ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LÊ KIM ANH
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM,
HƯỚNG NGHIỆP TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 9.14.01.14
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2022
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học: 1.GS.TS. Phan Văn Kha
2.PGS.TS. Dương Thị Hoàng Yến
Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Hữu Điển
Phản biện 2:
Phản biện 3: TS. Nguyễn Chí Thành
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ họp tại:
Trường Đại học Giáo dục, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
Vào hồi 10 giờ 30 , ngày 20 tháng 01 năm 2022
Có thể tìm hiểu luận án tại:
– Thư viện Quốc gia Việt Nam
– Trung tâm Thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1 Xuất phát từ vai trò của hoạt động trải nghiệm trong dạy học và giáo dục nhằm đạt
được mục tiêu hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh THCS trong bối cảnh đổi
mới giáo dục hiện nay
Trong chương trình giáo dục của các quốc gia, bên cạnh các hoạt động dạy và học qua
các môn học, còn có chương trình hoạt động ngoài các môn học. Khi học sinh được tự hoạt
động, tự trải nghiệm khám phá các em sẽ tự chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng trong học tập và
trong cuộc sống. Chính chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ giúp nhà trường
gắn liền với cuộc sống, xã hội; giúp học sinh phát triển hài hòa giữa thể chất và tinh thần.
1.2. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay
Nghị quyết số 29-NQ/TW 04 tháng 11 năm 2013 của Trung ương 8 khóa XI về đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ ra rằng: “Tập trung phát triển trí tuệ, thể
chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát triển và bồi dưỡng năng khiếu, định
hướng nghề nghiệp cho học sinh”.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Bộ GD&ĐT xác định rõ: “Chú trọng
thực hành, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống”.
1.3. Xuất phát từ thực trạng và hiệu quả của quản lý các hoạt động trải nghiệm, hướng
nghiệp trong trường THCS hiện nay
Lâu nay, chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam đã có hoạt động trải nghiệm, giáo
dục hướng nghiệp nhưng chưa được chú ý đúng mức; chưa hiểu đúng vị trí, vai trò và tính
chất của các hoạt động giáo dục.
Trên thực tế việc quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp chưa được thực hiện
một cách có hiệu quả. Đặc biệt trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh covid - 19, học sinh
phải tạm dừng đến trường để học trực tuyến. Việc tổ chức các hoạt động dạy học và các
hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, phù hợp với tình hình mới là vô cùng quan trọng và
cấp thiết đối với giáo dục và phát triển toàn diện của học sinh.
1.4. Xuất phát từ tổng quan nghiên cứu hiệu quả của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
trong phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở
Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
trong nhà trường nói chung, nhưng chủ yếu nghiên cứu về công tác tổ chức các hoạt động trải
nghiệm và về hoạt động trải nghiệm sáng tạo ngoài giờ lên lớp mà chưa đi sâu phân tích về
quản lý các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp trong chương trình giáo dục hiện nay, đặc biệt
là các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp trong môn học hay tích hợp liên môn.
Xuất phát từ những lý do trên, đề tài “Quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng
nghiệp trong các trường trung học cơ sở ở Thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực”
được lựa chọn nghiên cứu của luận án với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng hoạt
động trải nghiệm, hướng nghiệp và chất lượng giáo dục của trường THCS, đáp ứng yêu cầu
của Chương trình giáo dục 2018.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn việc quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng
nghiệp trong các trường THCS theo tiếp cận năng lực, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm
góp phần nâng cao chất lượng chất lượng giáo dục của trường THCS, đáp ứng yêu cầu của
Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
2
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu của đề tài
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh ở trường THCS.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong trường trung học cơ sở
theo hướng tiếp cận năng lực.
4. Câu hỏi nghiên cứu và Giả thuyết khoa học
4.1. Câu hỏi nghiên cứu
Hiện nay, các nhà trường THCS đang triển khai hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
cho học sinh như thế nào? Có những hạn chế gì trong quản lý của nhà trường?
Cần có những biện pháp quản lý nào để có thể quản lý có hiệu quả hoạt động trải
nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực, đáp ứng yêu
cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018?
4.2. Giả thuyết khoa học của đề tài
Quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong trường trung học cơ
sở còn bộc lộ những hạn chế về phát triển chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng
nghiệp của nhà trường, lập kế hoạch, tổ chức nhân sự, kiểm tra đánh giá, quy trình quản lý
còn chưa rõ ràng … nên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông
2018, chưa hình thành được năng lực cho học sinh. Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản
lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trường trung học cơ sở theo hướng tiếp
cận năng lực sẽ nâng cao được chất lượng hoạt động hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho
học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường THCS.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
5.1. Xác định cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong
trường Trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong các
trường Trung học cơ sở Thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong
các trường Trung học cơ sở Thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực.
5.4. Thử nghiệm biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh trong
các trường Trung học cơ sở Thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài
- Đề tài nghiên cứu hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp của học sinh của Chương
trình giáo dục phổ thông 2018 cho cấp THCS. Tuy nhiên, đề tài cũng xác định hoạt động
trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh THCS cần được hiểu như một phương thức tổ chức
các hoạt động cho học sinh trong nhà trường nhằm phát triển năng lực cho người học, chứ
không chỉ là hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp như một hoạt động giáo dục bắt buộc
trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
- Địa bàn khảo sát sẽ tập trung vào các trường THCS công lập theo 3 loại hình trường
trên địa bàn Thành phố Hà Nội gồm: trường THCS công lập tự chủ tài chính, trường THCS
công lập chưa tự chủ tài chính có điều kiện thuận lợi, trường THCS công lập chưa tự chủ tài
chính có điều kiện khó khăn.
- Khách thể khảo sát, phỏng vấn, toạ đàm:
+ 09 lãnh đạo cấp Sở, phòng phụ trách trực tiếp khối THCS trên địa bàn Thành phố
Hà Nội;
+ 101 Cán bộ quản lý gồm Hiệu trưởng, PHT, TTCM, TPT… trường THCS trên địa
3
bàn Thành phố Hà Nội;
+ 240 giáo viên của 12 trường THCS đại diện cho 3 loại hình trường THCS trên địa
bàn Thành phố Hà Nội;
+ 230 học sinh của 12 trường THCS;
+ 120 cha mẹ học sinh của 12 trường THCS.
7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
7.1. Phương pháp luận
Luận án đi theo các cách tiếp cận sau:
- Tiếp cận phát triển phẩm chất, năng lực học sinh;
- Tiếp cận hoạt động;
- Tiếp cận chức năng cơ bản của quản lý;
- Tiếp cận tham gia;
- Tiếp cận xã hội hóa.
7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: nhằm mục đích xây dựng cơ sở lý luận cho
đề tài luận án, bao gồm:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu về hoạt động
trải nghiệm, hướng nghiệp và quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh
THCS, từ đó tổng hợp lại để hình thành cơ sở lý luận cho đề tài.
- Phương pháp phân loại và hệ thống hoá lý thuyết: Sắp xếp các tài liệu khoa học
thành hệ thống logic theo không gian và thời gian.
7.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: điều tra khảo sát thực tiễn hoạt động và quản
lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh các trường trung học cơ sở ở Thành phố
Hà Nội theo tiếp cận năng lực .
- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các nhà quản lý thuộc Sở Giáo dục và Đào
tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo; Lãnh đạo, Tổng phụ trách và giáo viên, học sinh các
trường THCS thuộc các khu vực có điều kiện quản lý khác nhau, đại diện cha mẹ học sinh,
các doanh nghiệp và tổ chức phối hợp có liên quan về các nội dung và kết quả của hoạt
động trải nghiệm, hướng nghiệp và quản lý hoạt động này cho học sinh các trường THCS
thành phố Hà Nội.
- Phương pháp quan sát: quan sát việc tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
cho học sinh THCS và biểu hiện của học sinh, giáo viên khi tham gia hoạt động trải nghiệm,
hướng nghiệp trong giờ học và ngoài giờ học, trong khuôn viên và ngoài khuôn viên nhà
trường nhằm thêm thông tin về tính hiệu quả của quản lý.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: nghiên cứu sản phẩm của hoạt động
trải nghiệm, hướng nghiệp của học sinh và tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho
học sinh của giáo viên THCS nhằm đánh giá kết quả của hoạt động này.
- Phương pháp thực nghiệm: tổ chức thực nghiệm biện pháp quản lý đề xuất nhằm
khẳng định tính hợp lý và khả thi của biện pháp.
7.2.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng các công thức toán thống kê để tổng kết số
liệu điều tra của luận án, định lượng kết quả nghiên cứu, trên cơ sở đó rút ra các kết luận
khoa học về hoạt động và quản lý hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh các
trường THCS Thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực.
8. Đóng góp mới của luận án
- Hoàn thiện và phát triển lý luận về hoạt động và quản lý hoạt động trải nghiệm,
