intTypePromotion=1

Phương pháp nghiên cứu và giảng dạy lịch sử ở Việt Nam trong giai đoạn hội nhập khoa học giáo dục thế giới: Tiếp cận mô hình biểu tượng và niên đại học

Chia sẻ: Năm Tháng Tĩnh Lặng | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
64
lượt xem
7
download

Phương pháp nghiên cứu và giảng dạy lịch sử ở Việt Nam trong giai đoạn hội nhập khoa học giáo dục thế giới: Tiếp cận mô hình biểu tượng và niên đại học

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết phân tích phương pháp nghiên cứu và giảng dạy lịch sử thông qua mô hình biểu tượng và niên đại học được áp dụng khá phổ biến ở các nước phát triển trên thế giới. Qua đó, tác giả đề xuất việc sử dụng các phương pháp này như một công cụ hỗ trợ đắc lực trong giảng dạy và nghiên cứu lịch sử.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phương pháp nghiên cứu và giảng dạy lịch sử ở Việt Nam trong giai đoạn hội nhập khoa học giáo dục thế giới: Tiếp cận mô hình biểu tượng và niên đại học

®inh hång h¶i<br /> <br />  khoa häc nh©n v¨n <br /> <br /> <br /> PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU Vµ GI¶NG D¹Y<br /> LÞCH Sö ë VIÖT NAM TRONG GIAI §O¹N HéI NHËP<br /> KHOA HäC GI¸O DôC THÕ GIíI: TiÕp cËn m« h×nh<br /> biÓu t­îng vµ niªn ®¹i häc<br /> <br /> §inh hång h¶i *<br /> <br /> Tãm t¾t: Bµi viÕt ph©n tÝch ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y lÞch sö th«ng qua m« h×nh biÓu<br /> t­îng vµ niªn ®¹i häc ®­îc ¸p dông kh¸ phæ biÕn ë c¸c n­íc ph¸t triÓn trªn thÕ giíi. Qua ®ã, t¸c gi¶<br /> ®Ò xuÊt viÖc sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p nµy nh­ mét c«ng cô hç trî ®¾c lùc trong gi¶ng d¹y vµ nghiªn<br /> cøu lÞch sö ë n­íc ta hiÖn nay.<br /> Tõ khãa: M« h×nh; m« h×nh biÓu t­îng; m« h×nh niªn ®¹i häc.<br /> <br /> M«n LÞch sö lµ mét trong nh÷ng m«n hai chiÒu ®ång ®¹i vµ lÞch ®¹i. Tõ nh÷ng<br /> häc chiÕm vÞ trÝ l©u ®êi nhÊt trong lÞch sö môc tiªu nãi trªn, bµi viÕt nµy giíi thiÖu<br /> gi¸o dôc ë ViÖt Nam còng nh­ trªn thÕ thªm mét c«ng cô hç trî ®¾c lùc trong<br /> giíi, “th¶m häa m«n sö” (thuËt ng÷ trªn gi¶ng d¹y vµ nghiªn cøu ®Ó cã thÓ t¹o<br /> b¸o Gi¸o dôc ViÖt Nam)(1) ®ang diÔn ra niÒm c¶m høng cho häc sinh, sinh viªn ®èi<br /> kh«ng chØ lµ nçi ®au cña nh÷ng ng­êi víi m«n lÞch sö.<br /> “lµm sö” mµ cßn lµ cña tÊt c¶ nh÷ng ai 1. KH¸I QU¸T VÒ M¤ H×NH BIÓU<br /> ®ang ®øng trªn bôc gi¶ng hoÆc cã chót Ýt T¦îNG Vµ NI£N §¹I HäC<br /> quan t©m ®Õn lÞch sö vµ gi¸o dôc n­íc 1.1. M« h×nh biÓu t­îng(*)<br /> nhµ. ThiÕt nghÜ, viÖc t×m mét ph­¬ng M« h×nh biÓu t­îng (MHBT) lµ c¸c<br /> ph¸p gi¶ng d¹y vµ häc tËp sao cho dÔ d¹y, h×nh mÉu mang tÝnh biÓu t­îng ®­îc sö<br /> dÔ häc, dÔ nhí... ®Ó t¹o niÒm ®am mª ®èi dông ®Ó biÓu ®¹t mét hay nhiÒu néi dung<br /> víi m«n lÞch sö lµ mét ®iÒu hÕt søc cÇn mµ ng­êi sö dông h­íng tíi. MHBT trong<br /> thiÕt cho c¸c gi¶ng viªn vµ sinh viªn hiÖn gi¶ng d¹y nh»m gióp häc sinh, sinh viªn<br /> h×nh dung vµ kÕt nèi c¸c kiÕn thøc ®­îc<br /> nay. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng<br /> häc mét c¸ch cô thÓ, sinh ®éng b»ng c¸c<br /> d¹y lÞch sö th«ng qua m« h×nh biÓu t­îng<br /> h×nh ¶nh cô thÓ thay cho viÖc diÔn gi¶i<br /> vµ niªn ®¹i häc lµ ph­¬ng ph¸p kh¸ phæ<br /> b»ng ng«n tõ. MHBT ®­îc sö dông trong<br /> biÕn ë c¸c n­íc ph¸t triÓn, ®­îc ¸p dông<br /> c¸c tr­êng häc bao gåm nhiÒu lo¹i h×nh<br /> ®èi víi nhiÒu cÊp häc tõ tiÓu häc ®Õn ®¹i<br /> kh¸c nhau nh­ ®å thÞ, biÓu ®å, c«ng thøc,<br /> häc, nh­ng ë ViÖt Nam viÖc sö dông c¸c<br /> ký hiÖu, ch÷, sè, h×nh ¶nh... Môc ®Ých lµ<br /> ph­¬ng ph¸p nµy ch­a ®­îc ¸p dông mét<br /> c¸ch chÝnh thèng. Môc tiªu cña ph­¬ng (*)<br /> TS Nh©n häc, ViÖn Nghiªn cøu V¨n hãa, ViÖn Hµn<br /> ph¸p nµy lµ gióp ng­êi häc cã thÓ nhí bµi l©m Khoa häc x· héi ViÖt Nam.<br /> (1)<br /> Th¶m häa m«n LÞch sö: nçi ®au hay ®iÒm mõng?<br /> gi¶ng ngay t¹i líp, n¾m v÷ng c¸c mèc lÞch http://giaoduc.net.vn/Giao-duc-24h/Tuyen-sinh/Tham-<br /> sö vµ ghi nhí c¸c sù kiÖn lÞch sö trªn c¶ hoa-mon-Su-Noi-dau-hay-diem-mung/10120.gd<br /> <br /> <br /> Sè 2-2013 Nh©n lùc khoa häc x· héi 35<br /> ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y lÞch sö ë viÖt nam...<br /> <br /> ®Ó minh häa cho mét khèi l­îng th«ng tin mang tÝnh chuyªn kh¶o nµo vÒ MHBT nãi<br /> ®a d¹ng vµ phøc t¹p b»ng mét biÓu t­îng chung vµ trong gi¶ng d¹y vµ nghiªn cøu<br /> hoÆc mét c¸ch thøc c« ®äng nhÊt. Trong lÞch sö nãi riªng. §©y chÝnh lµ lý do ®Ó<br /> nÒn häc thuËt thÕ giíi, MHBT còng nh­ chóng ta cÇn tiÕn hµnh nh÷ng nghiªn cøu<br /> ký hiÖu biÓu t­îng ®· ®­îc ®­a vµo sö c¨n b¶n vµ tiÕp cËn mét c¸ch cã hÖ thèng<br /> dông ë c¸c ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc tõ nhiÒu ph­¬ng ph¸p nµy víi môc ®Ých sö dông<br /> thÕ kû nh­: to¸n häc, vËt lý häc, ng«n ng÷ trong c¸c tr­êng häc. §Æc biÖt, ®èi víi m«n<br /> häc, logic häc, nghÖ thuËt häc v.v... MHBT häc cã l­îng th«ng tin nhiÒu vµ rÊt khã<br /> cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ ®èi víi c¸c chuyªn häc thuéc lßng nh­ m«n lÞch sö th× viÖc sö<br /> ngµnh nh­: ký hiÖu häc, nghiªn cøu biÓu dông MHBT sÏ lµ mét ph­¬ng ph¸p cã<br /> t­îng, h×nh häc,v.v. C¸c chuyªn ngµnh hiÖu qu¶ ®èi víi ®¹i ®a sè häc sinh, sinh<br /> thuéc khoa häc x· héi ®· sö dông Ýt nhiÒu viªn bëi hä cã thÓ nhí bµi, thuéc bµi ngay<br /> MHBT nh­ c¸c lo¹i b¶ng biÓu, m« h×nh, s¬ t¹i líp. §iÒu nµy kh«ng chØ gióp c¸c nhµ<br /> ®å, c«ng thøc trong kh¶o cæ häc, x· héi ho¹ch ®Þnh chiÕn l­îc gi¸o dôc cã thªm<br /> häc, thèng kª häc, nh©n häc v.v... tuy mét ph­¬ng ph¸p tiÕp cËn míi ®èi víi viÖc<br /> nhiªn, møc ®é sö dông ch­a nhiÒu. Trªn d¹y vµ häc m«n lÞch sö mµ cßn cã thÓ gi¶m<br /> thùc tÕ, nh÷ng nghiªn cøu lý thuyÕt vÒ ¸p lùc cho häc sinh, sinh viªn, t¹o niÒm<br /> MHBT cßn rÊt Ýt ®­îc quan t©m. ë ViÖt høng thó ®èi víi ng­êi häc. D­íi ®©y lµ<br /> Nam ch­a cã bÊt cø mét tµi liÖu gi¶ng d¹y mét vµi h×nh ¶nh minh häa.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> H1. BiÓu t­îng cæ ®iÓn H2. BiÓu t­îng hiÖn ®¹i<br /> <br /> <br /> MHBT cã thÓ lµ mét biÓu t­îng ®éc c«ng tr×nh nghiªn cøu hiÖn ®¹i. Ch¼ng<br /> lËp cña mét t«n gi¸o hay mét nÒn v¨n h¹n h×nh H3 d­íi ®©y lµ minh häa cho<br /> ho¸ (H1) hoÆc c¸c ký hiÖu to¸n häc, tin c«ng tr×nh khoa häc khæng lå ngèn gÇn<br /> häc, c«ng nghiÖp hay giao th«ng (H2). 10 tû ®«-la mµ c¸c nhµ khoa häc trªn<br /> Nh­ng nã còng cã thÓ lµ nh÷ng hÖ thÕ giíi ®· thùc hiÖn ®Ó t×m ra h¹t<br /> thèng phøc hîp biÓu ®¹t nhiÒu néi Higgs b»ng cç m¸y gia tèc khæng lå ®Æt<br /> dung, thËm chÝ lµ ®¹i diÖn cho mét t¹i ch©u ¢u.<br /> <br /> 36 Nh©n lùc khoa häc x· héi Sè 2-2013<br /> ®inh hång h¶i<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> H3. M« h×nh t¹o h¹t Higgs H4. Cç m¸y gia tèc t¹o h¹t Higgs<br /> <br /> M« h×nh biÓu t­îng phøc hîp cho cç mét c¸ch bµi b¶n trong nhiÒu ngµnh khoa<br /> m¸y gia tèc t¹o h¹t Higgs(2) häc vµ lµ “khoa häc vÒ trËt tù ph¸t sinh sù<br /> Cã thÓ thÊy r»ng, MHBT lµ mét trong kiÖn lÞch sö theo thêi gian.” N§H ®­îc<br /> nh÷ng ph­¬ng ph¸p biÓu ®¹t cã tÝnh øng hiÓu lµ khoa häc ®Þnh vÞ vµ dung gi¶i<br /> dông cao ®èi víi nghiªn cøu gi¶ng d¹y vµ chuçi thêi gian cña c¸c hiÖn t­îng qu¸<br /> häc tËp. Bªn c¹nh nh÷ng MHBT ®Ó lý gi¶i khø theo thêi gian.(2)<br /> c¸c vÊn ®Ò khoa häc phøc t¹p (mµ kh«ng dÔ Nã ®­îc ¸p dông trong nhiÒu ngµnh<br /> g× nh÷ng ng­êi “ngo¹i ®¹o” cã thÓ hiÓu khoa häc kh¸c nhau nh­ lÞch sö, ®Þa chÊt<br /> ®­îc, nh­ m« h×nh h¹t Higgs ë trªn) cßn cã häc, thiªn v¨n häc, kh¶o cæ häc, cæ sinh<br /> trong nh÷ng ®ãng gãp v« cïng thiÕt thùc häc v.v... Niªn ®¹i häc lµ mét phÇn<br /> vµ mang tÝnh nh©n v¨n s©u s¾c mµ MHBT cña chu kú hãa. Nã còng lµ mét phÇn cña<br /> ®· mang l¹i cho con ng­êi ch¼ng h¹n nh­ khoa häc lÞch sö, bao gåm lÞch sö Tr¸i<br /> ng«n ng÷ ký hiÖu dµnh cho ng­êi c©m, ®iÕc §Êt vµ c¸c ngµnh khoa häc phô thuéc ®Þa<br /> (sign language). §©y lµ mét hÖ thèng ký thêi häc vµ c¸c ngµnh khoa häc Tr¸i §Êt.<br /> hiÖu bao gåm c¸c ®éng t¸c cña tay, miÖng, Khi ®­îc sö dông cho c¸c vÝ dô cô thÓ, mét<br /> m¾t, c¬ thÓ con ng­êi ®Ó biÓu ®¹t néi dung b¶ng niªn ®¹i lµ sù s¾p xÕp liªn tôc c¸c sù<br /> mµ nh÷ng ng­êi c©m, ®iÕc trao ®æi víi kiÖn, ch¼ng h¹n nh­ biªn niªn sö hoÆc, cô<br /> nhau. Ngµy nay, trong c¸c lo¹i h×nh ng«n thÓ khi dÝnh d¸ng tíi c¸c yÕu tè ®å thÞ<br /> ng÷ giao tiÕp hiÖn ®¹i, MHBT còng ®ang hay v¨n ch­¬ng, lµ mét niªn biÓu hay thêi<br /> ®ãng mét vai trß thiÕt yÕu nh­ trong viÖc gian biÓu”. N§H ®· ®­îc c¸c nhµ khoa häc<br /> øng dông c«ng nghÖ sè, c«ng nghÖ th«ng n©ng tÇm thµnh mét hÖ thèng lý thuyÕt,<br /> tin viÔn th«ng, c«ng nghiÖp hµng kh«ng tiªu biÓu nh­ Hegewisch, Marsh, Kazarian,<br /> v.v... X· héi cµng ph¸t triÓn, MHBT cµng Langer, Gatzke, Weeks v.v... theo ®ã,<br /> ®ãng vai trß quan träng h¬n vµ vÞ trÝ cña nã N§H ®­îc hiÓu lµ:<br /> còng më réng h¬n tíi mäi lÜnh vùc ho¹t 1. Khoa häc g¾n víi sù x¸c ®Þnh thêi<br /> ®éng trong ®êi sèng cña con ng­êi. ®iÓm vµ chuçi sù kiÖn;<br /> 2. Sù s¾p xÕp c¸c sù kiÖn theo thêi gian;<br /> 1.2. Niªn ®¹i häc<br /> Kh¸c víi MHBT cßn Ýt nhËn ®­îc sù<br /> (2)<br /> quan t©m nghiªn cøu cña c¸c nhµ khoa Nguån: http://www.thejournal.ie/higgs-boson-cern-<br /> discovered-509241-Jul2012/ vµ http://vatlyvietnam.org/<br /> häc, niªn ®¹i häc (N§H) ®· ®­îc øng dông forum/ showthread.php?t=3817<br /> <br /> <br /> Sè 2-2013 Nh©n lùc khoa häc x· héi 37<br /> ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y lÞch sö ë viÖt nam...<br /> <br /> 3. Sù tr×nh bµy vµ s¾p xÕp theo niªn ®¹i. c«ng cô nµy trong nghiªn cøu vµ gi¶ng<br /> Nãi mét c¸ch ng¾n gän, N§H lµ sù s¾p d¹y ë c¸c tr­êng häc lµ hÕt søc cÇn thiÕt,<br /> xÕp c¸c sù kiÖn lÞch sö thµnh hÖ thèng ®Æc biÖt lµ víi m«n lÞch sö.<br /> theo tr×nh tù thêi gian. 2. NGHI£N CøU Vµ GI¶NG D¹Y<br /> VÝ dô, vÒ lÞch sö nghÖ thuËt, thay v× diÔn LÞCH Sö QUA M¤ H×NH BIÓU T¦îNG<br /> gi¶i b»ng mét ®o¹n v¨n hoÆc b»ng nhiÒu Vµ NI£N §¹I HäC<br /> trang viÕt, chóng ta cã mét b¶ng N§H cña Cã thÓ nãi mét c¸ch kh«ng th¸i qu¸<br /> lÞch sö nghÖ thuËt thÕ giíi tõ giai ®o¹n cæ r»ng m«n lÞch sö lµ mét trong nh÷ng m«n<br /> ®¹i ®Õn thÕ kû thø XIV. B»ng m« h×nh niªn häc quan träng nhÊt víi mäi ng­êi, mäi<br /> ®¹i, theo chiÒu däc, chóng ta cã thÓ dÔ dµng ngµnh, mäi nghÒ ë mäi quèc gia. §©y cã<br /> nhí ®­îc qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c¸c giai thÓ ®­îc gäi lµ mét m«n häc “quan träng<br /> ®o¹n tiÕp nèi nhau hay chång xÕp lªn nhÊt” bëi v× trªn thùc tÕ kh«ng mét ngµnh<br /> nhau. Theo chiÒu ngang, chóng ta cã thÓ so häc nµo, mét thÓ chÕ nµo, mét lÜnh vùc<br /> s¸nh c¸c nÒn v¨n minh trong cïng mét thêi nµo, mét quèc gia nµo l¹i kh«ng ®Ò cËp<br /> ®iÓm lÞch sö b»ng c¸ch “dãng” theo hµng ®Õn lÞch sö cña nã tr­íc khi ®Ò cËp ®Õn c¸c<br /> ngang. C¸c th«ng tin chi tiÕt vÒ mçi giai vÊn ®Ò kh¸c. Do cã vai trß quan träng nh­<br /> ®o¹n lÞch sö l¹i ®­îc chi tiÕt ho¸ b»ng c¸c vËy nªn lÞch sö lµ mét m«n häc ®­îc gi¶ng<br /> m« h×nh chi tiÕt h¬n n÷a. Cuèi cïng lµ c¸c d¹y ë hÇu nh­ mäi tr­êng häc vµ mäi cÊp<br /> mèc sù kiÖn ®­îc ghi l¹i trªn khung niªn häc. Tuy nhiªn, c¸c chuyªn ngµnh khoa<br /> ®¹i. B»ng c¸ch “ghi” nµy chóng ta cã thÓ häc x· héi nãi chung vµ m«n lÞch sö nãi<br /> “®äc” ®­îc vµ nhí ®­îc c¸c giai ®o¹n lÞch riªng ë ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m gÇn<br /> sö kÐo dµi, chång xÕp lªn nhau, hoÆc cã thÓ ®©y ®ang cã sù sôt gi¶m nghiªm träng c¶<br /> so s¸nh c¸c nÒn v¨n minh ë cïng mét thêi vÒ sè l­îng còng nh­ chÊt l­îng häc sinh,<br /> ®iÓm lÞch sö. HiÖn nay, víi c«ng nghÖ sè, sinh viªn. T×nh tr¹ng nµy nghiªm träng<br /> chóng ta hoµn toµn cã thÓ chi tiÕt ho¸ c¸c ®Õn møc c¸c chuyªn gia ®Çu ngµnh ®·<br /> th«ng tin bæ sung b»ng c¸ch bÊm trùc tiÕp ph¶i dïng ®Õn c¸c thuËt ng÷ ch­a tõng cã<br /> vµo biÓu t­îng ®¹i diÖn ®Æt trªn khung ®èi víi nÒn häc thuËt cña chóng ta lµ “b¸o<br /> niªn ®¹i. ®éng ®á” ngµnh khoa häc x· héi mµ næi<br /> C¸ch tr×nh bµy N§H theo d¹ng b¶ng lªn trong ®ã lµ “th¶m häa m«n sö.”<br /> biÓu tuy th« s¬ nh­ng l¹i cã tiÖn Ých lµ Tõ thùc tr¹ng xuèng cÊp cña m«n lÞch<br /> chóng cã thÓ ®­îc tr×nh bµy trªn giÊy hay sö, chóng ta cã thÓ liÖt kª ra ®©y nhiÒu<br /> trªn b¶ng ®en mµ hoµn toµn kh«ng ph¶i nguyªn nh©n dÉn ®Õn th¶m häa nµy<br /> phô thuéc vµo m¸y tÝnh vµ c«ng nghÖ. nh­ng mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÔ<br /> Cã nh÷ng c¸ch kÕt hîp gi÷a N§H vµ nh×n thÊy nhÊt lµ ch­¬ng tr×nh gi¶ng d¹y<br /> ng«n ng÷ ®å häa ®Ó cã thÓ mang ®Õn mét m«n lÞch sö nhµm ch¸n, kh« cøng, gi¸o<br /> c¸i nh×n sinh ®éng ®èi víi lÞch sö. C¸ch ®iÒu vµ l¹c hËu. Nã khiÕn cho häc sinh,<br /> lµm nµy kh¸ hÊp dÉn ®èi víi løa tuæi häc sinh viªn “ho¶ng sî” víi m«n häc nµy (t×nh<br /> sinh, ®Æc biÖt lµ häc sinh tiÓu häc. tr¹ng t­¬ng tù còng x¶y ra víi m«n triÕt<br /> Cã thÓ nãi, MHBT vµ N§H lµ nh÷ng häc), hä t×m c¸ch häc “®èi phã” cèt chØ ®Ó<br /> c«ng cô hÕt søc tiÖn Ých trong viÖc ghi l¹i “qua” ®­îc c¸c kú thi. VËy ®©u lµ gi¶i<br /> c¸c th«ng tin vµ c¸c sù kiÖn lÞch sö mét ph¸p ®èi víi th¶m häa m«n sö? Theo t«i,<br /> c¸ch cã hÖ thèng. HÖ thèng nµy dÔ d¹y, dÔ cã hai nhãm gi¶i ph¸p cÇn ®­îc ®Æt ra ®èi<br /> häc, dÔ nhí, v× vËy, ®Ò cao viÖc sö dông c¸c víi vÊn ®Ò nµy. Mét lµ, nhãm gi¶i ph¸p vÜ<br /> <br /> 38 Nh©n lùc khoa häc x· héi Sè 2-2013<br /> ®inh hång h¶i<br /> <br /> m« nh­: chÝnh s¸ch qu¶n lý, x©y dùng sinh, sinh viªn cã høng thó häc m«n lÞch<br /> ch­¬ng tr×nh häc,... cña c¸c cÊp qu¶n lý. sö vµ ®Ó häc tèt m«n nµy, cô thÓ lµ ®Ó ghi<br /> Hai lµ, nhãm gi¶i ph¸p vi m« cã thÓ ®­îc nhí kiÕn thøc lÞch sö th× ®iÒu ®Çu tiªn<br /> thùc hiÖn bëi chÝnh c¸c gi¶ng viªn vµ c¸c ph¶i lµm lµ hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc m«n<br /> thÇy c« gi¸o ë c¸c tr­êng. Mét trong lÞch sö. §Ó cã thÓ ghi nhí khèi l­îng kiÕn<br /> nh÷ng gi¶i ph¸p vi m« ®­îc giíi thiÖu ë thøc lín ®ang ngµy cµng nhiÒu lªn cña<br /> bµi viÕt nµy lµ øng dông MHBT vµ N§H. m«n lÞch sö (dï lµ lÞch sö cña hµng ngh×n<br /> VËy MHBT vµ N§H ®­îc sö dông nh­ thÕ n¨m hay lÞch sö tõ nh÷ng n¨m 30 cña thÕ<br /> nµo ®èi víi m«n lÞch sö? d­íi ®©y, xin ®­îc kû XX trë l¹i ®©y) th× viÖc ®Çu tiªn lµ cÇn<br /> cô thÓ ho¸ hai lo¹i “c«ng cô” vi m« nµy. ph¶i hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc lÞch sö.<br /> Nh÷ng khã kh¨n ®èi víi viÖc häc VÒ mÆt ph­¬ng ph¸p, MHBT vµ N§H<br /> vµ d¹y m«n lÞch sö chÝnh lµ nh÷ng c¸ch thøc sö dông cã hiÖu<br /> Cã thÓ thÊy trªn thùc tÕ, m«n lÞch sö lµ qu¶ trong viÖc hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc<br /> mét m«n häc “tèi quan träng” nh­ng còng lÞch sö.<br /> lµ mét m«n khã häc v× l­îng kiÕn thøc HÖ thèng ho¸ kiÕn thøc m«n lÞch<br /> ph¶i ghi nhí rÊt nhiÒu vµ cµng ngµy cµng sö b»ng m« h×nh biÓu t­îng vµ niªn<br /> nhiÒu h¬n. Víi l­îng kiÕn thøc ngµy mét ®¹i häc<br /> nhiÒu lªn nh­ng m«n lÞch sö kh«ng cã c¸c Víi MHBT chóng ta cã thÓ s¾p xÕp c¸c<br /> c«ng thøc quy n¹p nh­ to¸n häc, kh«ng cã kiÕn thøc lÞch sö thµnh c¸c nhãm th«ng<br /> lo¹i phÇn mÒm ®­îc lËp tr×nh tiÖn Ých nh­ tin kh¸c nhau nh­ng cã sù kÕt nèi víi<br /> tin häc, cµng kh«ng thÓ “gom” tÊt c¶ c¸c nhau. Tõ sù kÕt nèi th«ng tin ®ã sÏ ®­a ra<br /> kiÕn thøc trong hµng tr¨m hµng ngh×n mét MHBT ®¬n gi¶n ®Ó häc sinh, sinh<br /> n¨m b»ng mét sè kh¸i niÖm c« ®äng nh­ viªn cã thÓ n¾m b¾t ®­îc nh÷ng néi dung<br /> triÕt häc. V× vËy, ®Ó häc m«n lÞch sö th× c¨n b¶n nhÊt. Khi chuyÓn qua c¸c bËc häc<br /> c¸ch thøc c¨n b¶n nhÊt vµ quan träng cao h¬n, c¸c em sÏ dÔ dµng sö dông c¸c<br /> nhÊt vÉn lµ ghi nhí. Tuy nhiªn, viÖc ghi kiÕn thøc ®· ®­îc häc ®Ó ®µo s©u vµ ghi<br /> nhí c¸c kiÕn thøc lÞch sö quèc gia tr¶i qua nhí thªm ®­îc nhiÒu kiÕn thøc míi trªn<br /> hµng ngh×n n¨m kh«ng ph¶i lµ mét viÖc dÔ nÒn t¶ng ®· cã. Ch¼ng h¹n, lÞch sö ch©u<br /> dµng. §ã lµ ch­a kÓ ®Õn lÞch sö thÕ giíi ¢u thêi Trung ®¹i lµ mét giai ®o¹n hÕt søc<br /> víi v« vµn l­îng tri thøc ®· ®­îc t¹o ra ë phøc t¹p vµ hÕt søc khã nhí, víi sù thèng<br /> nhiÒu nÒn v¨n minh buéc häc sinh, sinh lÜnh cña nhiÒu ®Õ chÕ thuéc nhiÒu chñng<br /> viªn ph¶i ghi nhí mét phÇn c¨n b¶n nhÊt. téc kh¸c nhau, ®Õn tõ c¸c khu vùc ®Þa lý<br /> Khã kh¨n lín nhÊt ®èi víi ng­êi d¹y m«n kh¸c nhau. Tuy nhiªn, c¸c tr­êng häc vµ<br /> lÞch sö hiÖn nay lµ ch­¬ng tr×nh nghÌo c¸c thiÕt chÕ gi¸o dôc ë c¸c n­íc tiªn tiÕn<br /> nµn vµ ph­¬ng ph¸p l¹c hËu. Víi mét ®Êt cña ch©u ¢u ®· hÖ thèng ho¸ c¸c kiÕn<br /> n­íc cã lÞch sö rùc rì vµ hµo hïng qua thøc vÒ lÞch sö cña ch©u lôc nµy mét c¸ch<br /> hµng ngh×n n¨m mµ chØ ®­îc häc cã vµi sinh ®éng ®Ó mäi tÇng líp trong x· héi cã<br /> chôc n¨m(!) vµ víi ph­¬ng ph¸p thÇy ®äc thÓ n¾m b¾t ®­îc. Mét lo¹t c¸c th«ng tin<br /> trß chÐp häc thuéc lßng th× thËt khã ®Ó giíi thiÖu vÒ ®Õ chÕ Ottoman vµ c¸c khu<br /> nh÷ng ng­êi d¹y m«n lÞch sö cã thÓ t¹o vùc ®Þa lÞch sö cïng b¶n ®å trong H5 sau<br /> niÒm c¶m høng m«n häc ®èi víi häc sinh, ®©y d­êng nh­ kh«ng thÓ gióp nh÷ng<br /> sinh viªn cña hä. §øng tr­íc khã kh¨n ng­êi lÇn ®Çu tiªn tiÕp cËn nh­ t«i hiÓu<br /> nh­ vËy chóng ta ph¶i lµm g×? §Ó häc ngay ®­îc lÞch sö c¸c triÒu ®¹i cña nã.<br /> <br /> Sè 2-2013 Nh©n lùc khoa häc x· héi 39<br /> ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y lÞch sö ë viÖt nam...<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> H5. §Õ chÕ Ottoman víi c¸c khu vùc ®Þa lÞch sö ë ch©u ¢u trung ®¹i.<br /> <br /> Nh­ng c¸ch giíi thiÖu qua MHBT vµ vùc ®Þa lÞch sö cã liªn quan cña ®Õ chÕ<br /> N§H cã liªn quan ®Õn nhau víi c¸ch trªn lôc ®Þa ch©u ¢u d­íi thêi Ottoman.<br /> s¾p xÕp mang tÝnh hÖ thèng sÏ gióp Tõ nh÷ng th«ng tin ®­îc kÕt nèi ®ã,<br /> chóng ta dÔ dµng nhËn thÊy mèi liªn hÖ chóng ta cã thÓ t×m hiÓu c¸c vÊn ®Ò cã<br /> chÆt chÏ cña c¸c triÒu ®¹i vµ h×nh dung liªn quan mét c¸ch hÖ thèng nh­ h×nh<br /> ®­îc c¸c giai ®o¹n lÞch sö vµ c¸c khu H6 d­íi ®©y.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> H6. B¶ng N§H vµ MHBT vÒ ®Õ chÕ Ottoman ë Ch©u ¢u trung ®¹i.<br /> <br /> 40 Nh©n lùc khoa häc x· héi Sè 2-2013<br /> ®inh hång h¶i<br /> <br /> Tíi ®©y, chóng ta cã thÓ t¹m ph©n chia cña MS-Dos. Cho ®Õn nay, sau hai thËp<br /> mét c¸ch t­¬ng ®èi ph­¬ng ph¸p hÖ thèng niªn ra ®êi, Window vÉn lµ hÖ ®iÒu hµnh<br /> ho¸ kiÕn thøc lÞch sö dùa trªn hai h­íng cã sè ng­êi sö dông lín nhÊt. T­¬ng tù<br /> chÝnh: TiÕp cËn ®ång ®¹i víi MHBT vµ nh­ thµnh c«ng cña Window víi Microsoft,<br /> tiÕp cËn lÞch ®¹i víi N§H. D­íi ®©y, I-Phone, I-Pod, I-Pad cña Apple còng ®·<br /> chóng t«i xin giíi thiÖu mét sè øng dông gÆt h¸i thµnh c«ng rùc rì vµ trë thµnh<br /> c¨n b¶n cña MHBT vµ N§H ®Ó c¸c nhµ mét trong nh÷ng th­¬ng hiÖu cã gi¸ trÞ lín<br /> nghiªn cøu, gi¶ng viªn vµ sinh viªn cã thÓ nhÊt toµn cÇu. Thµnh c«ng cña Apple ®·<br /> tham kh¶o vµ øng dông trong bµi häc, bµi ®¹t ®­îc lµ nhê viÖc biÓu t­îng ho¸ chøc<br /> gi¶ng cña m×nh. n¨ng sö dông trªn ®iÖn tho¹i vµ m¸y tÝnh<br /> 3. MéT Sè M¤ H×NH BIÓU T¦îNG t¹o cho ng­êi dïng mét giao diÖn th©n<br /> øNG DôNG thiÖn nhÊt vµ dÔ sö dông nhÊt.<br /> Kh«ng chØ ®­îc øng dông trong c¸c Trªn ®©y chØ lµ vµi nÐt kh¸i l­îc vÒ<br /> tr­êng häc vµ c¸c thiÕt chÕ cã liªn quan nh÷ng øng dông cña MHBT trong c«ng<br /> ®Õn gi¸o dôc, MHBT ®· vµ ®ang ®­îc øng nghÖ, cßn trªn thùc tÕ MHBT ®· vµ ®ang<br /> dông réng kh¾p ë nhiÒu ngµnh nghÒ, th©m nhËp vµo kh¾p c¸c ngâ ng¸ch cña<br /> nhiÒu lÜnh vùc khoa häc kh¸c nhau. Tõ ®êi sèng x· héi gióp cho viÖc tiÕp thu khoa<br /> to¸n häc, vËt lý häc, ho¸ häc,... trong khoa häc vµ c«ng nghÖ ngµy cµng trë nªn dÔ<br /> häc tù nhiªn ®Õn kh¶o cæ häc, x· héi häc, dµng h¬n. Cho tíi nay, MHBT ®· trë<br /> nh©n häc,... trong khoa häc x· héi vµ nh©n thµnh mét lo¹i ng«n ng÷ míi trong giao<br /> v¨n. Xa h¬n, MHBT ®· ®­îc ¸p dông mét tiÕp (nh­ ký hiÖu, mËt m·,...) trong häc<br /> c¸ch hÕt søc thµnh c«ng trong c¸c ngµnh tËp vµ nhiÒu øng dông kh¸c nhau trong<br /> khoa häc míi nh­ mËt m· häc, ký hiÖu ®êi sèng. MÆc dï ®ãng mét vai trß hÕt søc<br /> häc, vµ ®Æc biÖt lµ tin häc. §èi víi tin häc, quan träng trong khoa häc, gi¸o dôc vµ ®êi<br /> c¸c MHBT ®ang sö dông ngµy cµng ®­îc sèng hiÖn t¹i nh­ng MHBT kh«ng ph¶i lµ<br /> ®¬n gi¶n ho¸, hîp lý ho¸ vµ nhÊt thÓ ho¸ mét lÜnh vùc qu¸ xa vêi ®èi víi hiÓu biÕt<br /> khiÕn cho viÖc tiÕp cËn bé m«n khoa häc cña chóng ta. Chóng ®­îc h×nh thµnh tõ<br /> nµy ngµy cµng trë nªn phæ biÕn ®èi víi nh÷ng kiÕn thøc phæ th«ng c¨n b¶n mµ<br /> mäi tÇng líp trong x· héi, bÊt kÓ hä lµ nhµ hÇu hÕt chóng ta ®Òu ®· ®­îc tiÕp cËn Ýt<br /> khoa häc hay sinh viªn, lµ «ng chñ hay nhiÒu tõ tiÓu häc ®Õn ®¹i häc. RÊt nhiÒu<br /> ng­êi lµm thuª. ViÖc chuyÓn ®æi hÖ ®iÒu m« h×nh c¨n b¶n d¹ng nµy ®· ®­îc lËp<br /> hµnh cña Microsoft tõ MS-Dos sang tr×nh ho¸ trong tin häc vµ hÇu nh­ mäi<br /> Window chÝnh lµ mét trong nh÷ng thµnh m¸y tÝnh phæ biÕn hiÖn nay ®Òu cã c¸c m«<br /> c«ng lín trong nÒn khoa häc hiÖn ®¹i cña h×nh nµy. D­íi ®©y lµ mét vµi m« h×nh cã<br /> nh©n lo¹i nãi chung vµ trong tin häc nãi thÓ ¸p dông trong nghiªn cøu vµ gi¶ng<br /> riªng. Nhê c¸c m« h×nh biÓu t­îng hÕt søc d¹y m«n lÞch sö.<br /> ®¬n gi¶n cña Window mµ ng­êi sö dông M« h×nh ®¬n tuyÕn<br /> m¸y tÝnh cã thÓ sö dông thiÕt bÞ cña m×nh D¹ng ®­êng th¼ng. M« h×nh ®¬n tuyÕn<br /> mét c¸ch dÔ dµng chØ th«ng qua s¸ch sö dông mét hoÆc nhiÒu ®­êng th¼ng ®Ó<br /> h­íng dÉn thay v× ph¶i häc c¸ch nhí d÷ thiÕt lËp s¬ ®å th«ng tin, tõ ®ã gióp ng­êi<br /> liÖu vµ nhËp ®­êng dÉn hÕt søc phøc t¹p sö dông n¾m b¾t ®­îc c¸c mèc thêi gian,<br /> <br /> Sè 2-2013 Nh©n lùc khoa häc x· héi 41<br /> ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y lÞch sö ë viÖt nam...<br /> <br /> kh«ng gian còng nh­ c¸c th«ng tin cã liªn<br /> quan. §èi víi m«n lÞch sö vµ kh¶o cæ häc<br /> m« h×nh nµy chÝnh lµ lo¹i m« h×nh ®­îc<br /> sö dông phæ biÕn nhÊt víi sù ®ãng gãp<br /> næi bËt cña N§H. D¹ng nµy ®· giíi thiÖu<br /> ë c¸c chuyªn môc trªn nªn sÏ kh«ng nh¾c<br /> l¹i ë ®©y.<br /> D¹ng ®å h×nh. D¹ng ®å h×nh lµ mét<br /> trong nh÷ng d¹ng MHBT phong phó nhÊt.<br /> §ã lµ c¸c d¹ng ®å thÞ, b¶ng, biÓu,... dùa<br /> trªn c¸c d÷ liÖu ®· ®­îc tËp hîp t¹o nªn<br /> mét hÖ thèng th«ng tin ®­îc ®Æt trong mét<br /> t­¬ng quan chung. Nhê ®ã, ng­êi sö dông<br /> cã thÓ dÔ dµng so s¸nh hÖ thèng d÷ liÖu<br /> nµy víi nhau vµ c¸c hÖ thèng d÷ liÖu kh¸c.<br /> H8. M« h×nh h×nh c©y<br /> <br /> M« h×nh l­íi<br /> M« h×nh h×nh l­íi lµ d¹ng MHBT phøc<br /> hîp kÕt nèi c¸c d÷ liÖu cã liªn quan theo<br /> nhiÒu chiÒu kh¸c nhau. Lo¹i m« h×nh nµy<br /> th­êng ®­îc sö dông ®Ó kÕt nèi c¸c th«ng<br /> tin Ýt tÝnh hÖ thèng hoÆc kh«ng cã hä hµng<br /> víi nhau nh­ng l¹i cã c¸c mèi liªn quan<br /> rµng buéc lÉn nhau.<br /> <br /> <br /> H7. BiÓu ®å so s¸nh, nguån Microsoft<br /> <br /> M« h×nh h×nh c©y<br /> M« h×nh h×nh c©y lµ mét trong nh÷ng<br /> m« h×nh ®­îc sö dông phæ biÕn nhÊt trong<br /> nghiªn cøu lÞch sö. Lo¹i m« h×nh nµy ®uîc<br /> sö dông ®Ó lËp b¶ng ph¶ hÖ c¸c triÒu ®¹i,<br /> c¸c dßng hä vµ c¸c mèi liªn quan cã tÝnh<br /> hÖ thèng. Ch¼ng h¹n ë H8 chóng ta nh×n<br /> vµo nh¸nh d­íi cïng, kh«ng cÇn rµ so¸t<br /> theo hang ngang hay hang däc nh­ m«<br /> h×nh ®¬n tuyÕn vµ N§H chóng ta còng cã<br /> thÓ nhËn biÕt ®­îc A2.1.1.1.1 lµ hËu duÖ 4<br /> ®êi cña A2 vµ 5 ®êi cña A. H9. M« h×nh h×nh l­íi<br /> <br /> 42 Nh©n lùc khoa häc x· héi Sè 2-2013<br /> ®inh hång h¶i<br /> <br /> Trªn ®©y chØ lµ mét sè minh häa ®¬n d¹y vµ nghiªn cøu, t«i cho r»ng ®èi víi<br /> gi¶n nh»m gióp häc sinh, sinh viªn cã thÓ m«n lÞch sö cÇn ph¶i sím ®­a ng«n ng÷<br /> n¾m b¾t ®­îc mét ph­¬ng ph¸p tiÕp cËn ®å ho¹, ng«n ng÷ biÓu t­îng, ng«n ng÷ ký<br /> ®¬n gi¶n nhÊt ®èi víi MHBT vµ N§H. hiÖu,... vµo gi¶ng d¹y ®Ó kÕt nèi vµ hÖ<br /> Trªn thùc tÕ, mçi bµi häc, mçi ch­¬ng thèng ho¸ c¸c th«ng tin lÞch sö trªn c¶<br /> tr×nh cÇn ph¶i cã c¸c hÖ thèng d÷ liÖu cô hai chiÒu ®ång ®¹i vµ lÞch ®¹i. Môc tiªu<br /> thÓ vµ trùc tiÕp cña chÝnh bµi häc hay xa h¬n lµ ®Ó kÕt nèi cã hÖ thèng víi nÒn<br /> ch­¬ng tr×nh ®ã. tri thøc cña nh©n lo¹i vµ nÒn khoa häc<br /> KÕT LUËN gi¸o dôc quèc tÕ.<br /> Tõ thùc tr¹ng cña m«n lÞch sö trong<br /> c¸c nhµ tr­êng ®Õn nhËn thøc cña ng­êi TµI LIÖU THAM KH¶O<br /> d©n ®èi víi lÞch sö nãi chung vµ lÞch sö 1. Hegewisch D. H., & Marsh J. (1837).<br /> ViÖt Nam nãi riªng, cã thÓ nãi r»ng, nÒn Introduction to historical chronology. Burlington:<br /> gi¸o dôc còng nh­ m«n lÞch sö cña chóng C. Goodrich.<br /> ta ®ang gÆp nh÷ng khã kh¨n, trë ng¹i 2. Kazarian K. A., “History of Chronology<br /> gi÷a sù ph¸t triÓn khoa häc vµ c«ng nghÖ by B. E. Tumanian,” Journal for the History<br /> v« cïng nhanh chãng ®ang diÔn ra trªn of Astronomy, 4, 1973.<br /> ph¹m vi toµn cÇu. Sau 1/4 thÕ kû më cöa 3. Freeman-Grenville, G. S. P. (1975).<br /> vµ héi nhËp víi thÕ giíi, ViÖt Nam ®· ®¹t Chronology of world history: a calendar of<br /> ®­îc mét sè thµnh tùu kinh tÕ quan principal events from 3000 BC to AD 1973.<br /> träng. §èi lËp víi nh÷ng thµnh tùu ®ã, sù London: Collings.<br /> xuèng cÊp cña ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc, ®Æc 4. Langer W. L., Gatzke H. W. (1963).<br /> biÖt lµ “th¶m häa m«n sö” ®ang diÔn ra An encyclopedia of world history, ancient,<br /> cho thÊy ph­¬ng ph¸p gi¸o dôc cña chóng medieval and modern, chronologically<br /> ta ®ang ¸p dông cho khoa häc x· héi vµ arranged. Boston: Houghton Mifflin.<br /> m«n lÞch sö ®· qu¸ l¹c hËu. NÕu kh«ng 5. Poole R. L., & Poole A. L. (1934).<br /> héi nhËp víi nÒn khoa häc gi¸o dôc thÕ Studies in chronology and history. Oxford,<br /> giíi, chóng ta kh«ng chØ tôt hËu mµ cßn Nhµ in Clarendon.<br /> cã thÓ ®i sai h­íng. HÖ qu¶ lµ chÊt l­îng 6. Weeks J. E. (1701). The gentleman's<br /> gi¸o dôc thÊp so víi khu vùc vµ thÕ giíi, hour glass; or, An introduction to chronology;<br /> kü n¨ng sö dông kiÕn thøc cña sinh viªn being a plain and compendious analysis of<br /> kh«ng theo kÞp sù ph¸t triÓn cña khoa time. Dublin: James Hoey.<br /> häc, c«ng nghÖ. V× vËy, víi mét gãc nh×n 7. Smith T. (1818). An introduction to<br /> cña mét ng­êi ®ang lµm c«ng t¸c gi¶ng chronology. New York: Samuel Wood.<br /> <br /> <br /> <br /> Sè 2-2013 Nh©n lùc khoa häc x· héi 43<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2