Më ®Çu
ViÖt Nam ®ang trong thêi kú qu¸ ®é tiÕn lªn CNXH ®Ó råi ph¸t triÓn lªn
mét bíc cao h¬n ®ã lµ CNCS - mét chÕ ®é x· héi mµ ë ®ã quan hÖ së h÷u lµ
së h÷u c«ng céng, x· héi kh«ng cßn giai cÊp cã tÝnh tù qu¶n cao, lµm theo nhu
cÇu. Con ngêi ®îc tù do ph¸t triÓn toµn diÖn. §ã lµ môc tiªu cña loµi ngêi
nãi chung vµ cña níc ta nãi riªng. Muèn x©y dùng ®îc mét x· héi nh vËy
®iÒu kiÖn tiªn quyÕt lµ ph¶i ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt.
ViÖt Nam xuÊt ph¸t tõ mét níc n«ng nghiÖp, nghÌo nµn, l¹c hËu, kÐm
ph¸t triÓn. Di s¶n cña c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung bao cÊp vÉn cßn tån t¹i
kh¸ nÆng. Nh÷ng hÖ qu¶ cña tr¹ng th¸i bao c¸o t duy bao cÊp vÉn cßn, cha
thùc sù s½n sµng héi nhËp. Do vËy ph¸t triÓn trë thµnh nhiÖm vô, môc tiªu sè
mét cña toµn §¶ng toµn d©n. Muèn vËy ph¶i ph¸t triÓn kinh tÕ quèc d©n, ph¸t
triÓn nÒn kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn, vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ trêng
cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc theo ®Þnh híng XHCN. §©y lµ gi¶i ph¸p c¬ b¶n
®Ó chuyÓn tõ s¶n xuÊt nhá lªn s¶n xuÊt lín ë níc ta hiÖn nay.
BiÖn chøng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë ViÖt
Nam trong thêi kú qu¸ ®é gióp cho sinh viªn ®Æc biÖt lµ sinh viªn kinh tÕ
chóng em cã nhËn thøc chÝnh x¸c vÒ s¶n xuÊt x· héi. §ång thêi thÊy ®îc ý
nghÜa to lín cña viÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë níc ta trong
thêi kú qu¸ ®é võa phï hîp víi sù ph¸t triÓn chung cña nh©n lo¹i, võa phï hîp
víi c¸ch thøc ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt ë ViÖt Nam kÕt hîp víi chñ ®éng
héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
I. §Æt vÊn ®Ò
C¬ së lÝ luËn cña viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ
hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn trong thêi kú qu¸ ®é
- §Þnh nghÜa thµnh phÇn kinh tÕ: Lµ khu vùc kinh tÕ, kiÓu quan hÖ kinh
tÕ dùa trªn mét h×nh thøc së h÷u nhÊt ®Þnh vÒ t liÖu s¶n xuÊt. C¸c thµnh phÇn
kinh tÕ kh«ng tån t¹i biÖt lËp, mµ cã liªn hÖ chÆt chÏ víi nhau, t¸c ®éng lÉn
nhau t¹o thµnh c¬ cÊu kinh tÕ thèng nhÊt bao gåm nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ.
- C¬cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x·
héi lµ tæng thÓ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cïng tån t¹i trong m«i trêng hîp t¸c vµ
c¹nh tranh.
I. C¬ së kh¸ch quan tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ trong
thêi kú qu¸ ®é
a) Khi ph©n biÖt hµng hãa gi¶n ®¬n vµ s¶n xuÊt hµng hãa t b¶n chñ
nghÜa, kÕt luËn vÒ ph¬ng ph¸p luËn: khi giai cÊp v« s¶n giµnh ®îc chÝnh
quyÒn cÇn cã th¸i ®é ®èi xö kh¸c nhau ®èi víi 2 lo¹i t h÷u cña hai lo¹i h×nh
s¶n xuÊt hµng hãa trªn.
- §èi víi t h÷u t b¶n chñ nghÜa: Quèc h÷u hãa. Nhng b¶n th©n qu¸
tr×nh quèc h÷u hãa cã nhiÒu h×nh thøc vµ giai ®o¹n: hoÆc b»ng tÞch thu hoÆc
b»ng h×nh thøc chuéc l¹i vµ ph¶i ®îc tiÕn hµnh dÇn dÇn tõng bíc mét hoÆc
b»ng sù liªn kÕt cña Nhµ níc víi c¸c c¬ së kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa ®Ó h×nh
thµnh kinh tÕ t b¶n Nhµ níc. V× thÕ trong mét thêi gian dµi vÉn cßn tån t¹i
thµnh phÇn kinh tÕ t b¶n t nh©n.
- §èi víi t b¶n nhá cña ngêi s¶n xuÊt hµng hãa nhá th× chØ cã th«ng
qua con ®êng hîp t¸c hãa. §Ó tiÕn hµnh hîp t¸c hãa theo quy luËt vµ nguyªn
t¾c cÇn ph¶i cã thêi gian. Do ®ã trong thêi kú qu¸ ®é cßn thµnh phÇn c¸ thÓ
cña n«ng d©n vµ thî thñ c«ng, tiÓu th¬ng lµ mét tÊt yÕu.
b) C¸c thµnh phÇn kinh tÕ t nh©n do lÞch sö ®Ó l¹i: Trong thêi kú qu¸
®é cÇn ph¶i ®îc ph¸t triÓn ®Ó s¶n xuÊt vµ ®êi sèng kh«ng bÞ mÊt m¸t gi¸n
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
®o¹n. Nã phï hîp víi lîi Ých cña ngêi lao ®éng vµ cã vai trß quan träng trong
viÖc x¸c lËp vµ ph¸t triÓn hÖ thèng kinh tÕ míi.
c) §Ó gi÷ l¹i ®îc chÝnh quyÒn vµ ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, giai cÊp
v« s¶n cÇn x©y dùng hÖ thèng kinh tÕ míi, tríc hÕt lµ kinh tÕ quèc doanh lµm
c¬ së ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong thêi kú qu¸ ®é.
- X¸c ®Þnh b¶n chÊt c¸c thµnh phÇn kinh tÕ dùa trªn quan hÖ së h÷u vµ
tÝnh chÊt cña lao ®éng. Mçi thµnh phÇn kinh tÕ cã nhiÒu kiÓu s¶n xuÊt hµng
hãa cña nã, hîp thµnh kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn. Cßn gäi lµ nÒn kinh
tÕ hµng hãa qu¸ ®é, chø kh«ng ph¶i lµ kinh tÕ hµng hãa x· héi chñ nghÜa.
- NÒn kinh tÕ hµng hãa qu¸ ®é lµ nÒn kinh tÕ hµng hãa kÕt hîp nh÷ng
kiÓu s¶n xuÊt hµng hãa kh«ng cïng b¶n chÊt, võa thèng nhÊt võa m©u thuÉn
víi nhau.
II. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
1. C¬ cÊu thµnh phÇn kinh tÕ qu¸ ®é ë ViÖt Nam t¹i §¹i héi §¶ng 9
cã 6 thµnh phÇn kinh tÕ.
a) Kinh tÕ Nhµ níc: Lµ thµnh phÇn kinh tÕ dùa trªn chÕ ®é së h÷u c«ng
céng vÒ t liÖu s¶n xuÊt. Kinh tÕ Nhµ níc bao gåm c¸c doanh nghiÖp Nhµ
níc, c¸c quü dù tr÷ quèc gia, c¸c quü b¶o hiÓm Nhµ níc vµ c¸c tµi s¶n
thuéc së h÷u Nhµ níc cã thÓ ®a vµo vßng chu chuyÓn kinh tÕ.
- Kinh tÕ Nhµ níc gi÷ vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. Lµ
lùc lîng vËt chÊt quan träng vµ lµ c«ng cô ®Ó Nhµ níc ®Þnh híng vµ ®iÒu
tiÕt vÜ m« nÒn kinh tÕ v×:
+ Nã n¾m nh÷ng ngµnh, nh÷ng c¬ së kinh tÕ then chèt nh: c«ng nghiÖp
n¨ng lîng, khai kho¸ng, luyÖn kim, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, c«ng nghiÖp nhÑ,
giao th«ng vËn t¶i, ng©n hµng, tµi chÝnh, bu ®iÖn… ®Ó ®¶m b¶o c©n ®èi chñ
yÕu cña nÒn kinh tÕ lµ c¬ së ®Ó ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa.
+ §îc Nhµ níc trùc tiÕp qu¶n lý vµ gióp ®ì ph¸t triÓn.
+ Xu híng vËn ®éng cña nã ngµy cµng ®îc më réng vµ ph¸t triÓn, tiÕn
tíi thèng trÞ trong nÒn kinh tÕ.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
- §Ó lµm ®îc nh vËy ph¶i hoµn thµnh viÖc cñng cè, s¾p xÕp, ®iÒu
chØnh c¬ cÊu, ®æi míi vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña c¸c doanh nghiÖp hiÖn cã,
®ång thêi ph¸t triÓn thªm doanh nghiÖp Nhµ níc ®Çu t 100% vãn hoÆc cã cæ
phÇn chi phèi ë mét ngµnh, lÜnh vùc then chèt vµ ®Þa bµn quan träng. S¾p xÕp
l¹i c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc vÒ thùc chÊt lµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò së h÷u, theo
nh÷ng híng sau:
+ §Çu t cã hiÖu qu¶ (c¶ trang bÞ kÜ thuËt, vèn, tr×nh ®é qu¶n lý vµo
nh÷ng ®¬n vÞ kinh tÕ n¾m nh÷ng m¹ch m¸u quan träng cña nÒn kinh tÕ.
+ Thùc hiÖn tèt chñ tr¬ng cæ phÇn hãa vµ ®a d¹ng hãa së h÷u ®èi víi
c¸c doanh nghiÖp mµ Nhµ níc kh«ng cÇn n¾m 100% vèn.
+ Giao b¸n kho¸n cho thuª c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá mµ nhµ níc
kh«ng cÇn n¾m gi÷.
+ S¸p nhËp, gi¶i thÓ cho ph¸ s¶n nh÷ng doanh nghiÖp ho¹t ®éng kh«ng
cã hiÖu qu¶ vµ kh«ng thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p trªn (c¶ níc cã kho¶ng 250 xÝ
nghiÖp quèc doanh trung ¬ng, 2041 xÝ nghiÖp quèc doanh ®Þa ph¬ng qu¶n
lý).
- VÒ mÆt qu¶n lý kinh tÕ Nhµ níc ph¶i ph©n biÖt quyÒn chñ së h÷u vµ
quyÒn kinh doanh cña doanh nghiÖp.
b) Kinh tÕ tËp thÓ: Lµ thµnh phÇn kinh tÕ bao gåm nh÷ng c¬ së kinh tÕ
do ngêi lao ®éng tù nguyÖn gãp vèn, cïng kinh doanh, tù qu¶n lý theo
nguyªn t¾c tËp trung b×nh ®¼ng, cïng cã lîi.
- Thµnh viªn kinh tÕ tËp thÓ bao gåm c¶ thÓ nh©n vµ ph¸p nh©n, c¶ ngêi
Ýt vèn vµ ngêi nhiÒu vèn, cïng gãp vèn vµ gãp søc trªn c¬ së t«n träng
nguyªn t¾c tù nguyÖn, b×nh ®¼ng cïng cã lîi vµ qu¶n lý d©n chñ.
- Kinh tÕ tËp thÓ lÊy lîi Ých kinh tÕ lµ chÝnh bao gåm lîi Ých cña c¸c
thµnh viªn vµ lîi Ých tËp thÓ, ®ång thêi coi träng lîi Ých x· héi cña c¸c thµnh
viªn.
- ë khu vùc n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, ph¸t triÓn kinh tÕ tËp thÓ ph¶i
trªn c¬ së ®¶m b¶o quyÒn tù chñ cña kinh tÕ hé, trang tr¹i, hç trî ®¾c lùc cho
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
kinh tÕ hé, trang tr¹i ph¸t triÓn g¾n liÒn víi tiÕn tr×nh CNH- H§H n«ng nghiÖp
vµ x©y dùng n«ng th«n míi.
- Xu híng vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ tËp thÓ theo híng h×nh
thµnh nh÷ng c¬ së, tæ hîp kinh tÕ c«ng n«ng nghiÖp ®Ó ®i lªn s¶n xuÊt lín.
c) Kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu chñ
- Kinh tÕ c¸ thÓ: lµ thµnh phÇn kinh tÕ dùa trªn t h÷u nhá vÒ t liÖu s¶n
xuÊt vµ kh¶ n¨ng lao ®éng cña b¶n th©n ngêi lao ®éng vµ gia ®×nh.
- Kinh tÕ tiÓu chñ: còng lµ h×nh thøc kinh tÕ dùa trªn t h÷u nhá vÒ t
liÖu s¶n xuÊt nhng cã thuª mín lao ®éng. Tuy nhiªn thu nhËp vÉn chñ yÕu
dùa vµo søc lao ®éng vµ vèn cña b¶n th©n vµ gia ®×nh.
- Kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu chñ ®ang cã vÞ trÝ rÊt quan träng trong nhiÒu ngµnh
nghÒ ë n«ng th«n vµ thµnh thÞ cã ®iÒu kiÖn ph¸t huy nhanh vµ hiÖu qu¶ vÒ vèn
søc lao ®éng tay nghÒ cña tõng ngêi trong gia ®×nh. Do ®ã më réng s¶n xuÊt
kinh doanh cña kinh tÕ c¸ thÓ tiÓu chñ cÇn ®îc khuyÕn khÝch.
- Tuy nhiªn còng cÇn thÊy r»ng kinh tÕ c¸ thÓ tiÓu chñ dï cè g¾ng ®Õn
bao nhiªu còng kh«ng thÓ lo¹i bá ®îc nh÷ng h¹n chÕ vèn cã cña nã nh: tÝnh
manh món, tù ph¸t, h¹n chÕ vÒ kÜ thuËt do ®ã Nhµ níc cÇn t¹o ®iÒu kiÖn vµ
gióp ®ì ®Ó hä ph¸t triÓn, khuyÕn khÝch c¸c h×nh thøc tæ chøc hîp t¸c tù
nguyÖn lµm vÖ tinh cho c¸c doanh nghiÖp hoÆc ph¸t triÓn lín h¬n. Bëi thµnh
phÇn kinh tÕ nµy cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc s¶n xuÊt, dÞch vô, t liÖu
sinh ho¹t phôc vô c¶ s¶n xuÊt vµ tiªu dïng.
d) Kinh tÕ t b¶n t nh©n: Lµ thµnh phÇn kinh tÕ mµ s¶n xuÊt kinh
doanh dùa trªn c¬ së chiÕm h÷u t nh©n t b¶n chñ nghÜa vÒ t liÖu s¶n xuÊt
vµ bãc léc søc lao ®éng lµm thuª.
- Trong thêi kú qu¸ ®é thµnh phÇn kinh tÕ nµy cã vai trß ®¸ng kÓ trong
viÖc ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt, lµ thµnh phÇn rÊt n¨ng ®éng nh¹y bÐn víi
thÞ trêng do ®ã sÏ cã nh÷ng ®ãng gãp kh«ng nhá vµo qu¸ tr×nh t¨ng trëng,
ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ .
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.