1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
=====================================
NGUYỄN THỊ NGA
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DU LỊCH
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Ở VIỆT NAM
BẰNG PHÁP LUẬT
Chuyên ngành : Du lịch
LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC
Người hướng dẫn khoa học : PGS,TS.Trần Đức Thanh
HàNội,2009
2
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam
(1986) đã đề ra đường lối đổi mới nền kinh tế đất nước. Từ đó, cùng với
những thành tựu đạt được trong lĩnh vực kinh tế, hoạt động du lịch cũng có
những bước phát triển vượt bậc và toàn diện cả về số lượng và chất lượng,
đáp ứng tốt mọi nhu cầu xã hội . Hoạt động du lịch đã góp phần ổn định
chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và văn hoá, nâng cao dân trí, tạo tiền đề
cho sự phát triển của nước nhà trong tiến trình hội nhập.
Tuy nhiên, trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta và nhất là
trong giai đoạn hiện nay chúng ta đang hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế thế
giới với sự phát triển mạnh mẽ của các quan hệ kinh tế thị trường đang đặt
nhà nước và sự quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch trước những thử
thách mới . Nền kinh tế mới , bối cảnh mới đang làm nảy sinh hàng loạt vấn
đề lý luận và thực tiễn không chỉ liên quan đến nhận thức, quan điểm về hoạt
động du lịch mà còn liên quan đến các cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò
quản lý của nhà nước đối với hoạt động du lịch.
Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, những thành tựu đạt được
trong lĩnh vực hoạt động du lịch đã chứng minh đường lối lãnh đạo đúng đắn
của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước ta. Bên cạnh những kết quả đạt
được, thực tiễn đang đặt ra những vấn đề bức bách mà nếu không giải quyết
sẽ làm cản trở đến bước tiến chung của cả quá trình đổi mới và hội nhập với
nền kinh tế thế giới. Vì vậy, vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động
du lịch cần phải được nhìn nhận như thế nào trong nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và sau khi Việt Nam gia nhập WTO và bằng
cách nào để nhà nước thực hiện được vai trò đó. Vấn đề này không chỉ là đòi
3
hỏi của lý luận mà còn là đòi hỏi của thực tiễn. Cả lý luận và thực tiễn đều
khẳng định rằng, hoạt động du lịch trong bất cứ thời kỳ nào cũng cần đến sự
quản lý của nhà nước và để quản lý hoạt động du lịch thì nhà nước phải sử
dụng nhiều loại công cụ quản lý khác nhau, trong đó pháp luật được coi là
công cụ hàng đầu và không thể thay thế để nhà nước quản lý hoạt động du
lịch . Do đó, việc tăng cường vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động
du lịch bằng pháp luật là nhu cầu tất yếu khách quan trong sự nghiệp phát
triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Trong những năm gần đây, nhận thức được tầm quan trọng của du lịch
trong điều kiện xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh
tế quốc tế, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương chính sách để phát
triển ngành du lịch trở thành “ ngành kinh tế mũi nhọn”. Nghị quyết Đại hội
lần thứ VI của Đảng ta đã chỉ rõ “ nhanh chóng khai thác các điều kiện thuận
lợi của đất nước để mở mang du lịch bằng vốn đầu tư trong nước và hợp tác
với nước ngoài”. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định : “Phát
triển du lịch thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao chất
lượng và hiệu quả trên cơ sở khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, sinh thái,
truyền thống văn hoá lịch sử, đáp ứng nhu cầu du lịch trong nước và phát
triển nhanh du lịch quốc tế, phấn đấu sớm đạt trình độ phát triển du lịch của
khu vực . Xây dựng và nâng cấp cơ sở vật chất, hình thành các khu du lịch
trọng điểm, đẩy mạnh hợp tác, liên kết với các nước”[ tr 178] . NQ I X
Nghị quyết 45/CP, ngày 22/6/1993 của Chính phủ về đổi mới quản lý
và phát triển ngành du lịch có nhận định : “ Du lịch là ngành kinh tế mang
tính tổng hợp, có tác dụng góp phần tích cực thực hiện chính sách mở cửa,
thúc đẩy sự nghiệp đổi mới và phát triển của nhiều ngành kinh tế khác, tạo
công ăn việc làm, mở rộng giao lưu văn hoá và xã hội giữa các vùng trong
4
nước, giữa nước ta với nước ngoài, tạo điều kiện tăng cường tình hữu nghị,
hoà bình và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc ”.
Tại điều 6 Luật du lịch 2005 cũng khẳng định : “ Nhà nước có cơ chế
chính sách huy động mọi nguồn lực, tăng cường đầu tư phát triển du lịch để
đảm bảo du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước”.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ rõ : “ Tận dụng tốt thời cơ hội
nhập kinh tế quốc tế để tạo bước phát triển vượt bậc của khu vực du lịch. ưu
tiên phát triển các ngành dịch vụ có tiềm năng lớn và sức cạnh tranh cao .
Tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng các ngành dịch vụ truyền thống như
vận tải, thương mại, du lịch, ngân hàng, bưu chính - viễn thông... ”.
Như vậy, từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, Đảng ta hết sức
quan tâm phát triển du lịch. Trên cơ sở những quan điểm, chủ trương phát
triển du lịch của Đảng, Nhà nước ta cũng rất quan tâm đến việc biến chủ
trương, chính sách của Đảng thành hành động cụ thể. Một trong những vấn
đề được Nhà nước ta quan tâm hàng đầu là xây dựng, ban hành pháp luật để
quản lý hoạt động du lịch.
Pháp luật là công cụ cơ bản để nhà nước quản lý xã hội nói chung và
quản lý hoạt động du lịch nói riêng . Trong những năm qua, các cơ chế,
chính sách liên quan đến ngành du lịch đã có nhiều thay đổi, đặc biệt là trong
giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế . Những thay đổi này nằm
trong xu hướng vận động chung của quá trình đổi mới và trên cơ sở những
chủ trương chung của Đảng . Về cơ bản , những thay đổi này đã tạo điều kiện
thuận lợi thúc đẩy hoạt động du lịch phát triển . Tuy nhiên, do các quan hệ
kinh tế trong lĩnh vực du lịch luôn biến động đã dẫn đến việc nảy sinh nhiều
bất cập giữa pháp luật so với các quan hệ kinh tế. Mặt khác, với đặc điểm của
một ngành kinh tế có tính chất liên ngành, việc hình thành một khuôn khổ
pháp lý hoàn chỉnh, có tính toàn diện, đồng bộ, hợp lý và khả thi để nhà nước
5
quản lý hoạt động du lịch là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi phải có quá trình
nghiên cứu sâu sắc và toàn diện.
Cho đến nay, cũng đã có một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực du lịch
nhưng vấn đề quản lý nhà nước về du lịch nói chung và quản lý nhà nước
đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật nói riêng thường được lồng ghép
vào nội dung các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch, các giải pháp,
đề xuất, kiến nghị nằm nâng cao hiệu quả kinh tế du lịch hoặc cũng có một số
đề tài luận văn thạc sĩ có đề cập đến quản lý nhà nước về lĩnh vực du lịch ,
nhưng là ở một địa phương cụ thể như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh ... .
Đáng kể nhất đó là công trình nghiên cứu Luận án Tiến sĩ của tác giả Trịnh
Đăng Thanh với đề tài “Quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động
du lịch ở Việt Nam hiện nay”( năm 2004) thuộc Học viện Chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh, nhưng đó là đề tài đi sâu nghiên cứu về chuyên ngành Luật
học, hơn nữa đề tài được thực hiện khi Việt Nam chưa có Luật Du lịch và
cũng chưa gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO); công trình nghiên
cứu khoa học của Vụ pháp chế -Tổng cục du lịch với đề tài “ Thực trạng và
một số giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước bằng pháp luật trong
lĩnh vực du lịch “(2001) do Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích Vân làm chủ nhiệm đề
tài, nhưng cũng chủ yếu nghiên cứu về thực trạng pháp luật trong lĩnh vực du
lịch và đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà
nước bằng pháp luật đối với hoạt động du lịch dưới góc độ quản lý nhà nước
nói chung.
Trên cơ sở những nhận định khách quan, việc nghiên cứu đề tài này
xuất phát từ những đòi hỏi sau đây:
Vì sao nhà nước phải quản lý hoạt động du lịch bằng pháp luật?
Quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật bao gồm
những nội dung gì ?
