Phong cách giao tiếp và lãnh đạo Nhật – Mỹ
Từ xưa đến nay, phong cách làm việc và quản lý của các doanh nhân
luôn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường văn hoá nơi họ được sinh
ra, lớn lên và được giáo dục. Mỗi một quốc gia, dân tộc có những đặc
điểm văn hoá riêng biệt thể hiện qua hệ thống các giá trị, chuẩn mực,
niềm tin, thái độ và hành vi. Những yếu tố này sẽ quyết định giá trị và
niềm tin của doanh nhân đối với công việc, nhân viên hay đối tác và
giúp hình thành nên những mô hình hành vi cụ thể trong các công ty của
họ. Chính vì vậy, những người thuộc các nền văn hoá khác nhau thường
có phong cách làm việc và quản lý khác nhau.
Bài viết này sẽ phân tích ảnh hưởng của văn hoá đối với hai phong cách
làm việc và quản lý gần như trái ngược: phong cách Nhật Bản và phong
cách Hoa Kỳ. Tuy nhiên, bài viết không có tham vọng đưa ra một phân
tích toàn diện mà chỉ tập trung vào hai khía cạnh: giao tiếp tại nơi làm
việc và phong cách lãnh đạo.
Ảnh hưởng của văn hoá tới phong cách lãnh đạo
Sơ lược về văn hoá Nhật Bản
Nhật Bản là một quốc gia đảo với một nền văn hoá đậm đà bản sắc dân
tộc. Điều này có thể được giải thích là do đa phần dân chúng Nhật Bản
là người bản địa và tương đối đồng nhất về văn hoá. Người Nhật nổi
tiếng với triết lý wa nhấn mạnh sự hoà hợp trong các mối quan hệ giữa
người với người, giữa con người với thiên nhiên và con người với tổ
chức. Đây là triết lý chi phối niềm tin, thái độ và hành vi của người
Nhật. Với người Nhật, lợi ích tập thể luôn được đặt cao hơn lợi ích cá
nhân và duy trì các mối quan hệ hoà hợp luôn được đặt thành ưu tiên
hàng đầu. Xã hội Nhật Bản đề cao sự đồng thuận, hợp tác, tính kiên
nhẫn, niềm tin và trách nhiệm giữa người với người. Đối đầu, phê phán,
tranh cãi… đều được tránh né để duy trì sự hoà hợp cũng như để giữ thể
diện. Nhật Bản được xem là nền văn hoá có khoảng cách quyền lực
tương đối cao (high power distance) và hệ thống tôn ti thứ bậc tương đối
chặt chẽ (highly hierarchical system) . Sự phân phối quyền lực không
đồng đều được chấp nhận một cách đương nhiên và mọi người thường
hành xử trong phạm vi vị trí xã hội của họ cho phép. Đây cũng là nền
văn hoá phụ thuộc nhiều và ngữ cảnh (high context culture) với đặc
trưng là các phát ngôn được hiểu dựa trên ngữ cảnh chứ không chỉ đơn
thuần trên ngữ nghĩa của từ.
Sơ lược về văn hoá Mỹ
Khác với Nhật Bản, Mỹ là một quốc gia rộng lớn quy tụ những người di
cư từ khắp nơi trên thế giới. Vì vậy quốc gia này sở hữu một nền văn
hoá vô cùng đa dạng. Nhìn chung, văn hoá Mỹ nhấn mạnh quyền tự do
và chủ nghĩa cá nhân. Mỹ là nước đứng đầu trong bảng xếp hạng chỉ số
chủ nghĩa cá nhân trên thế giới. Thực dụng và thiếu kiên nhẫn là những
tính từ hay được sử dụng nhất để miêu tả về xã hội Mỹ. Cạnh tranh, đối
đầu, tranh luận… được chấp nhận một cách hiển nhiên như một phương
pháp để thể hiện cái tôi và đạt tới chân lý. Đây là xã hội mà con người
chú tâm vào công việc chứ không phải vào các mối quan hệ. Hoàn thành
tốt công việc được xem là quan trọng hơn rất nhiều so với việc duy trì sự
hoà hợp xã hội. Người Mỹ đặc biệt nhấn mạnh bình đằng xã hội và bình
đẳng trong phân phối quyền lực. Họ tránh các mối quan hệ phụ thuộc lẫn
nhau và những tình huống dẫn tới các nghĩa vụ lâu dài. Đối với người
Mỹ, lợi ích ngắn hạn là thứ mà họ tìm kiếm và thành công cá nhân được
xem là thước đo vị trí của một người trong xã hội.
Nhật Bản