Phân tích sự thể hiện của phong cách Nguyễn Tuân
qua bút kí “Người lái đò Sông Đà”
Bài làm
Nguyễn Tuân là nhà văn có phong cách nghệ thuật hết sức độc đáo. Bất cứ tác
phẩm nào của ông cũng in đậm dấu vết con người ông- con người như một pho tiểu
thuyết hấp dẫn kể mãi không hết. Mỗi khi gặp được đối tượng miêu tả phù hợp, ngòi
bút của ông như nở hoa. Lúc đó, ta được đọc những kiệt tác.
Nguyễn Tuân nổi tiếng trong đời và trên văn đàn trước hết như một con người
của chủ nghĩa “xê dịch” và ưa viết về những chuyện “xê dịch”. Những cái gì gây nên
cảm giác mạnh là nguồn sống của văn ông. Ông đến với sông Đà như đến với một
người bạn tương đắc. Sự dữ dội, mãnh liệt và thơ mộng tuyệt vời của nó thu hút ông
hết sức mạnh mẽ. Không phải ngẫu nhiên mà ông dốc toàn bộ tài hoa ngôn ngữ của
mình ra để tái hiện nó và làm truyền lan đến người đọc niềm thán phục, ngưỡng mộ
sâu sắc đối với sông Đà và người lái đò sông Đà (cũng là cảnh và người Việt Nam rất
đỗi đáng yêu, đáng quý).
Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân , hai đặc tính nổi bật của sông Đà là “hung
bạo “ và “trữ tình” hiện lên đầy ấn tượng. Sông Đà hung bạo với những con thác vô
cùng “độc dữ , nham hiểm”, với những “hút nước” chết người và vô vàn “thạch trận”
quyết không cho con người vượt qua.Qua tai nghe của tác giả, “Tiếng nước thác nghe
như là oán trách gì, rồi lại như van xin, rồi lại như khiêu khích , giọng gằn mà chế
nhạo. Thế rồi nó rống lên như tiếng một nhàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng
vầu rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa đang gầm thét với đàn trâu
da cháy bùng bùng”.
Tương xứng với con sông Đà là hình ảnh người lái đò sông Đà. Đối với
Nguyễn Tuân, đây cũng là hình ảnh gây cảm giác mãnh liệt phi thường. Người lái đò
đã dũng cảm vượt qua vòng vây trùng trùng của thác nước: “Nắm chặt lấy được cái
bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghè cương lái, bám chắc lấy luồng nước đúng mà
phóng nhanh vào cửa sinh, mà lái miết một đường chèo về phía cửa đá ấy”. Cứ theo
nhan đề tác phẩm, chính người lái đò mới là hình tượng trung tâm của bút kí này. Cực
tả sự dữ dôi của thác nước sông Đà chính là mọt cách Nguyễn Tuân xưng tụng chiến
công phi thường của con người lao động ấy. Ở đây, sông và người đã thực sự thống
nhất với nhau trong tư cách là một nguồn kích thích lớn đối với ngòi bút của Nguyễn
Tuân.
Nguyễn Tuân là một nhà văn suốt đời mê cái đẹp và mải miết truy tìm cái đẹp.
Ông ưa “quan sát, khám phá sự vật ở phương diện mĩ thuật và con người ở phương
diện tài hoa nghệ sĩ” (Nguyễn Đăng Mạnh). Ông đã mô tả cực kì rõ nét với giọng văn
đầy sảng khoái vẻ đẹp của sông Đà. Đẹp trong sự dữ dội hào hùng. Đẹp trong sự hiền
hòa êm ả. Nhìn khái quát , sông Đà là một tuyệt tác của thiên nhiên, nó “tuôn dài như
một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa
ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân”. Cái cảnh
“Đàn cá dầm xanh quẫy vọt lên mặt sông bụng trắng như bạc rơi thoi” cũng thật thi vị
, gieo vòa lòng người những cảm giác phấn khíc, hân hoan. Với ông lái đò, Nguyễn
Tuân cũng có thiên hướng mô tả ông như một nghệ sĩ tài hoa đã mưu mẹo, khéo léo
vượt qua muôn vạn thác ghềnh. Đây là cái khéo léo của sự thuần thục trong nghề do “
Ông lái đã nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá. Ông đã thuộc quy luật phục
kích của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này”. Theo quan niệm của Nguyễn Tuân, bất cứ
hành động nào đạt tới trình độ nhuần nhuyễn các kĩ năng kĩ xảo cũng đêì có thể được
gọi là đẹp và có thể ngợi ca.
Nói đến phong cách Nguyễn Tuân, không thể không nói đến sự uyên bác và tài
hoa luôn bộc lộ hết sức đậm đà trên từng trang viết của ông. Do đọc nhiều, biết nhiều
và đặc biệt có vốn quan sát trực tiếp rất mực giàu có, trong khi miêu tả các sự vật, sự
việc ông đã vận dụng hàng loạt kiến thức thuộc nhiều nghành nghệ thuật khác nhau,
cốt làm sao nổi bật cái được nói đến và thể hiện hết những điều mình cảm nhận được.
Ông không chỉ nhìn sự vật bằng con mắt của nhà văn mà còn bằng con mắt của người
làm phim, người họa sĩ, nhạc sĩ, người am tường vũ đao, hay nghệ thuật sân khấu.
Đúng hơn, con mắt của nhà văn của ông là được hóa thân trong con mắt của nhiều
“nhà” khác. Để diễn tả sinh động những “hút nước” sông Đà, ông đã tưởng tượng ra
