Tóm tắt Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục: Phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học trong môn Tiếng Việt theo mô hình chuyển giao kĩ năng

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học là một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt trong môn Tiếng Việt. Mặc dù tầm quan trọng của việc này đã được công nhận trên toàn cầu, thực tiễn giáo dục tại Việt Nam vẫn còn gặp thách thức khi nhiều phương pháp giảng dạy chú trọng truyền thụ kiến thức hơn là phát triển kỹ năng đọc. Sự thiếu đồng bộ giữa dạy và kiểm tra đánh giá năng lực đặt ra nhu cầu cấp bách cho các giải pháp đổi mới. Luận án này nghiên cứu và đề xuất áp dụng mô hình chuyển giao kĩ năng (Gradual Release of Responsibility – GRoR) nhằm nâng cao hiệu quả dạy học đọc hiểu, góp phần đáp ứng mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới.

Giáo viên tiểu học, cán bộ quản lý giáo dục, các nhà nghiên cứu về giáo dục và sư phạm, và các nhà hoạch định chính sách giáo dục quan tâm đến phát triển năng lực đọc hiểu trong môn Tiếng Việt.

Luận án "Phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học trong môn Tiếng Việt theo mô hình chuyển giao kĩ năng" của Trịnh Thị Hương khám phá hiệu quả của mô hình Chuyển giao trách nhiệm dần dần (GRoR) đối với năng lực đọc hiểu của học sinh tiểu học. Nghiên cứu bắt đầu bằng việc khái quát tình hình nghiên cứu về đọc, đọc hiểu, năng lực đọc và các mô hình dạy đọc phát triển năng lực đọc cho học sinh tiểu học trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả tiến hành khảo sát thực trạng dạy học và đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 5 tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, chỉ ra những hạn chế trong việc rèn luyện các kĩ năng đọc hiểu như giải nghĩa từ trong ngữ cảnh, suy luận, xác định nội dung chính và cấu trúc văn bản. Từ đó, luận án giới thuyết mô hình chuyển giao kĩ năng và chiến thuật dạy đọc theo mô hình này, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chiến thuật RT (dự đoán, đặt câu hỏi, làm sáng tỏ, tóm tắt) để phát triển năng lực đọc hiểu.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại hai trường tiểu học ở TP Cần Thơ cho thấy mô hình GRoR có tác động tích cực đáng kể đến sự phát triển năng lực đọc hiểu của học sinh. Các kĩ năng như giải nghĩa từ, suy luận, xác định nội dung chính và chi tiết, nhận diện thể loại và tóm tắt văn bản đều được cải thiện rõ rệt. Học sinh trở nên chủ động, tự tin và hứng thú hơn trong quá trình đọc, thể hiện khả năng làm việc độc lập với văn bản và sử dụng các chiến lược đọc hiệu quả. Luận án cũng chỉ ra những ưu điểm nổi bật của mô hình trong việc phát huy tính tích cực của học sinh và rèn luyện các kĩ năng đọc phản biện. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất các kiến nghị thiết thực cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, các chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và giáo viên tiểu học nhằm tối ưu hóa việc vận dụng mô hình này vào thực tiễn giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Tiếng Việt.