intTypePromotion=3
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 140
            [banner_name] => KM1 - nhân đôi thời gian
            [banner_picture] => 964_1568020473.jpg
            [banner_picture2] => 839_1568020473.jpg
            [banner_picture3] => 620_1568020473.jpg
            [banner_picture4] => 994_1568779877.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 8
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:11:47
            [banner_startdate] => 2019-09-11 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-11 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => sonpham
        )

)

Những chiều cạnh biến đổi xã hội của dân số thanh niên trong thời kỳ đất nước đổi mới

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
42
lượt xem
4
download

Những chiều cạnh biến đổi xã hội của dân số thanh niên trong thời kỳ đất nước đổi mới

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Những chiều cạnh biến đổi xã hội của dân số thanh niên trong thời kỳ đất nước đổi mới" được thực hiện với mục đích xác định ảnh hưởng của học đường, việc làm và phát triển khả năng nghề nghiệp của thế hệ trẻ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết để nắm bắt nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Những chiều cạnh biến đổi xã hội của dân số thanh niên trong thời kỳ đất nước đổi mới

  1. X· héi häc sè 3 (95), 2006 79 Nh÷ng chiÒu c¹nh biÕn ®æi x· héi cña d©n sè thanh niªn trong thêi kú ®Êt n−íc §æi míi Nghiªm ThÞ Thñy NguyÔn ThÞ Lan §Æt vÊn ®Ò D©n sè ViÖt Nam vÉn lµ mét d©n sè trÎ víi 53% ë tuæi d−íi 25, dï møc sinh gi¶m m¹nh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. D©n sè trÎ ngµy cµng trë nªn ®«ng ®¶o vÒ sè l−îng, thùc sù lµ mét nhãm x· héi quan träng, tiªu biÓu cho t−¬ng lai, lµ chñ nh©n ®Ó ®−a ®Êt n−íc sang giai ®o¹n ph¸t triÓn míi. Mét trong nh÷ng ®Æc tr−ng cÇn l−u ý lµ trªn 27 triÖu vÞ thµnh niªn vµ thanh niªn (t−¬ng øng víi c¸c nhãm nh©n khÈu 10- 19 tuæi vµ 20-24 tuæi) ë n−íc ta ®Òu sinh ra sau khi ®Êt n−íc ®· hoµn toµn thèng nhÊt. C¸c em kh«ng biÕt nhiÒu vÒ qu¸ khø, vÒ chiÕn tranh, trong khi sù ph¸t triÓn nh− vò b·o cña c«ng nghÖ th«ng tin, cña c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng trong bèi c¶nh quèc tÕ hãa vµ toµn cÇu hãa ®· vµ ®ang chi phèi kh«ng nhá ®Õn nh©n c¸ch, ®Þnh h−íng v¨n hãa vµ lèi sèng cña thÕ hÖ trÎ. Bªn c¹nh nh÷ng nh©n tè tÝch cùc, c¸c xung lùc cña thÞ tr−êng cßn dÉn ®Õn nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc, trong ®ã ph¶i kÓ ®Õn t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp thiÕu viÖc lµm, chÊt l−îng häc ®−êng, tÖ n¹n x· héi. C¸c vÊn ®Ò trªn ®ang cã t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn suy nghÜ, nhËn thøc, lèi sèng vµ hµnh vi cña líp trÎ hiÖn nay. Ngµy cµng cã nhiÒu thanh niªn tiÕp cËn ®−îc víi thÕ giíi bªn ngoµi th«ng qua c¸c kªnh truyÒn th«ng vµ c«ng nghÖ th«ng tin (truyÒn h×nh c¸p, internet, ®iÖn tho¹i di ®éng,...). Thùc tÕ hiÖn nay, 1/4 d©n sè thanh niªn trong ®é tuæi 15-24 ®ang sèng, lao ®éng vµ häc tËp t¹i khu vùc ®« thÞ. Víi tèc ®é ®« thÞ hãa vµ t¨ng tr−ëng kinh tÕ ë c¸c khu c«ng nghiÖp, thanh niªn n«ng th«n sÏ tiÕp tôc rêi lµng quª ra thµnh phè kiÕm sèng t×m viÖc lµm. Khu vùc kinh tÕ dÞch vô vµ c¸c khu c«ng nghiÖp sÏ tiÕp tôc thu hót nh÷ng dßng lao ®éng trÎ ®Õn tõ c¸c miÒn quª thu nhËp thÊp, thiÕu viÖc lµm. Bµi viÕt nµy lµ tãm t¾t mét sè kÕt qu¶ ®Ò tµi nghiªn cøu do hai phßng X· héi häc D©n sè vµ X· héi häc Gia ®×nh thùc hiÖn n¨m 2004, nh»m ®i s©u ph©n tÝch t×nh h×nh d©n sè thanh niªn trong thêi kú c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc vµ héi nhËp quèc tÕ tõ ba gãc ®é: nh©n khÈu häc, lao ®éng viÖc lµm vµ ph¸t triÓn v¨n hãa. Bµi viÕt sö dông c¸c sè liÖu quèc gia nh− Tæng §iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë 1999, §iÒu tra Nh©n khÈu häc vµ Søc khoÎ 2002; §iÒu tra Quèc gia vÒ Thanh niªn vµ VÞ thµnh niªn ViÖt Nam SAVY 2004,… Ngoµi ra, bµi viÕt cßn sö dông sè liÖu kh¶o s¸t nam n÷ thanh niªn ë quËn Ba §×nh, thµnh phè Hµ Néi cña ViÖn X· héi häc, víi môc ®Ých x¸c Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  2. 80 Nh÷ng chiÒu c¹nh biÕn ®æi x· héi cña d©n sè thanh niªn... ®Þnh ¶nh h−ëng cña häc ®−êng, viÖc lµm vµ ph¸t triÓn kü n¨ng nghÒ nghiÖp cña thÕ hÖ trÎ. §Æc tr−ng d©n sè thanh niªn Tuy møc sinh gi¶m song c¬ cÊu d©n sè ViÖt Nam vÉn rÊt trÎ, víi tû träng d©n sè d−íi 25 tuæi lµ 53% (Tæng ®iÒu tra d©n sè 1999). Tõ n¨m 1979 ®Õn n¨m 2004, d©n sè thanh niªn vµ vÞ thµnh niªn (10-25 tuæi) lu«n chiÕm xÊp xØ 1/3 tæng d©n sè (World population prospects UN, 2004), ®Æc biÖt lµ sè l−îng tuyÖt ®èi ®· t¨ng thªm 9 triÖu ng−êi (tõ 18 triÖu n¨m 1979 ®Õn 27 triÖu n¨m 2004). Tû sè giíi tÝnh cña d©n sè thanh niªn 15-24 tuæi hiÖn nay (99 nam so víi 100 n÷) ®· ®−îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ so víi thêi ®iÓm n¨m 1989 (95,6) vµ cao h¬n tû sè giíi tÝnh chung cña c¶ n−íc hiÖn nay (97 nam so víi 100 n÷). Theo sè liÖu Tæng §iÒu tra D©n sè 1999, n÷ thanh niªn chiÕm tû träng 50- 51% ë c¶ hai khu vùc thµnh thÞ vµ n«ng th«n. Ph©n bè d©n sè thanh niªn gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n kh¸ ®ång ®Òu theo hai giíi. Tuy nhiªn, con sè nµy ch−a ph¶n ¸nh ®−îc hÕt t¸c ®éng cña di c−, ®Æc biÖt cña n÷ thanh niªn ra thµnh phè vµ thÞ trÊn t×m viÖc lµm. §iÒu nµy phÇn nµo ®−îc thÓ hiÖn qua tû träng thÊp h¬n cña nam so víi n÷ trong d©n sè thanh niªn thµnh thÞ (nam 49% so víi n÷ 51%). GÇn 3/4 thanh niªn sèng t¹i n«ng th«n vµ tû lÖ nµy ®ang gi¶m sót th«ng qua di c−. §©y còng chÝnh lµ khu vùc cÇn ®−îc ®Çu t− ®Ó ph¸t triÓn tèt nguån nh©n lùc trÎ. Bªn c¹nh sù kh¸c biÖt theo n«ng th«n, thµnh thÞ, ph©n bè d©n sè thanh niªn cßn kh¸c nhau gi÷a c¸c vïng l·nh thæ, dao ®éng tõ 3% ë T©y B¾c ®Õn trªn 20% ë §«ng Nam Bé. §¸ng l−u ý lµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long cã quy m« vµ c¬ cÊu d©n sè thanh niªn cao nhÊt n−íc (xem B¶ng 1). §©y lµ khu vùc ph¸t triÓn kinh tÕ n«ng nghiÖp, n¬i hµng triÖu thanh niªn ®ang sinh sèng. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, mét sè l−îng kh«ng nhá n÷ thanh niªn ®· rêi quª h−¬ng tõ c¸c tØnh Nam Bé, ®ång b»ng s«ng Cöu Long víi môc ®Ých kÕt h«n víi ng−êi n−íc ngoµi. T¸c ®éng vÒ mÆt nh©n khÈu-x· héi cña luång di c− quèc tÕ th«ng qua h«n nh©n nµy tuy ch−a ®−îc ®¸nh gi¸ chÝnh thøc song ch¾c ch¾n sÏ chi phèi ®Õn c¬ cÊu d©n c− cña khu vùc nµy.1 B¶ng 1: C¬ cÊu d©n sè thanh niªn theo c¸c vïng l·nh thæ ViÖt Nam C¬ cÊu §ång §«ng T©y B¾c B¾c Duyªn T©y §«ng §ång d©n sè b»ng B¾c Trung h¶i Nguyªn Nam Bé b»ng thanh niªn s«ng Bé Nam s«ng Hång Trung Cöu Bé Long Tû lÖ % trong d©n 18.7 19.5 19.4 17.9 19.4 18.5 20.2 21.5 sè vïng Ph©n bè % gi÷a 19.4 14.2 2.9 13.1 8.5 4.0 16.7 21.1 c¸c vïng Nguån: Tæng §iÒu tra D©n sè 1999 1 Thuéc khu vùc §«ng Nam Bé, thµnh phè Hå ChÝ Minh cã quy m« trªn 1 triÖu d©n sè thanh niªn, nhãm tuæi 15-24 chiÕm 20,0% toµn bé d©n sè cña thµnh phè qua sè liÖu Tæng §iÒu tra d©n sè n¨m 1999 (ngang víi tû lÖ chung cña §«ng Nam Bé). Tuy nhiªn, quy m« d©n sè thanh niªn trªn thùc tÕ cßn cã thÓ lín h¬n do Thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ trung t©m thu hót thanh niªn tõ kh¾p mäi miÒn ®Êt n−íc ®Õn lao ®éng, häc tËp vµ lËp nghiÖp. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  3. Nghiªm ThÞ Thñy & NguyÔn ThÞ Lan 81 Cïng víi møc sinh gi¶m, tû suÊt sinh ®Æc tr−ng cña d©n sè thanh niªn cã gia ®×nh ë ®é tuæi 20-24 ®· gi¶m tõ 197 phÇn ngh×n xuèng 158 phÇn ngh×n trong nh÷ng n¨m 1990 (Tæng ®iÒu tra d©n sè 1989 vµ Tæng ®iÒu tra d©n sè vµ nhµ ë 1999. Trªn b×nh diÖn c¶ n−íc, møc sinh cña d©n sè thanh niªn ®· kÕt h«n hiÖn nay lµ kh¸ thÊp ë thµnh thÞ lµ 14 phÇn ngh×n còng nh− n«ng th«n lµ 33 phÇn ngh×n (Sè liÖu Tæng ®iÒu tra d©n sè vµ nhµ ë 1999). KÕt qu¶ Kh¶o s¸t Nh©n khÈu häc vµ Søc khoÎ 2002 gÇn ®©y cho thÊy 3/5 n÷ thanh niªn ®· kÕt h«n cã sö dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai, ®Æc biÖt sau khi sinh con ®Çu lßng. Tuy nhiªn, nhãm thanh niªn ch−a kÕt h«n cã møc ®é sö dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai rÊt thÊp, ngay c¶ khi nhãm nµy cã quan hÖ t×nh dôc tr−íc h«n nh©n. Theo sè liÖu ®iÒu tra SAVY, trong sè thanh niªn 15-24 tuæi cã quan hÖ t×nh dôc tr−íc h«n nh©n th× 80% kh«ng sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai. Sù hiÓu biÕt lÖch l¹c vµ quan niÖm kh«ng ®óng vÒ sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai lµ nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn ®Õn hµnh vi kh«ng sö dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai trong thÕ hÖ trÎ hiÖn nay (SAVY, 2004)2. Cã thai ngoµi ý muèn vµ t×nh tr¹ng n¹o hót thai tr−íc h«n nh©n lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái, g©y ra nh÷ng ¶nh h−ëng xÊu ®Õn søc khoÎ vµ sù ph¸t triÓn cña c¸c em. Dù b¸o ®Õn n¨m 2020, d©n sè ®« thÞ ViÖt Nam sÏ ë møc 45%, vµ con sè nµy chØ cã thÓ ®¹t ®−îc th«ng qua di c−, trong ®ã d©n sè trÎ vÉn chiÕm −u thÕ. Cïng víi tèc ®é ph¸t triÓn cña c¸c khu c«ng nghiÖp vµ duy tr× t¨ng tr−ëng kinh tÕ, thanh niªn n«ng th«n sÏ rêi gia ®×nh, lµng quª ra thµnh phè sinh sèng, lao ®éng vµ häc tËp. Khu vùc dÞch vô vµ c«ng nghiÖp ë ®« thÞ sÏ tiÕp tôc thu hót nh÷ng dßng di d©n lao ®éng trÎ ®Õn tõ n«ng th«n. §©y sÏ lµ th¸ch thøc lín nÕu nh− kh«ng cã nh÷ng gi¶i ph¸p phï hîp ®Ó chuÈn bÞ ®ãn nhËn nh÷ng lµn sãng di c− cña lao ®éng trÎ víi nh÷ng nhu cÇu ®Æc thï riªng. Lao ®éng - viÖc lµm vµ kü n¨ng tay nghÒ Thanh niªn b−íc vµo thÞ tr−êng lao ®éng ë ®é tuæi kh¸ sím, tÝnh trung b×nh n÷ thanh niªn tham gia lao ®éng sím h¬n nam thanh niªn 1 tuæi. Lao ®éng trÎ trong nhãm tuæi 15-24 chiÕm trªn 1/5 lùc l−îng lao ®éng cña c¶ n−íc (22%). Sè ®«ng ®ang lµm viÖc ngay t¹i gia ®×nh, lµm n«ng nghiÖp hoÆc trong c¸c doanh nghiÖp nhá, mÆc dï xu h−íng tho¸t ly ®ang diÔn ra víi quy m« ngµy cµng lín (ILO, 2002). Trong khi môc tiªu phæ cËp gi¸o dôc lµ mét −u tiªn trong chÝnh s¸ch quèc gia th× vÉn cßn mét sè l−îng lín thanh niªn bá häc hay th«i häc ®Ó t×m viÖc lµm, gióp ®ì cho gia ®×nh. §Õn tuæi 15-19, chØ cßn 44% thanh niªn trong ®é tuæi ®i häc. Cã sù chªnh lÖch kh¸ lín vÒ tr×nh ®é häc vÊn gi÷a 2 khu vùc, 39% thanh niªn n«ng th«n trong ®é tuæi nãi trªn cßn ®ang ®i häc so víi 61% thanh niªn ë thµnh thÞ. Cã thÓ thÊy r»ng, thanh niªn n«ng th«n b−íc vµo thÞ tr−êng lao ®éng sím h¬n víi tr×nh ®é häc vÊn phæ th«ng thÊp h¬n so víi thanh niªn thµnh thÞ. Sè liÖu Tæng §iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë 1999 (B¶ng 2) cho thÊy tû lÖ thÊt 2 VÝ dô nh− vÉn cã nh÷ng quan niÖm trong thanh niªn cho r»ng bao cao su lµm gi¶m kho¸i c¶m, chØ dïng cho g¸i m¹i d©m hay ng−êi kh«ng ®óng ®¾n, chung thuû. Dïng thuèc tr¸nh thai sÏ g©y ra v« sinh, v.v.. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  4. 82 Nh÷ng chiÒu c¹nh biÕn ®æi x· héi cña d©n sè thanh niªn... nghiÖp cña thanh niªn trong hai nhãm 15-19 vµ 20-24 tuæi lµ kh¸ cao, thËm chÝ cao h¬n nhiÒu so víi d©n sè tr−ëng thµnh (nhãm trªn 25 tuæi). MÆc dï vÉn cã nhiÒu thanh niªn cßn ®ang theo häc ë c¸c tr−êng phæ th«ng, cao ®¼ng vµ ®¹i häc ë c¸c nhãm tuæi nµy, nhu cÇu viÖc lµm cña c¸c em lµ rÊt lín. Tû lÖ thÊt nghiÖp cao trong nhãm 15-19 tuæi nãi lªn r»ng hiÖn cã mét tû lÖ lín c¸c em bá häc tr−íc khi tèt nghiÖp phæ th«ng, ®ang cã nhu cÇu t×m viÖc song ch−a t×m ®−îc viÖc lµm. B¶ng 2: Tû lÖ thÊt nghiÖp theo nhãm tuæi vµ giíi ë ViÖt Nam Nhãm tuæi Chung (%) Nam (%) N÷ (%) 15-19 10,9 11,9 10,1 20-24 6,6 7,2 5,9 25-29 3,5 3,7 3,2 30-34 2,3 2,5 2,0 35-39 1,9 2,4 1,3 40-44 1,8 2,4 1,1 45-49 1,7 2,3 1,0 50-54 1,9 2,8 1,1 55-59 1,8 2,4 1,2 60+ 2,3 2,4 2,1 Nguån: Tæng §iÒu tra D©n sè 1999 Cuéc kh¶o s¸t cña ViÖn X· héi häc ®èi víi nam n÷ thanh niªn 15-24 tuæi trªn ®Þa bµn quËn Ba §×nh, thµnh phè Hµ Néi n¨m 2005 cho thÊy r»ng ngay t¹i mét ®« thÞ ph¸t triÓn, thÕ hÖ trÎ còng ch−a ®−îc chuÈn bÞ nh÷ng kiÕn thøc vµ kü n¨ng phï hîp ®Ó vµo ®êi.3 Trong nhãm thanh niªn ®−îc häc nghÒ cho biÕt, cã ®Õn 83% ®èi t−îng kh«ng t×m ®−îc viÖc lµm b»ng nghÒ ®−îc d¹y. C¸c em cßn rÊt thiÕu nh÷ng kü n¨ng nghÒ nghiÖp bªn c¹nh nh÷ng kü n¨ng sèng khiÕn cho c«ng viÖc cña hä gÆp nhiÒu khã kh¨n. LÊy vÝ dô, nh÷ng kü n¨ng rÊt cÇn thiÕt nh− c¸ch tr×nh bµy, diÔn ®¹t, kh¶ n¨ng tæng hîp vÊn ®Ò, tr¶ lêi pháng vÊn khi xin viÖc ch−a ®−îc thanh niªn chó träng vµ b¶n th©n c¸c em còng kh«ng ®−îc h−íng dÉn. Nh− vËy, ®· tån t¹i “kho¶ng trèng” gi÷a mét bªn lµ kü n¨ng cÇn thiÕt ®Ó cã viÖc lµm phï hîp víi nh÷ng g× mµ thanh niªn tiÕp cËn ®−îc tõ nhµ tr−êng. KÕt qu¶ ph¶n ¸nh mét nghÞch lý trong x· héi hiÖn nay vµ phæ biÕn ë nhiÒu ®Þa ph−¬ng chø kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò riªng ®èi víi thanh niªn Hµ néi. KÕt qu¶ kh¶o s¸t t¹i Hµ néi cßn cho thÊy nh÷ng kü n¨ng mµ c¸c em tù cho r»ng b¶n th©n bÞ thiÕu hôt lµ ngo¹i ng÷ (57%), vi tÝnh (38%), diÔn ®¹t giao tiÕp (23%). C¸c em kú väng cã ®−îc c¸c kü n¨ng nãi trªn tõ tr−êng phæ th«ng (63%), th«ng qua tù häc (57%), qua bÌ b¹n (35%). §iÒu ®¸ng chó ý lµ ®èi víi c¸c em, gia 3 Kh¶o s¸t t¹i mét ®Þa bµn ®« thÞ trung t©m nh− QuËn Ba §×nh, Hµ Néi sÏ cho phÐp x¸c ®Þnh ®−îc ¶nh h−ëng tèi ®a cña nh÷ng biÕn ®æi x· héi trong thanh niªn. MÆc dï c¸c kÕt qu¶ liªn quan ®Õn thanh niªn ®« thÞ, song ®Ó ®¬n gi¶n trong bµi viÕt xin gäi t¾t lµ thanh niªn. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  5. Nghiªm ThÞ Thñy & NguyÔn ThÞ Lan 83 ®×nh hay ng−êi th©n ®−îc xem nh− kh«ng ph¶i lµ kªnh th«ng tin quan träng ®Ó cã ®−îc c¸c kiÕn thøc, kü n¨ng nãi trªn. Trong khi gia ®×nh kh«ng cßn gi÷ ®−îc chøc n¨ng gi¸o dôc vµ x· héi hãa truyÒn thèng nh− tr−íc ®©y th× nhµ tr−êng vµ x· héi l¹i ch−a thùc sù lµm tèt chøc n¨ng nµy, ®iÒu ®ã g©y nªn nhiÒu khã kh¨n, tr¾c trë cho thÕ hÖ trÎ. Trªn 1/3 thanh niªn ®−îc kh¶o s¸t hiÖn cã mong muèn t×m viÖc, song ®iÒu lý thó lµ tû lÖ ®ang t×m viÖc lµm trong nhãm cao ®¼ng, ®¹i häc l¹i cao h¬n ®¸ng kÓ so víi nhãm cã häc vÊn phæ th«ng. KÕt qu¶ trªn ph¶n ¸nh t×nh tr¹ng thiÕu viÖc lµm phï hîp ®èi víi nhãm sinh viªn tèt nghiÖp ®¹i häc vµ cao ®¼ng ë ®« thÞ. ViÖc häc mét nghÒ, lµm mét nghÒ lµ kh¸ phæ biÕn trong x· héi nh−ng ch−a ®−îc quan t©m xem xÐt. Môc tiªu lÊy sè l−îng thay v× chÊt l−îng, c¨n bÖnh ch¹y theo thµnh tÝch trong ngµnh gi¸o dôc lµ nguyªn nh©n s©u xa dÉn ®Õn t×nh tr¹ng nµy. Kh«ng ph©n biÖt nam n÷, tr×nh ®é häc vÊn, hÇu hÕt (trªn 80%) thanh niªn ®−îc kh¶o s¸t cã ý kiÕn r»ng kh¶ n¨ng t×m ®−îc viÖc lµm phï hîp lµ khã ®èi víi c¸c em hiÖn nay (B¶ng 3). B¶ng 3: T×nh tr¹ng viÖc lµm/häc nghÒ theo häc vÊn vµ giíi tÝnh Tr×nh ®é häc vÊn Giíi tÝnh ViÖc lµm vµ häc nghÒ Phæ Trung cÊp, §¹i häc Nam N÷ Tæng sè th«ng Cao ®¼ng §ang lµm viÖc kiÕm tiÒn 20.8 27.3 36.2 23.0 28.0 25.5 Cã ®−îc häc nghÒ 70.0 60.6 53.2 69.0 60.0 64.5 Cã ý ®Þnh t×m viÖc lµm 28.3 57.6 36.2 34.0 36.0 35.0 Kh¶ n¨ng t×m ®−îc viÖc phï 88.3 82.0 80.9 86.0 85.0 85.5 hîp lµ khã [N] 120 33 47 100 100 200 Nguån: Kh¶o s¸t thanh niªn ph−êng Tróc B¹ch, Hµ Néi V¨n hãa thanh niªn vµ ®Æc tr−ng v¨n hãa cña thanh niªn Trong nghiªn cøu nµy, v¨n hãa thanh niªn ®−îc xem xÐt tõ nhu cÇu ph¸t triÓn v¨n hãa vµ thay ®æi ®Þnh h−íng gi¸ trÞ vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh. Sù ®an xen gi÷a nh÷ng gi¸ trÞ cò vµ míi hiÖn nay kh«ng chØ cã ¶nh h−ëng ®Õn ng−êi tr−ëng thµnh mµ cßn lµ vÊn ®Ò bøc xóc cña líp trÎ. Mét trong nh÷ng ®Æc tr−ng cña thanh niªn trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ sù chuyÓn ®æi ®Þnh h−íng gi¸ trÞ. Hä sinh ra vµ lín lªn trong sù ®an xen gi÷a nh÷ng hÖ gi¸ trÞ truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i, gi÷a c¸i cò vµ c¸i míi, hÖ quy chiÕu cña thanh niªn (®Æc biÖt ë c¸c thµnh phè lín) thay ®æi nhiÒu so víi tr−íc. Nh÷ng gi¸ trÞ x· héi mµ tr−íc ®©y ®−îc thÕ hÖ trÎ t«n thê nh− tinh thÇn chÞu ®ùng gian khæ, kh«ng ®ßi hái c¸ nh©n, sèng v× lîi Ých tËp thÓ, sèng nÆng nghÜa t×nh, ®Ëm nÐt b×nh qu©n chñ nghÜa ®· vµ ®ang dÇn dÇn ®−îc thay thÕ b»ng nh÷ng gi¸ trÞ h−ëng thô vËt chÊt, ®Þnh h−íng cho lîi Ých c¸ nh©n, tÝnh −a tù lËp, n¨ng ®éng, hiÖu qña, chÊp nhËn giµu-nghÌo trong x· héi. Sù biÕn ®æi trong ®Þnh h−íng gi¸ trÞ cña thanh niªn nãi trªn lµ rÊt ®¸ng l−u ý, bëi nã thÓ hiÖn sù vËn ®éng néi t¹i cña b¶n Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  6. 84 Nh÷ng chiÒu c¹nh biÕn ®æi x· héi cña d©n sè thanh niªn... th©n thanh niªn còng nh− ph¶n ¸nh xu h−íng chung cña biÕn ®æi x· héi hiÖn nay. B¶ng 4: T×nh h×nh tiÕp cËn th«ng tin hµng ngµy theo häc vÊn/giíi tÝnh (%) Tr×nh ®é häc vÊn Giíi tÝnh Kªnh th«ng tin Tæng sè Phæ th«ng Trung cÊp, §¹i häc Nam N÷ Cao ®¼ng Xem tivi 83.3 87.9 70.2 83.0 79.0 81.0 TruyÒn h×nh c¸p 9.2 9.1 17.0 10.0 12.0 11.0 Nghe ®µi 19.2 27.3 21.3 20.0 22.0 21.0 §äc b¸o 40.8 51.5 36.2 50.0 33.0 41.5 Xem video 26.7 21.2 2.1 24.0 16.0 20.0 Sö dông internet 13.3 24.2 23.4 17.0 18.0 17.5 [N] 120 33 47 100 100 200 Nguån: Kh¶o s¸t thanh niªn Tróc B¹ch, Hµ Néi Víi nh÷ng t¸c ®éng nhanh vµ linh ho¹t, v¨n hãa thanh niªn ®ang chi phèi sù thay ®æi trong lèi sèng vµ ®Þnh h−íng sèng cña thanh niªn h«m nay. KÕt qu¶ kh¶o s¸t (B¶ng 4) chØ ra r»ng tû lÖ nam thanh niªn tham gia ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ cao gÊp ®«i n÷ thanh niªn, ®iÒu nµy cho thÊy sù kh¸c biÖt giíi trong viÖc h−ëng thô v¨n hãa. Tivi (81%) vµ b¸o chÝ (42%) lµ hai kªnh th«ng tin phæ biÕn nhÊt hiÖn nay ®èi víi thanh niªn Hµ néi. Trong khi ®ã, tû lÖ nghe ®µi, xem b¨ng h×nh thÊp h¬n nhiÒu (d−íi 20%). §èi víi c¸c kªnh cung cÊp th«ng tin t−¬ng ®èi míi mÎ nh− m¹ng internet hoÆc truyÒn h×nh c¸p, chØ cã mét tû lÖ khiªm tèn thanh niªn cã ®iÒu kiÖn tiÕp cËn sö dông (t−¬ng øng lµ 17% vµ 11%). §èi t−îng cã tr×nh ®é cao ®¼ng, ®¹i häc, møc ®é sö dông internet vµ truyÒn h×nh c¸p nhiÒu h¬n so víi nhãm cã tr×nh ®é häc vÊn phæ th«ng (23% vµ 17% so víi 13% vµ 9%). KÕt qu¶ thu ®−îc thÓ hiÖn nhu cÇu tiÕp cËn v¨n hãa cña nhãm thanh niªn cã tr×nh ®é häc vÊn cao còng nh− ®iÒu kiÖn kinh tÕ møc sèng kh¸ h¬n ë c¸c gia ®×nh cã con em häc ®¹i häc. MÆc dï ch−a thÓ n¾m b¾t ®−îc néi dung th«ng tin mµ nhãm thanh niªn nµy tiÕp nhËn trªn thùc tÕ, song cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng sù trµn ngËp th«ng tin trªn m¹ng Internet hiÖn nay ®ang cã ¶nh h−ëng lín ®Õn ®Þnh h−íng v¨n hãa vµ lèi sèng cña thanh niªn. Thanh niªn víi c¸c ®Þnh h−íng gi¸ trÞ vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh MÆc dï x©y dùng gia ®×nh ch−a ph¶i lµ −u tiªn hµng ®Çu cña thanh niªn song hÇu hÕt ng−êi tr¶ lêi trong mÉu nghiªn cøu ®Òu cã ý kiÕn vÒ tiªu chuÈn lùa chän ng−êi b¹n ®êi. §iÒu nµy ph¶n ¸nh sù ph¸t triÓn t©m sinh lý vµ ®Þnh h−íng v¨n hãa ®Õn t×nh yªu, t×nh dôc cña thÕ hÖ trÎ hiÖn nay. C¸c sè liÖu trªn B¶ng 5 cho thÊy chiÕm tû lÖ cao trong nh÷ng tiªu chuÈn b¹n ®êi ®−îc ®Ò cËp lµ nghÒ nghiÖp æn ®Þnh (54%), gi¸o dôc häc thøc (43%), cã t×nh yªu thËt sù (54%). Tiªu chuÈn con nhµ gia gi¸o kh«ng cßn ¶nh h−ëng m¹nh trong hÖ gi¸ trÞ lùa chän b¹n ®êi vµ h«n nh©n hiÖn nay (20%). §−¬ng nhiªn, nh÷ng tiªu chÝ nãi trªn võa thÓ hiÖn ®Þnh h−íng gi¸ trÞ cña c¸ nh©n vµ ®ång thêi nãi lªn sù chi phèi cña c¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng th«ng qua thiÕt chÕ gia ®×nh. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  7. Nghiªm ThÞ Thñy & NguyÔn ThÞ Lan 85 §a sè n÷ thanh niªn lùa chän ng−êi b¹n ®êi cã häc thøc, cã viÖc lµm vµ nghÒ nghiÖp æn ®Þnh bªn c¹nh mét t×nh yªu thùc sù. Trong khi ®ã, nam thanh niªn l¹i nhÊn m¹nh ngo¹i h×nh vµ thµnh phÇn gia ®×nh cña ng−êi b¹n ®êi t−¬ng lai. Tõ gãc ®é häc vÊn, nhãm thanh niªn cã häc vÊn cao ®¼ng hay ®¹i häc ®Æt t×nh yªu, së thÝch vµ søc khoÎ lªn trªn, trong khi ®èi víi nhãm cã tr×nh ®é häc vÊn phæ th«ng, tiªu chuÈn gia ®×nh vµ häc thøc trong quyÕt ®Þnh h«n nh©n chi phèi m¹nh h¬n. Sù kh¸c biÖt giíi vÒ tiªu chuÈn lùa chän b¹n ®êi nµy kh«ng chØ ph¶n ¸nh sù kh¸c nhau trong t©m thÕ gi÷a nam vµ n÷ thanh niªn mµ cßn cho thÊy ¶nh h−ëng cña nh÷ng biÕn ®æi x· héi hiÖn nay ®èi víi ®Þnh h−íng gi¸ trÞ vµ lèi sèng thanh niªn. B¶ng 5: Tiªu chuÈn lùa chän b¹n ®êi theo häc vÊn vµ giíi tÝnh Häc vÊn Giíi tÝnh Tiªu chuÈn lùa chän Phæ th«ng Trung cÊp, §¹i häc Nam N÷ Tæng sè b¹n ®êi Cao ®¼ng KiÕm nhiÒu tiÒn 7.5 3.0 2.1 6.0 5.0 5.5 Gia ®×nh giµu cã 7.5 - 4.3 7.0 4.0 5.5 Gi¸o dôc, häc thøc 46.7 39.4 38.3 35.0 52.0 43.5 NghÒ nghiÖp æn ®Þnh 52.5 66.7 51.1 46.0 63.0 54.5 Con nhµ gia gi¸o 22.5 21.2 12.8 29.0 11.0 20.0 Ngo¹i h×nh hÊp dÉn 16.7 18.2 12.8 22.0 10.0 16.0 Cã søc kháe 13.3 21.2 27.7 18.0 18.0 18.0 Së thÝch, c¸ tÝnh 41.7 45.5 44.7 48.0 38.0 43.0 T×nh yªu thËt sù 52.5 51.5 57.4 49.0 58.0 53.5 Tiªu chuÈn kh¸c 7.5 12.1 6.4 8.0 8.0 8.0 [N] 120 33 47 100 100 200 Nguån: Kh¶o s¸t thanh niªn ph−êng Tróc B¹ch, Hµ Néi Mét sè kÕt luËn vµ khuyÕn nghÞ Nghiªn cøu nµy tËp trung vµo xem xÐt ba chiÒu c¹nh x· héi quan träng liªn quan lµ nh©n khÈu, lao ®éng viÖc lµm vµ ®Þnh h−íng gi¸ trÞ cña thanh niªn. KÕt qu¶ thu ®−îc cho thÊy d©n sè thanh niªn vÉn gia t¨ng vÒ sè l−îng mÆc dï møc sinh ë ViÖt nam ®· ®−îc kiÓm so¸t. Quy m« d©n sè gia t¨ng ®ßi hái sù chuÈn bÞ s½n sµng vÒ mäi mÆt ®Ó cã thÓ ®¸p øng ®−îc c¸c nhu cÇu häc tËp, viÖc lµm, vui ch¬i, søc khoÎ, ... vèn kh«ng thÓ thiÕu ®−îc ®èi víi thÕ hÖ trÎ. Nh÷ng h¹n chÕ hiÖn nay vÒ c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ cho thanh niªn cÇn ®−îc kh¾c phôc. Lao ®éng vµ viÖc lµm cña thanh niªn lµ mét vÊn ®Ò bøc xóc, th¸ch thøc qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam. KÕt qu¶ nghiªn cøu ®· cho thÊy nh÷ng “kho¶ng trèng” hiÖn nay gi÷a kiÕn thøc, kü n¨ng ®−îc trang bÞ vµ nhu cÇu thÞ tr−êng lao ®éng. Tû lÖ cao thanh niªn cã häc vÊn cao ®¼ng, ®¹i häc chiÕm trong tæng sè ng−êi cã nhu cÇu t×m viÖc lµ mét thùc tÕ ®¸ng suy nghÜ. Cµng häc cao th× cµng khã t×m ®−îc viÖc lµm phï hîp, ®iÒu ®ã cho thÊy sù mÊt c©n ®èi gi÷a cung vµ cÇu còng nh− nh÷ng bÊt cËp trong hÖ thèng gi¸o dôc ®µo t¹o hiÖn nay. Mét trong nh÷ng liÖu ph¸p ®Çu tiªn l¸ lo¹i bá ®−îc nh÷ng “kho¶ng trèng” ®ã víi viÖc ®æi míi Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn
  8. 86 Nh÷ng chiÒu c¹nh biÕn ®æi x· héi cña d©n sè thanh niªn... ch−¬ng tr×nh d¹y vµ häc ®Ó trang bÞ cho c¸c em nh÷ng kiÕn thøc vµ kü n¨ng nghÒ nghiÖp thiÕt thùc, cã tÝnh øng dông cho thÕ hÖ trÎ. Bªn c¹nh ®ã, cÇn cã nh÷ng ch−¬ng tr×nh h−íng nghiÖp vµ n©ng cao tay nghÒ cho thanh niªn ®Ó sím ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cña thÞ tr−êng lao ®éng trong vµ ngoµi n−íc. Tr−íc m¾t, cã thÓ cung cÊp nh÷ng th«ng tin vÒ viÖc lµm vµ t− vÊn viÖc lµm cho thanh niªn, hç trî häc nghÒ ®Ó gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp thanh niªn, æn ®Þnh thu nhËp vµ sinh kÕ cho c¸c em khi b−íc vµo thÞ tr−êng lao ®éng. Trªn b×nh diÖn v¨n hãa, thÕ hÖ trÎ h«m nay ®ang lín lªn gi÷a hai hÖ gi¸ trÞ cò vµ míi, truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i. V¨n hãa thanh niªn ®ang cã t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn ®Þnh h−íng gi¸ trÞ cña líp trÎ, song song víi ¶nh h−ëng cña mét sè chuÈn mùc truyÒn thèng. Trong h«n nh©n vµ gia ®×nh, thÕ hÖ trÎ vÉn chÞu chi phèi cña hÖ gi¸ trÞ truyÒn thèng, ®Æc biÖt gia ®×nh vÉn cã ¶nh h−ëng kh«ng nhá ®Õn suy nghÜ vµ quyÕt ®Þnh cña thanh niªn. NÕu nh− trong x· héi truyÒn thèng, cha mÑ nh− mét mÉu h×nh mµ líp trÎ cã thÓ sao chÐp th× trong mét ®« thÞ lín nh− Hµ néi, thanh niªn th−êng h−íng ®Õn nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa cña thanh niªn. ChÝnh trong sù chuyÓn ®æi ®ã, t¸c ®éng x· héi bªn ngoµi gia ®×nh vµ tr−êng häc lµ rÊt lín. CÇn lµm lµnh m¹nh hãa c¸c quan hÖ x· héi, lµm trong s¹ch m«i tr−êng sèng cho thanh niªn nh»m ph¸t triÓn vµ n©ng cao n¨ng lùc phï hîp víi thêi kú ®æi míi ®Êt n−íc, h−íng tíi x©y dùng mét b¶n s¾c v¨n hãa cña thÕ hÖ trÎ ViÖt Nam. Tµi liÖu tham kh¶o 1. Bé Lao ®éng - Th−¬ng binh vµ X· héi, 2004: Lao ®éng vµ viÖc lµm: 1996-2003. Trung t©m th«ng tin, Bé Lao ®éng - Th−¬ng binh vµ X· héi. Nxb Lao ®éng - X· héi, Hµ Néi. 2. ILO/Japan Tripartite Regional Meeting on Youth Employment in Asia and the Pacific, 27 Feb - 1 Mar 2002. Bangkok. 3. Lª Do·n Kh¶i, 1999: Ph¸t triÓn d¹y nghÒ cho thanh niªn n«ng th«n nh»m c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng nghiÖp n«ng th«n. Bé Lao ®éng - Th−¬ng binh vµ X· héi . T¹p chÝ Lao ®éng vµ X· héi, sè 3-1999. 4. Mensch, B. §Æng Nguyªn Anh, vµ W. Clark, 2000: VÞ thµnh niªn vµ biÕn ®æi x· héi ë ViÖt Nam. ViÖn X· héi häc vµ Héi ®ång D©n sè. Hµ Néi. 5. Nilam, Pam, 1998: Globalising Influences and Youth People in Vietnam. B¸o c¸o tr×nh bµy t¹i Héi nghÞ ViÖt Nam häc, th¸ng 7-1998 t¹i Hµ Néi. 6. SAVY (§iÒu tra Quèc gia VÞ thµnh niªn vµ Thanh niªn ViÖt Nam), 2004: Dù th¶o b¸o c¸o. Bé Y tÕ vµ Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi. Hµ Néi. 7. Tæng côc Thèng kª, 2001: Dù b¸o d©n sè ViÖt Nam trong giai ®o¹n 2005 -2020. Nxb Thèng kª. Hµ Néi. 8. Tæng côc Thèng kª, 2001: ViÖt Nam - Tæng §iÒu tra d©n sè vµ Nhµ ë 1999: KÕt qu¶ ®iÒu tra mÉu. Ban chØ ®¹o tæng ®iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë. Nxb ThÕ giíi. Hµ Néi. 9. Tæng côc Thèng kª, 2001: Sè liÖu mÉu 3% Tæng §iÒu tra d©n sè vµ Nhµ ë 1999. Vô Thèng kª D©n sè vµ Lao ®éng. Tæng côc Thèng kª. Hµ Néi. 10. ñy ban D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em, 2003: §Þnh h−íng môc tiªu vµ gi¶i ph¸p cña chiÕn l−îc b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em. T¹p chÝ Khoa häc D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em. Sè 1, th¸ng 5-2003. 11. UN, 2004: World population prospects, Data base from UN pop. Division. (http://esa.un.org/unpp) Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

AMBIENT
Đồng bộ tài khoản