1
Lêi më ®Çu
Tr¶i qua 20 n¨m (1986 - 2006), c«ng cuéc ®æi míi toµn diÖn ®Êt níc
do §¶ng ta khëi xíng, l·nh ®¹o, ®îc nh©n d©n ®ång t×nh hëng øng, ®· ®¹t
®îc nh÷ng thµnh tùu to lín, vµ cã ý nghÜa lÞch sö träng ®¹i. §iÒu ®ã chøng tá
®êng lèi ®æi míi cña §¶ng lµ ®óng ®¾n, s¸ng t¹o, con ®êng ®i lªn chñ nghÜa
x· héi cña níc ta lµ phï hîp víi thùc tiÔn ViÖt Nam.
Nhê ®æi míi mµ níc ta ®· tho¸t khái khñng ho¶ng kinh tÕ - x· héi,
kinh tÕ t¨ng trëng nhanh, c¬ së vËt chÊt ®îc t¨ng cêng, ®êi sèng cña c¸c
tÇng líp nh©n d©n kh«ng ngõng ®îc c¶i thiÖn. §æi míi lµm thay ®æi gÇn nh
tÊt c¶ mäi mÆt ®êi sèng kinh tÕ ®Êt níc. Tõ sau §¹i héi §¶ng VI (12/1986)
®Õn nay ®· cã rÊt nhiÒu thay ®æi quan träng trong s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, tiÕt
kiÖm ®Çu t, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vµ ngo¹i th¬ng. ChÝnh s¸ch ®æi míi ®· t¹o ra
nguån ®éng lùc s¸ng t¹o cho hµng tiªu dïng ViÖt Nam thi ®ua s¶n xuÊt ®a
kinh tÕ ®Êt níc t¨ng trëng trung b×nh trªn 7%/ n¨m tõ 1987.
XÐt riªng vÒ kinh tÕ, thø nhÊt ®æi míi ®· chuyÓn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam
tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng
x· héi chñ nghÜa víi nhiÒu thµnh phÇn, nhiÒu h×nh thøc së h÷u trong ®ã kinh
tÕ Nhµ níc gi÷ vai trß chñ ®¹o, kinh tÕ tËp thÓ, kinh tÕ t nh©n ®Òu ®îc
khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kh«ng h¹n chÕ; thø hai, ®· chuyÓn 1 nÒn kinh tÕ khÐp
kÝn, thay thÕ nhËp khÈu lµ chñ yÕu sang nÒn kinh tÕ më, chñ ®éng héi nhËp,
híng m¹nh vÒ xuÊt khÈu, thø ba, t¨ng trëng kinh tÕ ®i ®«i víi tiÕn bé vµ
c«ng b»ng x· héi trong tõng giai ®o¹n ®æi míi vµ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam, trong
®ã xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm lµ 2 u tiªn träng t©m;
thø t, cïng víi ®æi míi kinh tÕ ®· tõng bíc ®æi míi hÖ thèng chÝnh trÞ víi
träng t©m n©ng cao n¨ng lùc l·nh ®¹o cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam.
Trong c«ng cuéc ®æi míi ®ã, §¶ng ta ®· vËn dông ®óng ®¾n, hîp lý
quan ®iÓm toµn diÖn, ®Æc biÖt lµ quan ®iÓm toµn diÖn trong ®æi míi kinh
tÕ ë níc ta hiÖn nay.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
I. Mét sè vÊn ®Ò vÒ quan ®iÓm toµn diÖn
1. Nguyªn lÝ vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn - c¬ së lÝ luËn cña quan ®iÓm
toµn diÖn
a. Kh¸i niÖm vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn
Theo chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng th× mèi liªn hÖ lµ ph¹m trï triÕt häc
dïng ®Ó chØ sù qui ®Þnh, sù t¸c ®éng qua l¹i, sù chuyÓn ho¸ lÉn nhau gi÷a c¸c
sù vËt, cña mét hiÖn tîng trong thÕ giíi.
b. C¸c tÝnh chÊt cña mèi liªn hÖ
TÝnh kh¸ch quan: Mäi mèi liªn hÖ cña c¸c sù vËt hiÖn tîng lµ kh¸ch
quan, lµ vèn cã cña mäi sù vËt hiÖn tîng. Ngay c¶ nh÷ng vËt v« tri v« gi¸c
còng ®ang ngµy hµng ngµy, hµng giê chÞu sù t¸c ®éng cña c¸c sù vËt hiÖn
tîng kh¸c nhau (nh ¸nh s¸ng, nhiÖt ®é, ®é Èm…) tù nhiªn, dï muèn hay
kh«ng, còng lu«n lu«n bÞ t¸c ®éng bëi c¸c sù vËt hiÖn tîng kh¸c. §ã lµ tÝnh
kh¸ch quan cña mèi liªn hÖ.
Ngoµi ra, mèi liªn hÖ vèn cã tÝnh phæ biÕn. TÝnh phæ biÕn cña mèi
liªn hÖ thÓ hiÖn:
Thø nhÊt, bÊt cø sù vËt, hiÖn tîng nµo còng liªn hÖ víi sù vËt hiÖn
tîng kh¸c, kh«ng cã sù vËt hiÖn tîng nµo n»m ngoµi mèi liªn hÖ. Trong thêi
®¹i ngµy nµykh«ng cã mét quèc gia nµo kh«ng cã quan hÖ, liªn hÖ víi c¸c
quèc gia kh¸c vÒ mäi mÆt cña ®êi sèng x· héi vµ ngay c¶ ViÖt Nam ta khi
tham gia tÝch cùc vµo c¸c tæ chøc nh ASEAN, hay s¾p tãi ®©y lµ WTO còng
kh«ng ngoµi môc ®Ých lµ quan hÖ, liªn hÖ, giao lu víi nhiÒu níc trªn thÕ
giíi.
Thø hai, mèi liªn hÖ biÓu hiÖn díi nh÷ng h×nh thøc riªng biÖt cô thÓ
tuú theo ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh. Song, dï díi h×nh thøc nµo chóng còng chØ lµ
biÓu hiÖn cña mèi liªn hÖ phæ biÕn nhÊt, chung nhÊt.
c. C¬ së lÝ luËn cña quan ®iÓm toµn diÖn
Tõ nghiªn cøu quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng vÒ mèi liªn hÖ phæ biÕn
vµ vÒ sù ph¸t triÓn rót ra ph¬ng ph¸p luËn khoa häc ®Ó nhËn thøc vµ c¶i t¹o
hiÖn thùc. §ã chÝnh lµ quan ®iÓm toµn diÖn.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
V× bÊt cø sù vËt nµo, hiÖn tîng nµo trong thÕ giíi ®Òu tån t¹i trong mèi
liªn hÖ rÊt ®a d¹ng, phong phó, do ®ã khi nhËn thøc vÒ sù vËt hiÖn tîng ta
ph¶i xem xÐt nã th«ng qua c¸c mèi liªn hÖ cña nã víi sù vËt kh¸c hay nãi
c¸ch kh¸c chóng ta ph¶i cã quan ®iÓm toµn diÖn, tr¸nh quan ®iÓm phiÕn diÖn
chØ xÐt sù vËt hiÖn tîng ë mét mèi liªn hÖ ®· véi vµng kÕt luËn vÒ b¶n chÊt
hay vÒ tÝnh qui luËt cña chóng.
2. Néi dung cña quan ®iÓm toµn diÖn
Quan ®iÓm toµn diÖn ®ßi hái chóng ta nhËn thøc sù vËt trong mèi liªn
hÖ qua l¹i gi÷a c¸c bé phËn, gi÷a c¸c yÕu tè, gi÷a c¸c mÆt cña chÝnh sù vËt ®ã
víi c¸c sù vËt kh¸c, kÓ c¶ mèi liªn hÖ trùc tiÕp vµ mèi liªn hÖ gi¸n tiÕp. ChØ
trªn c¬ së ®ã chóng ta míi cã thÓ nhËn thøc ®óng vÒ sù vËt.
§ång thêi, quan ®iÓm toµn diÖn ®ßi hái chóng ta ph¶i biÕt ph©n biÖt
tõng mèi liªn hÖ, ph¶i chó ý tíi mèi liªn hÖ bªn trong, mèi liªn hÖ b¶n chÊt,
mèi liªn hÖ chñ yÕu, mèi liªn hÖ tÊt nhiªn… ®Ó hiÓu râ b¶n chÊt cña sù vËt.
Quan ®iÓm toµn diÖn kh«ng chØ ®ßi hái chóng ta n¾m b¾t nh÷ng c¸i
hiÖn ®¹ng tån t¹i ë sù vËt, mµ cßn ph¶i thÊy râ khuynh híng ph¸t triÓn t¬ng
lai cña chóng, ph¶i thÊy ®îc nh÷ng biÕn ®æi ®i lªn còng nh nh÷ng biÕn ®æi
cã tÝnh chÊt thôt lïi. Song ®iÒu c¬ b¶n lµ ph¶i kh¸i qu¸t nh÷ng biÕn ®æi ®Ó
v¹ch ra khuynh híng biÕn ®æi chÝnh cña sù vËt.
3. Vai trß cña quan ®iÓm toµn diÖn trong ho¹t ®éng cña con ngêi
N¾m ch¾c quan ®iÓm toµn diÖn xem xÐt sù vËt hiÖn tîng tõ nhiÒu khÝa
c¹nh, tõ mèi liªn hÖ cña nã víi sù vËt hiÖn tîng tõ nhiÒu khÝa c¹nh tõ mèi
liªn hÖ víi sù vËt hiÖn tîng kh¸c sÏ gióp con ngêi cã nhËn thøc s©u s¾c,
toµn diÖn vÒ sù vËt vµ hiÖn tîng ®ã tr¸nh ®îc quan ®iÓm phiÕn diÖn vÒ sù
vËt vµ hiÖn tîng chóng ta nghiªn cøu. Tõ ®ã cã thÓ kÕt luËn vÒ b¶n chÊt qui
luËt chung cña chóng ®Ó ®Ò ra nh÷ng biÖn ph¸p kÕ ho¹ch cã ph¬ng ph¸p t¸c
®éng phï hîp nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ coa nhÊt cho ho¹t ®éng cña b¶n th©n.
Tuy nhiªn, trong nhËn thøc vµ hµnh ®éng chóng ta cÇn lu ý tíi sù chuyÓn ho¸
lÉn nhau gi÷a c¸c mèi liªn hÖ trong ®iÒu kiÖn x¸c ®Þnh.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
II. Quan ®iÓm toµn diÖn trong qu¸ tr×nh ®æi míi kinh tÕ ë ViÖt
Nam hiÖn nay
1. Thùc tr¹ng nÒn kinh tÕ ViÖt Nam nh÷ng n¨m tríc ®æi míi
Sau khi ®Êt níc ®îc gi¶i phãng (n¨m 1976) vµ ®Êt níc thèng nhÊt
n¨m (1976). M« h×nh kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung ë miÒn B¾c ®îc ¸p dông
trªn ph¹m vi c¶ níc. MÆc dï cã nç lùc rÊt lín trong x©y dùng vµ ph¸t triÓn
kinh tÕ, Nhµ níc ®· ®Çu t kh¸ lín nhng v× trong chÝnh s¸ch cã nhiÒu ®iÓm
duy ý chÝ nªn trong 5 n¨m ®Çu (1976 - 1980) tèc ®é t¨ng trëng kinh tÕ chËm
ch¹p chØ ®¹t 0,4%/n¨m (kÕ ho¹ch lµ 13 - 14%/n¨m) thËm chÝ cã xu híng
gi¶m sót vµ r¬i vµo khñng ho¶ng. BiÓu hiÖn ë c¸c mÆt.
Kinh tÕ t¨ng trëng chËm, nhiÒu chØ tiªu chñ yÕu cña kÕ ho¹ch 5 n¨m
lÇn thø hai vµ ba kh«ng ®¹t ®îc. TÊt c¶ 15 chØ tiªu kÕ ho¹ch ®Æt ra cho n¨m
1976 - 1980 ®Òu kh«ng ®¹t ®îc, thËm chÝ tØ lÖ hoµn thµnh cßn ë møc rÊt thÊp.
ChØ cã 7 chØ tiªu ®¹t 50 - 80% so víi kÕ ho¹ch (®iÖn, c¬ khÝ, khai hoang, l¬ng
thùc, ch¨n nu«i lîn, than, nhµ ë) cßn 8 chØ tiªu kh¸c chØ ®¹t 25 - 48% (trång
rõng, gç trßn, v¶i lôa, c¸ biÎn, giÊy, xi m¨ng, ph©n ho¸ häc, thÐp).
C¬ së vËt chÊt kü thuËt hiÖn cã cña nÒn kinh tÕ Quèc d©n cßn yÕu
kÐm, thiÕu ®ång bé, cò n¸t, tr×nh ®é nãi chung cßn l¹c hËu (phæ biÕn lµ tr×nh
®é kü thuËt cña nh÷ng n¨m 1960 trë vÒ tríc) l¹i chØ ph¸t huy ®îc c«ng suÊt
ë møc 50% lµ phæ biÕn c«ng nghiÖp nÆng cßn xa míi ®¸p øng ®îc nhu cÇu
tèi thiÓu; c«ng nghiÖp nhÑ bÞ phô thuéc 70 - 80% nguyªn liÖu nhËp khÈu. Do
®ã ®a bé phËn lao ®éng vÉn lµ lao ®éng thñ c«ng, nÒn kinh tÕ chñ yÕu lµ s¶n
xuÊt nhá. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi kÐm ph¸t triÓn, n¨ng suÊt lao ®éng x· héi
rÊt thÊp.
C¬ cÊu kinh tÕ chËm thay ®æi, nÒn kinh tÕ bÞ mÊt c©n ®èi nghiªm
träng. S¶n xuÊt ph¸t triÓn chËm, kh«ng t¬ng xøng vãi søc lao ®éng vµ vèn
®Çu t bá ra. S¶n xuÊt kh«ng ®ñ tiªu dïng, lµm kh«ng ®ñ ¨n, ph¶i dùa vµo
nguån bªn nogµi ngµy cµng lín. Toµn bé qòy tÝch luü (rÊt nhá bÐ) vµ mét phÇn
quü tiªu dïng ph¶i dùa vµo nguån níc ngoµi (riªng l¬ng thùc ph¶i nhËp 5,6
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
triÖu tÊn trong thêi gian 1976 - 1980. N¨m 1985 nî níc ngoµi lªn tíi 8,5 tØ
Rup - USD c¸i hè ng¨n c¸ch gi÷a nhu cÇuvµ n¨ng lùc s¶n xuÊt ngµy cµng s©u.
Ph©n phèi lu th«ng bÞ rèi ren. ThÞ trêng tµi chÝnh, tiÒn tÖ kh«ng æn
®Þnh. Ng©n s¸ch Nhµ níc liªn tôc bÞ béi chi vµ ngµy cµng lín n¨m 1980 lµ
18,1%, 1985 lµ 36,6% dÉn ®Õn béi chi tiÒn mÆt. N¨m 1976, trªn ph¹m vi c¶
níc, l¹m ph¸t ®· xuÊt hiÖn vµ ngµy cµng nghiªm träng gi¸ c¶ t¨ng nhanh.
§êi sèng nh©n d©n ngµy cµng khã kh¨n, do ®ã tiªu cùc vµ bÊt c«ng x· héi
t¨ng lªn. TrËt tù x· héi bÞ gi¶m sót. Nh÷ng ®iÒu ®ã chøng tá trong giai ®o¹n
nµy níc ta bÞ khñng ho¶ng kinh tÕ chÝnh trÞ, x· héi.
Tríc t×nh h×nh ®ã, §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· khëi xíng l·nh ®¹o
thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi.
2. Néi dung cña ®æi míi
T¹i §¹i héi §¶ng VI (th¸ng 12 / 1986) ®· xem l¹i mét c¸ch c¨n b¶n vÒ
vÊn ®Ò c¶i t¹o XHCN vµ ®a ra quan ®iÓm vÒ x©y dùng nÒn kinh tÕ nhiÒu
thµnh phÇn vµ coi nã lµ nhiÖm vô c¬ b¶n cho qu¸ tr×nh ®æi míi toµn diÖn nÒn
kinh tÕ. VËy nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng XHCN thùc chÊt lµ nÒn
kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù
qu¶n lý cña Nhµ níc theo ®Þnh híng XHCN.
2.1.X©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ trêng lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan
C¬ së kh¸ch quan cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt
Nam, gåm 3 c¬ së chÝnh:
Trong nÒn kinh tÕ níc ta tån t¹i nhiÒu h×nh thøc së h÷u ®ã lµ së h÷u
toµn d©n, së h÷u tËp thÓ, së h÷u t nh©n (gåm së h÷u c¸ thÓ, së h÷u tiÓu chñ,
së h÷u t b¶n t nh©n), së h÷u hçn hîp. Do ®ã tån t¹i nhiÒu chñ thÓ kinh tÕ
®éc lËp, lîi Ých riªng nªn quan hÖ kinh tÕ hµng ho¸ gi÷a hä chØ cã thÓ thùc
hiÖn b»ng quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ.
Ph©n c«ng lao ®éng x· héi víi tÝnh c¸ch lµ c¬ së chung cña s¶n xuÊt
hµng ho¸ ch¼ng nh÷ng kh«ng mÊt ®i, mµ tr¸i l¹i cßn ®îc ph¸t triÓn c¶ vÒ
chiÒu réng vµ chiÒu s©u. Ph©n c«ng lao ®éng trong tõng khu vùc, tõng ®Þa
ph¬ng còng ngµy cµng ph¸t triÓn sù ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng ®îc
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
