Phát triển thương mại điện tử ở Việt
Nam hiện nay
Việt Nam được đánh giá là một quốc gia rất có tiềm năng trong việc phát triển
thương mại điện tử. Tỉ lệ người sử dụng Internet tăng lên rất nhanh trong một thời
gian ngắn, tính đến nay đã đạt khỏang hơn 20 triệu người.
Thêm vào đó, Chính phủ Việt Nam cũng có nhiều cố gắng trong việc thúc đẩy việc
phát triển kinh doanh qua mạng Internet.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, Việt Nam có rất nhiều điều kiện để có
phát triển thương mại điện tử.
Thứ nhất, số người sử dụng Internet ở Việt Nam cho đến nay đã đạt trên mức 20
triệu và vẫn tiếp tục trên đà tăng trưởng mạnh.
Thêm vào đó, dân số Việt Nam là dân số trẻ, lại rất nhanh nhạy trong các lĩnh vực
công nghệ thông tin nên có thể xem Việt Nam là mảnh đất màu mỡ cho việc phát
triển kinh doanh online.
Theo khảo sát của hãng nghiên cứu IDC Việt Nam, có 58% người sử dụng Internet
ở Việt Nam đã từng mua hàng online.
Còn nhiều rào cản
Với những tiềm năng trên, lẽ ra thương mại điện tử phải chiếm một tỉ trọng đáng
kể trong họat động kinh doanh. Nhưng trên thực tế, lọai hình kinh doanh này vẫn
phát triển theo kiểu “cầm chừng”.
Ông Nguyễn Việt Trường, Phụ trách Kinh Doanh của Công ty OnePay, một đơn vị
hàng đầu trong lĩnh vực thanh tóan điện tử hiện nay tại Việt Nam, cho biết: “Tỉ lệ
thanh tóan qua thẻ trong tổng chi tiêu tiêu dùng lẻ ở Việt Nam chiếm tỉ trọng rất
nhỏ nhoi, chỉ xấp xỉ cỡ khỏang 1%.”
Nguyên nhân khiến cho thương mại điện tử không phát triển mạnh đến từ nhiều
phía. Theo Cục trưởng Cục Thương Mại Điện Tử Nguyễn Thanh Hưng, có thể tóm
tắt những khó khăn như sau: “Cái thứ nhất là nhận thức của các doanh nghiệp….”
Có thể thấy, vấn đề thanh tóan là một rào cản rất lớn trong việc phát triển thương
mại điện tử. Tuy được đề cập đến thường xuyên và ngay từ đầu, rào cản này cho
đến nay vẫn không cải thiện được là bao.
Hãy xem các công đọan nhiêu khê mà một tiểu thương chuyên kinh doanh giày dép
online ở khu vực miền Trung đã làm:
“Thanh tóan thì họ gửi vào tài khỏan của chị cũng có. Rồi họ gửi, ví dụ như họ đưa
địa chỉ của họ đến chỗ xe, họ đến chỗ tài xế xe họ gửi số tiền vào trong phong bì có
địa chỉ. Rồi tài xế xe họ có một lượng xe ôm đem đến nhà chị. Chị nhận phong bì
đó, theo giá tiền của đôi giày rồi chị sẽ gửi theo địa chỉ đó theo nhà xe về cho họ
luôn.”
Với những bất tiện trên, cả tiểu thương lẫn khách hàng đều thấy mệt mỏi và không
mặn mà với hình thức thương mại tiên tiến này.
Vì vậy, mặc dù vẫn có sự tăng trưởng, nhưng phần lớn những giao dịch thanh tóan
qua mạng hiện nay là từ các doanh nghiệp có nhiều khách hàng nước ngòai, chẳng
hạn như các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch, bán vé máy bay, dịch vụ
giải trí… Còn những doanh nghiệp có đa số khách hàng nội địa, việc phát triển
kinh doanh qua mạng vẫn chưa phải là chiến lược ưu tiên.
Các siêu thị vốn là những doanh nghiệp tiếp cận nhiều với hình thức kinh doanh
online, nhưng hầu hết vẫn chưa dám hòan tất bước cuối cùng là cho khách hàng tự
thanh tóan online, lý do vì chưa đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng.
Mặt khác, khách hàng cũng không yên tâm sử dụng hình thức thanh tóan này.
Đối với những khách hàng trong khu vực nội thành, họ có thể đặt hàng qua mạng,
sau đó trả tiền mặt khi nhân viên giao hàng đến nhà. Nhưng với khách hàng ngọai
thành, họ phải chuyển tiền trước vào tài khỏan của doanh nghiệp, gây ra tâm lý lo
ngại.
Thời gian gần đây, hệ thống thanh tóan liên ngân hàng đã được nâng cấp đáng kể,
trong đó phải kể đến nỗ lực kết nối giữa các ngân hàng để tạo ra những liên minh
thẻ, giúp cho người tiêu dùng tăng thêm phạm vi thanh tóan của mình.
Tuy nhiên, những nỗ lực trên vẫn chưa đủ để tạo một sự tin tưởng cho cả doanh
nghiệp lẫn khách hàng trong việc thanh tóan trực tuyến.
Trả lời cho mối lo ngại này, Báo Đất Việt trích nhận định của Tiến sĩ Nguyễn
Thành Nhơn, Phó chủ tịch thường trực Hội Doanh nhân trẻ TPHCM rằng, mặc dù
quan tâm đến hình thức thương mại điện tử, nhưng "các doanh nghiệp lại sợ bán
hàng rồi không thu được tiền, khi không có sự bảo lãnh của ngân hàng hoặc một tổ
chức thanh tóan trung gian đủ mạnh. Bán hàng ký kết hợp đồng hẳn hoi còn khó
thu tiền, huống gì online”.
Như vậy, có thể thấy từ những rào cản trên, vấn đề khó khăn cốt lõi trong thương
mại điện tử Việt Nam hiện nay là quyền lợi của cả doanh nghiệp và người tiêu
dùng đều chưa được bảo đảm bằng một hệ thống pháp luật hợp lý.
Phát triển thương mại điện tử
Có thể nói, Chính phủ đóng một vai trò rất lớn trong việc thúc đẩy phát triển
thương mại điện tử của một quốc gia. Bên cạnh việc phát triển cơ sở hạ tầng, hỗ trợ
xây dựng hệ thống thanh toán điện tử hiệu quả, Chính phủ phải tạo ra một hành
lang pháp lý mà trong đó doanh nghiệp và người tiêu dùng được bảo vệ an toàn
trong các hoạt động thương mại của họ.
Cần hoàn thiện pháp lý
Nói về hành lang pháp lý hiện nay của Việt Nam trong lĩnh vực thương mại điện
tử, ông Nguyễn Việt Trường, Phụ trách Kinh Doanh của Công ty thanh toán điện
tử OnePay Việt Nam, nhận xét:
“Về hành lang pháp lý thì nói thật với chị là nó cũng mông lung, chứ nó chưa cụ
thể. Ví dụ như thế này, về luật và văn bản luật thì có Luật Thương mại điện tử
cộng với một xấp những nghị định đi kèm. Trông tưởng là nhiều nhưng mà đọc
thực ra cũng chẳng biết áp dụng như thế nào. Tôi ví dụ như về vai trò là nhà cung
cấp, tôi gặp những trường hợp về thẻ giả mạo và lừa đảo trên Internet rất là nhiều.
Nhưng để mà xử lý thì bây giờ phải kết hợp với cơ quan chức năng. Cơ quan chức
năng thì nói là phải có đủ người bị hại…”
Trong khi đó, về phía cơ quan quản lý, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử
Nguyễn Thanh Hưng cho rằng đây là vấn đề chung xảy ra ở nhiều lĩnh vực, chứ
không riêng gì trong lĩnh vực thương mại điện tử. Ông Nguyễn Thanh Hưng nói:
“Về chuyện này thì tôi cho rằng ở lĩnh vực nào cũng vậy thôi, tức là khoảng cách
giữa quy định pháp luật và triển khai thực tiễn thì nó có thể có những khác biệt
nhất định, có thể do nhận thức của doanh nghiệp, có thể do tuyên truyền phổ