊt nhiÒu chiÕm 62.0% trong khi ®ã tû lÖ nµy ë khèi chÝnh quyÒn chØ chiÕm 53%. Cã tíi 43.3% c¸n bé khèi ®oµn thÓ cho r»ng tæ chøc Héi phô n÷ chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh vÒ c«ng t¸c triÓn khai kÕ ho¹ch B§G ë ®Þa ph­¬ng m×nh. ViÖc quan niÖm b×nh ®¼ng giíi lµ c«ng viÖc cña phô n÷ vµ tr¸ch nhiÖm cña c¸c tæ chøc ®oµn thÓ x· héi, nªn sù tham gia cña nam giíi trong c¸c tæ chøc §¶ng vµ chÝnh quyÒn cßn hÕt søc mê nh¹t. ChÝnh ®iÒu nµy dÉn tíi thiÕu sù phèi kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c tæ chøc ®oµn thÓ trong triÓn khai thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi ë c¬ së. Tãm l¹i, nghiªn cøu cho thÊy nhËn thøc vµ chØ ®¹o cña ®éi ngò c¸n bé L§QL c¬ së míi ®¸p øng ®­îc phÇn nµo. Mét bé phËn ®¸ng kÓ c¸n bé L§QL c¬ së hiÓu ch­a ®óng hoÆc ch­a hiÓu biÕt vÒ giíi, B§G, LuËt, c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vÒ B§G vµ cã liªn quan ®Õn B§G; hiÓu biÕt vÒ x©y dùng ch­¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng B§G cßn mang tÝnh chung chung; c¸n bé L§QL c¬ së thiÕu kü n¨ng tæ chøc thùc hiÖn, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸ do ®ã hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c chØ ®¹o thóc ®Èy ho¹t ®éng B§G cßn nhiÒu yÕu kÐm. NhËn thøc, chØ ®¹o cña c¸n bé L§QL c¬ së cßn nhiÒu h¹n chÕ do nhiÒu yÕu tè t¸c ®éng kh¸c nhau nh­: tr×nh ®é häc vÊn, tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp vô cña c¸n bé c¬ së cßn yÕu kÐm, cã mét sè c¸n bé ch­a ®äc th«ng, viÕt th¹o tiÕng phæ th«ng; c¸n bé ch­a ®­îc tËp huÊn th­êng xuyªn ®Ó n©ng cao nhËn thøc vµ kü n¨ng chØ ®¹o vÒ B§G; phong tôc, tËp qu¸n l¹c hËu, nh÷ng quan niÖm vÒ bÊt B§G trong céng ®ång vµ mét bé phËn c¸n bé L§QL c¬ së kh¸ nÆng nÒ; ban VSTBPN cña mét sè x· ch­a ®­îc thµnh lËp, víi nh÷ng x· ®· thµnh lËp, ho¹t ®éng cña ban vÉn mang tÝnh h×nh thøc, viÖc triÓn khai ho¹t ®éng B§G hÇu hÕt vÉn do Héi phô n÷ x· ®¶m nhËn; ch­a x¸c lËp ®­îc c¬ chÕ phèi hîp triÓn khai thóc ®Èy B§G gi÷a c¸c tæ chøc ban ngµnh ®oµn thÓ; kinh phÝ vµ c¬ së vËt chÊt ®¸p øng triÓn khai ho¹t ®éng B§G ë c¬ së cßn rÊt thiÕu thèn. §Ó n©ng cao nhËn thøc, chØ ®¹o cho ®éi ngò c¸n bé L§QL c¬ së vÒ B§G trong thêi gian tíi cÇn t¸c ®éng cña nhiÒu gi¶i ph¸p nh­: - CÇn cung cÊp cho ®éi ngò c¸n bé L§QL nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng c¬ b¶n, cÇn thiÕt vÒ B§G th«ng qua nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh­: rµ so¸t, thµnh lËp, cñng cè, t¨ng c­êng ban VSTBPN cÊp x· nh»m n©ng cao hiÖu qña chØ ®¹o triÓn khai ho¹t ®éng B§G. - CÊp ñy, chÝnh quyÒn c¬ së cÇn tiÕp tôc qu¸n triÖt, thùc hiÖn nghiªm tóc LuËt B×nh ®¼ng giíi n¨m 2007 vµ ChiÕn l­îc Quèc gia v× sù tiÕn bé cña phô n÷ ®Õn n¨m 2010. - Th­êng xuyªn ®­a quyÒn phô n÷, ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng quèc gia v× sù tiÕn bé cña phô n÷ vµo nghÞ quyÕt, ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - v¨n hãa - x· héi cña ®Þa ph­¬ng; ®Þnh kú cã s¬, tæng kÕt, ®¸nh gi¸, rót kinh nghiÖm. - §a d¹ng ho¸ vµ sö dông kÕt hîp nhiÒu h×nh thøc tuyªn truyÒn c¸c chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vÒ b×nh ®¼ng giíi, quan t©m ph¸t triÓn phô n÷ ®Ó n©ng cao nhËn thøc cña c¸n bé L§, QL cÊp c¬ së vµ nh©n d©n trong viÖc thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi. Tõ ®ã t¹o ra sù céng ®ång tr¸ch nhiÖm gi÷a Nhµ n­íc, nh©n d©n vµ céng ®ång x· héi; lµm cho c¸n bé L§, QL cÊp c¬ së thÊy ®­îc nghÜa vô vµ quyÒn lîi cña m×nh trong viÖc thùc hiÖn b×nh ®¼ng giíi./. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản