intTypePromotion=1

Phân loại đất và xây dựng bản đồ đất

Chia sẻ: 124357689 124357689 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:109

0
433
lượt xem
149
download

Phân loại đất và xây dựng bản đồ đất

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo sách 'phân loại đất và xây dựng bản đồ đất', kỹ thuật - công nghệ, kiến trúc - xây dựng phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phân loại đất và xây dựng bản đồ đất

  1. B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I TS. ð Nguyên H i (Ch biên) Ths. Hoàng Văn Mùa PHÂN LO I ð T & XÂY D NG B N ð ð T (Giáo trình cho ngành QU N LÝ ð T ðAI ) Hà n i – 2007 Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..1
  2. L I GI I THI U Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t là môn h c chuyên môn c a ngành Khoa h c Ð t. Giáo trình phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t ñư c biên so n ñ làm tài li u h c t p và nghiên c u cho sinh viên chuyên ngành Khoa h c ð t. ð i v i sinh viên thu c các chuyên ngành khác như Môi trư ng, Qu n lý ñ t ñai, Hoá nông nghi p, Cây tr ng và các cán b nghiên c u trong lĩnh v c nông nghi p cũng có th dùng làm tài li u tham kh o. Xu t phát t m c tiêu và nhi m v ñào t o, Giáo trình nh m cung c p cho ngư i h c nh ng ki n th c cơ b n v phân lo i ñ t, các trư ng phái phân lo i ñ t chính trên th gi i, tình hình phân lo i ñ t Vi t Nam, nh ng ki n th c chung v b n ñ và quy trình xây d ng b n ñ ñ t. N i dung giáo trình ñư c trình bày thành hai ph n: Ph n A: Phân lo i ñ t Ph n này gi i thi u l ch s phát tri n c a phân lo i ñ t, các phương pháp phân lo i ñ t trên th gi i và tình hình phân lo i ñ t Vi t Nam. Các n i dung ñư c trình bày trong 4 chương. Ph n B: Xây d ng b n ñ ñ t Ph n này gi i thi u nh ng ki n th c chung v b n ñ và quy trình xây d ng b n ñ ñ t, ñư c trình bày trong 3 chương. Các tác gi tham gia vi t giáo trình ñư c phân công như sau: Th c sĩ: Hoàng Văn Mùa: M ñ u, các chương 1, 2, 4 và m t ph n chương 3 và 5. Ti n s : Ð Nguyên H i: Chương 3, 5, 6, 7. Ðây là l n ñ u tiên Giáo trình phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t ñư c biên so n. M c dù các tác gi ñã c g ng r t nhi u trong vi c tham kh o, d ch các tài li u cũng như c g ng trình bày có h th ng nh ng lý lu n cơ b n, các công ngh hi n ñ i, nh ng thành t u m i áp d ng trong phân lo i và xây d ng b n ñ ñ t. Song ch c ch n giáo trình còn m c ph i nh ng khi m khuy t vì v y chúng tôi mong nh n ñư c s ñóng góp ý ki n c a ngư i ñ c ñ Giáo trình ngày càng hoàn thi n và t t hơn. M i ý ki n ñóng góp xin g i v theo ñ a ch : B môn Khoa h c ñ t - Khoa Tài nguyên và môi trư ng, trương Ð i h c nông nghi p Hà N i - Trâu Quỳ - Gia lâm - Hà N i. Các tác gi M ñu Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..2
  3. 1. Khái ni m chung v phân lo i ñ t và b n ñ ñ t Phân lo i ñ t là ñ t tên cho ñ t và x p x p th t tên ñ t theo h th ng phân v thành b ng phân lo i ñ t. Ð i tư ng c a phân lo i ñ t là ñ t trong t nhiên (còn g i là l p ph th như ng). Ð t là m t th v t ch t ñ c bi t ñư c hình thành do s tác ñ ng t ng h p c a Sinh quy n, Khí quy n, Thu quy n, năng lư ng b c x m t tr i lên b m t Th ch quy n. V.V.Docuchaev và các nhà khoa h c khác ñã xác ñ nh ñư c r ng: Ð t trong t nhiên ñư c hình thành là k t qu c a s tác ñ ng c a 6 y u t là:Ðá m và m u ch t, Sinh v t, Khí h u, Ð a hình, Th i gian và con ngư i. S tác ñ ng c a các y u t hình thành ñ t t o nên các quá trình hình thành và bi n ñ i di n ra trong ñ t. S n ph m c a quá trình hình thành và bi n ñ i t o thành các lo i ñ t khác nhau. Các lo i ñ t khác nhau có quá trình hình thành và tính ch t khác nhau. Ví d : Quá trình Feralit s t o thành ñ t ñ vàng; Quá trình phèn hóa t o thành ñ t phèn; Quá trình m n hóa t o thành ñ t m n; Quá trình l ng ñ ng phù sa c a h th ng sông su i t o thành ñ t phù sa,v.v... Các lo i ñ t v a nêu có quá trình hình thành và tính ch t khác nhau, thành ph n và tính ch t c a ñ t nh hư ng tr c ti p ñ n sinh trư ng, phát tri n và năng su t cây tr ng. M t lo i cây ho c nhóm cây tr ng phát tri n t t nh t trên m t lo i ñ t nh t ñ nh nào ñó. T xa xưa, con ngư i ñã bi t phân lo i ñ t ñ s d ng ñ t h p lý vào s n xu t nông nghi p theo quan ñi m (ñ t nào cây y). Khi th như ng h c ra ñ i, phân lo i ñ t là m t n i dung quan tr ng c a nó. Phân lo i ñ t giúp chúng ta n m v ng và hi u rõ b n ch t ngu n tài nguyên ñ t, là cơ s khoa h c ñ b trí cây tr ng phù h p, th c hi n các bi n pháp b i dư ng, b o v hay c i t o ñ t x u. Phân lo i ñ t g p nhi u khó khăn vì ñ t thư ng xuyên bi n ñ i do s tác ñ ng c a các ñi u ki n t nhiên và c a con ngư i. Cùng v i s phát tri n c a khoa h c ñ t, phân lo i ñ t ngày càng chính xác, hi n nay ñã xác ñ nh ñư c khá ñ y ñ cơ s khoa h c dùng cho vi c phân lo i ñ t và phát tri n t ñ nh tính sang ñ nh lư ng. B n ñ ñ t là m t lo i b n ñ chuyên ñ . B n ñ ñ t th hi n s phân b theo không gian các lo i ñ t có trong m t vùng lãnh th hay m t ñơn v hành chính (Xã, Huy n, T nh, Vùng, Qu c gia, Châu l c, Th gi i). B n ñ ñ t ñư c xây d ng trên b n ñ ñ a hình thư ng g i là (b n ñ n n) các t l khác nhau t k t qu ñi u tra, nghiên c u phân lo i ñ t. B n ñ ñ t là tài li u cơ b n quan tr ng, là căn c xây d ng k ho ch phát tri n nông nghi p, lâm nghi p, nuôi tr ng th y s n. Ðánh giá ñ t, phân h ng ñ t, quy ho ch s d ng ñ t, quy ho ch thi t k nông nghi p, lâm nghi p ñ u ph i d a vào cơ s b n ñ ñ t. Xây d ng b n ñ ñ t là s th hi n k t qu ñi u tra, nghiên c u phân lo i ñ t lên b n ñ . 2. N i dung môn h c Môn h c có hai ph n liên quan ñ n phương pháp phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t 2.1. Các phương pháp phân lo i ñ t chính T khi Th như ng h c ra ñ i ñ n nay, trên Th gi i ñã hình thành nhi u phương pháp phân lo i ñ t khác nhau, n i b t là 3 phương pháp chính sau: - Phân lo i ñ t theo phát sinh (còn g i là trư ng phái phân lo i ñ t c a Nga): Phương pháp này d a vào ñi u ki n hình thành, quá trình hình thành ñư c th hi n rõ hình thái ñ t ñ phân lo i ñ t, phương pháp ch y u mang n ng tính ñ nh tính. - Phân lo i ñ t c a Hoa Kỳ - Soil Taxonomy: Cơ s c a phương pháp là d a vào quá trình hình thành và nh ng tính ch t hi n t i c a ñ t. Các tính ch t ñ t ñư c ñ nh lư ng theo h th ng tiêu chu n ch t ch ñ ng th i là căn c ñ phân lo i ñ t, nên phương pháp phân lo i ñ t c a Hoa Kỳ là phân lo i ñ t theo ñ nh lư ng. - Phân lo i ñ t c a FAO- UNESCO: Cũng d a trên cơ s ñánh giá ñ nh lư ng tính ch t ñ t ñ ti n hành phân lo i ñ t th ng nh t toàn Th gi i. Như v y phân lo i ñ t ñã phát tri n liên t c và ngày càng hoàn ch nh hơn. Ð phân lo i ñ t, c n th c hi n các n i dung ñi u tra nghiên c u: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..3
  4. Ði u ki n hình thành ñ t (y u t hình thành ñ t) và quá trình hình thành, bi n ñ i di n ra trong ñ t. Các tính ch t: Hình thái, lý tính, hóa tính, sinh tính. Ð t tên ñ t và xây d ng b ng phân lo i ñ t. 2.2. Phương pháp xây d ng b n ñ ñ t B n ñ ñ t ñư c xây d ng trên b n ñ ñ a hình (t l c a b n ñ ñ a hình cũng là t l c a b n ñ ñ t). T l càng l n m c ñ chính xác càng cao. Trên n n b n ñ ñ a hình, xác ñ nh m ng lư i ph u di n c n nghiên c u g m có ph u di n chính, ph u di n ph và ph u di n thăm dò (ñ nh ranh gi i). K t qu nghiên c u ph u di n và phân lo i ñ t là cơ s ñ biên v xây d ng b n ñ ñ t. Ranh gi i c a các lo i ñ t là nh ng ñư ng cong khép kín ( còn g i là dùng contua), m i lo i ñư c ký hi u b ng màu s c và ký t riêng. Các lo i ñ t, ñ a hình, ñ a v t...ñư c chú d n ñ y ñ giúp cho vi c ñ c b n ñ nhanh chóng, thu n ti n. Hi n nay, s d ng r ng rãi công ngh GPS trong vi c xây d ng b n ñ ñ t v i các ph n m m riêng (như Mapinfo, Acview…) Toàn b k t qu phân lo i và xây d ng b n ñ ñ t còn ñư c th hi n thuy t minh ñ t kèm theo b n ñ . S n ph m ñ y ñ c a ñi u tra, nghiên c u phân lo i và xây d ng b n ñ ñ t là b n ñ ñ t và thuy t minh kèm theo. 3. Phương pháp h c t p và nghiên c u c a môn h c Ðây là môn h c g n li n v i th c ti n, lý thuy t ñi ñôi v i th c hành. Ð h c t t môn h c này c n ph i n m v ng các ki n th c ñã ñư c h c như: Ð a ch t h c, Th như ng ñ i cương, Ð t Vi t Nam, Tin h c chuyên ngành, Phân tích ñ t, Th y nông, Canh tác...Ngư i h c ph i n m v ng ñư c toàn b quy trình c n th c hi n ñ xây d ng b n ñ ñ t, m i bư c ñi trong quy trình có phương pháp riêng nó ñư c th hi n theo quy ph m và các ch d n... ð n m rõ ñư c phương pháp ngư i h c c n ph i ñư c ñi th c t , ñư c tham gia xây d ng b n ñ ñ t m t ñ a phương nào ñó. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..4
  5. PH N A: PHÂN LO I ð T Chương I PHÂN LO I ð T VÀ L CH S PHÁT TRI N C A CÁC H TH NG PHÂN LO I ð T 1. Khái niêm, m c ñích và yêu c u c a phân lo i ñ t 1.1. Khái ni m H u h t các ngành khoa h c ñ u có n i dung phân lo i như phân lo i th c v t, phân lo i ñ ng v t, phân lo i cây tr ng, phân lo i v t nuôi.... Phân lo i ñ t là m t n i dung l n c a ngành khoa h c ñ t. Khái ni m phân lo i ñ t ñư c hi u là s phân chia ñ t trong t nhiên thành các lo i khác nhau. S tác ñ ng t ng h p c a các y u t hình thành ñ t ñã t o ra các quá trình hình thành và bi n ñ i ñ t o thành các lo i ñ t khác nhau. Vì v y các y u t và quá trình hình thành ñ t là căn c dùng ñ phân lo i ñ t. Nhi m v c th c a phân lo i ñ t là ñ t tên cho ñ t, s p x p tên ñ t theo h th ng phân v thành l p b ng phân lo i ñ t. Ð ñ t tên cho ñ t, c n xây d ng ñư c các tiêu chu n c th , tiêu chu n càng chính xác thì vi c phân lo i ñ t càng ñúng. Vi c xây d ng tiêu chu n ñ phân chia ñ t ñã hình thành nên nhi u trư ng phái phân lo i khác nhau( còn g i là các phương pháp phân lo i ñ t khác nhau). M i trư ng phái có nh ng tiêu chu n riêng cho h th ng phân lo i c a mình do ñó ñã t o nên s ph c t p và ña d ng c a phân lo i ñ t, c th như cùng m t lo i ñ t mà l i có các tên g i khác nhau. 1.2. M c ñích c a phân lo i ñ t. Phân lo i ñ t có nhi u m c ñích khác nhau. - Xác ñ nh ngu n tài nguyên ñ t c a m t ñơn v hành chính - Căn c ñ xây d ng b n ñ ñ t - Phân lo i ñ t là cơ s ñ ti n hành nh ng nghiên c u ti p theo v ñ t. Phân lo i và b n ñ ñ t là tài li u cơ b n quan tr ng ph c v ñánh giá, phân h ng ñ t, phân b s d ng ñ t, quy ho ch thi t k nông nghi p, lâm nghi p và nuôi tr ng thu s n ñ u ph i d a vào phân lo i ñ t và b n ñ ñ t. Tính ch t c a các lo i ñ t là căn c b trí cơ c u cây tr ng, chuy n ñ i cây tr ng, ñ u tư phân bón, xây d ng bi n pháp b o v hay c i t o ñ t. Tóm l i, phân lo i và xây d ng b n ñ ñ t là nhi m v c n thi t và quan tr ng cho th c ti n s n xu t nông lâm nghi p, và nhi m v này do các nhà khoa h c ñ t th c hi n. 1.3. Yêu c u c a phân lo i ñ t M t h th ng phân lo i ñ t c n ñ t các yêu c u: - Tên ñ t ph i ñúng, chính xác, b o ñ m tính khoa h c. - Tên ñ t ph i phù h p v i th c ti n. - Tên ñ t d hi u và d s d ng. 2. Tóm t t v l ch s phát tri n c a phân lo i ñ t trên th gi i và Vi t Nam. Trên th gi i ñã và ñang t n t i nhi u trư ng phái phân lo i ñ t khác nhau, ph n này gi i thi u nh ng trư ng phái phân lo i ñ t chính và tình hình phân lo i ñ t Vi t Nam. 2.1. L ch s phát tri n c a phân lo i ñ t th gi i. Phân lo i ñ t trên th gi i g n li n v i s phát tri n c a th như ng h c và ngành khoa h c ñ t. Theo Tôn Th t Chi u thì l ch s phân lo i ñ t g m các giai ño n sau: - Trư c V.V.Docuchaev Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..5
  6. - T V.V. Docuchaev ñ n gi a th k XX - T gi a th k XX ñ n nay. a. Giai ño n trư c V.V. Docuchaev Giai ño n này t gi a th k XIX tr v trư c. Trong quá trình s d ng ñ t ñ tr ng tr t, con ngư i ñã bi t phân lo i ñ t, tên g i c a ñ t ñã th hi n m t ñ c tính cơ b n nào ñó c a ñ t. Vi t Nam, t xa xưa ông cha chúng ta ñã bi t phân lo i ñ t d a trên nhi u cơ s khác nhau: D a vào thành ph n cơ gi i ñ t ñư c phân ra ñ t cát, ñ t th t, ñ t sét… D a vào màu có: ñ t ñen, ñ t nâu, ñ t vàng, ñ t ñ . D a vào tính ch t ñ t ñư c phân ra: ñ t chua, ñ t chua m n, ñ t b c màu… D a vào ñ a hình có ñ t ñ i, ñ t bãi, ñ t cao, ñ t vàn, ñ t trũng. D a vào ch ñ canh tác có ñ t chuyên lúa, chuyên màu, ñ t lúa - màu... Nh ng hi u bi t c a nông dân th gi i tích lu ñư c trong quá trình s d ng ñ t và s n xu t nông nghi p, lâm nghi p ñư c nghiên c u, b sung b i các nhà khoa h c t o nên s phát tri n c a phân lo i ñ t và th như ng h c. Giai ño n trư c V.V. Docuchaev ñã có m t s công trình phân lo i ñ t. châu Âu năm 1853, A.D. Thaer ñã công b b ng phân lo i ñ t theo thành ph n cơ gi i. M năm 1832 E. Ruffin ñã xây d ng chương trình nghiên c u phân lo i ñ t, ñ n năm 1860 W. Hilgard xây d ng b ng phân lo i ñ t và b n ñ ñ t ñ u tiên cho nư c M d a trên cơ s nh n th c ñ t là m t v t th t nhiên, tính ch t ñ t có m i quan h ñ n th c v t, khí h u. Nga, sau khi thành l p Vi n Hàn lâm khoa h c, nhi u nhà khoa h c ñã có các công trình nghiên c u v ñ t và phân lo i ñ t. M.V. Lomonosov có nh n xét: “T nh ng ñá núi có xu t hi n rêu xanh, l p rêu sau khi ch t tr thành ñ t; ñ t ñư c tích lu v i th i gian r t lâu, t o cho rêu l n và th c v t khác phát tri n”. Do v y, M.V.Lomonosov ñư c công nh n là ngư i ñ u tiên nêu nh ng ý ki n ñúng v s hình thành ñ t phát tri n theo th i gian do k t qu tác ñ ng c a th c v t lên núi ñá. Công trình nghiên c u v tính ch t và phân lo i ñ t ñư c công b trong các tác ph m c a M.A. Afônin (1770) và J.M.Komov (1789). Theo Nyle C. Brady (1974) hơn 4000 năm trư c ñây, ngư i Trung Qu c ñã có sơ ñ th như ng và ñư c dùng làm cơ s ñ ñánh thu ñ t. Nhìn chung, các công trình phân lo i ñ t trư c V.V Docuchaev không nhi u và mang tính sơ lư c. b. Giai ño n t V.V. Docuchaev ñ n gi a th k XX Vào n a sau th k XIX, nh các công trình nghiên c u c a các nhà bác h c n i ti ng như V.V. Docuchaev, B.A. Kostưsev, N.M. Sibirsev, th như ng h c ñã phát tri n thành b môn khoa h c. V.V. Docuchaev (1846-1903) ñư c coi là ngư i sáng l p b môn th như ng h c, là ngư i ñã xác ñ nh m i quan h có tính quy lu t gi a ñ t và ñi u ki n t nhiên c a môi trư ng. T nh ng k t qu nghiên c u ñ t ñen nư c Nga, V.V Docuchaev ñã xác ñ nh b t kỳ lo i ñ t nào cũng ñư c hình thành b i m t quá trình l ch s t nhiên ñ c bi t, m t th t nhiên ñ c l p gi ng như khoáng v t, th c v t, ñ ng v t. V.V. Docuchaev là ngư i ñ u tiên ñã xác ñ nh chính xác v ñ t, ch ra s hình thành ñ t là m t quá trình ph c t p ñư c quy t ñ nh b i s tác ñ ng t ng h p c a 5 y u t là ñá m và m u ch t, th c v t và ñ ng v t, khí h u, ñ a hình và th i gian (tu i ñ a phương). S hình thành ñ t là k t qu tác ñ ng c a các th t nhiên s ng và ch t, t ñó hình thành h c thuy t v ñ i t nhiên. V.V. Docuchaev ñã ñ l i nhi u công trình nghiên c u v ñ t và ñ a lý t nhiên, trong ñó có sơ ñ phân lo i ñ t B c bán c u. K t c V.V. Docuchaev, hàng lo t các nhà khoa h c như N.M. Sibirsev, P.A Kostưsev, K.D. Glinka, V.P. Viliam, B.B Polưnov, K.K. Ghedroi, J.V. Tiurin, J.P Gheraximov, V.A Kovda, A.A. Rhode (1972).... ñã nghiên c u và công b nhi u công trình nghiên c u v ñ t, v phân lo i ñ t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..6
  7. Cũng trong giai ño n này, Milton whit M ñã k th a E.Ruffin và W. Hilgerd phát tri n h th ng phân lo i ñ t, G.N. Coffey (1912) ñ ngh chia ñ t nư c M thành 5 nhóm l n. C.F. Marbut ñã xây d ng h th ng phân lo i, s p x p theo các c p t ñơn v ñ t (soil unit) ñ n bi u lo i ñ t (serier), nhi u nhà khoa h c khác k th a và phát tri n phân lo i ñ t c a nư c M như M.Balwin, C.E. Kellogg, J. Thorp, Smith...... Các nhà khoa h c ñ t các nư c Tây Âu ñã có ñóng góp l n trong công tác nghiên c u và phân lo i ñ t như Fally (1857), Knop (1871), W.L. Kubiena (1953) Ph. Duchaufour (1961), E.Ehwald (1965). Trư ng phái phân lo i ñ t c a V.V. Docuchaev cũng nh hư ng ñ n vi c phân lo i ñ t c a các nư c Tây Âu nhưng mu n hơn. Nh ng nghiên c u phân lo i ñt Tây Âu v sau ñã c g ng k t h p quan ñi m ñ a ch t v i phát sinh c a V.V. Docuchaev. Như v y, t V.V. Docuchaev ñ n gi a th k XX ñã hình thành ba trư ng phái phân lo i ñ t chính (J.P. Gretrin 1969) là: - Phân lo i theo trư ng phái phát sinh (Trư ng phái Nga) - Phân lo i theo trư ng phái Tây Âu - Phân lo i theo trư ng phái c a M . c. Giai ño n t gi a th k XX ñ n hi n nay Tình tr ng khác nhau trong nghiên c u phân lo i ñ t theo các trư ng phái khác nhau ñã gây nhi u khó khăn cho vi c ñánh giá ngu n tài nguyên ñ t th gi i. Cùng lo i ñ t nhưng l i có các tên g i khác nhau do cách phân lo i khác nhau vì th c n có s th ng nh t trên th gi i trong vi c nghiên c u phân lo i ñ t là vi c làm r t c n thi t. T nh ng năm 60 c a th k trư c ñã thành l p hai trung tâm nghiên c u phân lo i ñ t. Trung tâm Soil Taxonomy do b nông nghi p M ch trì, t i ñây các nhà khoa h c ñã nghiên c u phân lo i ñ t d a trên cơ s ñ nh lư ng các tính ch t hi n t i c a ñ t, xây d ng h th ng phân lo i Soil Taxonomy v i h th ng thu t ng riêng (US department of agriculture 1975. Soil convervation service. Soil Taxonomy-United states department of agriculture. Soil convervation service, keys to soil Taxonomy. Sixth edition 1994, keys to soil Taxonomy, Eighth edition 1998) Trung tâm FAO-UNESCO ñư c thành l p ñ ti n hành d án nghiên c u phân lo i ñ t th gi i do UNESCO tài tr và FAO th c hi n. Các nhà khoa h c ñ t c a trung tâm cũng dùng phương pháp ñ nh lư ng tính ch t hi n t i c a ñ t ñ phân lo i ñ t. H th ng phân v c a FAO-UNESCO mang tính chú d n b n ñ , h th ng phân lo i và thu t ng mang tính hoà h p và có tính k th a. Trung tâm ñã cho ra ñ i b n ñ ñ t th gi i t l 1/5.000.000 và báo cáo ñ t kèm theo (Soil map of the world). Các tài li u này thư ng xuyên ñư c b sung, nâng cao và ch nh s a d a vào các k t qu nghiên c u ti p theo (FAO-UNESCO-Soil map of the world revised legend 1988-1990). Ngoài ra, ñ b sung cho phân lo i ñ t c a FAO-UNESCO h i khoa h c ñ t qu c t và chương trình môi trư ng liên hi p qu c ñã h tr phát tri n cơ s tham chi u phân lo i ñ t qu c t (IRB) và sau ñó là cơ s tham chi u tài nguyên ñ t th gi i (WRB). Cơ s tham chi u tài nguyên ñ t th gi i (WRB) b sung thêm các ki n th c sâu r ng cho b ng s a ñ i 1988 c a FAO-UNESCO. 2.2. Phân lo i ñ t Vi t Nam Công tác nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam cũng g n li n v i s phát tri n th như ng h c c a nư c ta. Các phương pháp phân lo i ñ t trên th gi i ñ u ñư c s d ng nư c ta nhưng ch m hơn. Tình hình nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam có th chia làm ba th i kỳ: a. Th i kỳ trư c 1954 Sau khi thi t l p ách ñô h Vi t Nam, Th c dân Pháp b t ñ u công cu c ñi u tra tài nguyên trong ñó có ñ t ñ ñ t k ho ch khai thác s d ng. M t s nhà khoa h c Pháp và Vi t Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..7
  8. Nam ñã t p trung nghiên c u m t s lo i ñ t ñi n hình nư c ta như ñ t ñ vàng, ñ t phù sa (R.F. Auriol và Lâm Văn Vãng, 1934; Castagnol và Ph m Gia Tu, 1940; Castagnol và H Ð c V , 1951.....). Có th nói, th i kỳ này vi c nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam m i ñư c b t ñ u và chưa thành h th ng. b. Th i kỳ t 1954 -1975 Vào th i kỳ này, ñ t nư c ta t m th i chia làm 2 mi n nên hư ng nghiên c u v phân lo i ñ t cũng có s khác bi t rõ theo ch ñ xã h i khác nhau, c th m i n B c: Các nhà khoa h c ñ t ñã ti p thu ñư c phương pháp phân lo i ñ t theo phát sinh c a V.V. Docuchaev. Năm 1958, các nhà khoa h c ñ t như Vũ Ng c Tuyên, Tôn Th t Chi u, Lê Thành Bá, Tr n Văn Nam, Nguy n Văn Dũng.... v i s giúp ñ c a chuyên gia Liên Xô (cũ) V.M. Fritland ñã ti n hành nghiên c u phân lo i ñ t mi n B c Vi t Nam. Năm 1959, nhóm tác gi ñã xây d ng ñư c b ng phân lo i và sơ ñ th như ng mi n B c Vi t Nam t l 1/1.000.000. Năm 1964, V.M Fritland b sung b ng phân lo i ñ t năm 1959, ñây là cơ s cho vi c nghiên c u phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t t l trung bình và l n ñư c các tác gi Lê Duy Thư c, Tr n Kh i, Vũ Ng c Tuyên, Cao Liêm, Tôn Th t Chi u, Ð Ánh, Vũ Cao Thái, Ð Ðình Thu n, Nguy n Bá Nhu n, Lê Thái B t, Nguy n Công Pho, Nguy n Khang...th c hi n. Như v y trong th i kỳ này, công tác nghiên c u phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ th như ng mi n B c Vi t Nam hoàn toàn d a vào trư ng phái phân lo i ñ t theo phát sinh c a Liên Xô. mi n Nam Các nhà khoa h c ñ t ñã ti n hành nghiên c u phân lo i ñ t theo phương pháp ñ nh lư ng Soil Taxonomy. Năm 1960, F.R. Moormann ñã xây d ng b ng phân lo i và sơ ñ th như ng mi n Nam t l 1/1.000.000. Ti p theo là nh ng nghiên c u phân lo i và xây d ng b n ñ ñ t t l trung bình và l n cho các vùng và t nh ñ ng b ng song Mê Kông (Thái Công T ng, Trương Ðình Phú, Châu Văn H nh...). Các b ng phân lo i ñ t và b n ñ ñ t mi n Nam ñư c xây d ng trong th i gian này ñư c áp d ng theo phương pháp ñ nh lư ng c a Soil Taxonomy. Tóm l i, công tác nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam trong th i kỳ 1954 -1975 ñư c th c hi n theo các phương pháp khác nhau, mi n B c theo phát sinh c a V.V. Docuchaev còn mi n Nam theo phương pháp ñ nh lư ng Soil Taxonomy. c. Th i kỳ t 1975 ñ n hi n nay Sau khi gi i phóng mi n Nam, nư c nhà th ng nh t, do yêu c u c a s phát tri n ñ t nư c, công tác nghiên c u phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t ñư c th c hi n và phát tri n sâu r ng. Năm 1976, ban biên t p b n ñ ñ t Vi t Nam ñã công b b ng phân lo i ñ t c a nư c Vi t Nam th ng nh t dùng cho b n ñ ñ t t l 1/1.000.000. B ng phân lo i ñ t này ñư c th c hi n theo phương pháp phân lo i phát sinh là căn c ñ xây d ng các b n ñ ñ t t l trung bình và l n cho các ñ a phương trong c nư c. Nh ng năm 80 c a th k XX, phương pháp phân lo i ñ t ñ nh lư ng ñư c th c hi n Vi t Nam, Nhi u công trình nghiên c u phân lo i ñ t theo FAO-UNESCO l n lư t ñư c công b b i các tác gi Tôn Th t Chi u, Lê Thái B t, Nguy n Khang, Vũ Cao Thái, Võ Tòng Xuân, Nguy n Nh t Tân, Hoàng Văn Mùa.... T p h p t t c các k t qu nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam theo FAO-UNESCO th i kỳ này, h i Khoa h c ñ t Vi t Nam ñã xây d ng b ng phân lo i ñ t Vi t Nam theo phương pháp ñ nh lư ng FAO-UNESCO dùng cho b n ñ ñ t t l 1/1.000.000, b ng phân lo i ñ t này ñư c công b năm 1996. Ti p theo, nhi u b ng phân lo i ñ t cho b n ñ ñ t t l trung bình và l n theo FAO-UNESCO c a các t nh, huy n ñư c công b (Ð ng Nai, Qu ng Ngãi, Ninh Bình, Hà Giang, Qu ng Ninh, Nam Ð nh,...). Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..8
  9. Công tác nghiên c u phân lo i ñ t Vi t Nam theo FAO-UNESCO ti p t c ñư c th c hi n r ng rãi Vi t Nam. Như v y, công tác nghiên c u phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t c a Vi t Nam liên t c phát tri n. Các nhà khoa h c ñ t Vi t Nam ñã r t linh ho t và sáng t o trong vi c áp d ng các phương pháp nghiên c u phân lo i ñ t c a th gi i vào ñi u ki n c th Vi t Nam. Phân lo i ñ t Vi t Nam, xây d ng b n ñ ñ t qu c gia và các ñ a phương góp ph n quan tr ng cho s nghi p phát tri n kinh t c a nư c ta. Câu h i ôn t p và th o lu n chương I 1. Hãy trình bày khái ni m v phân lo i ñ t ? liên h th c t Vi t Nam? 2. Phân lo i ñ t ñ làm gì? Yêu c u c n ñ t ñư c c a phân lo i ñ t ? 3. Tóm lư c l ch s phân lo i ñ t Th gi i? 4. Tình hình phân lo i ñ t Vi t Nam? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..9
  10. Chương II PHÂN LO I ð T THEO PHÁT SINH Phân lo i ñ t theo phát sinh (c a Liên Xô cũ) ñư c th c hi n r ng rãi trên th gi i, trong ñó có Vi t Nam. 1. Cơ s khoa h c c a phương pháp Ngư i ñ t n n móng cho phương pháp phân lo i ñ t theo phát sinh là V.V. Docuchaev. Theo Ông b t kỳ lo i ñ t nào ñư c hình thành ñ u ch u s tác ñ ng c a 5 y u t : ðá m và m u ch t, sinh v t, khí h u, ñ a hình và th i gian. Sau này, các nhà khoa h c ñ t b sung thêm 1 y u t n a là vai trò c a con ngư i trong s hình thành ñ t. S tác ñ ng t ng h p c a các y u t trên s quy t ñ nh quá trình hình thành và bi n ñ i di n ra trong ñ t. Y u t hình thành ñ t các vùng khác nhau ñư c bi u hi n r t khác nhau do các vùng ñ a lý t nhiên có s khác bi t v c u t o ñ a ch t, khí h u, ñ a hình, th m th c v t.... Ví d : ñ c trưng khí h u mi n nhi t ñ i có nh ng ñ c ñi m khác v i vùng ôn ñ i v m t c u t o ñ a ch t, ñ a hình c a vùng mi n núi khác v i vùng ñ ng b ng.... S khác nhau v các y u t này ñã d n ñ n ch t lư ng c a các quá trình hình thành và bi n ñ i trong ñ t khác nhau. Quá trình hình thành ñ t theo th i gian ñư c th hi n rõ c u t o ph u di n ñ t. Các quá trình hình thành ñ t khác nhau t o nên nh ng t ng ñ t khác nhau trong ph u di n ñư c g i là các t ng phát sinh. Vi c nghiên c u c u t o ph u di n ñ t và các t ng phát sinh s xác ñ nh ñư c các quá trình hình thành ñ t. V.V. Docuchaev chia các t ng phát sinh có trong ph u di n thành các t ng A, B, C, và l p ñá m ký hi u là D. Như v y, phân lo i ñ t theo phát sinh d a vào các y u t hình thành ñ t, quá trình hình thành ñ t và c u t o ph u di n ñ phân lo i ñ t. 2. N i dung c a phương pháp 2.1. Nghiên c u các y u t hình thành ñ t Trong ph n các y u t hình thành ñ t c a th như ng ñ i cương, ñã trình bày vai trò c a các y u t này. Trong ñó có th tóm lư c l i như sau: a. Ðá m và ñá m u ch t Ðá m và m u ch t là cơ s v t ch t ñ u tiên ñ hình thành ñ t. Ðá m b phong hoá t o thành m u ch t, m u ch t sau ñó tích lu d n các ch t h u cơ và bi n ñ i t o thành ñ t. Do v y, mu n phân lo i ñ t c n xác ñ nh ñư c c u t o ñ a ch t c a vùng nghiên c u (các lo i ñá m và m u ch t có trong khu v c). Ð có ñư c ngu n tài li u chính xác ph i d a vào b n ñ ñ a ch t c a khu v c. N u chưa có b n ñ ñ a ch t, các nhà khoa h c ñ t ph i xác ñ nh ñư c các lo i ñá m và m u ch t trong khu v c ñi u tra, nghiên c u. Khi xây d ng b n ñ ñ t, các lo i ñá m và m u ch t ñư c ký hi u b ng các ký t . b. Sinh v t Là y u t quy t ñ nh trong s hình thành ñ t, y u t này th hi n rõ trong vai trò c a th c v t, ñ ng v t và vi sinh v t ñ t. Th m th c v t nh hư ng quy t ñ nh ñ n s tích lũy v s lư ng và ch t lư ng c a ch t h u cơ trong ñ t, g m th c v t t nhiên và các lo i cây tr ng trong nông lâm nghi p + Th c v t t nhiên: g m th m r ng t nhiên và các loài th c v t t nhiên nh ng nơi không có r ng như m t s loài th c v t ñ c trưng có trong vùng nghiên c u, các cây ch th như sim, mua, sú, v t, c năn, c b ... ñư c xác ñ nh rõ và ghi b ng tên Latinh khi mô t . + Cây tr ng nông-lâm nghi p: Các lo i cây tr ng ñang s d ng trong s n xu t nông nghi p g m các lo i cây lương th c (lúa, ngô, khoai....), cây công nghi p (chè, cà phê, cao su, thu c lá...), cây ăn qu (cam, bư i, nhãn, v i, táo, na, chu i,....), các lo i rau và các h th ng luân canh cây tr ng, các lo i Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..10
  11. cây r ng tr ng c th . Ðây là căn c cho các nh n xét v s tác ñ ng c a con ngư i, v các quá trình bi n ñ i di n ra trong ñ t nông nghi p. * Ð ng v t ñ t thư ng ñư c quan tâm xác ñ nh như các lo i ñ ng v t s ng trong ñ t như giun, ki n, m i,... c. Khí h u ðư c xác ñ nh thông qua các tham s v khí tư ng th hi n v i các ñ c trưng khí h u chính nh hư ng t i quá trình hình thành ñ t. + Ch ñ nhi t: nhi t ñ bình quân tháng, năm, t ng tích ôn, s ngày n ng, nh ng bi n ñ ng ñ c bi t v ch ñ nhi t như th i kì nhi t ñ cao do ch u nh hư ng c a gió Lào, hi n tư ng nhi t ñ th p do sương giá... + Lư ng mưa và ch ñ mưa: lư ng mưa t ng tháng, lư ng mưa c năm, ch ñ mưa, cư ng ñ mưa. + Lư ng b c hơi và ñ m không khí. + Gió: ch ñ gió, lo i gió ñ c bi t như gió m và gió khô, áp th p và bão. Các ñ c trưng v khí h u là căn c ñ ñánh giá các quá trình bi n ñ i di n ra trong ñ t như xói mòn, r a trôi, qúa trình và m c ñ khoáng hoá ch t h u cơ....Ngu n tài li u khí h u do các tr m khí tư ng cung c p d. Ð a hình, ñ a m o Các ñ c trưng c a ñ a hình như dáng ñ t, ñ cao, ñ d c, m c ñ chia c t nh hư ng l n t i quá trình hình thành và bi n ñ i di n ra trong ñ t. + Hình dáng ñ t: hình dáng c th c a ñ a hình, ñ a m o có th l i như m t qu ñ i, b ng ph ng như ñ ng b ng phù sa, lõm như m t b n ñ a. Hình dáng ñ t có liên quan ñ s di chuy n ho c tích t các ch t trong ñ t, liên quan ñ n ch ñ nư c trong ñ t.... Dáng ñ t l i thư ng khô h n, dáng ñ t lõm thư ng tích lu nhi u nư c, ñ t dư m. + Ð cao: g m ñ cao tuy t ñ i và ñ cao tương ñ i. - Ð cao tuy t ñ i: ñư c th hi n ñư ng bình ñ trong b n ñ ñ a hình và ñ nh các ñ i núi, ñ cao tuy t ñ i ñư c xác ñ nh so v i m t nư c bi n. vùng ñ i núi, d a vào ñ cao tuy t ñ i ñ chia thành núi cao, núi trung bình và núi th p. - Ð cao tương ñ i dùng ñ phân chia các lo i ñ cao c a m t vùng c th có di n tích nh vùng ñ ng b ng. nư c ta các xã vùng ñ ng b ng chia ñ a hình tương ñ i theo ba c p: cao - vàn - trũng hay năm c p cao - vàn cao - vàn - vàn trũng - trũng. Trên nh ng d ng ñ a hình cao thư ng thi u nư c, ñ t d b khô h n và b r a trôi. Ngư c l i trên nh ng ñ a hình trũng r t thu n l i cho vi c tích lu nư c, ñ t thư ng xuyên dư m và tích lu các ch t r a trôi t nơi khác ñ n. Trên các ñ a hình khác nhau s xu t hi n các quá trình hình thành và bi n ñ i khác nhau ñ hình thành nên các lo i ñ t khác nhau. Ví d : trong nhóm ñ t phù sa nư c ta, nơi có ñ a hình cao di n ra quá trình tích lu các h p ch t s t hoá tr 3 (ñi u ki n ôxy hoá m nh), làm cho ñ t có t ng loang l ñ vàng ho c k t von. Ngư c l i, nơi có ñ a hình th p, ñ t dư m, quá trình kh chi m ưu th hình thành các h p ch t s t hoá tr 2, ñ t b glây các m c ñ khác nhau. + Ð d c: Ð d c g p vùng ñ i núi, ñ d c là góc ñư c t o b i ñ nghiêng c a sư n d c v i m t ph ng n m ngang (hình 2.1) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..11
  12. Hình 2.1. Ð d c ñ a hình ◊: góc t o ñ d c m: m t ph ng n m ngang S: sư n d c Ð d c ñư c tính theo ñ (o) ho c ph n trăm (%) Ð d c ñ a hình chia thành 6 c p ho c 4 c p: Theo 6 c p. C p I: 0-3o C p IV: 15-20o C p II: 3-8o C p V: 20-25o C p III: 8-15O C p VI: >25o + Theo 4 c p: C p I: 0-8o C p II: 8-15o C p III: 15-25o C p IV: >25o Khi ñ d c l n hơn 250 thì thư ng ưu tiên cho phát tri n lâm nghi p. e. Th i gian Hi n t i y u t th i gian ñư c dùng thông qua vi c ñánh giá nh ng bi n ñ i và phát tri n c a ñ t. Ðánh giá s bi n ñ i ho c phát tri n căn c vào s hình thành, t n t i các t ng ñ t trong ph u di n. Ph u di n có tính phân t ng không rõ thư ng g p ñ t m i ñư c hình thành (ñ t tr ) và ngư c l i ñ t có tính phân t ng rõ th y th hi n nh ng lo i ñ t ñư c hình thành t khá lâu ñ i này ch u s tác ñ ng c a các quá trình hình thành ñ t. Ngoài ra còn căn c vào s lư ng và ch t lư ng các ch t m i sinh trong ph u di n như ñ m g , k t von s t, v t glây....ñ xác ñ nh m c ñ bi n ñ i hay thoái hoá ñ t. g. S tác ñ ng c a con ngư i Con ngư i ñã có nh ng tác ñ ng r t l n thông qua vi c s d ng ñ t và các tài nguyên liên quan t i ñ t, th hi n rõ các n i dung: - Các lo i cây tr ng trong s n xu t nông nghi p, lâm nghi p. - Các v t nuôi: gia súc, gia c m, thu s n. - H th ng thu l i, ñê sông, ñê bi n. - Phân bón: các lo i phân vô cơ, h u cơ. - C i t o ñ t: các lo i ñ t có v n ñ . - Ô nhi m ñ t: các ch t th i trong s n xu t công nghi p, khai thác khoáng s n... Nh ng tác ñ ng trên th hi n r t ña d ng có th làm ñ t bi n ñ i theo chi u hư ng t t ho c x u. C n xác ñ nh nh ng tác ñ ng c th trong vùng ñi u tra nghiên c u xây d ng b n ñ ñ t. T nh ng tìm hi u và nghiên c u các y u t hình thành ñ t s làm cơ s cho vi c xác ñ nh và ñánh giá các quá trình hình thành ñ t trong vùng nghiên c u. 2.2. Quá trình hình thành ñ t Trong t nhiên g p nhi u quá trình hình thành ñ t khác nhau, ph n này trình bày nh ng quá trình hình thành ñ t chính g p Vi t Nam. a. Quá trình tích lu ch t h u cơ trong ñ t Ð c trưng c a quá trình này là s tích lu ch t h u cơ và mùn trong ñ t. S hình thành và t n t i c a mùn g p t t c các lo i ñ t, ñư c ñánh giá là quá trình ch ñ o c a s hình thành ñ t. Ð t ñư c phân bi t v i m u ch t b i trong ñ t có ch a ch t h u cơ và mùn. Trong ph u di n, ch t h u cơ và mùn thư ng ñư c tích lu l p ñ t m t (t ng A - t ng canh tác) nên t ng này thư ng có màu s m (nâu xám, xám, xám ñen, ñen). Song cũng có m t s trư ng h p nh ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..12
  13. ph u di n ñ c bi t ch t h u cơ ñư c tích lũy các t ng bên dư i như ñ t phèn (hay ñ t chua m n), do quá trình b i ñ p phù sa sông ho c h n h p phù sa sông bi n nên t ng h u cơ trên m t b chôn vùi b i các l p phù sa trên m t t o thành t ng h u cơ dư i sâu trong ph u di n ñ t (ñi n hình là t ng ch a v t li u sinh phèn c a ñ t phèn ti m tàng). Mùn và thành ph n mùn liên quan khá ch t ch v i quá trình phát sinh ñ t. C th h u h t các lo i ñ t ñ vàng (ñ t feralit) Vi t Nam và nhi u lo i ñ t khác nư c ta có hàm lư ng axít fumic l n hơn axít humic. Tuy nhiên có m t s lo i ñ t khác như ñ t ñen trên tuf vôi, ñ t ñen trên ña macma siêu bazơ (ñ t ñen macgalit) trong thành ph n mùn có axít humic nhi u hơn axít fumic (xem b ng 2.1). B ng 2.1. Thành ph n mùn c a m t s lo i ñ t (t ng ñ t m t) Lo i ñ t C.aH/C.aF Ð t ñ vàng trên ñá gnai 0,20 Ð t nâu ñ trên ñá bazan 0,18 Ð t ñ nâu trên ñá vôi 0,72 Ð t nâu vàng trên ñá vôi 0,31 Ð t mùn vàng ñ trên núi 0,28 Ð t mùn trên núi cao 0,57 Ð t phù sa sông H ng ñư c b i hàng năm 0,93 Ð t ñen trên tuf vôi 1,64 G p ñi u ki n thu n l i như ñ t thư ng xuyên dư m (ñ a hình trũng, vùng ñ ng b ng hay thung lũng vùng ñ i núi), khí h u l nh và m (vùng núi cao), các lo i xác th c v t khoáng hoá không tri t ñ chúng s tích lu và bi n ñ i t o thành than bùn, hình thành nên ñ t h u cơ. b. Quá trình tích lu Fe, Al trong ñ t Ðây là m t quá trình ñi n hình c a ñ t nhi t ñ i, ñư c phân thành 2 quá trình: tích lu tuy t ñ i và tích lu tương ñ i. - Quá trình tích lũy tuy t ñ i Fe, Al trong ñ t Là quá trình hình thành k t von và ñá ong trong ñ t. Thành ph n chính c a k t von và ñá ong là các lo i ôxit, hydroxit Fe3+, Al3+ (trong ñó ch y u là s t). Fe, Al trong ñ t có ngu n g c t quá trình phong hoá khoáng v t, ñá ho c t các nơi khác di chuy n ñ n r i sau ñó ñư c tích lu l i trong ñ t. Trong nư c ng m, nư c ngu n nguyên sinh ch a nhi u ch t kh , trong ñó có Fe2+ và Mn2+. Khi các l p ñ t trên m t b khô h n, nư c ng m nông s di chuy n t dư i lên trên nh h mao qu n, ñ n g n m t ñ t các ch t kh s b ôxy hoá, Fe2+ s b bi n ñ i thành Fe3+ d ng ôxit k t t a trong ñ t làm cho ñ t có màu loang l ñ vàng, theo th i gian các v t loang l ñ vàng phát tri n n i v i v i nhau t o thành m t l p dày ñ c bao b c trong nhi u keo sét (như Kaolinít) ho c các ch t khác hình thành ñá ong m m. Khi l ra ngoài không khí, các ñá ong m m này ti p t c b oxy hoá, b m t nư c r i k t tinh t o thành kh i c ng r n, các keo sét b nư c hoà tan ñ l i các kho ng tr ng như l t ong g i là ñá ong, t ong. Ðá ong thư ng g p nh ng ñ i th p giáp v i ñ ng b ng (nư c ng m nông) m t s t nh như Hà Tây, Vĩnh Phúc, B c Giang... N u các ôxit Fe không có ñi u ki n phát tri n m nh mà ch tr ng thái ñ c l p chúng s t o thành các k t von trong ñ t. Theo hình d ng và nguyên nhân t o nên k t von mà chia thành k t von tròn, k t von hình ng, k t von d ng g c nai ho c c g ng, k t von gi . K t von tròn có m t nhân gi a và các l p ôxit Fe t o nh ng m t c u ñ ng tâm bao quanh nhân. Nh ng k t von này thư ng có màu nâu hay ñen có ánh kim lo i ñư c k t t a t s t trong dung d ch ñ t. K t von tròn có màu ñen, m m là k t von mangan (MnO2). K t von hình ng do ôxit Fe3+ bao b c quanh các thân cây, cành cây trong ñ t t o thành, thư ng g p ñ t phèn, ñ t cát. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..13
  14. K t von gi là các m nh ñá ñư c các ôxit Fe3+ bao b c làm cho có màu ñen, nâu ñen còn g i là s i ñ u ru i. S hình thành k t von và ñá ong di n ra thu n l i khi nư c ng m nông, ñ t trên m t thư ng xuyên b khô (ñ i th p, ñ t tr ng ñ i tr c....). ñ ng b ng, do nư c ng m nông và nư c m t nhi u nên ph n l n các ôxit Fe ch hình thành và t n t i d ng v t t o thành t ng loang l ñ vàng ñi n hình nh ng nơi có ñ a hình cao, vàn cao. K t von và ñá ong xu t hi n trong ñ t là b ng ch ng c a hi n tư ng thoái hoá ñ t. ð t có k t von và ñá ong thư ng chua, nghèo dinh dư ng, lân b gi ch t d ng FePO4… - Quá trình tích lu tương ñ i Fe, Al trong ñ t Quá trình tích lu tương ñ i Fe, Al trong ñ t còn g i là quá trình feralit. Quá trình feralit di n ra ñi n hình ñ t vùng nhi t ñ i. Dư i tác ñ ng c a y u t khí h u các khoáng v t như silicat, nhôm silicat b phong hoá m nh t o thành các keo sét, ôxit và các mu i. M t ph n keo sét l i ti p t c b phá hu t o thành các axít ñơn gi n như SiO2, Al2O3, Fe2O3. Cùng v i s phá hu , trong ñ t di n ra quá trình r a trôi các s n ph m trong ñó các ch t ki m, ki m ñ t là nh ng h p ch t b r a trôi r t d dàng, m t ph n SiO2 cũng b r a trôi, còn các h p ch t Fe3+, Al3+ (dư i d ng R2O3, R2O3.nH2O trong ñó R là Fe và Al) do ít b r a trôi hơn và d n ñ n s tích lu tr i trong ñ t. Như v y, v b n ch t s tích lu Fe, Al g i là tích lu tương ñ i do các ch t khác b r a tr i nhi u hơn làm cho t l Fe, Al trong ñ t tăng lên. Các nhà th như ng d a vào t l SiO2/Al2O3;SiO2/Fe2O3 và SiO2/R2O3 ñ ñánh giá quá trình feralit, các t l này càng nh thì quá trình feralit di n ra càng m nh và càng ñi n hình. Quá trình feralit t o thành ñ t feralit (ñ t ñ vàng), theo V.M. Fritland (1964) ñ t feralit có các tính ch t chính sau. - Hàm lư ng khoáng nguyên sinh th p, tr th ch anh và m t s khoáng v t b n khác. - Giàu hydroxit Fe, Al, Mn, Ti. T l SiO2/R2O3, SiO2/Al2O3 c a các c p h t sét trong ñ t ≤ 2, ñ t có th ch a nhôm di ñ ng. - Trong c p h t sét, khoáng kaolinit chi m ưu th nên dung tích h p ph cation th p. - H t k t trong ñ t khá ñi n hình và b n. - Trong thành ph n mùn axít funvic nhi u hơn axít humic. Theo giáo sư Cao Liêm, quá trình feralit di n ra r t ñi n hình vùng ñ i núi nư c ta và ph thu c vào nhi u y u t ngo i c nh như ñ cao tuy t ñ i, ñ a hình, ñá m . Càng lên cao, quá trình feralit càng y u, quá trình tích lu ch t h u cơ và mùn tăng d n. Ðá ch a nhi u canxi (ñá vôi) thư ng có quá trình feralit m c y u. Ðá m giàu silic giàu s t nghèo Ca, Mg quá trình feralit m nh. Ð a hình d c, thoát nư c t t feralit di n ra m nh; ñ a hình trũng, khó thoát nư c feralit di n ra y u. Quá trình feralit hình thành nhóm ñ t feralit (ñ t ñ vàng) r t ph bi n vùng ñ i núi nư c ta. c. Quá trình glây Quá trình này g p nh ng ñ t thư ng xuyên dư m do ñ a hình trũng thu n l i cho vi c tích ñ ng nư c ho c do canh tác lúa nư c. Quá trình kh trong ñ t chi m ưu th , s t trong ñ t b kh t o thành các h p ch t s t hoá tr 2 (Fe2+) , các h p ch t này k t h p v i khoáng sét trong ñ t làm cho ñ t có màu xanh xám ho c xám xanh r t ñ c trưng. Hi n tư ng glây có th g p m t vài t ng ñ t ho c su t theo chiêu sâu ph u di n các m c ñ khác nhau. Quá trình glây n u di n ra dài và liên t c s phá v k t c u ñ t, tăng tính phân tán và có th t o ra ñ t l y th t. S tích lũy nhi u Fe2+ trong ñ t cũng là nguyên nhân gây h i cho cây tr ng, quá trình glây còn t o ra m t s ch t khí ñ c t như H2S, CH4, PH3....Như v y, quá trình glây cũng làm cho ñ t bi n ñ i theo chi u hư ng x u. nư c ta, glây thư ng g p nh ng nơi có ñ a hình th p, trũng, ñ t lúa nư c, ñ t l y th t, ñ t phèn, ñ t m n.... Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..14
  15. d. Quá trình phèn hoá, m n hoá Quá trình m n hoá ðây là quá trình tích lu các lo i mu i tan trong ñ t như NaCl, KCl, CaCl2, MgCl2, Na2CO3, K2SO4, Na2SO4, K2CO3.... Quá trình m n hoá ch y u do s tác ñ ng c a nư c bi n theo các phương th c như thu tri u dâng làm nư c bi n tràn ng p lên vùng ñ t th p, sau khi rút xu ng s ñ l i m t lư ng mu i tan trong ñ t làm cho ñ t b nhi m m n. Ho c do nư c ng m m n có ngu n g c t nư c bi n ng m vào các t ng ñ t và làm ñ t b nhi m m n. Quá trình m n hoá g p r t ph bi n vùng ven bi n nư c ta, ñ c bi t ñ ng b ng sông C u Long, do ñ cao tuy t ñ i th p nên nư c bi n ti n khá sâu vào n i ñ a m i khi thu tri u dâng làm nhi u di n tích ñ t b m n. Quá trình phèn hoá Là quá trình hình thành, tích lu FeS2 và các mu i sulfat trong ñ t như Fe2(SO4)3, Al2(SO4)3. Nhi u nghiên c u cho r ng quá trình phèn hoá liên quan m t thi t v i xác th c v t có ch a nhi u lưu huỳnh là các cây sú, v t, ñư c.... Th m th c v t r ng ng p m n phân gi i trong ñi u ki n y m khí sinh ra nhi u H2S, các h p ch t này s k t h p v i s t ñ t o thành FeS2 (khoáng pyrite), g p ñi u ki n oxy hoá FeS2 s b oxy hoá t o thành mu i sulfat s t và axít sulfuric theo các ph n ng dư ñây: 2FeS2 + 2H2O + 7O2 = 2FeSO4 + 2H2SO4 2FeSO4 + H2SO4 + 1/2O2 = Fe2(SO4)3 +H2O Mu i Fe2(SO4)3 là phèn s t, g p nư c s thu phân t o axít sulfuric Fe2(SO4)3 + 6H2O = 3H2SO4 + 2Fe(OH)3 ↓ Axít sulfuric sinh ra tác d ng v i nhôm trong keo sét ñ t o phèn nhôm Al2(SO4)3, phèn nhôm cũng d dàng b thu phân ñ t o ra axít sulfuric. Al2(SO4)3 + 6H2O = 3H2SO4 + 2Al(OH)3 ↓ Như v y, quá trình phân hoá ñã t o thành ñ t phèn có ph n ng r t chua và nhi u tính x u khác c a ñ t. Khi trong ñ t tích lu lưu huỳnh d ng FeS2 s t o thành ñ t phèn ti m tàng, n u trong ñ t tích lu các mu i sulfat s t, nhôm hoá tr 3 s t o thành ñ t phèn ho t ñ ng. ñ. Quá trình l ng ñ ng phù sa Ho t ñ ng c a các dòng nư c ch y trên b m t ñ t cu n theo các s n ph m m u ch t, các h t cơ gi i ñ t có kích thư c khác nhau ñư c g i chung là v t li u phù sa. H th ng sông su i ñã v n chuy n m t lư ng l n phù sa t nơi cao xu ng nơi th p r i ñ ra bi n. T c ñ dòng ch y c a các h th ng sông su i gi m d n t thư ng ngu n t i h lưu ñã làm cho các h t phù sa l n lư t l ng ñ ng theo quy lu t h t có kích thư c l n, n ng l ng ñ ng trư c; h t nh , nh l ng ñ ng sau. Quá trình l ng ñ ng phù sa ñã t o nên ñ t phù sa. nư c ta, các ñ ng b ng B c B , Nam B , ven bi n mi n Trung.... ñư c hình thành do quá trình l ng ñ ng phù sa c a h th ng sông H ng, sông Thái Bình, sông C u Long và các sông ngòi khác. e. Quá trình r a trôi, xói mòn Quá trình r a trôi Quá trình này di n ra do nư c di chuy n trên b m t ho c th m xu ng dư i sâu do s c hút tr ng l c. S di chuy n c a nư c ch y trên b m t ñ t và t trên xu ng phía dư i s cu n theo các ch t d tan, m t lư ng mùn, các h t sét ho c limon... c a t ng ñ t theo các dòng ch y ho c mang m t s v t li u này xu ng các t ng B hay các t ng bên dư i. Theo th i gian, quá trình này làm cho ñ t b hoá chua do các ch t ki m b r a trôi, mùn và các ch t dinh dư ng t ng m t b suy gi m ho c làm thay ñ i thành ph n cơ gi i do m t ph n sét b r a trôi xu ng t ng B. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..15
  16. Quá trình r a trôi làm cho ñ t b thoái hoá m nh. Vi t Nam quá trình r a trôi là nguyên nhân chính hình thành nên nhóm ñ t xám b c màu và làm cho ph n l n di n tích ñ t ñ a hình cao b hoá chua. Quá trình xói mòn Do nư c ch y trên m t t nơi cao xu ng th p s “bóc” ñi t ng l p ñ t m t và cu n chúng theo dòng ch y mang ñi nơi khác. Gió th i trên b m t cũng gây ra hi n tư ng trên. Như v y, xói mòn là hi n tư ng t ng l p ñ t trên m t b bóc cu n ñi nơi khác do nư c ch y ho c gió th i làm suy gi m nhanh chóng ñ phì ñ t. nư c ta, xói mòn ch y u do ho t ñ ng c a nư c ch y trên b m t ñ t, quá trình này di n ra ñi n hình vùng ñ i núi, làm thoái hoá nhi u vùng ñ t r ng l n và t o nên nhóm ñ t t ng m ng. Trong t nhiên di n ra nhi u quá trình hình thành và bi n ñ i khác nhau, tuỳ ñi u ki n c th quá trình nào ñó chi m ưu th . Chúng ph thu c vào các y u t hình thành ñ t và là nguyên nhân t o nên nhi u lo i ñ t có tính ch t khác nhau. 2.3. Ph u di n ñ t và phân lo i ñ t a. Nghiên c u ph u di n ñ t N i dung c a vi c nghiên c u ph u di n g m: ñào ph u di n, mô t ph u di n, ch p nh, l y m u ñ t phân tích, l y tiêu b n ñ t.... (ph n này s ñư c trình bày chi ti t trong ph n quy trình xây d ng b n ñ ñ t) Trên cơ s ñi u tra, nghiên c u và mô t ph u di n ñ t s xác ñ nh ñư c quá trình hình thành ñ t, k t h p v i xác ñ nh các y u t hình thành ñ t làm căn c cho vi c phân lo i và ñ t tên cho ñ t. b. H th ng phân v và b ng phân lo i ñ t S p x p tên ñ t theo m t h th ng và xây d ng b ng phân lo i ñ t. Theo Vi n hàn lâm khoa h c Liên Xô cũ (1958), h th ng phân v ñ t theo phát sinh có 8 c p t l n ñ n nh : L p →L p ph →Lo i →Lo i ph →Thu c →Ch ng → Bi n ch ng →B c Trong h th ng phân v trên, ñơn v cơ b n c a h th ng phân v là lo i phát sinh, ñơn v l n hơn là l p, l p ph (ho c nhóm ñ t chính), ñơn v dư i lo i là lo i ph , thu c, ch ng, bi n ch ng và b c. - Lo i ñ t: là ñ t phát sinh và phát tri n trong cùng ñi u ki n sinh v t, khí h u, thu văn và có nh ng bi u hi n ñ c trưng c a quá trình hình thành ñ t cơ b n. Ð c ñi m c a m t lo i ñ t như sau: + Cùng phương th c thu nh n ch t h u cơ, cùng quá trình phân gi i ch t h u cơ. + Cùng quá trình phong hoá ñá và khoáng v t nguyên sinh, cùng ki u hình thành khoáng v t th sinh và ph c ch t h u cơ-vô cơ. + Cùng ch ñ nư c. + Cùng cách di chuy n các v t ch t trong ñ t. + Cùng m t ki u c u t o ph u di n. + Cùng hư ng s d ng, b o v ho c c i t o ñ t. Thu t ng “lo i” trong phân lo i ñ t quan tr ng như thu t ng “loài” trong phân lo i th c v t ñây là ñơn v cơ b n c a h th ng phân lo i. - Lo i ph ñ t: là ñơn v trong ph m vi lo i khác v i lo i v m c ñ th hi n quá trình hình thành ñ t chính. Lo i ph ch giai ño n phát tri n khác nhau v ch t lư ng c a m t lo i ñ t. Ví d : ñ t phù sa sông H ng ñư c b i hàng năm, ñ t phù sa sông H ng không ñư c b i hàng năm. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..16
  17. - Thu c ñ t: là ñơn v n m trong ph m vi lo i ph , thư ng d a vào ñá m , m u ch t hay thành ph n nư c ñ phân chia các thu c ñ t. Nh ng s khác nhau v thu c ñ t ch y u do ñi u ki n c th c a nơi nghiên c u. Có th d a vào pH, quá trình glây, quá trình loang l ñ vàng ñ xác ñ nh thu c ñ t. - Ch ng ñ t: n m trong gi i h n c a thu c ñ t, ñ phân chia ch ng ñ t thư ng d a vào m c ñ c a quá trình hình thành và bi n ñ i di n ra trong ñ t như m c ñ glây, m c ñ m n,... - Bi n ch ng: n m trong gi i h n ch ng, ñư c phân bi t v i nhau b i s khác bi t v thành ph n cơ gi i. 2.4. B ng phân lo i ñ t Vi t Nam theo phát sinh Năm 1976, Ban biên t p B n ñ ñ t Vi t Nam ñã xây d ng hoàn ch nh b ng phân lo i ñ t Vi t Nam dùng cho b n ñ ñ t t l 1/1000000 c a nư c (th hi n b ng 2.1). B ng 2.2. B ng phân lo i ñ t Vi t Nam (1976) I.Ð t cát bi n 1. Ð t c n tr ng và vàng 2. Ð t c n cát ñ 3. Ð t cát bi n II.Ð t m n 4. Ð t m n sú, v t, ñư c 5. Ð t m n 6. Ð t m n ki m III. Ð t phèn (chua m n) 7. Ð t phèn nhi u 8. Ð t phèn trung bình và ít IV.Ð t l y và than bùn 9. Ð t l y 10. Ð t than bùn V. Ð t phù sa 11. Ð t phù sa h th ng sông H ng 12. Ð t phù sa h th ng sông C u Long 13. Ð t phù sa h th ng sông khác VI. Ð t xám b c màu 14. Ð t xám b c màu trên phù sa c 15. Ð t xám b c màu glây trên phù sa c 16. Ð t xám b c màu trên s n ph m phá hu c a ñá cát và macma axít VII. Ð t xám nâu vùng bán khô c n 17. Ð t xám nâu vùng bán khô c n VIII. Ð t ñen 18. Ð t ñen IX. Ð t ñ vàng (ñ t feralit) 19. Ð t nâu tím trên ñá macma bazơ và trung tính 20. Ð t nâu ñ trên ñá macma bazơ và trung tính 21. Ð t nâu vàng trên ñá macma bazơ và trung tính 22. Ð t ñ nâu trên ñá vôi 23. Ð t ñ vàng trên ñá phi n sét và bi n ch t 24. Ð t vàng ñ trên ñá macma axít 25. Ð t vàng nh t trên ñá cát 26. Ð t vàng nâu trên phù sa c Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..17
  18. X. Ð t mùn vàng ñ trên núi 27. Ð t mùn vàng ñ trên núi XI. Ð t mùn trên núi 28. Ð t mùn trên núi XII. Ð t pôtzôn 29. Ð t pôtzôn XIII. Ð t xói mòn trơ s i ñá 30. Ð t xói mòn trơ s i ñá B ng phân lo i này chính th c ñư c s d ng ñ ti n hành ñi u tra, nghiên c u, phân lo i và xây d ng các b n ñ ñ t t l trung bình và l n cho các ñ a phương trong c nư c. Công trình này ñã ñư c nhà nư c ñánh giá cao và ñư c gi i thư ng H Chí Minh vào năm 2000. Câu h i ôn t p và th o lu n chương II 1. Th nào là phân lo i ñ t theo phát sinh? 2. Ði u ki n hình thành ñ t? Các quá trình hình thành ñ t? 3. H th ng phân v c a phân lo i ñ t theo phát sinh? 4. Phân lo i ñ t Vi t Nam theo phát sinh? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..18
  19. Chương III PHÂN LO I ð T THEO SOIL TAXONOMY H th ng phân lo i Soil Taxonomy là h th ng phân lo i ñ t c a Hoa Kỳ ñư c lưu hành chính th c vào tháng 12 năm 1975. H th ng phân lo i này ñã ñư c các nhà th như ng b t ñ u xây d ng t sau th chi n th hai trên cơ s tìm hi u nghiên c u các h th ng phân lo i c a Hoa Kỳ th i kỳ ñó k t h p v i các h th ng phân lo i c a nhi u các qu c gia khác. Các nhà th như ng Hoa Kỳ mu n xây d ng m t h th ng phân lo i hoàn ch nh ñ t ñó có th th ng kê ñư c ngu n tài nguyên ñ t ñai m t cách h th ng c v m t s lư ng và ch t lư ng d a trên cơ s nh ng căn c khoa h c, ñư c ñ nh lư ng khá ch t ch như các h th ng phân lo i v th c v t, ñ ng v t, khoáng v t và ñá... Trong kho ng th i gian t năm 1951 ñ n năm 1960 h th ng phân lo i này ñã ñư c V B o t n ñ t ñai Hoa kỳ hoàn ch nh và công b sơ th o l n th 6 và sau ñó ti p t c ñư c hoàn thi n cho t i năm 1975 h th ng phân lo i Soil Taxonomy ñã ñư c hoàn t t và chính th c ñưa vào lưu hành. H th ng phân lo i Soil Taxonomy là h th ng phân lo i mang tính ñ nh lư ng cao và h th ng này th hi n rõ hai ñ c trưng sau: ð c trưng th nh t h th ng phân lo i ñư c xây d ng d a trên cơ s các tính ch t hi n t i c a ñ t, ñây là nh ng ñ c tính, tính ch t quan sát, ño ñ m và phân tích c th . Do ñó có nh ng h n ch và hoài nghi “có th ñúng ho c sai” ñôi khi thư ng x y ra trong tranh lu n gi a các nhà khoa h c ñ xác ñ nh tên c a m t lo i ñ t c th trong h th ng phân lo i, n u như phân lo i ñ t ch d a vào cơ s hình thái ñ t và các quá trình hình thành ñ t m t cách phi n di n, c ng nh c. ð c trưng th hai các tên g i trong h th ng phân lo i Soil Taxonomy ñư c xây d ng theo nh ng thu t ng ñã ñư c xác ñ nh, d a trên nh ng tính ch t cơ b n c a ñ t và ñã ñư c th ng nh t v m t danh pháp tiêu chu n s d ng ñ i v i các ñ c tính và tính ch t ñ t. 1. Cơ s c a phương pháp Cơ s c a phương pháp phân lo i Soil Taxonomy d a trên nh ng ñ c tính, tính ch t hi n t i c a ñ t, song ñi u ñó cũng không có nghĩa là các quá trình phát sinh ñ t không ñư c quan tâm và xác ñ nh. Cũng như các h th ng phân lo i khác m t trong các m c tiêu chính c a h th ng phân lo i theo Soil Taxonomy ñó là nhóm nh ng lo i ñ t có cùng s ñ ng nh t v m t phát sinh h c. Tuy nhiên, trong h th ng phân lo i này nh ng tiêu chu n riêng bi t dùng ñ s p x p các lo i ñ t theo các nhóm ph i là nh ng tiêu chu n ñ i v i nh ng tính ch t ñ t có th xác ñ nh và ñ nh lư ng (ño, ñ m) ñư c và m t kh i lư ng l n các tính ch t v t lý, hoá h c và sinh h c c a ñ t ñã ñư c ngư i ta ñưa vào s d ng làm tiêu chu n cho h th ng phân lo i, c th như: ñ ng thái v ñ m và nhi t ñ di n ra trong năm, ñ c tính v màu s c ñ t ñ nh lư ng theo thang màu Mulshel, thành ph n cơ gi i và c u trúc c a ñ t. Các tính ch t hoá h c và khoáng v t như t l , thành ph n h u cơ, thành ph n khoáng sét, hàm lư ng oxit s t, nhôm, sét silicát, ñ m n, pH, t l % ñ no ki m, ñ dày t ng ñ t ñ u là nh ng tiêu chu n quan tr ng ñư c ñưa vào s d ng trong phân lo i h th ng Soil Taxonomy. Bên c nh ñó nhi u nh ng ñ c tính quan tr c tr c ti p ngoài ñ ng ñòi h i cũng ph i ñư c mô t theo ñ nh lư ng m t cách r t c th và chính xác cho nh ng m u ñ t ñư c mang v phân tích trong phòng thí nghi m. Như v y, tính ñ nh lư ng chính xác c a phương pháp giúp cho vi c ti p c n các k t qu phân lo i mà các nhà khoa h c mong mu n ñ t ñư c, song ñ có ñư c các k t qu phân lo i ñúng ñòi h i ph i có s chi phí r t l n v ti n c a và th i gian trên cơ s các k t qu xác ñ nh, ñánh giá m t cách chi ti t nh ng y u t ñươc s d ng trong phân lo i c a h th ng cũng như nh ng y u t phân tích, xác ñ nh ñư c nh ng t ng ch n ñoán. Do ñó, s có m t hay thi u ñi m t s y u t nào ñó s chi ph i r t nhi u ñ n k t qu xác ñ nh tên ñ t cũng như s p ñ t chúng trong h th ng phân lo i này. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..19
  20. h th ng phân lo i ñ t Soil Taxonomy cơ s có ý nghĩa quan tr ng nh t ñư c quan tâm ñ xác ñ nh lo i ñ t ñó chính là nh ng tính ch t ñ t ñư c xác ñ nh các t ng ch n ñoán. Trong ñó, các t ng ch n ñoán ñư c ngư i ta phân chia ra thành các t ng ch n ñoán t ng m t và nh ng t ng ch n ñoán dư i sâu c a ñ t ñây là nh ng t ng ñ c trưng c a các lo i ñ t c n xác ñ nh khi nghiên c u ph u di n ñ t, chúng là k t qu c a s tác ñ ng gi a các y u t , các quá trình hình thành cũng như h qu c a vi c s d ng ñ t. 2. N i dung c a phương pháp Phân lo i ñ t theo h th ng Soil Taxonomy ñư c ti n hành theo nh ng n i dung sau 2.1. Nghiên c u s hình thành và các tính ch t ñ t a. Các y u t hình thành ñ t ðư c xác ñ nh qua nh ng k t qu ñi u tra, thu th p tài li u v nh ng y u t hình thành ñ t chúng hoàn toàn g n gi ng như cách xác ñ nh các y u t và cácquá trình hình thành trong phân lo i ñ t theo phát sinh h c. Tuy nhiên, ñ i v i nh ng y u t ñi u tra, nghiên c u ñòi h i ph i có s xác ñ nh theo m t h th ng chi ti t, khá ch t ch . Ví d : các ñ c trưng v ñi u ki n khí h u, các d ng c a ñ a hình, các d ng ñ a m o, các lo i th m r ng, các cây tr ng theo các thang phân lo i c th v.v.v. b. Các tính ch t ñ t Hình thái ñ t: ñư c xác ñ nh qua nghiên c u, mô t ph u di n ñ t, l y m u phân tích, l y tiêu b n ñ t (monnoliez), ch p nh c nh quan và ph u di n… vi c mô t nh ng ñ c tính v hình thái ñ t ñư c xác ñ nh theo các tiêu chu n quy ñ nh c th v : ñ dày t ng ñ t, màu s c ñ t (lúc m và khô), thành ph n cơ gi i, k t c u và các lo i h t k t, ñ x p, ñ ch t, m c ñ ñá l n, k t von, glây, ñ sâu xu t hi n nư c ng m... Thông qua k t qu mô t có th xác ñ nh rõ ñư c quá trình hình thành ñ t, các t ng phát sinh cùng v i các ch tiêu ñ nh lư ng v hình thái và nh ng t ng phát sinh ñư c l a ch n làm t ng ch n ñoán trong phân lo i ñ t. Tính ch t v t lý ñ t: ñ i v i tính ch t này ngư i ta thư ng xác ñ nh các tính ch t thành ph n cơ gi i, k t c u, t tr ng, dung tr ng, các lo i ñ m ñ t b ng nh ng phương pháp phân tích trong phòng. Tính ch t hoá h c và hoá lý: liên quan t i hàng lo t các tính ch t hoá h c c n phân tích c th như cacbon h u cơ t ng s (OC%), các ch t dinh dư ng ña lư ng N,P,K t ng s và d tiêu, ph n ng chua, dung tích h p ph (CEC),thành ph n cation trao ñ i. Toàn b các ch tiêu này ñư c xác ñ nh nh vi c phân tích ñ t trong phòng theo các phương pháp tiêu chu n c a phương pháp yêu c u. 2.2 T ng ch n ñoán s d ng cho phân lo i ñ t a. Các t ng ch n ñoán trên m t T ng ch n ñoán ñư c g i là các Epipedon (theo ngu n g c c a ti ng Hyl p). T ng ch n ñoán trên m t là nh ng ph n n m trên cùng c a ph u di n ñ t, chúng thư ng có màu t i ho c xám ñ c trưng cho t ng tích lũy các ch t h u cơ, các l p tàn tích h u cơ n m phía trên m t ho c k t h p c hai trư ng h p trên. T ng ch n ñoán trên m t cũng có th bao g m c m t ph n c a t ng B n u ph n k ti p này th hi n màu xám ñen có ch a m t t l ch t h u cơ ñáng k . Các t ng ch n ñoán trên m t ñư c xác ñ nh và chia ra thành 7 t ng m t khác nhau (b ng 3.2), trong ñó ch có 5 t ng th hi n các ñ c tính t nhiên c a ñât và thư ng bao trùm trên ph m vi r ng, còn l i hai t ng khác là các t ng Anthropic và Plaggen ñư c hình thành do k t qu s d ng ñ t do thâm canh c a con ngư i hình thành nên, chúng ch ph bi n nh ng nơi ñ t ñư c ngư i ta s d ng qua nhi u th k . b. Các t ng ch n ñoán dư i sâu Các t ng ch n ñoán dư i sâu là nh ng t ng n m bên dư i t ng m t. Chúng ñư c xác ñ nh theo các ñ c tính khác nhau c a ñ t, trong Soil Taxonomy có 18 t ng ch n ñoán dư i sâu ñư c ngư i ta cân nh c (b ng 3.1) v i nh ng nét ñ c trưng c a chúng. M i m t t ng ch n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Phân lo i ñ t và xây d ng b n ñ ñ t …………..20
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản