QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI XANH
NCS. ThS. Ngô Bá Thành1
Tóm tắt: Trong ngành du lịch văn hóa, nguồn nhân lực đóng vai trò cốt yếu trong việc đảm bảo
chất lượng dịch vụ, bảo tồn di sản văn hóa và mang đến những trải nghiệm đáng nhớ cho du
khách. Quản trị nguồn nhân lực trong lĩnh vực này cần tập trung vào việc thu hút, phát triển và
duy trì giới trẻ tài năng, giáo dục và đào tạo họ về giá trị văn hóa, cũng như xây dựng môi trường
làm việc tích cực và hỗ trợ. Bài viết này phân tích những thách thức và cơ hội cho quản trị nguồn
nhân lực du lịch văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi xanh mạnh mẽ đang diễn ra ở Việt Nam. Đồng
thời, bài viết đề xuất những chiến lược và phương pháp trong các hoạt động quản trị nguồn nhân
lực du lịch văn hóa nhằm thúc đẩy quá trình xanh hóa, xây dựng một đội ngũ nhân lực đủ kiến
thức và kỹ năng xanh, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo thực hiện tốt trách nhiệm
xã hội của ngành du lịch một cách bền vững.
Từ khóa: Quản trị nguồn nhân lực, du lịch văn hóa Việt Nam, chuyển đổi xanh.
Abstract: In the cultural tourism sector, human resources play a crucial role in ensuring service
quality, preserving cultural heritage, and delivering memorable experiences for tourists. Human
resource management in this field needs to focus on attracting, developing, and retaining talented
young individuals, educating and training them on cultural values, and creating a positive and
supportive work environment. This article analyzes the challenges and opportunities for human
resource management in cultural tourism in the context of the strong green transformation
currently taking place in Vietnam. Additionally, the article proposes strategies and methods
in cultural tourism human resource management activities aimed at promoting the greening
process, building a workforce equipped with green knowledge and skills, thereby enhancing
operational efficiency and ensuring the sustainable fulfillment of the tourism industry’s social
responsibilities.
Keywords: Human Resource Management, Vietnamese Cultural Tourism, Green Transition.
1
Viện Kinh tế và Quản lý Tây Nguyên.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ460
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngành du lịch văn hóa của Việt Nam đóng vai trò quan trọng không
chỉ trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn bảo tồn các giá trị văn
hóa dân tộc. Với di sản phong phú và đa dạng, Việt Nam luôn là điểm
đến hấp dẫn đối với cả du khách quốc tế và trong nước. Tuy nhiên,
cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, ngành du lịch đang đối mặt
với nhiều thách thức về môi trường và yêu cầu phát triển bền vững.
Chuyển đổi xanh, bao gồm việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi
trường, sử dụng năng lượng tái tạo, và quản lý tài nguyên hiệu quả,
đã trở thành xu hướng tất yếu và cần thiết trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay (United Nations, 2021). Trong bối cảnh này, quản trị nguồn
nhân lực trong ngành du lịch văn hóa cần được cải tiến để đáp ứng các
yêu cầu mới của thị trường.
2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Cơ sở lý thuyết
Quản trị nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi xanh là những
hoạt động quản trị gắn với các mục tiêu môi trường. Theo Kramar
(2014), đây là các hoạt động nhằm tăng cường kết quả môi trường tích
cực, bao gồm các phương pháp như tuyển dụng xanh, đào tạo xanh,
quản lý hiệu suất xanh, và hệ thống trả lương và khen thưởng xanh.
Các nghiên cứu của Cheema và cộng sự (2017) đã chỉ ra rằng nhiều
công ty đã áp dụng các phương pháp quản trị nhân sự nhằm thúc
đẩy sự bền vững môi trường, tập trung vào việc giảm ô nhiễm và suy
thoái môi trường. Ren và cộng sự (2017) cho rằng việc tuyển dụng và
lựa chọn xanh, đào tạo xanh, quản lý hiệu suất xanh là các yếu tố quan
trọng trong quản trị nguồn nhân lực, nhằm nâng cao hành vi hướng
tới môi trường của nhân viên và giúp tổ chức hoạt động bền vững (Kim
et al., 2019).
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết dựa trên tư liệu từ nghiên cứu thực địa của tác giả về chuyển
đổi xanh và quản trị nguồn nhân lực du lịch văn hóa tại Việt Nam.
Phương pháp gồm phỏng vấn, quay video, chụp ảnh và thảo luận với
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 461
đối tượng nghiên cứu, kết hợp tài liệu và số liệu từ chuyên gia và các
nghiên cứu liên quan để đánh giá và đề xuất giải pháp cho vấn đề.
2.3. Bối cảnh chuyển đổi xanh và ảnh hưởng đến du lịch văn hóa
Chuyển đổi xanh đang trở thành một xu hướng toàn cầu không thể
đảo ngược, với những thay đổi đáng kể trong các ngành kinh tế, bao
gồm cả du lịch. Theo Báo cáo về Môi trường và Phát triển Bền vững của
Liên hợp quốc, ước tính rằng việc áp dụng các biện pháp xanh trong
các ngành công nghiệp có thể tạo ra giá trị kinh tế lên đến 26 nghìn tỷ
USD vào năm 2030.
Theo Báo cáo của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, trong 8 tháng đầu
năm 2024, ngành du lịch Việt Nam đã ghi nhận những kết quả hết sức
khả quan. Cụ thể, tổng số lượt khách quốc tế đến Việt Nam ước tính
đạt khoảng 8,8 triệu, tăng 58,4% so với cùng kỳ năm 2023. Đáng chú
ý, khách du lịch từ Hàn Quốc và Trung Quốc chiếm gần một nửa tổng
lượng khách quốc tế, với Hàn Quốc tiếp tục dẫn đầu về số lượng, đóng
góp lớn vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành. Riêng tại Hà Nội,
lượng khách quốc tế trong cùng giai đoạn đạt hơn 3,9 triệu lượt, tăng
42% so với năm trước. Ngành du lịch Việt Nam đang kỳ vọng thu hút
thêm nhiều du khách trong những tháng cuối năm, hướng đến mục
tiêu tổng thu từ du lịch năm 2024 đạt 850.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, song
song với sự tăng trưởng này, ngành cũng đối mặt với những thách thức
lớn về bảo vệ di sản văn hóa và môi trường. Báo cáo cho biết, khoảng
60% di tích văn hóa và danh lam thắng cảnh của Việt Nam đang chịu
áp lực nghiêm trọng từ các hoạt động du lịch không bền vững, bao
gồm ô nhiễm, xói mòn và suy giảm đa dạng sinh học.
Để giải quyết vấn đề này, ngành du lịch văn hóa cần phải hướng
đến các mô hình phát triển bền vững hơn. Theo Tổ chức Du lịch Thế
giới (UNWTO, nay là UN Tourism), các loại hình du lịch sinh thái và
cộng đồng đã tăng trưởng mạnh mẽ, với tốc độ tăng trưởng hàng năm
đạt 20% trong thập kỷ qua. Điều này cho thấy xu hướng du lịch bền
vững đang trở thành một nhu cầu thiết yếu của thị trường, và việc
thích ứng với xu hướng này là cực kỳ quan trọng để duy trì sự phát
triển lâu dài của du lịch văn hóa Việt Nam.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ462
Những thay đổi trong bối cảnh chuyển đổi xanh cũng tác động
mạnh mẽ đến quản trị nguồn nhân lực trong ngành du lịch văn hóa.
Theo Báo cáo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, chỉ 40%
nhân lực trong ngành du lịch hiện nay có kỹ năng về phát triển bền
vững và bảo vệ môi trường, điều này cho thấy sự thiếu hụt lớn về nhân
lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi xanh. Để khắc phục vấn
đề này, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân lực, đặc
biệt là về kỹ năng quản lý bền vững và tư duy chiến lược.
Bảng 1: Biểu đồ thống kê và phân tích về tác động của chuyển đổi
xanh đối với du lịch văn hóa Việt Nam trong giai đoạn 2021-2023
Qua biểu đồ phân tích, có thể thấy rằng số lượng du khách quốc tế
đã tăng đáng kể từ 8.5 triệu lượt năm 2021 lên 11 triệu lượt năm 2023,
với tốc độ tăng trưởng từ 15,8% lên 29,7% trong cùng giai đoạn. Tuy
nhiên, cùng với sự gia tăng này, tỷ lệ các di sản văn hóa gặp rủi ro cũng
đã tăng từ 50% lên 60%, phản ánh những tác động tiêu cực của du lịch
đại trà. Đồng thời, tỷ lệ lực lượng lao động trong ngành du lịch có kỹ
năng xanh cũng đã cải thiện, tăng từ 30% năm 2021 lên 40% năm 2023,
nhưng vẫn chưa đủ để đáp ứng các yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi
xanh. Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng của du lịch sinh thái duy trì ở mức
cao, đạt 20% vào năm 2023, cho thấy xu hướng mạnh mẽ chuyển dịch
sang các loại hình du lịch bền vững.
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 463
Như vậy, trong bối cảnh chuyển đổi xanh, ngành du lịch văn hóa
Việt Nam đang đối mặt với cả cơ hội và thách thức. Để duy trì và phát
triển bền vững, cần có sự thay đổi trong quản trị nguồn nhân lực, đồng
thời chú trọng bảo vệ di sản văn hóa và phát triển các mô hình du
lịch xanh.
3. THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI CHO QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA
TRONG CHUYỂN ĐỔI XANH
3.1. Thách thức trong quản trị nguồn nhân lực du lịch văn hóa
Một trong những thách thức lớn nhất mà ngành du lịch văn hóa
Việt Nam đang đối mặt là sự thiếu hụt nghiêm trọng về kỹ năng xanh
trong lực lượng lao động. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, yêu cầu về
quản lý môi trường và phát triển bền vững đòi hỏi các kỹ năng chuyên
biệt và kiến thức sâu rộng, nhưng hiện tại, chỉ có khoảng 40% lực lượng
lao động trong ngành có đủ nền tảng về những lĩnh vực này (Bộ Văn
hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, 2023). Điều này không chỉ gây cản
trở cho việc triển khai các biện pháp xanh mà còn làm giảm khả năng
cạnh tranh của ngành du lịch văn hóa trên thị trường quốc tế, khi các
tiêu chuẩn bền vững ngày càng trở nên quan trọng.
Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng du khách quốc tế, từ 8,5 triệu
lượt năm 2021 lên 11 triệu lượt năm 2023 (Tổng cục Du lịch Việt Nam,
2023), đã tạo ra áp lực vô cùng lớn lên các di sản văn hóa. Mặc dù mang
lại lợi ích kinh tế đáng kể, nhưng điều này cũng kéo theo những rủi
ro nghiêm trọng cho việc bảo tồn các giá trị văn hóa. Tỷ lệ các di sản
gặp rủi ro tăng từ 50% năm 2021 lên 60% năm 2023, cho thấy một thực
trạng đáng báo động về khả năng bảo vệ di sản trước sự tàn phá của
du lịch đại trà. Áp lực này đòi hỏi sự tham gia của lực lượng lao động
có hiểu biết sâu sắc về bảo tồn di sản, nhưng sự thiếu hụt nhân lực có
kỹ năng này đang đặt ra những thách thức to lớn trong việc duy trì và
bảo vệ di sản văn hóa.
Chuyển đổi xanh đòi hỏi không chỉ là việc áp dụng các công nghệ
và biện pháp kỹ thuật mới mà còn cần sự thay đổi về tư duy và hành vi
của cả người lao động và du khách. Đây là một thách thức không nhỏ,
đặc biệt khi nhiều thói quen cũ đã ăn sâu vào cách quản lý và vận hành