LUẬN VĂN:
Thực trạng và một số giải pháp
để phát triển khu vực kinh tế tư
bản tư nhân
Lời mở đầu
Hiện nay, chúng ta đang ở trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đây là
thời kỳ chuyển tiếp từ nền kinh tế cũ lạc hậu lên nền kinh tế mới xây dựng công hữu.
Do đó đòi hỏi cần phải tập trung phát triển nền kinh tế thị trường với sự đa dạng hoá
các hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế. Vì có như vậy mới đưa đất nước
thoát khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu và bắt kịp với tốc độ phát triển của các nước
trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
thì chúng ta không đơn thuần tập trung phát triển nền kinh tế thị trường thuần tuý mà
phải đặt dưới sự lãnh đạo tài tình sáng suốt của Đảng "phát triển nền kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa".
Với vai trò quan trọng "kinh tế tư bản tư nhân có khả năng đóng góp vào công
cuộc xây dựng đất nước, khuyến khích tư nhân đầu tư vào sản xuất, yên tâm làm ăn
lâu dài, bảo hộ quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp tạo điều kiện thuận lợi đi đôi với
tăng cường quản lý, hướng dẫn làm ăn đúng pháp luật có lợi cho quốc kế dân sinh" -
Báo cáo chính trị tại Đại hội VIII của Đảng. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển,
kinh tế tư bản tư nhân ở nước ta đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém và phải đương
đầu với nhiều thách thức và khó khăn về môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh,
trình độ công nghệ, chất lượng, giá thành sản phẩm. Một số doanh nghiệp vốn lớn,
công nghệ tiên tiến, còn phần lớn vẫn là doanh nghiệp có quy mô nhỏ, vốn ít, công
nghệ sản xuất lạc hậu, trình độ quản lý doanh nghiệp còn yếu kém, hiệu quả và sức
cạnh tranh trên thị trường yếu; thêm vào đó là những khó khăn vướng mắc về vốn, về
mặt bằng sản xuất, kinh doanh, về khả năng tiếp cận và xử lý thông tin về môi trường
pháp lý…
Vì thế, kinh tế tư bản tư nhân có khả năng đóng góp vào công cuộc xây dựng
đất nước như huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn, giải quyết và tạo công ăn
việc làm cho một lực lượng lớn lao động, tăng nguồn thu cho ngân sách. Bên cạnh
những mặt tích cực khu vực kinh tế tư bản tư nhân ở nước ta bộc lộ những yếu kém,
hạn chế đòi hỏi phải có sự can thiệp từ phía Nhà nước về các chính sách
Nguyên nhân khiến tốc độ phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư nhân chưa
đáp ứng được những đòi hỏi của sự phát triển kinh tế xã hội ở nước ta giai đoạn hiện
nay được nêu rõ tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương
khoá IX "Một số cơ chế, chính sách của Nhà nước chưa phù hợp với đặc điểm của
kinh tế tư bản tư nhân mà đại bộ phận có quy mô nhỏ và vừa; quản lý có phần buông
lỏng và có những sơ hở, hạn chế việc thúc đẩy kinh tế tư bản tư nhân phát triển đúng
hướng".
Để có thể phát huy những lợi thế của khu vực kinh tế tư bản tư nhân và hạn
chế đến mức thấp nhất những khuyết tật vốn có, Đảng và Nhà nước phải có sự đổi
mới cơ chế chính sách để thúc đẩy phát triển của kinh tế tư bản tư nhân. Bài viết này
nêu lên: "Thực trạng và một số giải pháp để phát triển khu vực kinh tế tư bản tư
nhân" làm nội dung chính của đề án kinh tế chính trị của em.
chương I
Lý luận về các thành phần kinh tế và tư bản tư nhân
I. Học thuyết Mác - Lênin về các thành phần kinh tế
Từ khi bước vào công cuộc đổi mới chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu
bao cấp sang nền kinh tế thị trường, chúng ta đã đạt được một số thành tựu đáng kể.
Trong đó phải nói đến vai trò của khu vực kinh tế tư bản tư nhân đã góp phần đáng
kể trong việc tạo ra công ăn việc làm, tăng nguồn thu cho ngân sách. Sau khi luật
doanh nghiệp có hiệu lực 1/1/2000, kinh tế tư bản tư nhân phát triển mạnh mẽ là
điều kiện quan trọng thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế trong nước, nâng cao vị thế
của Việt Nam lên so với khu vực. Tuy nhiên, xét về nguồn gốc hình thành và quy mô
hoạt động của đại bộ phận doanh nghiệp tư nhân (DNTN) còn mới, quy mô nhỏ. Vậy
trong quá trình hội nhập, kinh tế tư bản tư nhân nên phát triển như thế nào? Đó là
vấn đề cần có những dự báo đúng đắn để Đảng và Nhà nước có căn cứ khoa học ra
các quyết định chủ trương chính sách cho phù hợp.
Dự báo đúng được xu thế vận động và phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư
nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta thì cần dựa trên các luận cứ
khoa học. Mà nền tảng tư tưởng của Đảng ta là học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh; do đó, luận cứ khoa học trước hết phải là lý luận học thuyết của Mác -
Lênin về các thành phần kinh tế.
Ngay từ khi mới ra đời, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định sự phát triển của
các hình thái kinh tế - xã hội có thể coi là một quá trình lịch sử tự nhiên. Vì vậy, sự
vận động của các hình thái kinh tế xã hội là một quá trình khách quan dưới tác động
của những quy luật nhất định và chỉ có thể đánh giá đúng xu thế vận động của các
hiện tượng kinh tế - xã hội khi đặt nó trong quy luật chung của sự phát triển các hình
thái kinh tế xã hội đó. Trong đó, chúng ta phải xét đến hai nguyên lý về sự vận động
và phát triển cần tính đến khi nghiên cứu xu hướng vận động của kinh tế tư bản tư
nhân trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần.
Thứ nhất, đó là quy luật về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ
sản xuất. Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nước ta chưa thể có ngay
lực lượng sản xuất hiện đại với trình độ xã hội hoá cao nên hệ thống quan hệ sản xuất
phù hợp là cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với sự đa dạng về hình thức sở hữu. Đó
chính là cơ sở khách quan của sự tồn tại của kinh tế tư bản tư nhân .
Thứ hai, là lý luận về cơ cấu sản xuất kinh tế quyết định cơ cấu xã hội, giai
cấp của xã hội tương ứng và vai trò vị trí của nó. Như ở nước ta trong giai đoạn hiện
nay, khi kinh tế tư bản tư nhân đang có điều kiện phát triển mạnh thì tầng lớp chủ
doanh nghiệp sẽ có vị trí xứng đáng tương ứng trong cơ cấu xã hội giai cấp.
Qua học thuyết của Mác - Lênin về các quy luật, nguyên lý về sự vận động và
phát triển của các hình thái kinh tế xã hội, ta đem áp dụng và tìm hiểu thành phần
kinh tế tư bản tư nhân ở Việt Nam.
II. Kinh tế tư bản tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa ở Việt Nam
1. Khái niệm về kinh tế tư bản tư nhân
Nói đến kinh tế tư bản tư nhân là thực chất nói đến khu vực kinh tế tư bản tư
nhân , về quan hệ sở hữu gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân. Xét
về mặt lý luận thì kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân có khác nhau về
trình độ phát triển lực lượng sản xuất và bản chất quan hệ sản xuất. Nhưng trên thực
tế, việc phân định rạch ròi ranh giới kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân
là không đơn giản. Hai thành phần kinh tế này luôn có sự vận động, phát triển, biến
đổi không ngừng và chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố thời đại, đặc điểm ngành nghề,
lĩnh vực sản xuất….
Để có thể hiểu rõ hơn về khu vực kinh tế tư bản tư nhân ta đi tìm hiểu xem
khái niệm của nó là gì? Kinh tế cá thể là thành phần kinh tế tư hữu mà thu nhập dựa
hoàn toàn vào lao động và vốn của bản thân và gia đình. Thành phần kinh tế cá thể
được quy định bởi trình độ phát triển thấp và sản xuất nhỏ bé. Kinh tế tiểu chủ cũng
là hình thức kinh tế tư hữu nhưng có thuê lao động, tuy nhiên thu nhập vẫn chủ yếu
dựa vào sức lao động và vốn của bản thân và gia đình Kinh tế tư bản tư nhân là
thành phần kinh tế mà sản xuất kinh doanh dựa trên cơ sở chiếm hữu tư nhân tư bản
chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê.
Nếu muốn có cái nhìn đầy đủ hơn về khu vực kinh tế này, chúng ta cần tìm
hiểu thêm về quá trình hình thành và phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư nhân .
