ĐAI HOC QUÔ
C GIA HA NÔI
TRƢƠ
NG ĐAI HOC KHOA HOC XA HÔI VA NHÂN VĂN
PHẠM THU TRANG
QUAN ĐIỂM MÁC-XÍT VỀ NHÂN CÁCH
VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ TRONG NGHIÊN CỨU NHÂN
CÁCH CON NGƢỜI VIỆT NAM
LUÂN A
N TIÊ
N SI TRIÊ
T HOC
Hà Nội - 2017
ĐAI HOC QUÔ
C GIA HA NÔI
TRƢƠ
NG ĐAI HOC KHOA HOC XA HÔI VA NHÂN VĂN
PHẠM THU TRANG
QUAN ĐIỂM MÁC-XÍT VỀ NHÂN CÁCH
VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ TRONG NGHIÊN CỨU NHÂN
CÁCH CON NGƢỜI VIỆT NAM
Chuyên nganh : CNDVBC & CNDVLS
M s : 62 22 80 05
LUÂN A
N TIÊ
N SI TRIÊ
T HOC
Xác nhận của chủ tịch Hội đồng TM. Giáo viên hƣớng dẫn
GS. TS. Hoàng Chí Bảo GS. TS. Hồ Sĩ Quý
NGƢƠ
I HƢƠ
NG DÂN KHOA HOC
1. GS. TS. HỒ SĨ QUÝ
2. PGS.TS. ĐẶNG THỊ LAN
Hà Nội - 2017
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.
Những kết quả và nội dung của luận án là trung thực, chưa được công bố ở
những công trình nghiên cứu khác.
Tác giả
Phạm Thu Trang
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI ........................................................................................................................................... 7
1.1. Nghiên cứu ngoài Mác-xít về nhân cách .................................................................... 8
1.2. Nghiên cứu Mác-xít về nhân cách ............................................................................. 13
1.3. Nghiên cứu nhân cách con ngƣời Việt Nam ............................................................ 18
1.3.1. Nghiên cứu dưới góc độ tâm lý học ........................................................................... 18
1.3.2. Nghiên cứu dưới góc độ đạo đức học ........................................................................ 21
1.3.3. Nghiên cứu từ góc độ văn học và văn hóa học ......................................................... 23
1.3.4. Nghiên cứu từ góc độ liên ngành khoa học xã hội .................................................... 25
1.3.5. Nghiên cứu dưới góc độ triết học ............................................................................... 29
1.3.6. Những nghiên cứu về ý nghĩa quan điểm Mác-xit về nhân cách đối với nghiên
cứu con người Việt Nam......................................................................................... . ...30
1.4. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu ....................................................... 31
CHƢƠNG 2. QUAN ĐIỂM MÁC – LÊNIN VỀ CON NGƢỜI - NỀN TẢNG LÝ
LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN CHO NGHIÊN CỨU NHÂN CÁCH ............. 34
2.1. Quan điểm Mác - Lênin về con ngƣời – nền tảng lý luận cho nghiên cứu nhân
cách ........................................................................................................................................ 34
2.1.1. Nguồn gốc, bản chất của con người theo quan điểm Mác - Lênin .......................... 35
2.1.2. Quan điểm Mác - Lênin về giải phóng con người, phát huy tính chủ động của
con người, xây dựng con người phát triển hài hòa, toàn diện ........................................... 43
2.2. Những định hƣớng phƣơng pháp luận trong nghiên cứu nhân cách từ quan
điểm Mác - Lênin về con ngƣời ......................................................................................... 48
2.2.1. Nguyên tắc hoạt động theo quan điểm Mác - Lênin - cơ sở phương pháp luận
quan trọng đối với nghiên cứu nhân cách ........................................................................... 48
2.2.2. Những định hướng phương pháp luận khác trong nghiên cứu nhân cách từ quan
điểm Mác - Lênin về con người ............................................................................................ 54
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ................................................................................................... 61
CHƢƠNG 3. MỘT SỐ NỘI DUNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHÂN CÁCH
THEO QUAN ĐIỂM MÁC-XÍT ...................................................................................... 63
3.1. Khái niệm nhân cách ................................................................................................... 63
3.1.1. Phân biệt nhân cách với các khái niệm liên quan khác ............................................ 63
3.1.2. Khái niệm nhân cách theo cách tiếp cận của triết học Mác-xít ............................... 67
3.2. Đặc trƣng và cấu trúc của nhân cách ....................................................................... 76
3.2.1. Đặc trưng của nhân cách ........................................................................................... 76
3.2.2. Cấu trúc của nhân cách .............................................................................................. 83
3.3. Những yếu t tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách ...................... 87
3.3.1. Yếu tố sinh học - điều kiện, tiền đề cho sự hình thành và phát triển nhân cách ........... 88
3.3.2. Tính quyết định của yếu tố xã hội đối với sự hình thành và phát triển nhân cách .......... 95
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ................................................................................................. 102
CHƢƠNG 4. Ý NGHĨA CỦA QUAN ĐIỂM MÁC-XÍT VỀ NHÂN CÁCH ĐỐI
VỚI NGHIÊN CỨU NHÂN CÁCH CON NGƢỜI VIỆT NAM .............................. 104
4.1. Những yêu cầu thực tiễn đặt ra đi với nghiên cứu nhân cách con ngƣời Việt
Nam hiện nay ..................................................................................................................... 104
4.1.1. Những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn đời sống xã hội ................................................. 104
4.1.2. Những yêu cầu đặt ra từ thực tế nghiên cứu nhân cách ......................................... 107
4.2. Vận dụng các nguyên tắc phƣơng pháp luận Mác-xit về nhân cách trong
nghiên cứu nhân cách con ngƣời Việt Nam .................................................................. 110
4.2.1. Nguyên tắc hoạt động trong nghiên cứu nhân cách con người Việt Nam .......... 110
4.2.2. Nguyên tắc hệ thống trong nghiên cứu nhân cách con người Việt Nam ................. 112
4.2.3. Nguyên tắc lịch sử trong nghiên cứu nhân cách con người Việt Nam .................. 114
4.3. Xác định nội dung nghiên cứu nhân cách con ngƣời Việt Nam theo quan điểm
Mác-xit ................................................................................................................................ 119
4.3.1. Các nhân tố chủ yếu tác động đến nhân cách con người Việt Nam hiện nay theo
quan điểm Mác-xít ............................................................................................................... 119
4.3.2. Những phẩm chất xã hội chủ yếu trong nhân cách con người Việt Nam hiện nay128
KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 ................................................................................................. 138
KẾT LUẬN ........................................................................................................................ 140
DANH MUC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN
LUÂN A
N ........................................................................................................................... 143
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................... 144