intTypePromotion=3

Qua tháp dân số ở Mộ Trạch, bước đầu nhận diện một số vấn đề kinh tế, xã hội tại một làng nông thôn Bắc Bộ - Trương Xuân Trường

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
36
lượt xem
3
download

Qua tháp dân số ở Mộ Trạch, bước đầu nhận diện một số vấn đề kinh tế, xã hội tại một làng nông thôn Bắc Bộ - Trương Xuân Trường

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo nội dung bài viết "Qua tháp dân số ở Mộ Trạch, bước đầu nhận diện một số vấn đề kinh tế, xã hội tại một làng nông thôn Bắc Bộ" dưới đây để nắm bắt được những kiến thức về tháp dân số ở làng Mộ Trạch, cơ cấu giới tính, lao động và phân bố lứa tuổi, một số nhận xét qua tìm hiểu về tháp dân số ở làng Mộ Trạch.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Qua tháp dân số ở Mộ Trạch, bước đầu nhận diện một số vấn đề kinh tế, xã hội tại một làng nông thôn Bắc Bộ - Trương Xuân Trường

  1. X· héi häc sè 1 (57), 1997 41 Qua thaïp dán säú åí Mäü Traûch - bæåïc âáöu nháûn diãûn mäüt säú váún âãö kinh tãú - xaî häüi taûi mäüt laìng âäöng bàòng Bàõc Bäü TRÆÅNG XUÁN TRÆÅÌNG I. Âàût váún âãö: Tæì xa xæa, kyî thuáût canh taïc luïa næåïc cuía ngæåìi näng dán Viãût Nam åí læu væûc Säng Häöng âaî âaût âãún mäüt trçnh âäü khaï cao vaì thuáön thuûc. Tuy váûy âæïng tæì goïc âäü âåìi säúng kinh tãú vaì tiãún bäü xaî häüi cuîng ngay tæì âáöu thãú kyí XX, mäüt hoüc giaí ngæåìi Phaïp, äng Pierre Gourou âaî læu yï: "chåï nãn quãn ràòng, kyî thuáût näng nghiãûp Bàõc kyì âæåüc hoaìn chènh âãún nhæ thãú chè nhàòm mäüt muûc âêch duy nháút laì saín xuáút âæåüc täúi âa trãn diãûn têch âæåüc träöng troüt; chàóng bao giåì hoü tênh âãún muûc âêch tiãút kiãûm sæïc lao âäüng cuía con ngæåìi" 1 vaì: "Tuy váûy dæåìng nhæ cuîng khäng caíi thiãûn âæåüc bao nhiãu vãö màût váût cháút säú pháûn cuía ngæåìi näng dán Bàõc kyì: máût âäü dán säú quaï cao laì càn bãûnh khäng coï thuäúc chæîa. Khoï coï thãø âem laûi mäüt nguäön låüi bäø sung cho mäüt dán säú näng thän væåüt quaï 400 ngæåìi/km2. Nhæîng ngæåìi näng dán âoï âaî ruït ra tæì maính âáút cuía hoü háöu nhæ toaìn bäü caïi gç noï coï thãø cung cáúp" 2. ÁÚy váûy maì nãön saín xuáút luïa næåïc våïi mä hçnh laìng tiãøu näng Viãût Nam cuîng âaî täön taûi haìng thãú kyí. Coï thãø noïi mä hçnh laìng xaî Viãût nam laì mäüt âãö taìi nghiãn cæïu nhiãöu lyï thuï, væìa coï yï nghéa khoa hoüc væìa coï yï nghéa thæûc tiãùn âäúi våïi sæû phaït triãøn cuía näng thän Viãût nam hiãûn âaûi. Coï khäng êt nhaì nghiãn cæïu Viãût Nam cho ràòng: chênh caïc yãúu täú dán cæ vaì cáúu truïc gia âçnh cuía ngæåìi näng dán Bàõc Bäü goïp pháön cå baín taûo nãn mä hçnh laìng xaî âoï, noï laì nhæîng thaình täú taûo nãn sæû kãút dênh âãø tæû täön taûi vaì phaït triãøn. Giaïo sæû Phan Âaûi Doaîn trong cuäún: "Laìng Viãût Nam - mäüt säú váún âãö kinh tãú xaî häüi" coï nháûn xeït: "Liãn quan âãún saín xuáút nhoí tiãøu näng coï caïc váún âãö vãö dán säú - di dán vaì khai hoang. Taïi saín xuáút dán cæ trong lëch sæí næåïc ta laì taïi saín xuáút ra gia âçnh tiãøu näng vaì laìng xaî" 3. Hån næía thãú kyí qua, näng thän Viãût Nam, nháút laì näng thän âäöng bàòng Bàõc Bäü, coï nhiãöu biãún âäüng vãö chênh trë, kinh tãú, vàn hoïa vaì xaî häüi. Hiãûn nay laìng quã âoï âang chuyãøn 1 Ngæåìi näng dán åí vuìng âäöng bàòng Bàõc Bäü - Pierre Gourou - Les pay sans du Delta Torkinois Paris - Mou Ton La haye. 1936. Tæ liãûu Viãûn Xaî häüi hoüc. TL 1693. Caïc trang 71, 352. 2 Nhæ trãn 3 Laìng Viãût Nam - Mäüt säú váún âãö kinh tãú xaî häüüi - Phan Âaûi Doaîn. NXB. Khoa hoüc Xaî häüi & NXB. Muîi Caì Mau. 1992. Trang 13.
  2. 42 Qua th¸p d©n sè ë Mé Tr¹ch ... mçnh theo hæåïng cuía nãön kinh tãú thë træåìng coï sæû quaín lyï cuía Nhaì næåïc. Nhæ váûy våïi nhæîng biãún thiãn cuía lëch sæí, hiãûn nay näng thän Viãût Nam âaî biãún âäøi ra sao? Liãûu coï coìn læu giæî êt nhiãöu boïng daïng cuía nhæîng miãön quã neïp mçnh sau luîy tre xanh våïi tiãúng moî chiãöu häm khi cäøng laìng kheïp laûi? Coï nghéa laì coï ráút nhiãöu váún âãö cáön tçm hiãøu vãö bæåïc chuyãøn cuía laìng xaî Viãût Nam tæì häm qua âãún häm nay. Mäüt trong nhæîng hæåïng tiãúp cáûn quan troüng trong nghiãn cæïu mä hçnh laìng xaî Viãût Nam hiãûn nay laì tæì goïc âäü xaî häüi hoüc dán säú - gia âçnh. Nghiãn cæïu xaî häüi hoüc vãö laìng xaî laì sæû nháûn diãûn vãö cå cáúu xaî häüi cuía cäüng âäöng dán cæ âoï; vaì qua âoï cho pheïp coï âæåüc nhæîng phán têch vaì dæûû baïo caïc âäüng thaïi cuía sæû phaït triãøn. Tuy nhiãn trong phaûm vi baìi viãút naìy chuïng täi chæa thãø giaíi quyãút toaìn bäü nhæîng váún âãö cå baín åí lénh væûc âæåüc nghiãn cæïu. Baìi viãút naìy chè måïi dæìng laûi tçm hiãøu mäüt säú váún âãö vãö thaïp dán säú taûi mäüt laìng quã vuìng âäöng bàòng Bàõc Bäü hiãûn nay - âoï laì thän Mäü Traûch, thuäüc xaî Tán Häöng, huyãûn Cáøm Bçnh, tènh Haíi Hæng. Såí dé Mäü Traûch âæåüc choün nhæ mäüt âëa baìn khaío saït chuí yãúu trong nghiãn cæïu cuía chuïng täi båíi nhæîng nguyãn do sau âáy: 1. Âáy laì mäüt laìng quã âæåüc hçnh thaình khaï såïm, âaî coï lëch sæí trãn 1000 nàm (840 - 1996), coï truyãön thäúng láu âåìi vãö hoüc haình, khoa cæí vaì laìm quan dæåïi thåìi phong kiãún. 2. Vãö âëa lyï, Mä Traûch caïch Haì Näüi trãn 40 km vãö phêa Âäng Nam, laì mäüt laìng quã nàòm åí vë trê trung tám cuía cäüng âäöng cæ dán læu væûc Säng Häöng. 3. Hiãûn nay vãö màût âåìi säúng kinh tãú - vàn hoïa Mäü Traûch chè åí daûng ráút trung bçnh khäng coï gç quïa âäüc âaïo hoàûc quaï xuáút sàõc. Nhæ váûy Mäü Traûch coï tênh âaûi diãûn vãö máùu nghiãn cæïu khaï cao. II. Thaïp dán säú laìng Mäü Traûch. Mäü Traûch (hay coìn goüi laì laìng Mäü Traûch) laì 1 trong 4 thän cuía xaî Tán Häöng coï diãûn têch tæû nhiãn laì 1,9 km2, âáút canh taïc coï khoaíng 700 máùu Bàõc Bäü, bçnh quán 2,6 saìo/ngæåìi. Dán säú cuía laìng theo baïo caïo laì 2569 ngæåìi vaì 630 häü, chiãúm gáön 1/2 säú dán vaì säú häü toaìn xaî 4 . Trãn cå såí säø häü kháøu cuía xaî vãö dán säú laìng Mäü Traûch âæåüc chènh lyï laûi caïc træåìng håüp sai soït5, säú liãûu chênh xaïc vãö dán cæ tênh åí thåìi âiãøm thaïng 5/1996 laì 617 häü vaì 2566 kháøu. Mäü Traûch coï 5 cuûm dán cæ (tæång âæång våïi 5 âäüi saín xuáút træåïc âáy); cuû thãø laì: Caïc cuûm dán cæ Säú häü Säú kháøu 1 130 543 2 119 521 3 129 521 4 121 482 5 118 499 Diãûn maûo cå cáúu dán säú laìng Mäü Traûch coï thãø tháúy âæåüc qua thaïp dán säú cuía cäüng âäöng cæ dán naìy (xem hçnh veî). Âiãöu nháûn tháúy træåïc hãút laì noï coï âáöy âuí tênh cháút cuía mäüt mä hçnh dán cæ åí mäüt næåïc âang phaït triãøn. Cå cáúu dán cæ âoï âæåüc thãø hiãûn åí chäù âaïy thaïp räüng, âènh thaïp heûp, hçnh dung nhæ mäüt hçnh tam giaïc. Nghéa laì thaïp dán säú cho tháúy cäüng âäöng dán cæ âoï coï säú læåüng treí em quaï nhiãöu vaì säú læåüng ngæåìi giaì cao tuäøi tæång âäúi êt. Toïm 4 Baïo caïo cuía træåíng thän Mäü Traûch: Vuî Âàng Quy 5 Nhæîng træåìng håüp sai soït trong säø häü kháøu cuía xaî laì nhæîng ngæåìi måïi chãút chæa xoïa tãn, nhæîng ngæåìi måïi sinh âeí, vãö hæu chæa këp ghi vaìo hoàûc nhæîng træåìng håüp nháûp häü, taïch häü hoàûc caí häü gia âçnh chuyãøn âi nåi khaïc sinh säúng.
  3. Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 43 laûi âoï laì diãûn maûo cuía mäüt âån vë dán cæ treí. Cuû thãø laì säú treí em dæåïi 15 tuäøi chiãúm tåïi 29,2% vaì dán cæ treí dæåïi 30 tuäøi chiãúm tåïi 59,2%. Th¸p d©n sè lµng Mé Tr¹ch (Th¸ng 5-1996) Tuæi Nam N÷ %N÷ ≥ 90 0.1 0.1 50.0 85-89 0.0 0.2 100.0 80-84 0.5 1.2 72.7 75-79 0.7 1.6 70.9 70-74 1.6 2.9 67.8 65-69 2.5 4.1 64.7 60-64 4.4 4.2 52.2 55-59 2.7 3.6 59.3 50-54 2.3 2.7 56.2 45-49 3.5 4.1 56.7 40-44 3.5 4.6 59.4 35-39 6.8 7.2 53.9 30-34 7.5 8.6 55.8 25-29 12.0 8.7 44.6 20-24 10.4 10.9 54.0 15-19 10.3 7.9 46.3 10-14 11.0 10.6 51.6 5- 9 12.0 8.9 45.5 0- 4 8.2 7.9 51.7 % % % -150 -100 -50 0 50 100 nam % n÷ 1213 1353 2566 Chó thÝch: Sè trÎ em −íc l−îng sÏ sinh tõ 6-1996 ®Õn hÕt n¨m 1996 Nam Tû lÖ trong nhãm Nam N÷ Tû lÖ trong nhãm N÷ % N÷ Tû lÖ N÷ trong nhãm tuæi Phán têch vãö thaïp dán säú naìy coï thãø nháûn tháúy mäüt säú âiãøm cå baín sau: 1. Vãö caïc âäüng thaïi dán säú: Sæû phaït triãøn dán säú coï tênh cháút buìng näø âaî thæûc sæû xaíy ra nhiãöu nàm vãö træåïc âæåüc thãø hiãûn qua sæû gia tàng maûch dán cæ âäü tuäøi 35-39 tråí xuäúng, tæïc laì vaìo khoaíng nhæîng nàm cuäúi cuía tháûp niãn 50 tråí âi, tæång tæû nhæ tçnh hçnh chung vãö sæû váûn âäüng cuía dán säú åí caïc
  4. 44 Qua th¸p d©n sè ë Mé Tr¹ch ... næåïc âang phaït triãøn trãn thãú giåïi. Âènh âiãøm cuía sæû gia tàng dán säú laì åí khoaíng tuäøi tæì 20- 24 (chiãúm 10,68% trong toaìn bäü caïc khoaíng tuäøi), tæång æïng våïi nhæîng nàm 1972 - 1976. Sau âoï nhëp âäü phaït triãøn dán säú giaím xuäúng âäüt ngäüt åí khoaíng tuäøi 15-19 vaì räöi tiãúp tuûc gia tàng åí khoaíng tuäøi 10-14 vaì giaím dáön åí khaíng 5-9 vaì 0-4. Khoaíng tuäøi bë thu heûp nháút laì nhæîng ngæåìi åí âäü tuäøi 50-54, tæång æïng våïi nhæîng nàm tæì 1942 - 1946. Lyï giaíi vãö nhæîng biãún âäüng dán säú nhæ váûy cáön xaïc âënh caïc váún âãö theo caïc thåìi âiãøm: Thæï nháút, naûn âoïi nàm 1945 âãø laûi dáúu áún ráút nàûng nãö trong lëch sæí näng thän Bàõc Bäü maì Haíi Hæng laì mäüt trong nhæîng nåi bë aính hæåíng ráút tráöm troüng. Theo "Lëch sæí Âaíng bäü xaî Tán Häöng" thç træåïc nàm 1945, toaìn xaî coï 527 ngæåìi boí laìng âãø âi tha phæång cáöu thæûc, pháön låïn khäng tråí vãö, 1/4 ngæåìi âi phu âäön âiãön, moí than vaì tán thãú giåïi. Riãng naûn âoïi thaïng 3/1945 âaî laìm cho 325 ngæåìi dán trong xaî chãút âoïi"6. Váûy nhæng åí thaïp dán säú cuía laìng thç cæ dán âæåüc gia tàng maûnh tæì khoaíng tuäøi 35-39 tråí xuäúng vaì åí khoaíng tuäøi 30-34 thç cao hån 35-39. Roî raìng nhæîng ngæåìi åí âäü tuäøi 30-34 laì con cuía nhæîng ngæåìi åí âäü tuäøi 50-59. Váûy taûi sao coï sæû gia tàng âoï khi säú læåüng nhæîng ngæåìi åí âäü tuäøi bäú meû (50-59) ráút êt. ÅÍ âáy âaî xuáút hiãûn tênh baín cháút trong qui luáût taïi saín xuáút dán cæ cuía laìng xaî tiãøu näng truyãön thäúng Viãût Nam. Cæï sau mäùi tai hoüa xaî häüi tæû nhiãn nhæ chiãún tranh, dëch bãûnh, luî luût laìm hao täøn nhán læûc, váût læûc thç våïi baín cháút tæû sinh täön cuía mäüt quáön cæ tiãøu näng luïa næåïc maì váún âãö taïi saín xuáút con ngæåìi laûi âæåüc coi troüng vaì æu tiãn træåïc hãút. Coï leî naûn taío hän, naûn âa thã trong lëch sæí laì coï nguäön gäúc nhæ váûy. Thæï hai, sæû gia tàng dán säú cao nháút âæåüc xaïc âënh laì åí khoaíng tuäøi 20-24, tæång æïng våïi nhæîng nàm 1972 - 1976. Âoï laì khoaíng thåìi gian bàõt âáöu tæì khi åí Miãön Bàõc Viãût Nam, Myî cháúm dæït neïm bom phaï hoaûi nhæng caí næåïc coìn chiãún tranh âãún khi giaíi phoïng Miãön Nam, caí næåïc thäúng nháút. Âoï laì khi nhæîng con em näng dán âi chiãún âáúu åí Miãön Nam, nhiãöu ngæåìi âaî hi sinh vaì âæåüc baïo tæí, sau âoï nhæîng ngæåìi coìn säúng soït coï cå häüi âoaìn tuû våïi gia âçnh. Vaì nhæ váûy, chiãún tranh laì mäüt dëp laìm träùi dáûy tám lyï dæû phoìng vaì baío toaìn nhán læûc cuía ngæåìi näng dán. Tæång tæû nhæ váûy ta coï thãø hiãøu vç sao nhëp âäü dán säú giaím xuäúng âäüt ngäüt åí khoaíng tuäøi 15-19 tæång æïng nhæîng nàm tæì 1977 - 1981. Båíi leî âoï laì khi aïp læûc vãö chiãún tranh âaî máút âi, tám lyï dæû phoìng bë giaím tiãøu. Hån næîa, tám lyï âoï vãö cå baín cuîng âaî âæåüc âaïp æïng qua sæû gia tàng dán säú khoaíng tuäøi 20-24. Theo caïch nhçn nháûn nhæ váûy thç sæû gia tàng dán säú åí khoaíng tuäøi 10-14 (chiãúm 10,6% dán cæ), tæång æïng thåìi âiãøm 1982 - 1986 cuîng coï nguäön gäúc lëch sæí cuû thãø cuía noï. Âoï laì khi åí Viãût Nam coï khuíng hoaíng kinh tãú - xaî häüi sáu sàõc. Cå chãú kinh tãú táûp trung bao cáúp âaî phaït huy taïc duûng trong chiãún tranh thç âãún luïc naìy khäng coìn thêch håüp, hån næîa coìn bäüc läü nhiãöu haûn chãú kçm haîm saín xuáút. ÅÍ näng thän, træåïc khoaïn 100 vaì khoaïn 10, âåìi säúng ngæåìi näng dán ráút khoï khàn. Coï leî âáy laì yãúu täú chênh thuïc âáøy sæû gia tàng dán säú thåìi kyì naìy. Âiãöu âoï cuîng cho tháúy tæì nhæîng nàm 1985, 1986 tråí vãö træåïc aính hæåíng cuía caïc chênh saïch dán säú cuîng nhæ cuäüc váûn âäüng sinh âeí coï kãú hoaûch åí näng thän Viãût Nam coìn ráút tháúp. Roî raìng laì tæì thåìi âiãøm naìy tråí vãö træåïc, taïi saín xuáút dán cæ åí näng thän Bàõc Bäü váùn theo mä hçnh truyãön thäúng. Âiãöu âoï cho pheïp nháûn xeït: chæa coï 6 Lëch sæí Âaíng bäü xaî Tán Häöng - Do Ban nghiãn cæïu lëch sæí Âaíng bäü xaî Tán Häöng biãn soaûn, nàm 1992. Táûp I, trang 4
  5. Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 45 nhæîng thay âäøi cå baín vãö mä hçnh vàn hoïa laìng xaî tiãøu näng màûc duì cäüng âäöng dán cæ áúy âaî traíi qua nhiãöu thàng tráöm cuìng våïi lëch sæí âáút næåïc. Thæï ba, thaïp dán säú cho tháúy coï sæû giaím kêch thæåïc dán säú åí caïc khoaíng tuäøi tháúp nháút: 5-9 vaì 0-4 (chiãúm 8,9% vaì 7,9% täøng säú dán cæ) tæång æïng caïc giai âoaûn 1987 - 1991 vaì 1992 - 1996. Váûy nhæng chênh åí giai âoaûn naìy (1987 - 1996) säú ngæåìi coï khaí nàng tham gia vaìo sinh âeí tàng ráút cao (khoaíng tuäøi 20-24 vaì 25-29), låïn hån hàón nhæîng giai âoaûn træåïc âoï. Qua säú læåüng phuû næî åí caïc khoaíng tuäøi 20-24, 25-29, 30-4, cho tháúy khäng coï nhæîng cuäüc chuyãøn cæ låïn âæa âi mäüt säú âäng ngæåìi âang trong âäü tuäøi sinh âeí, màût khaïc tyí lãû chãút cuía treí em ráút tháúp. Váûy nguyãn nhán naìo âaî laìm giaím mæïc sinh åí hai khoaíng tuäøi âaî nãu? Viãûc giaím mæïc sinh trãn thæûc tãú coï thãø diãùn ra theo 2 hæåïng: 1) Sæû thay âäøi mä hçnh vàn hoïa trãn cå såí sæû phaït triãøn vãö kinh tãú - vàn hoïa - xaî häüi. Âäöng thåìi laì quaï trçnh biãún âäøi tæû giaïc, coï yï thæïc cuía tæìng caï nhán, tæìng càûp våü chäöng vãö qui mä gia âçnh, vãö säú con mong muäún; 2) Nhaì næåïc âæïng ra kiãøm soaït mæïc sinh bàòng caí hãû thäúng nhæîng chênh saïch, nhæîng biãûn phaïp chàût cheî vaì cæïng ràõn vãö sinh âeí. Qua thæûc tãú åí laìng Mäü Traûch cho tháúy ráút roî viãûc giaím mæïc sinh âaî coï sæû can thiãûp maûnh meî cuía hæåïng thæï hai. Chênh quyãön caïc cáúp åí âëa phæång âaî thi haình chàût cheî caïc biãûn phaïp sinh âeí coï kãú hoaûch. Cuû thãø laì hiãûn nay, xaî váùn duy trç chãú âäü phaût 100 kg thoïc âäúi våïi nhæîng ngæåìi âeí con thæï ba, nãúu laì âaíng viãn coï thãø bë caính caïo hoàûc khai træì, coìn laì caïn bäü nãúu âeí con ngoaìi kãú hoaûch thç âæång nhiãn bë baîi chæïc. Bãn caûnh âoï laì hãû thäúng caïc biãûn phaïp khuyãún khêch nhæ chãú âäü thuì lao bäöi dæåîng bàòng tiãön hoàûc hiãûn váût cho nhæîng ngæåìi thæûc hiãûn sinh âeí coï kãú hoaûch, nhæîng caïn bäü têch cæûc cuía phong traìo kãú hoaûch hoïa gia âçnh. Màût khaïc cuìng våïi hãû thäúng truyãön thäng cuía Nhaì næåïc vaì chênh quyãön caïc cáúp thç åí xaî vaì thän cuîng hçnh thaình mäüt maûng læåïi âa daûng vãö truyãön thäng dán säú - kãú hoaûch hoïa gia âçnh 7. Âiãöu âoï xaïc nháûn ràòng våïi caïc näù læûc cuía mçnh, chênh quyãön caïc cáúp åí Viãût Nam coï thãø triãøn khai thaình cäng cuäüc váûn âäüng sinh âeí coï kãú hoaûch trong phaûm vi âëa phæång mçnh. Tuy nhiãn, qua khaío saït åí Mäü Traûch vaì mäüt säú vuìng näng thän khaïc chuïng täi cho ràòng sæû thaình cäng cuía viãûc haû tháúp tè lãû phaït triãøn dán säú trong nhæîng nàm gáön âáy coìn dæûa trãn nhæîng thaình quaí âaïng kãø cuía cäng cuäüc âäøi måïi åí Viãût Nam. Mä hçnh vàn hoïa laìng xaî truyãön thäúng âaî bàõt âáöu chuyãøn âäüng vaì biãún âäøi. Vãö âiãöu naìy cáön thiãút phaíi âæåüc nghiãn cæïu kyî hån vaì chuïng täi mong muäún seî thæûc hiãûn âæåüc trong thåìi gian tåïi. 2. Cå cáúu giåïi tênh, lao âäüng vaì phán bäú læïa tuäøi. - Âàûc âiãøm chung trãn thãú giåïi vãö cå cáúu giåïi tênh laì kãø tæì âäü tuäøi 30 tråí lãn säú nam giåïi chãút âi ngaìy caìng nhiãöu hån säú næî. Âiãöu âoï âæåüc lyï giaíi laì do âàûc tênh tæû nhiãn vãö giåïi vaì nhæîng yãúu täú nghãö nghiãûp lao âäüng trong hoaût âäüng säúng cuía con ngæåìi. Nam giåïi thæåìng laìm nhæîng viãûc, nhæîng nghãö nàûng nhoüc, coï âäü nguy hiãøm cao hån. Tuy nhiãn sæû máút cán âäúi giåïi tênh âæåüc bäüc läü roî rãût hån våïi caïc næåïc thuäüc thãú giåïi thæï ba. Cå cáúu giåïi tênh åí Mäü Traûch cuîng bäüc läü tçnh traûng chung áúy. Trong caïc khoaíng tuäøi tæì 0-4 âãún 25-29 coï sæû träöi truût caïc tyí lãû giåïi tênh. Nãúu åí caïc khoaíng tuäøi 0-4, 10-14 vaì 20-24 säú næî cao hån (51,7%, 51,6% vaì 54,0%) thç åí caïc khoaíng tuäøi 5-9, 15-19 vaì 25-29 säú læåüng nam giåïi laûi cao hån (næî chè chiãúm 45,5%, 46,3% vaì 44,6%). Trong mäüt cäüng âäöng våïi säú læåüng dán cæ khäng låïn sæû tàng giaím vãö cå cáúu giåïi tênh trong caïc khaíng tuäøi tæì 0-4 âãún 15-19 laì viãûc váùn thæåìng xaíy ra. ÅÍ Mäü Traûch trong 7 Baïo caïo cuía Bê thæ Âaíng uíy xaî: Vuî Xuán Âoaìn
  6. 46 Qua th¸p d©n sè ë Mé Tr¹ch ... caïc khoaíng tuäøi 20-24 vaì 25-29 cuîng chè laì sæû phaín aïnh tçnh traûng chung áúy, khi coï caïc nguyãn do thæûc tãú laì: hiãûn nay säú læåüng nam thanh niãn nháûp nguî hay âi hoüc, vaìo caïc cå quan xê nghiãûp khäng nhiãöu 8. Màût khaïc haìng nàm âãöu coï mäüt säú êt næî thanh niãn âi láúy chäöng åí nåi khaïc thç ngæåüc laûi cuîng coï mäüt säú næî thanh niãn åí nåi khaïc vãö laìm dáu åí laìng naìy 9. Nhçn chung toaìn thaïp dán säú thç åí Mäü Traûch váùn coï mäüt sæû máút cán âäúi vãö giåïi tênh qua tyí suáút giåïi tênh laì: Säú læåüng nàm (Pm) 1213 Tyí suáút giåïi tênh = ---------------------------- x 100 = ------- x 100 = 89,6. Säú læåüng næî (Ps) 1353 Våïi tyí suáút giåïi tênh laì 89,6 coï nghéa laì åí Mäü Traûch cæï 100 næî thç coï 89,6 nam. Âáy laì mäüt tè suáút coìn tháúp âäúi våïi dán säú toaìn xaî häüi vaì åí khoaíng tuäøi træåíng thaình tæì 20 tråí lãn coìn tháúp hån. Cuû thãø laì cæï 100 phuû næî trong âäü tuäøi 20-60 chè coï 87,04 nam åí âäü tuäøi âoï. - Máút cán âäúi giåïi tênh (nháút laì trong khoaíng tuäøi 20-60) dáùn âãún máút cán âäúi vãö nhán læûc lao âäüng. Lao âäüng näng nghiãûp, âàûc biãût laì vaìo thåìi vuû ráút váút vaí. Våïi nhæîng cäng viãûc chênh cuía nghãö âäöng aïng laì caìy, bæìa, gieo, cáúy, chàm boïn vaì thu hoaûch thç trong thæûc tãú nam giåïi chè tham gia chuí yãúu nháút laì caìy, bæìa coìn laûi næî giåïi âaím nháûn laì chênh. Màût khaïc, mäüt tám lyï truyãön thäúng hiãûn nay coìn aính hæåíng trong näng thän âäöng bàòng Bàõc Bäü laì nam giåïi chuyãn âaím âæång nhæîng viãûc låïn trong gia âçnh vaì ngoaìi xaî häüi. Viãûc låïn trong gia âçnh âæåüc hiãøu nhæ laì: nhæîng chi tiãu låïn, nhæîng váún âãö nhaì cæía, ruäüng væåìn, nhæîng quyãút âënh cå baín trong saín xuáút kinh doanh, kãø caí nhæîng váún âãö cuía hoü täüc, laìng xoïm, viãûc nghãö nghiãûp, hän nhán cuía con caïi.... Nhæ váûy màûc nhiãn gaïnh nàûng cäng viãûc näüi tråü nhæ chåü buïa, bãúp nuïc vaì chàm soïc con caïi däön lãn âäi vai ngæåìi phuû næî. Sæû máút cán âäúi giåïi tênh åí âáy cuîng âäöng haình våïi sæû báút bçnh âàóng vãö giåïi. Säú liãûu vãö lao âäüng trong âäü tuäøi 15-60 åí Mäü Traûch hiãûn nay laì 1503 chiãúm 58,5% dán säú thç trong âoï lao âäüng nam laì l47,7% vaì næî 52,3%. Trong cäng cuäüc âäøi måïi hiãûn nay cuía âáút næåïc theo hæåïng cäng nghiãûp hoïa vaì hiãûn âaûi hoïa thç khaí nàng dëch chuyãøn lao âäüng ngaìy caìng låïn hån våïi nhëp âäü caìng maûnh meî hån vaì doìng chu chuyãøn chênh laì tæì näng thän ra thaình thë hoàûc caïc khu cäng nghiãûp. Theo quy luáût åí caïc næåïc âang phaït triãøn hiãûn nay, lao âäüng råìi khoíi näng thän chuí yãúu laì nam giåïi chæï khäng phaíi phuû næî. ÅÍ Mäü Traûch cuîng âaî coï hiãûn tæåüng âoï, tuy chæa råìi khoíi laìng quã nhæng mäùi nàm coï ngoït 100 lao âäüng nam giåïi âãún vuìng moí Quaíng Ninh laìm thuã khai thaïc than10. Nhæ váûy våïi læûc huït cuía thaình thë vaì lao âäüng cäng nghiãûp khaí nàng máút cán âäúi vãö giåïi trong lao âäüng näng thän seî ngaìy mäüt låïn hån. Våïi mäüt cäüng âäöng dán cæ coï mæïc säúng tháúp, cháút læåüng lao âäüng laì yãúu keïm thç âiãöu âoï seî gia tàng khoï khàn cho con âæåìng tçm kiãúm sæû phaït triãøn. Chàóng haûn nhæ sæû chuyãøn âäøi cå cáúu ngaình nghãö lao âäüng. Khaí nàng giaíi phoïng ngæåìi phuû 8 Säú liãûu vãö säú thanh niãn nháûp nguî cuía caí xaî Tán Häöng (4 thän) trong caïc nàm tæì 1987 âãún 1990 laì: 1987: 32 ngæåìi; 1988: 25 ngæåìi; 1989: 24 ngæåìi vaì 1990: 22 ngæåìi. Theo lëch sæí Âaíng bäü xaî Tán Häöng. Táûp III 9 ÅÍ Mäü Traûch, caïc càûp hän nhán cuìng laìng: 84,8%; cuìng xaî: 2,1%, cuìng huyãûn: 9,5%; cuìng tènh: 2,3% vaì khaïc tènh: 1,3%. Tæ liãûu nghiãn cæïu cuía taïc giaí taûi laìng Mäü Traûch 10 Theo baïo caïo cuía træåíng thän: Vuî Âàng Quy.
  7. Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 47 næî hay noïi caïch khaïc laì náng cao âëa vë cuía hoü trong xaî häüi åí Mäü Traûch noïi riãng vaì näng thän noïi chung vç váûy âang laì mäüt váún âãö nan giaíi. - Thaïp dán säú laìng Mäü Traûch cuîng cho tháúy mäüt säú chè baïo âaïng læu yï vãö phán bäú læïa tuäøi. Qua ba nhoïm tuäøi cå baín cuía dán cæ laì nhoím treí em coìn phuû thuäüc (0-14), nhoïm dán cæ têch cæûc (15-60) vaì nhoïm tuäøi giaì phuû thuäüc (trãn 60 tuäøi) cho tháúy täøng tyí säú phuû thuäüc åí Mäü Traûch khaï cao. Cuû thãø: Treí em dæåïi 15 tuäøi + ngæåìi giaì > 60 Täøng tyí säú phuû thuäüc = ----------------------------------------------------- x 100 Säú ngæåìi 15 - 60 tuäøi 750 + 313 = -------------------------------- x 100 = 70,7. 1503 Nhæ váûy åí Mäü Traûch cæï trong 100 ngæåìi thuäüc daûng têch cæûc vãö kinh tãú thç coï tåïi 70,7 ngæåìi thuäüc daûng khäng têch cæûc vãö màût kinh tãú cáön phaíi âæåüc nuäi theo. Cáön læu yï laì nhæ âaî noïi åí pháön trãn, hiãûn taûi lao âäüng åí Mäü Traûch âa säú laì næî giåïi thç våïi mäüt säú læåüng àn theo låïn nhæ váûy âàût ra nhæîng khoï khàn âaïng kãø vãö phaït triãøn cäüng âäöng. Màût khaïc ngay trong nhoïm dán cæ têch cæûc thç váùn coìn mäüt tyí lãû khäng nhoí laì lao âäüng giaïn tiãúp. Âoï laì âäüi nguî lao âäüng åí âëa phæång nhæ nhaì treí, máùu giaïo, caïn bäü quaín lyï håüp taïc xaî, caïn bäü chênh quyãön, ban ngaình vaì caïc täø chæïc quáön chuïng. Nhæ váûy phán bäø nhoïm tuäøi åí Mäü Traûch âàût ra caïc váún âãö: cháút læåüng cuía dán cæ trong tæång lai vaì váún âãö an sinh ngæåìi giaì åí näng thän. Tyí lãû treí em dæåïi 14 tuäøi åí Mäü Traûch chiãúm 29,2% täøng säú dán cæ vaì ngæåìi giaì tæì 60 tuäøi tråí lãn chiãúm 12,2% cäüng âäöng cæ dán áúy. Mäü Traûch laì mäüt laìng quã näøi tiãúng coï truyãön thäúng hiãúu hoüc vaì âäù âaût trong lëch sæí11. Hiãûn taûi treí em åí âáy váùn ráút chàm hoüc vaì hoüc khaï, êt nháút cuîng hoüc gioíi hån treí em caïc thän khaïc. Tuy váûy mäùi nàm trung bçnh chè coï 1-2 em âáûu vaìo âaûi hoüc, cao âàóng, säú âáûu vaìo caïc træåìng trung cáúp hoàûc daûy nghãö cuîng chàóng nhiãöu hån bao nhiãu 12. Màût khaïc, theo xu hæåïng hiãûn nay khoaíng caïch vãö âåìi säúng sinh hoaût vaì khaí nàng tiãu duìng vàn hoïa giæîa thaình thë vaì näng thän âang coï chiãöu hæåïng gia tàng. Vç váûy maì âiãöu kiãûn vaì cháút læåüng hoüc táûp åí caïc træåìng hoüc näng thän cuîng suït giaím. Thãm vaìo âoï laì våïi âåìi säúng gia âçnh coìn váút vaí nhæ Mäü Traûch, mäüt bäü pháûn khaï låïn caïc em nhoí phaíi tham gia lao âäüng giuïp gia âçnh nhæ näüi tråü, träng em, chàn tráu, càõt coí vaì kãø caí cäng viãûc âäöng aïng. Thæûc tãú áúy cho tháúy khaí nàng thàng tiãún cuía âa säú treí em näng thän laì ráút haûn chãú. Tyí lãû ngæåìi giaì åí Mäü Traûch laì 12,2% laì mäüt chè säú khäng låïn nhæng laì mäüt bäü pháûn âaïng kãø trong dán cæ. Qua thaïp dán säú cho tháúy trong nhæîng nàm sàõp tåïi tyí lãû naìy seî låïn dáön lãn. Chè säú tàng tuäøi åí âáy laì khaï cao: 11 Nãúu chæa kãø nhæîng ngæåìi âáûu tuï taìi, cæí nhán thç trong lëch sæí åí riãng Mäü Traûch âaî coï 36 ngæåìi âáûu tiãún sé. Cuîng dæåïi thåìi phong kiãún åí Mäü Traûch coï khoaíng 370 ngæåìi ra laìm quan tæì chæïc tri huyãûn âãún chæïc tãø tæåïng - Theo taìi liãûu cuía Cuû Vuî Âàng Phaïo - træåíng ban di têch lëch sæí laìng Mäü Traûch. 12 Theo baïo caïo cuía äng Hiãûu phoï Træåìng Phäø thäng cáúp II xaî Tán Häöng: Vuî Ngoüc Chu
  8. 48 Qua th¸p d©n sè ë Mé Tr¹ch ... Nhæîng ngæåìi trãn 60 tuäøi 313 Chè säú tàng tuäøi = ------------------------------------ x 100 = --------- x 100 = 41,7. Treí em dæåïi 15 tuäøi 750 Hiãûn taûi trong täøng säú ngæåìi giaì åí Mäü Traûch thç nhæîng ngæåìi vãö hæu (gäöm bäü âäüi, caïn bäü cäng nhán viãn nhaì næåïc vaì caïn bäü xaî) coï 60 ngæåìi chiãúm 19,1% 13 cäüng âäöng nhæîng ngæåìi trãn 60 tuäøi. Coï thãø xem âáy laì bäü pháûn æu tuï trong cæ dán näng thän vãö màût kinh nghiãûm cuäüc säúng vaì tri thæïc vàn hoïa - xaî häüi. Cuìng våïi tiãúng noïi coï uy tên cuía hoü thç âáy laì bäü pháûn coï yï nghéa thuïc âáøy tiãún bäü xaî häüi åí laìng quã mäüt khi chæa coï nhæîng thay âäøi cå baín vãö cháút læåüng säúng cuía ngæåìi näng dán. Tuy nhiãn âaûi âa säú nhæîng ngæåìi giaì khaïc (80,9%) hiãûn âang säúng våïi con chaïu hoàûc säúng cä âån âang laì mäüt gaïnh nàûng âäúi våïi cäüng âäöng dán cæ áúy. Theo truyãön thäúng åí Viãût Nam (cuîng nhæ åí mäüt säú næåïc khaïc) thç gia âçnh váùn laì mäüt thiãút chãú phuïc låüi. Vç váûy hiãûn taûi âåìi säúng vaì sinh hoaût cuía ngæåìi giaì åí näng thän vãö cå baín váùn âæåüc baío âaím. Màût khaïc åí Mäü Traûch hiãûn taûi coï 21 træåìng håüp ngæåìi giaì säúng cä âån mäüt mçnh, chiãúm 6,7% trong täøng säú ngæåìi giaì 14. Âáy laì nhæîng ngæåìi khäng láûp gia âçnh, hoàûc goïa våü goïa chäöng, hoàûc bë chäöng con ruäöng boí. Pháön låïn trong säú hoü âaî máút sæïc lao âäüng vaì säúng ráút ngheìo khäø, åí mæïc táûn cuìng trong cäüng âäöng dán cæ näng thän. Màûc duì chênh quyãön âëa phæång vaì baì con laìng xoïm coï tråü cáúp vaì gêup âåî nhæng nhçn chung khäng caíi thiãûn âæåüc bao nhiãu. Våïi chè säú tàng tuäøi khaï cao 41,7 åí Mäü Traûch trong nhæîng nàm sàõp tåïi säú læåüng ngæåìi giaì seî coìn âäng lãn næîa. Vaì nhæ váûy váún âãö an sinh cho ngæåìi giaì näng thän åí âëa phæång naìy âaî laì mäüt váún âãö cáön âæåüc âàût ra cáûp nháût hån. III. Kãút luáûn. Mäüt säú nháûn xeït qua tçm hiãøu thaïp dán säú laìng Mäü Traûch. 1, Viãûc nháûn diãûn nhæîng biãún âäøi dán cæ qua thaïp dán säú laìng Mäü Traûch cho tháúy kãø tæì khoaíng nàm 1985 tråí vãö træåïc taïi saín xuáút dán cæ åí âëa baìn naìy vãö cå baín váùn theo mä hçnh truyãön thäúng. Nãúu thæìa nháûn ràòng âàòng sau caïc mä hçnh sinh âeí laì caïc âàûc âiãøm vãö cå cáúu xaî häüi thç coï nghéa laì quaï trçnh taïi saín xuáút dán cæ âoï cuîng laì quaï trçnh taïi saín xuáút ra gia âçnh vaì laìng xaî tiãøu näng. Âiãöu âoï cuîng coï nghéa laì mä hçnh laìng xaî truyãön thäúng váùn hiãûu hæîu, chê êt cuîng cho âãún thåìi âiãøm âoï. Coï leî coï sæû biãún âäøi chàng laì trong khoaíng 10 nàm tråí laûi âáy, gàõn våïi thåìi âiãøm cuía cäng cuäüc âäøi måïi åí Viãût Nam âæåüc thãø hiãûn qua thaïp dán säú åí laìng Mäü Traûch, âoï laì sæû haû tháúp mæïc sinh trong caïc khoaíng tuäøi 0-4 vaì 5-9. Nhæ âaî noïi, sæû thay âäøi vãö màût dán säú âoï laì kãút quaí cuía sæû kãút håüp caí hai khuynh hæåïng: Baìn tay kiãøm soaït cuía nhaì næåïc vaì nhæîng thay âäøi têch cæûc nháút âënh vãö caïc âiãöu kiãûn kinh tãú - xaî häüi vaì vàn hoïa. Trong âoï näøi báût nháút laì vai troì kiãøm soaït cuía nhaì næåïc thäng qua caïc chênh saïch vaì hãû thäúng thæûc hiãûn räüng khàõp vaì chàût cheî. Giaí thiãút laì nhæîng biãún âäøi täút hån vãö caïc âiãöu kiãûn kinh tãú - xaî häüi vaì vàn hoïa trong nhæîng nàm âäøi måïi chæa âuí laìm xuáút hiãûn mäüt mä hçnh vàn hoïa måïi. Trong cå cáúu xaî häüi näng thän chæa coï nhæîng biãún âäøi quan troüng nhæ nhæîng chuyãøn dëch vãö dán cæ, cå cáúu lao âäüng - ngaình nghãö v.v... Cuäüc chiãún giæîa caïi måïi vaì cuî váùn åí thãú giao tranh. Sæû taïi láûp cuía mäüt säú váún âãö xaî häüi åí näng thän nhæ hoü täüc, caïc phong tuûc lãù häüi, thåì cuïng... âang laì nhæîng âãö taìi nghiãn cæïu âáöy lyï thuï vaì cáön thiãút. Vaì coï leî âoï cuîng laì âiãøm cáön traí låìi vãö mä hçnh laìng xaî hiãûn nay. 2. Tæì thaïp dán säú åí laìng Mäü Traûch âaî tháúy xuáút hiãûn nhiãöu máu thuáùn trong quaï trçnh chuyãøn dëch cå cáúu xaî häüi åí mäüt âëa baìn näng thän cuû thãø. Maì näøi báût nháút laì máu thuáùn giæîa säú 13 Säú liãûu thäúng kã tæì säø häü kháøu cuía xaî coï kiãøm tra laûi 14 Säú liãûu thäúng kã tæì säø häü kháøu cuía xaî coï kiãøm tra laûi
  9. Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 49 ngæåìi trong âäü tuäøi lao âäüng vaì nhæîng ngæåìi phaíi nuäi theo. Hiãûn taûi máût âäü dán säú åí âäöng bàòng Bàõc Bäü laì cao nháút åí Viãût Nam. Nãúu khäng tênh hai thaình phäú låïn laì Haì näüi vaì thaình phäú Häö Chê Minh thç máût âäü dán säú åí tènh Haíi Hæng xãúp cao nháút næåïc (1747 ngæåìi/km2 15 gáúp hån 4 láön so våïi máût âäü dán säú vaìo nhæîng nàm 30 cuía thãú kyí åí âäöng bàòng Bàõc Bäü. Hiãûn taûi åí âäöng bàòng Bàõc Bäü, nàng suáút lao âäüng vaì khaí nàng thu hoaûch tæì canh taïc âáút âai âaî âaût mæïc cao nháút coï thãø. Màût khaïc sæû buìng näø dán säú vaìo khoaíng thåìi gian træåïc âáy seî laìm gia tàng læûc læåüng lao âäüng trong nhæîng nàm sàõp tåïi. Nãúu säú lao âäüng gia tàng âoï cæï tiãúp tuûc âáöu tæ vaìo näng nghiãûp thç tæång lai âem laûi chè laì sæû giaím suït vãö nàng suáút lao âäüng. Âiãöu âoï coï nghéa laì tiãúp tuûc chia âãöu sæû ngheìo khäø åí mæïc âäü gay gàõt hån. Cuîng tæì máu thuáùn cå baín âoï âaî laìm xuáút hiãûn mäüt loaût nhæîng váún âãö kinh tãú - xaî häüi nan giaíi khaïc åí näng thän âäöng bàòng Bàõc Bäü hiãûn nay nhæ cháút læåüng y tãú, giaïo duûc, viãûc laìm cuía thanh niãn, an sinh cuía ngæåìi giaì... Nhæîng váún âãö âoï coï leî khäng dãù daìng giaíi quyãút trong mäüt tæång lai gáön. 3. Phaït triãøn âáút næåïc theo hæåïng cäng nghiãûp hoïa vaì hiãûn âaûi hoïa laì mäüt muûc tiãu cao caí vaì täút âeûp. Tuy nhiãn, laìm chuyãøn âäüng mäüt cå cáúu xaî häüi theo hæåïng têch cæûc vaì tiãún bäü xaî häüi åí mäüt næåïc coï hån 80% dán säú laì cæ dán näng thän seî laì váún âãö ráút låïn âæåüc âàût ra cho caïc nhaì hoaûch âënh chênh saïch åí Viãût Nam 16. Tæì goïc âäü tçm hiãøu vãö thaïp dán säú åí mäüt laìng quã âäöng bàòng Bàõc Bäü chuïng täi cuîng nháút trê våïi nhæîng ngæåìi âæa ra mäüt säú giaíi phaïp træåïc màõt nhàòm goïp pháön âæa näng thän Viãût Nam âi lãn, hoìa nháûp vaìo thãú giåïi hiãûn âaûi. Âoï laì: a/ Nhaì næåïc tiãúp tuûc duy trç chiãún læåüc vãö dán säú - kãú hoaûch hoïa gia âçnh nhæ mäüt quäúc saïch âãø phaït triãøn kinh tãú - xaî häüi. Nhanh choïng hoaìn thiãûn hãû thäúng chênh saïch vãö dán säú, tiãúp tuûc âáöu tæ thêch âaïng vãö lénh væûc naìy dãø laìm sao bæåïc vaìo thãú kyí XXI Viãût Nam âaût âæåüc mæïc sinh thay thãú. b/ Tuy nhiãn cho duì váún âãö dán säú âæåüc giaíi quyãút, tæïc laì mæïc sinh âæåüc kiãøm soaït thç våïi mäüt cäüng âäöng dán cæ nhæ åí Mäü traûch váùn chæa coï thãø noïi âãún sæû phaït triãøn. Váún âãö dán säú chè laì mäüt trong caïc yãúu täú tiãön âãö. Hæåïng giaíi quyãút cå baín laì cáön coï nhæîng biãûn phaïp khaí thi trong chiãún læåüc phaït triãøn näng thän nhàòm taïc âäüng têch cæûc vaìo cå cáúu ngaình nghãö, cå cáúu lao âäüng vaì xem âoï nhæ mäüt yãúu täú âoìn báøy laìm thay âäøi bäü màût näng thän. c/ Nhæîng khêa caûnh quan troüng näøi lãn hiãûn nay cáön âæåüc giaíi quyãút trong váún âãö cháút læåüng säúng cuía cæ dán näng thän laì caïc yãúu täú vãö giaïo duûc, y tãú, âåìi säúng vàn hoïa, lao âäüng næî, ngæåìi giaì... Vç váûy nhaì næåïc cáön coï hãû thäúng chênh saïch kinh tãú - xaî häüi âuïng âàõn vaì âäöng bäü vãö nhæîng váún âãö âang näøi cäüm âoï. Toïm laûi phaït triãøn näng thän cuîng coï nghéa laì thay âäøi mä hçnh vàn hoïa cuî åí âoï. Vç váûy nghiãn cæïu vãö laìng xaî Viãût Nam tæì quaï khæï âãún hiãûn taûi tæì nhiãöu hæåïng tiãúp cáûn laì ráút cáön thiãút vaì phaíi laì bæåïc âi âáöu tiãn. 15 Theo Niãn giaïm Thäúng kã 1994. NXB. Thäúng kã. Haì Näüi. 1995 16 Xem: Khaío saït Xaî häüi hoüc vãö phán táöng xaî häüi - Tæång Lai - NXB. Khoa hoüc Xaî häüi. Haì Näüi. 1995

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản