intTypePromotion=4
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 142
            [banner_name] => KM3 - Tặng đến 150%
            [banner_picture] => 412_1568183214.jpg
            [banner_picture2] => 986_1568183214.jpg
            [banner_picture3] => 458_1568183214.jpg
            [banner_picture4] => 436_1568779919.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 9
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:12:29
            [banner_startdate] => 2019-09-12 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-12 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => minhduy
        )

)

Phân biệt về mặt thực vật loài Ageratum conyzoides L. và Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson, họ cúc (Asteraceae)

Chia sẻ: ViAugustus2711 ViAugustus2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
2
lượt xem
0
download

Phân biệt về mặt thực vật loài Ageratum conyzoides L. và Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson, họ cúc (Asteraceae)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết khảo sát đặc điểm hình thái và vi học của loài A. conyzoides và loài P. clematidea nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu về thực vật học để giúp phân biệt 2 loài này.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phân biệt về mặt thực vật loài Ageratum conyzoides L. và Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson, họ cúc (Asteraceae)

  1. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Nghiên cứu Y học PHÂN BIỆT VỀ MẶT THỰC VẬT LOÀI AGERATUM CONYZOIDES L. VÀ PRAXELIS CLEMATIDEA R. M. KING & H. ROBINSON, HỌ CÚC (ASTERACEAE) Bùi Thị Quyên Quyên*, Hoàng Vân Nga*, Trương Thị Đẹp** TÓMTẮT Mở đầu: Ageratum conyzoides L. là cây Cỏ cứt lợn, thường được dùng trong dân gian để chữa viêm xoang, viêm tai, phụ nữ bị rong kinh sau sinh. Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson là một loài thực vật ngoại lai xâm lấn chưa được mô tả ở Việt Nam. Đặc điểm của 2 loài này rất giống nhau, dễ nhầm lẫn trong việc thu hái và sử dụng cây Cỏ cứt lợn làm thuốc. Đến nay chưa có tài liệu mô tả đầy đủ đặc điểm hình thái, cấu tạo giải phẫu và bột dược liệu để phân biệt 2 loài này. Mục tiêu: Khảo sát đặc điểm hình thái và vi học của loài A. conyzoides và loài P. clematidea nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu về thực vật học để giúp phân biệt 2 loài này. Phương pháp nghiên cứu: Phân tích, mô tả, chụp hình các đặc điểm hình thái, cấu tạo giải phẫu và bột dược liệu. Các bộ phận thân, cuống lá, phiến lá được cắt ngang thành lát mỏng bằng dao lam, nhuộm vi phẫu bằng phẩm nhuộm son phèn và lục iod. Thực hiện bột dược liệu bằng cách cắt nhỏ các bộ phận trên mặt đất của cây, sấy ở nhiệt độ 50-60oC, nghiền và rây qua rây số 32. Xác định tên khoa học của loài bằng cách so sánh các đặc điểm đã khảo sát với các tài liệu. Kết quả: Các đặc điểm chính để phân biệt A. conyzoides và P. clematidea như sau: A. conyzoides mép lá có nhiều răng cưa (16-24 răng) gần như toàn bộ phiến lá; đế cụm hoa hình nón; mỗi đầu có 60- 70 hoa; lá bắc tổng bao xếp thành 2 hàng, các lá bắc dài gần bằng nhau và tồn tại sau khi quả rụng; 5 lá đài dạng vảy tam giác đầu kéo dài thành mũi nhọn; quả có 5 cạnh, cạnh có gai thưa thớt, đỉnh quả có 5 vảy nhọn; vi phẫu thân có mô dày góc tập trung thành từng đám dài, biểu bì thân có ít lỗ khí; bột hoa có mảnh lá đài dạng vảy tam giác hay hình trụ có gai, mảnh biểu bì của lá bắc tế bào có vách uốn lượn. P. clematidea: mép lá có ít răng cưa (6-12) ở 2/3 phía trên của phiến lá; đế cụm hoa hình nón cao, mỗi đầu có 35-35 hoa; lá bắc tổng bao xếp thành 2-3 hàng, các lá bắc có kích thước không đều và rụng trước khi quả rụng; đài dạng mào lông; quả có 4 cạnh, mặt ngoài quả có nhiều gai, đỉnh quả là mào lông; vi phẫu thân có rất nhiều cụm mô dày, biểu bì thân có nhiều lỗ khí; bột hoa có mảnh lá đài dạng hình trụ có nhiều gai, mảnh biểu bì của lá bắc tế bào có vách thẳng. Ngoài ra, 2 loài này có mùi khác nhau. Kết luận: Các đặc điểm khác biệt về mùi; hình thái mép lá, đế cụm hoa, hình dạng đầu, lá bắc tổng bao, lá đài, ống tràng, quả; sự phân bố của mô dày và số lượng tế bào lỗ khí ở thân và lá; đặc điểm mảnh lá bắc và lá đài ở bột hoa giúp phân biệt loài A. conyzoides và P. clematidea. Từ khóa: Ageratum conyzoides, Praxelis clematidea, Cỏ cứt lợn, đặc điểm hình thái, giải phẫu, bột dược liệu. * Khoa Dược, Trường Đại Học Lạc Hồng ** Khoa Dược, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh Tác giả liên lạc: PGS.TS. Trương Thị Đẹp ĐT: 0909513419 Email: trgdep@gmail.com Chuyên Đề Dược 311
  2. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 ABSTRACT DISCRIMINATING AGERATUM CONYZOIDES L. AND PRAXELIS CLEMATIDEA R. M. KING & H. ROBINSON, ASTERACEAE BASED ON THEIR BOTANICAL CHARACTERISTICS Bui Thi Quyen Quyen, Hoang Van Nga, Truong Thi Dep * Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol. 23 - No 2- 2019: 311 – 318 Background: Ageratum conyzoides L. is commonly used in folk medicine for the treatment of sinusitis, earache, postpartum bleeding. Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson is an invasive exotic plant that hasn’t been researched in Vietnam. The characteristics of these two species are very similar so that it’s easy to make error when collecting A. conyzoides for medicinal purposes. However, there are no documents describing the morphological and anatomical characteristics and the composition of herbal powders of A. conyzoides and P. clematidea in detail. Objectives: The aim of this study is to describe the morphological and anatomical characteristics and the composition of herbal powders of A. conyzoides and P. clematidea to distinguish the two species. Methods: Morphological and anatomical characteristics and composition of herbal powders of A. conyzoides and P. clematidea were analysed, described and photographed. The stems, petioles and leaves were made thin slices with razor blades, and then stained in carmine alum-iodine green dye. The herbal powders were made by cutting the above-ground plant parts, drying at 50-60oC, grinding and sieving through a sieve. Finally, the scientific names of these species were authenticated by comparing their morphological and anatomical characteristics with those written in the literature. Results: A. conyzoides: Morphology: Serrate leaf margins of 16-24 serrations. Receptacle conical, florets 60-70, phyllaries 2-seriate (nearly equal phyllaries, remaining after fruits fall), calyx represented by 5 long acute scales. Achenes 5-angled, pappus scale 5, sparsely thorny edges. Atanomy: long collenchyma clusters, some stomata on stem epidermis; some stomata on the adaxial leaf surface. Herbal powder: pieces of calyx represented by triangular scales or bristles with thorns, pieces of phyllary epidermis with wavy cell walls. P. clematidea: Morphology: Serrate leaf margins of 6-12 serrations. Receptacle conical and longer, florets 35-45, phyllaries 2-3 seriate (unequal phyllaries, and falling before fruits fall), calyx represented by bristles. Achenes 4-angled, pappus present, densely thorny surfaces. Anatomy: short collenchyma clusters, more stomata on stem epidermis, more stomata on the adaxial leaf surface. Herbal powder: a lot of pieces of calyx represented by densly thorny bristles, pieces of phyllary epidermis with straight cell walls. Conclusion: A. conyzoides and P. clematidea could be distinguished based on the differences in terms of leaf margins, receptacles, florets, phyllaries, calyces, fruits, collenchyma, numbers of stomata on stem and leaf epidermis, and flower powders. Key words: Ageratum conyzoides, Praxelis clematidea, morphological, anatomy, herbal powder. ĐẶTVẤNĐỀ tôi thu được một cây rất giống cây Cỏ cứt lợn nhưng mùi hơi khác. Sau khi phân tích đặc Ageratum conyzoides L. là cây Cỏ cứt lợn, điểm thực vật và xác định được tên khoa học hay cây Hoa ngũ vị, cây Hoa ngũ sắc, cây Bù là Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson xích, Cỏ hôi, Cỏ cứt heo. Cây này mọc hoang cùng họ Cúc (Asteraceae) với cây Cỏ cứt lợn. dại ở khắp nơi và được dùng trong dân gian Loài P. clematidea chưa được mô tả ở các tài để chữa viêm xoang, viêm tai, phụ nữ bị rong liệu thực vật ở Việt Nam, mặc dù sự hiện diện kinh sau sinh, mụn nhọt, ngứa lở, eczema(3-5,7,8). của loài này cũng phổ biến khắp nơi và phân Trong quá trình thu hái cây Cỏ cứt lợn chúng 312 Chuyên Đề Dược
  3. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Nghiên cứu Y học bố xen lẫn với cây Cỏ cứt lợn. P. clematidea là nước Javel và nhuộm bằng son phèn và lục một loài cỏ xâm lấn mới được phát hiện ở iod. Quan sát vi phẫu trong nước bằng kính Florida (Mỹ) năm 2006(1). Trên thế giới, có hiển vi quang học (Olympus, model CX23 nhiều tài liệu đã mô tả về đặc điểm hình thái LED) chụp ảnh và mô tả cấu trúc. Mỗi bộ của loài P. clematidea(1,2,9). Lá của loài P. phận quan sát từ 5-10 lát. clematidea khi vò có mùi nước tiểu mèo(1). Do - Khảo sát bột dược liệu: Bộ phận dùng vậy, chúng tôi tạm đặt tên là “Cỏ hôi Praxelis” của cây được cắt nhỏ, sấy ở nhiệt độ 60- hay “Cỏ hôi mèo”. Hiện chưa có tài liệu nào 70o C đến khô, nghiền và rây qua rây số 32 mô tả một cách chi tiết đặc điểm thực vật của (đường kính lỗ rây 0,1 mm). Quan sát các loài này để phân biệt với loài Cỏ cứt lợn là một thành phần của bột trong nước cất dưới cây thuốc. Bài báo này so sánh đặc điểm hình kính hiển vi quang học. Mô tả và chụp các thái và vi học của A. conyzoides và P. clematidea thành phần. nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu về thực vật học KẾTQUẢ để giúp định danh và kiểm nghiệm vi học của 2 loài này. Đặc điểm hình thái VẬTLIỆU-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU Ageratum conyzoides L. và Praxelis clematidea R. M. King & H. Robinson có một số Vật liệu nghiên cứu là mẫu cây tươi của A. đặc điểm hình thái giống nhau (Hình 1): Cây conyzoides và P. clematidea thu hái ở một số nơi bụi nhỏ. Thân dạng hình trụ tròn, có nhiều (Bảng 1). lông che chở. Lá đơn, mọc đối chéo chữ thập, Bảng 1: Địa điểm, thời gian thu mẫu A. conyzoides không có lá kèm. Phiến lá màu xanh lục, bìa và P. clematidea phiến có răng cưa, mặt dưới lá có 3 gân nổi rõ, Ngày lấy có lông che chở. Cuống lá hình lòng máng. Loài Nơi thu mẫu mẫu Cụm hoa đầu tụ thành xim ở ngọn cành, đế Ageratum Huyện Đắc RLấp, DakNong 02/04/2018 conyzoides Huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai 17/10/2018 cụm hoa lồi mang nhiều hoa hình ống. Hoa Praxelis TP. Biên Hòa, Đồng Nai 10/05/2018 đều, lưỡng tính, mẫu 5, hữu thụ. Tràng hoa clematidea Huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai 12/10/2018 dính hơn ¾ bên dưới thành ống loe ở đỉnh, Phương pháp nghiên cứu phía trên chia thành 5 thùy đều hình tam giác, - Khảo sát đặc điểm hình thái: Quan sát tiền khai van. Bộ nhị gồm 5 nhị đều, chỉ chị rời các đặc điểm hình thái bằng mắt thường, dạng sợi, đính ở gốc ống tràng xen kẽ cánh kính lúp, kính hiển vi quang học, kính soi hoa; bao phấn màu trắng, 2 ô, nứt dọc, hướng nổi; mô tả và chụp hình các đặc điểm khảo trong, đính đáy, dính nhau thành ống dài bao sát. Xác định tên khoa học của 2 loài dựa lấy vòi nhụy, gốc bao phấn không có tai, đỉnh vào đặc điểm hình thái đã phân tích và so có phiến mỏng; hạt phấn rời, hình cầu, có gai. với tài liệu(10). Bộ nhụy gồm 2 lá noãn, bầu dưới 1 ô, 1 noãn đính đáy, có đĩa mật ở đỉnh bầu; 1 vòi nhụy - Khảo sát cấu tạo giải phẫu: Cắt ngang dạng sợi, màu tím, chia làm 2 trước khi ra khỏi thân, cuống lá, phiến lá thành lát mỏng ống tràng; đầu nhụy dài màu tím. Quả bế màu bằng dao lam. Đối với thân: Cắt ngang phần đen, chứa 1 hạt. lóng của những cành có độ trưởng thành trung bình. Đối với phiến lá: Cắt ngang Tuy nhiên, về hình thái có thể phân biệt đoạn 1/3 đáy phiến gồm gân giữa và một ít A. conyzoides và P. clematidea ở đặc điểm mép hai bên phiến lá. Đối với cuống lá: Cắt lá, cụm hoa, tổng bao lá bắc, đài hoa, tràng hoa ngang đoạn 1/3 phía đáy cuống nhưng và quả (Hình 2) được trình bày ở bảng 2. không sát đáy. Vi phẫu được tẩy trắng bằng Chuyên Đề Dược 313
  4. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Hình 1: Toàn cây A. conyzoides (A) và P. clematidea (B) Hình 2: Đặc điểm khác nhau về hình thái của A. conyzoides (A) và P. clematidea (B). 1: Mép lá; 2: Đầu; 3: Đế cụm hoa; 4: Lá bắc tổng bao; 5: Đài hoa; 6: Tràng hoa; 7: Tổng bao lá bắc khi quả rụng; 8: Quả. 314 Chuyên Đề Dược
  5. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Nghiên cứu Y học Bảng 2: Đặc điểm khác nhau về hình thái của A. conyzoides và P. clematidea Đặc điểm Ageratum conyzoides Praxelis clematidea Mép lá có 6-12 khía răng, tập trung ở 2/3 phía trên Mép lá có 16-24 khía răng gần như toàn bộ phiến lá Mép lá của phiến lá (Hình 2.1A). (Hình 2.1B). Hình trứng khi là nụ, bầu dục cắt ngang khi nở Hình trứng thuôn khi là nụ, hình chuông hẹp khi hoa nở Đầu (Hình 2.2A). (Hình 2.2B). Cuống cụm Có nhiều sợi màu xanh Không có hoa (Hình 2.2A). (Hình 2.2B). Đế cụm Hình nón, cao 0,9-1 mm, đường kính 1,25-1,5 mm Hình nón, cao 1,25-1,35 mm, đường kính 1,1-1,2 mm hoa (Hình 2.3A). (Hình 2.3B). Số hoa/đầu 60-70. 35-45. Xếp 2 hàng, các lá bắc dài gần bằng nhau, mép lá Xếp 2-3 hàng, các lá bắc dài ngắn khác nhau, Tổng bao có lông mép lá nhẵn lá bắc (Hình 2.4A). (Hình 2.4B). 5 vảy dài và nhọn Mào lông (Hình 2.5B). Đài hoa (Hình 2.5A). Màu trắng hay tím nhạt cả 2 mặt, mặt ngoài có Màu tím ở mặt trong, tím nhạt hoặc trắng ở mặt ngoài, tuyến và lông, ống tràng hẹp ở ½ dưới và phình to mặt ngoài nhẵn, ống tràng to dần lên về phía trên Tràng hoa phía trên (Hình 2.6B). (Hình 2.6A). Tổng bao Tồn tại Rụng trước lá bắc khi (Hình 2.7A). (Hình 2.7B). quả rụng Có 5 cạnh, cạnh có gai thưa thớt, đỉnh quả có 5 vảy Có 4 cạnh, bề mặt quả có nhiều gai, đỉnh quả là mào lông Quả (Hình 2.8A). (Hình 2.8B). Cấu tạo giải phẫu Hệ thống dẫn cấu tạo cấp 2 gồm nhiều bó libe Vi phẫu thân của 2 loài có cấu trúc giống gỗ cách nhau bởi các khoảng gian bó rộng hay nhau như: Biểu bì có nhiều lông che chở và ít hẹp. Mô mềm tủy đạo (Hình 3). Tuy nhiên, sự lông tiết. Mô dày phiến bị gián đoạn bởi mô phân bố mô dày (Hình 3) và số lượng lỗ khí mềm tế bào có lục lạp. Mô mềm vỏ đạo. Nội bì (Hình 4) ở thân của 2 loài này khác biệt nhau đai Caspary. Ống tiết kiểu ly bào. Trụ bì hóa và được trình bày ở bảng 3. mô cứng từng cụm úp lên đầu các bó libe gỗ. Bảng 3: Sự khác nhau về đặc điểm vi phẫu thân của A. conyzoides và P. clematidea Đặc điểm Ageratum conyzoides Praxelis clematidea Mô dày gần như liên tục, bị gián đoạn bởi ít cụm mô Mô dày bị gián đoạn, toàn vi phẫu có khoảng Mô dày mềm nhỏ, toàn vi phẫu có khoảng 3-8 đám mô dày 27-38 cụm mô dày (Hình 3B2). (Hình 3A2). Số lượng lỗ khí Ít (Hình 4A). Nhiều (Hình 4B). Hình 3: Đặc điểm vi phẫu thân của A. conyzoides (A) và P.clematidea (B). (1. Toàn vi phẫu, 2. Một phần vi phẫu) Chuyên Đề Dược 315
  6. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Hình 4: Số lượng lỗ khí (dấu x) ở biểu bì thân của A. conyzoides (A) ít hơn P. clematidea (B) Vi phẫu lá: Cấu trúc giải phẫu lá của 2 loài cắt xéo. Cuống lá: Vi phẫu lõm hình chữ V. tương tự nhau gồm: Gân giữa: Mặt dưới lồi Biểu bì có lỗ khí, nhiều lông che chở đa bào, ít nhiều hơn mặt trên. Biểu bì có nhiều lông che lông tiết. Mô dày phiến hay góc. Mô mềm đạo. chở đa bào, lông tiết. Mô dày phiến hay góc. Hệ thống dẫn gồm 3-5 bó không đều, 3 bó Mô mềm đạo. Bó dẫn gồm 1 bó chính lớn ở chính ở giữa, các bó nhỏ hơn nằm phía trên và giữa, với gỗ 1 ở trên và libe 1 ở dưới xếp thành 2 bên với gỗ 1 ở trên và libe 1 ở dưới (Hình 5). hình cung, có thể có 1 - 2 bó nhỏ xếp hai bên Tuy nhiên, số lượng lỗ khí ở biểu bì trên và cạnh bó chính. Ống tiết kiểu ly bào. Phiến lá: dưới của 2 loài này khác nhau. Biểu bì trên và Biểu bì có nhiều lông che chở đa bào và lông dưới lá của P. clematidea đều có nhiều lỗ khí tiết, biểu bì dưới có nhiều lỗ khí. Mô mềm hơn so với A. conyzoides (hình 6). giậu 2 lớp. Mô mềm khuyết. Nhiều bó dẫn bị Hình 5: Đặc điểm vi phẫu lá của A. conyzoides (A) và P. clematidea (B). (1: Cuống lá, 2: Phiến lá). Hình 6. Số lượng lỗ khí (dấu x) ở biểu bì lá của A. conyzoides (A) ít hơn P. clematidea (B). (1: Biểu bì trên, 2: Biểu bì dưới). Đặc điểm bột dược liệu biểu bì, lông che chở đa bào thường bị gãy, Bột thân, bột lá và bột hoa của 2 loài đều lông tiết đầu đa bào, mảnh mô mềm, sợi mô có các cấu tử tương tự nhau. Bột thân: Mảnh cứng nằm riêng lẻ hay thành bó, mảnh mạch 316 Chuyên Đề Dược
  7. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 Nghiên cứu Y học mạng, mạch điểm, mạch vòng, mạch xoắn. Bột mảnh đầu nhụy; mảnh vỏ quả màu nâu; mảnh lá: Biểu bì mang nhiều lỗ khí, lông che chở đa mạch vạch. bào thường bị gãy, lông tiết đầu tròn, mảnh Tuy nhiên, bột lá và bột hoa của A. mô mềm có nhiều lục lạp, mảnh mạch vạch và conyzoides và P. clematidea có một số đặc điểm mạch vòng. Bột hoa: Mảnh cánh hoa, lông che phân biệt như được trình bày ở bảng 4. Mùi chở thường bị gãy; mảnh biểu bì của tổng bao bột lá của P. clematidea có mùi nước tiểu mèo, lá bắc dính với mảnh mô mềm của tổng bao lá còn A. conyzoides thì không. Bột hoa thì khác bắc; hạt phấn hình cầu gai; mảnh bao phấn; biệt ở vách của tế bào biểu bì của tổng bao lá bắc và hình dạng của mảnh lá đài (Hình 7). Bảng 4: Sự khác nhau về đặc điểm bột dược liệu của A. conyzoides và P. clematidea Đặc điểm Ageratum conyzoides Praxelis clematidea Mùi bột lá Mùi hôi. Mùi nước tiểu mèo. Mảnh biểu bì ngoài và trong của lá bắc tổng Mảnh biểu bì ngoài và trong của lá bắc tổng bao có Lá bắc tổng bao bao có vách uốn lượn (Hình 7A1). vách thẳng (Hình 7B1). Dạng mào lông hình trụ dài mang nhiều gai nhọn, Dạng vảy tam giác hoặc hình trụ dài mang gai Mảnh lá đài số lượng gai nhiều hơn so với A. conyzoides (Hình nhọn (Hình 7 A2a, A2b). 7 B2b). Hình 7: Đặc điểm khác nhau về bột hoa của A. conyzoides (A) và P. clematidea (B). (1: Mảnh lá bắc; 2a: Mảnh lá đài dạng vảy; 2b: Mảnh lá đài dạng hình trụ). BÀNLUẬN được nêu trong tài liệu(1,9). Tuy nhiên, dựa trên kết quả phân tích và so sánh một cách chi tiết Đặc điểm hình thái của loài P. clematidea ở thì có thể phân biệt 2 loài này bởi một số đặc Việt Nam cũng giống như mô tả ở các tài điểm như được trình bày ở bảng 2. Đặc điểm liệu(1,2,9). Một số đặc điểm hình thái (đế cụm giải phẫu và bột dược liệu của loài này chưa hoa, lá bắc tổng bao, quả khi rụng) để phân được mô tả trong các tài liệu ở Việt Nam và biệt 2 loài P. clematidea và A. conyzoides đã trên thế giới. Về giải phẫu, vi phẫu thân, Chuyên Đề Dược 317
  8. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019 cuống lá, phiến lá của 2 loài này tương tự 2. Batista MF, Souza LA (2017), “Flower structure in ten Asteraceae species: considerations about the importance of nhau, chỉ phân biệt bởi mô dày gần như liên morpho-anatomical features at species and tribal level”, tục ở A. conyzoides, gián đoạn và chia thành Brazilian Journal of Botany, 40(1), pp. 265-279. 3. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, nhiều cụm ngắn ở P. clematidea, số lượng lỗ Nguyễn Thượng Dong và cs. (2006), Cây thuốc và động vật khí ở biểu bì thân và lá của A. conyzoides ít hơn làm thuốc Việt Nam (Tập 1), NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà P. clematidea (Bảng 3, hình 4, hình 6). Về bột Nội, tr. 375-377. 4. Đỗ Tất Lợi (2009), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, dược liệu, không thể phân biệt được bột thân NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 43-44. của 2 loài. Bột lá có thể phân biệt được qua 5. Lê Kim Biên (2007), Thực vật chí Việt Nam (Tập 7), NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 108-109. mùi, A. conyzoides có mùi hôi, còn P. clematidea 6. Rafaela Fa Bárbara MN, Rafaela DSá, Luiz AL. Soares, có mùi như nước tiểu mèo. Bột hoa có thể Karina P. Randau (2016), “Morpho-anatomical study of phân biệt được 2 loài dựa trên lá bắc tổng bao Ageratum conyzoides”, Brazilian Journal of Pharmacognosy, 26(6), pp. 1-9. và mảnh lá đài (Bảng 4, hình 7). 7. Võ Văn Chi (2003), Từ điển thực vật thông dụng, Tập 1, KẾTLUẬN NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 208-209. 8. Võ Văn Chi (2012), Từ điển cây thuốc Việt Nam, Tập 1 (Bộ Các đặc điểm hình thái, giải phẫu và bột mới), NXB Y học, Hà Nội, tr. 500-501. 9. Weeds of Australia - Biosecurity Queensland Edition Fact Sheet, dược liệu của 2 loài A. conyzoides và P. 15/10/2018.https://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media clematidea lần đầu tiên được so sánh một cách /Html/praxelis_clematidea.htm 10. Zhu Shi, Yilin Chen, Yousheng Chen et al., Asteraceae, chi tiết. Các đặc điểm khác biệt về mùi; hình Flora of China, Vol.20-21, p 879 http://www.efloras.org. thái mép lá, đế cụm hoa, hình dạng đầu, lá bắc tổng bao, lá đài, ống tràng, quả; sự phân bố Ngày nhận bài báo: 18/10/2018 của mô dày và số lượng tế bào lỗ khí ở thân và Ngày phản biện nhận xét bài báo: 01/11/2018 lá; đặc điểm mảnh lá bắc và lá đài ở bột hoa Ngày bài báo được đăng: 15/03/2019 giúp phân biệt 2 loài này. TÀILIỆUTHAMKHẢO 1. Amber GG and Kent Ail (2015), “Praxelis clematidea (Asteraceae): A New Plant Invader of Florida”, Southeastern Naturalist, 14(1), pp. 21-27. 318 Chuyên Đề Dược

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản