Đ bài: Phân tích b c tranh quê và t m lòng yêu đi c a Hàn M c T trong Đâyề ứ ấ ờ ủ ặ ử
thôn Vĩ Dạ
H ng d nướ ẫ
M y ai đã t ng say trăng nh Hàn M c T ? “Trăng sõng soài trên cành li u – Đi gióấ ừ ư ặ ử ễ ợ
đông v đ l l i…” (“B n l n”) – Thi sĩ còn nói đn thuy n trăng, sông trăng, sóngề ể ả ơ ẽ ẽ ế ề
trăng… C m t tr i trăng m ng o, huy n di u. Th Hàn M c T r n ng p ánh trăng,ả ộ ờ ộ ả ề ệ ơ ặ ử ợ ợ
th hi n tâm h n “say trăng” v i tình yêu tha thi t cu c đi, v a th c v a m . Ông làể ệ ồ ớ ế ộ ờ ừ ự ừ ơ
m t trong nh ng nhà th l i l c nh t c a phong trào Th m i (1932-1941). V i 28 tu iộ ữ ơ ỗ ạ ấ ủ ơ ớ ớ ổ
đi (1912-1940), ông đ l i cho n n th ca dân t c hàng trăm bài th và m t s k ch th .ờ ể ạ ề ơ ộ ơ ộ ố ị ơ
Th c a ông nh trào ra máu và n c m t, có không ít hình t ng kinh d . Cũng ch a aiơ ủ ư ướ ắ ượ ị ư
vi t th hay v mùa xuân và thi u n (“Mùa xuân chín”), v Hu đp và th (“Đây thônế ơ ề ế ữ ề ế ẹ ơ
Vĩ Gi ”) nh Hàn M c T .ạ ư ặ ử
“Đây thôn Vĩ Gi ” rút trong t p “Th điên” xu t b n năm 1940, sau khi nhà th qua đi.ạ ậ ơ ấ ả ơ ờ
Bài th nói r t hay v Hu , v c nh s c thiên nhiên h u tình, v con ng i x Hu , nh tơ ấ ề ế ề ả ắ ữ ề ườ ứ ế ấ
là các cô gái duyên dáng, đa tình, đáng yêu – tình yêu th m ng say đm, lung linh trongơ ộ ắ
ánh sáng huy n o. Bài th giãi bày m t n i ni m bâng khuâng, m t khao khát v h nhề ả ơ ộ ỗ ề ộ ề ạ
phúc c a thi sĩ đa tình, có nhi u duyên n v i c nh và con ng i Vĩ Gi .ủ ề ợ ớ ả ườ ạ
Câu đu “d u ng t” nh m t l i chào m i, v a m ng vui h i, v a nh nhàng trách mócầ ị ọ ư ộ ờ ờ ừ ừ ộ ừ ẹ
ng i th ng bi t bao nh đi ch . Gi ng th êm d u, đm th m và tình t : “Sao anhườ ươ ế ớ ợ ờ ọ ơ ị ằ ắ ứ
không v ch i thôn Vĩ?”. Có m y xa xôi. C nh cũ ng i x a th p thoáng trong v n thề ơ ấ ả ườ ư ấ ầ ơ
đp mang hoài ni m. Bao k ni m s ng d y trong m t h n th . Nó g n li n v i c nhẹ ệ ỷ ệ ố ậ ộ ồ ơ ắ ề ớ ả
s c v n t c và con ng i x Hu m ng m :ắ ườ ượ ườ ứ ế ộ ơ
“Nhìn n ng hàng cau, n ng m i lênắ ắ ớ
V n ai m t quá, xanh nh ng cườ ướ ư ọ
Lá trúc che ngang m t ch đi n?”ặ ữ ề
C nh đc nói đn là m t sáng bình minh đp. Nhìn t xa, say mê ng m nhìn nh ng ng nả ượ ế ộ ẹ ừ ắ ữ ọ
cau, tàu cau ng i lên màu n ng m i, “n ng m i lên” r c r . Hàng cau nh đón chào ng iờ ắ ớ ắ ớ ự ỡ ư ườ
thân th ng sau bao ngày xa cách. Hàng cau cao vút là hình nh thân thu c thôn Vĩ Gi tươ ả ộ ạ ừ
bao đi nay. Quên sao đc màu xanh cây lá n i đây. Nhà th tr m tr th t lên khi đngờ ượ ơ ơ ầ ồ ố ứ
tr c m t màu xanh v n t c thôn Vĩ Gi : “v n ai m t quá xanh nh ng c”. S ngướ ộ ườ ượ ạ ườ ướ ư ọ ươ
đêm t đm cây c hoa lá. Màu xanh m màng, non t ng i lên, bóng lên d i ánh maiướ ẫ ỏ ỡ ơ ờ ướ
h ng, trông “m t quá” m t màu xanh nh ng c bích. Đt đai màu m , khí h u ôn hoà,ồ ượ ộ ư ọ ấ ỡ ậ
con ng i c n cù chăm bón m i có “màu xanh nh ng c” y. Thiên nhiên r o r c, trườ ầ ớ ư ọ ấ ạ ự ẻ
trung và đy s c s ng. Cũng nói v màu xanh ng c bích, tr c đó (1938) Xuân Di u đãầ ứ ố ề ọ ướ ệ
t ng vi t: “Đ tr i xanh ng c qua muôn lá…” (“Th duyên). Hai ch “v n ai” đã g i raừ ế ổ ờ ọ ơ ữ ườ ợ
nhi u ng c nhiên và man mác. Câu th t t thi u n v i khóm trúc v n đy đn, phúcề ạ ứ ư ả ế ữ ớ ườ ầ ặ
h u. “Lá trúc che ngang” là m t nét v th n tình đã tô đm nét đp c a cô gái Hu duyênậ ộ ẽ ầ ậ ẹ ủ ế
dáng, d u dàng, kín đáo, tình t đáng yêu. Hàn M c T h n m t l n nói v trúc và thi uị ứ ặ ử ơ ộ ầ ề ế
n . Khóm trúc nh to bóng xanh mát che ch cho m t m i tình đp đang n y n :ữ ư ả ở ộ ố ẹ ả ở
“Th m thì v i ai ng i d i trúcầ ớ ồ ướ
Nghe ra ý nh và th ngây”ị ơ
(“Mùa xuân chín”)
Câu 3, 4 trong kh th đu t cau, t n ng, t v n, t trúc và thi u n v i m t gam màuổ ơ ầ ả ả ắ ả ườ ả ế ữ ớ ộ
nh thoáng, n hi n, m h . Đc s c nh t là hai hình nh so sánh và n d . (xanh nhẹ ẩ ệ ơ ồ ặ ắ ấ ả ẩ ụ ư
ng c… m t ch đi n) C nh và ng i n i Vĩ D th t h n h u, thân thu c đáng yêu.ọ ặ ữ ề ả ườ ơ ạ ậ ồ ậ ộ
Vĩ D – m t làng quê n m bên b H ng Giang, thu c ngo i ô c đô Hu . Vĩ Gi đpạ ộ ằ ờ ươ ộ ạ ố ế ạ ẹ
v i nh ng con đò th m ng, nh ng m nh v n xanh t i b n mùa, sum sê hoa trái.ớ ữ ơ ộ ữ ả ườ ươ ố
Nh ng ngôi nhà xinh x n th p thoáng n hi n sau hàng cau, khóm trúc, mà đây th ngữ ắ ấ ẩ ệ ở ườ
dìu d t câu Nam ai, Nam bình qua ti ng đàn tranh, đàn th p l c huy n di u, réo r t. Thônặ ế ậ ụ ề ệ ắ
Vĩ Gi đp nên th . Hàn M c T đã dành cho Vĩ Gi v n th đp nh t v i t t c lòngạ ẹ ơ ặ ử ạ ầ ơ ẹ ấ ớ ấ ả
tha thi t m n th ng.ế ế ươ
Kh th th hai nói v c nh tr i mây, sông n c. M t không gian ngh thu t thoángổ ơ ứ ề ả ờ ướ ộ ệ ậ
đãng, m h , xa xăm. Hai câu 5, 6 là b c tranh t gió, mây, dòng sông và hoa (hoa b p).ơ ồ ứ ả ắ
Gi ng th nh nhàng, thoáng bu n. Ngh thu t đi t o nên b n phiên c nh hài hòa, cânọ ơ ẹ ồ ệ ậ ố ạ ố ả
x ng và s ng đng. Gió mây đôi ng nh m i tình nhà th , t ng g n đy mà xa v i,ứ ố ộ ả ư ố ơ ưở ầ ấ ờ
cách tr . Dòng H ng Giang êm trôi l l ng, trong tâm t ng thi nhân tr nên “bu nở ươ ờ ữ ưở ở ồ
thiu”, nhi u bâng khuâng, man mác. Hoa b p lay nhè nh đung đa trong gió tho ng. Nh pề ắ ẹ ư ả ị
đi u khoan thai th m ng c a mi n sông H ng, núi Ng đc di n t r t tinh t . Cácệ ơ ộ ủ ề ươ ự ượ ễ ả ấ ế
đi p ng luy n láy g i nên nhi u v ng v n m ng m :ệ ữ ế ợ ề ươ ấ ộ ơ
“Gió theo l i gió, mây đng mâyố ườ
Dòng n c bu n thiu, hoa b p lay”.ướ ồ ắ
Hai câu ti p theo nhà th h i “ai” hay h i mình khi nhìn th y hay nh t i con đò m ngế ơ ỏ ỏ ấ ớ ớ ộ
n m b n sông trăng. Sông H ng quê em tr thành sông trăng. Hàn M c T v i tình yêuằ ế ươ ở ặ ử ớ
Vĩ Gi mà sáng t o nên v n th đp nói v dòng sông H ng v i nh ng con đò d iạ ạ ầ ơ ẹ ề ươ ớ ữ ướ
v ng trăng. Nguy n Công Tr đã t ng vi t: “Gió trăng ch a m t thuy n đy”. Hàn M cầ ễ ứ ừ ế ứ ộ ề ầ ặ
T cũng góp cho n n th Vi t Nam hi n đi m t v n th trăng đc đáo:ử ề ơ ệ ệ ạ ộ ầ ơ ộ
“Thuy n ai đu b n sông trăng đóề ậ ế
Có ch trăng v k p t i nay?”ở ề ị ố
Tâm h n nhà th xao xuy n khi nhìn sông trăng và con thuy n. Thuy n em hay “thuy nồ ơ ế ề ề ề
ai” v a thân quen, v a xa l . Ch t th m ng o “Đây thôn Vĩ Gi ” là nh ng thi li u y.ừ ừ ạ ấ ơ ộ ả ạ ở ữ ệ ấ
Câu th g i t m t h n th đang rung đng tr c v đp h u tình c a x Hu mi nơ ợ ả ộ ồ ơ ộ ướ ẻ ẹ ữ ủ ứ ế ề
Trung, nói lên m t tình yêu kín đáo, d u dàng, th m ng và thoáng bu n.ộ ị ơ ộ ồ
Kh th th ba nói v cô gái x Hu và tâm tình thi nhân. Đng th i nhà th Nguy nổ ơ ứ ề ứ ế ươ ờ ơ ễ
Bính đã vi t v thi u n sông H ng: “Nh ng nàng thi u n sông H ng – Da th m làế ề ế ữ ươ ữ ế ữ ươ ơ
ph n, má h ng là son”…Vĩ Gi m a nhi u, nh ng bu i s m mai và chi u tà ph mấ ườ ạ ư ề ữ ổ ớ ề ủ ờ
s ng khói. “S ng khói” trong Đng thi th ng g n li n v i tình c h ng. đâyươ ươ ườ ườ ắ ề ớ ố ươ Ở
s ng khói làm nhòa đi, m đi áo tr ng em, nên anh nhìn mãi v n không ra hình dáng emươ ờ ắ ẫ
(nhân nh). Ng i thi u n Hu thoáng hi n, tr ng trong, kín đáo và duyên dáng. G n màả ườ ế ữ ế ệ ắ ầ
xa. Th c mà m . Câu th ch p ch n, bâng khuâng. Ta đã bi t Hàn M c T t ng có m tự ơ ơ ậ ờ ế ặ ử ừ ộ
m i tình v i m t thi u n Hu mang tên m t loài hoa đp. Ph i chăng nhà th mu n nóiố ớ ộ ế ữ ế ộ ẹ ả ơ ố
v m i tình này?ề ố
“M khách đng xa, khách đng xaơ ườ ườ
Áo em tr ng quá nhìn không raắ
đây s ng khói m nhân nhỞ ươ ờ ả
Ai bi t tình ai có đm đà”.ế ậ
“M khách đng xa, khách đng xa… ai bi t… ai có…” các đi p ng luy n láy y t oơ ườ ườ ế ệ ữ ế ấ ạ
nên nh c đi u sâu l ng, d u bu n, mênh mang. Ng i đc thêm c m th ng cho nhà thạ ệ ắ ị ồ ườ ọ ả ươ ơ
tài hoa, đa tình mà b c m nh, t ng say đm v i bao m i tình nh ng su t cu c đi ph iạ ệ ừ ắ ớ ố ư ố ộ ờ ả
s ng trong cô đn b nh t t.ố ơ ệ ậ
Cũng c n nói đôi l i v ch “ai” trong bài th này. C 4 l n ch “ai” xu t hi n đu mầ ờ ề ữ ơ ả ầ ữ ấ ệ ề ơ
h ám nh: “v n ai m t quá xanh nh ng c?” – “Thuy n ai đu b n sông trăng đó?” –ồ ả ườ ướ ư ọ ề ậ ế
“Ai bi t tình ai có đm đà?”. Con ng i mà nhà th nói đn là con ng i xa v ng, trongế ậ ườ ơ ế ườ ắ
hoài ni m bâng khuâng. Nhà th luôn c m th y mình h t h ng, ch i v i tr c m t m iệ ơ ả ấ ụ ẫ ơ ớ ướ ộ ố
tình đn ph ng m ng o. M t chút hi v ng mong manh mà tha thi t nh đang nh t nhoàơ ươ ộ ả ộ ọ ế ư ạ
và m đi cùng s ng khói?ờ ươ
Hàn M c T đã đ l i cho ta m t bài th tình th t hay. C nh và ng i, m ng và th c, sayặ ử ể ạ ộ ơ ậ ả ườ ộ ự
đm và bâng khuâng, ng c nhiên và th n th … bao hình nh và c m xúc đp h i t trongắ ạ ẫ ờ ả ả ẹ ộ ụ
ba kh th th t ngôn, câu ch toàn bích. “Đây thôn Vĩ Gi ” là m t bài th tình tuy t tác.ổ ơ ấ ữ ạ ộ ơ ệ
Cái màu xanh nh ng c c a v n ai, con thuy n ai trên sông trăng, và cái màu tr ng c aư ọ ủ ườ ề ắ ủ
áo em nh đang d n h n ta đi v mi n s ng khói c a Vĩ D thôn m t th i xa v ng:ư ẫ ồ ề ề ươ ủ ạ ộ ờ ắ
“ đây s ng khói m nhân nhỞ ươ ờ ả
Ai bi t tình ai có đm đà?”ế ậ
Trong các nhà th m i, Hàn M c T ph i là ng i b t h nh nh t, l nh t và ph c t pơ ớ ặ ử ả ườ ấ ạ ấ ạ ấ ứ ạ
nh t. Vì th cũng bí n nh t. Có ai đnh tranh ch p v i T nh ng cái "nh t" y không? Víấ ế ẩ ấ ị ấ ớ ử ữ ấ ấ
T v i ngôi sao ch i, Ch Lan Viên đã th t có lý. Và cũng nh thái đ dành cho m t ngôiử ớ ổ ế ậ ư ộ ộ
sao ch i quá l , bao ng kính thiên văn đã đua nhau chĩa v Hàn M c T . Ti c thay, cáiổ ạ ố ề ặ ử ế
v ng sáng v a trong tr o, v a chói lói, v a ma quái phát ra t ngôi sao có s c cu n hútừ ừ ẻ ừ ừ ừ ứ ố
bao nhiêu cũng có s c xô đy b y nhiêu. Đn nay đã có bao cu c thăm dò, thám hi m. V iứ ẩ ấ ế ộ ể ớ
m t hi n t ng "b n lo n" nh ng này, m đi m l i, ng i ta th y ti n nh t là x pộ ệ ượ ấ ạ ườ ướ ướ ạ ườ ấ ệ ấ ế
vào lo i siêu: nào siêu th c, siêu th c, nào siêu thoát v.v… V y mà, nào đã thoát! R tạ ự ứ ậ ố
cu c, l l ng treo phía tr c v n c còn đó câu h i: Hàn M c T , anh là ai?ộ ơ ử ướ ẫ ứ ỏ ặ ử
Ngày tr c, cu c xung đt "bách gia bách ý" ch x y ra v i Hàn M c T , nói chung. "Đâyướ ộ ộ ỉ ả ớ ặ ử
thôn Vĩ D " v n h ng riêng m t không khí thái bình. Ph i đn khi đc m nh d nạ ẫ ưở ộ ả ế ượ ạ ạ
tuy n vào ch ng trình ph thông c i cách, sóng gió m i p đn cái thôn Vĩ bé b ng c aể ươ ổ ả ớ ậ ế ỏ ủ
T . Th m i bi t, ch h ng nhan nào thoát kh i truân chuyên! Có ng i h b b ng cáchử ế ớ ế ả ồ ỏ ườ ạ ệ ằ
ch p xu ng m t lý l ch đen t i. Ng i khác đã đem t i m t cái bóng đè. Không ít ng iụ ố ộ ị ố ườ ớ ộ ườ
th ng tay khai tr "Đây thôn Vĩ D " kh i danh sách nh ng ki t tác thu c ph n tinh ch tẳ ừ ạ ỏ ữ ệ ộ ầ ấ
c a h n th T … Ngay nh ng ý ki n đng lòng tôn vinh thi ph m này cũng r t phân hoá.ủ ồ ơ ử ữ ế ồ ẩ ấ
Ng i si mê th y đó ch là t tình (v i Hoàng Cúc). Ng i v i vàng b o r ng t c nhườ ấ ỉ ỏ ớ ườ ộ ả ằ ả ả
(c nh Hu và ng i Hu ). Ng i khôn ngoan thì làm m t g ch n i: tình yêu – tình quê.ả ế ườ ế ườ ộ ạ ố
K b o h ng ngo i. Ng i khăng khăng h ng n i. L m ng i d a h n vào m i tìnhẻ ả ướ ạ ườ ướ ộ ắ ườ ự ẳ ố
Hoàng Cúc nh m t b o b i đ tham chi n. Ng i khác l i d p béng m ng ti u s v iư ộ ả ố ể ế ườ ạ ẹ ả ể ử ớ
cái xu t x không ít quan tr ng y sang bên đ ch đt phá vào văn b n không thôi. Ng iấ ứ ọ ấ ể ỉ ộ ả ườ
khác n a l i hoàn toàn "dùng ngoài hi u trong, dùng chung hi u riêng", ví nh dùng lý sữ ạ ể ể ư ự
chung chung v cái tôi lãng m n và tâm tr ng lãng m n đ áp đt vào m t tr ng h p r tề ạ ạ ạ ể ặ ộ ườ ợ ấ
riêng này v.v… Tôi tin Hàn M c T không bác b h n nh ng c c đoan y. N u s ng l i,ặ ử ỏ ẳ ữ ự ấ ế ố ạ
thi nhân s m m c i đ l ng v i m i ý ki n vì quá yêu Vĩ D b ng nh ng cách riêngẽ ỉ ườ ộ ượ ớ ọ ế ạ ằ ữ
tây mà nghiêng l ch thôi. toàn th là th . Mà chi ti t cũng không ph i là ít chuy n.ệ Ở ể ế ở ế ả ệ
Ngay m t câu "Lá trúc che ngang m t ch đi n" cũng gây tranh cãi. Cái màn "s ng khói"ộ ặ ữ ề ươ
làm "m nhân nh" là Vĩ D hay thu c ch n ng i thi sĩ đang ch u b t h nh, cũng gâyờ ả ở ạ ộ ố ườ ị ấ ạ
b t đng… Hèn chi, hai t báo nhi u liên quan đn nhà tr ng và văn ch ng là Giáo d cấ ồ ờ ề ế ườ ươ ụ
& Th i đi và Văn ngh đc phen ch u tr n. Dù mu n hay không, nó cũng đã thành m tờ ạ ệ ượ ị ậ ố ộ
"v " th c s th i b y gi . Đn nay, khó mà nói các ý ki n đã ch u nhau. Tình hình xem raụ ự ự ờ ấ ờ ế ế ị
khá m t m i, khó đt đc d u ch m h t. Hai báo đành th i còi thu quân v i vài l i ti uệ ỏ ặ ượ ấ ấ ế ổ ớ ờ ể
k t nghiêng v "đi m danh". M t đ sau, nhà giáo-nhà nghiên c u Văn Tâm khi so nế ề ể ộ ộ ứ ạ
cu n Gi ng văn văn h c lãng m n (NXB Giáo D c, 1991) đã đi m sâu h n.ố ả ọ ạ ụ ể ơ
R i nhà biên so n này cũng nhanh chóng tr thành m t ý ki n thêm vào cái danh sách dàiồ ạ ở ộ ế
dài đó. Cu c hành h ng v Vĩ D l i ti p t c đua chen. Khói h ng và c khói l a, vìộ ươ ề ạ ạ ế ụ ươ ả ử
th , tràn lan ra nhi u báo khác, sang t n t T p văn thành đo c a Giáo h i Ph t giáoế ề ậ ờ ậ ạ ủ ộ ậ
Vi t Nam [1], đng đn c nh ng ng i Hoa K , Canada…ệ ộ ế ả ữ ườ ở ỳ
Ch c là hi m có bài th nào trong tr o th mà cũng bí n đn th . Xem ra, cái chúng taắ ế ơ ẻ ế ẩ ế ế
"g g c" đc m i thu c ph n "d dãi" nh t đó thôi!ỡ ạ ượ ớ ộ ầ ễ ấ ở
Ph i nói ngay r ng: coi m t tác ph m đã g n làm m t v i cái tên Hàn M c T l i khôngả ằ ộ ẩ ắ ộ ớ ặ ử ạ
tiêu bi u cho tinh ch t c a h n th T , thì kì th t. M i bài th hay, nh t là nh ng tuy tể ấ ủ ồ ơ ử ậ ỗ ơ ấ ữ ệ
tác, bao gi cũng có "m ng vi m ch" n i v i tinh hoa tinh huy t c a h n th y. Có đi uờ ạ ạ ố ớ ế ủ ồ ơ ấ ề
nó đã đc dò tìm ra hay ch a thôi. Th m chí, m t h th ng ki n gi i m i v hi n t ngượ ư ậ ộ ệ ố ế ả ớ ề ệ ượ