intTypePromotion=3

Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004

Chia sẻ: Làu Chỉ Quay | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:18

0
16
lượt xem
1
download

Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004. Hoàn thiện khái niệm, làm rõ bản chất, ý nghĩa và cơ sở của quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự. Xác định nội dung quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004. Đánh giá thực trạng và thực tiễn thực hiện các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự tại các Tòa án,... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004

Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy<br /> định của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam<br /> năm 2004<br /> Nguyễn Phương Hạnh<br /> Khoa Luật<br /> Luận văn Thạc sĩ ngành: LuËt d©n sù; Mã số: 60 38 30<br /> Người hướng dẫn: TS. NguyÔn C«ng B×nh<br /> Năm bảo vệ: 2011<br /> Abstract: Hoàn thiện khái niệm, làm rõ bản chất, ý nghĩa và cơ sở của quyền tự định<br /> đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự. Xác định nội dung quyền tự định đoạt của<br /> đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004.<br /> Đánh giá thực trạng và thực tiễn thực hiện các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự<br /> năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự tại các Tòa án. Đề xuất được một số<br /> kiến nghị về việc hoàn thiện và thực hiện các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm<br /> 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự trong bối cảnh thực<br /> hiện chiến lược cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện<br /> nay.<br /> Keywords: Pháp luật Việt Nam; Luật dân sự; Đương sự; Bộ luật tố tụng dân sự;<br /> Quyền tự định đoạt<br /> Content<br /> MỞ ĐẦU<br /> 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài<br /> Thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ<br /> trọng tâm công tác tư pháp và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về<br /> chiến lược cải cách tư pháp, Nhà nước ta đã và đang có những hoạt động tích cực trong công cuộc<br /> cải cách tư pháp nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa;<br /> bảo đảm và tôn trọng quyền dân chủ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công<br /> dân. Hiện nay, trong xu hướng hội nhập toàn cầu thì vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của<br /> các chủ thể khi tham gia các quan hệ trong xã hội ngày càng được quan tâm, Nhà nước với tư<br /> cách là một chủ thể đặc biệt có chức năng quản lý xã hội đã ban hành rất nhiều văn bản pháp luật<br /> đảm bảo cho các cá nhân, các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội bảo vệ một cách tốt nhất các<br /> quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 nước Cộng hòa xã hội chủ<br /> nghĩa Việt Nam được Quốc hội khóa X thông qua tại kỳ họp thứ 5 ngày 15/6/2004 và có hiệu lực<br /> thi hành từ ngày 01/01/2005 quy định khá đầy đủ các vấn đề về tố tụng dân sự như các nguyên tắc<br /> của tố tụng dân sự, chứng cứ và chứng minh, thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân, thủ tục giải<br /> quyết các vụ việc dân sự... là một công cụ pháp lý quan trọng bảo đảm việc giải quyết các vụ việc<br /> dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế và lao động được nhanh chóng, kịp thời, công bằng, đúng<br /> <br /> pháp luật, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức và xã hội. Tuy nhiên,<br /> sau một thời gian thực hiện Bộ luật này cho thấy còn có nhiều vướng mắc và bất cập trong đó có<br /> cả các quy định về quyền tự định đoạt của đương sự. Do đó, việc nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận<br /> về quyền tự định đoạt của đương sự, các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 về vấn đề<br /> này và thực tiễn thực hiện chúng tại các Tòa án của Việt Nam là cần thiết. Việc nghiên cứu này<br /> sẽ góp phần đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền tự định đoạt của đương sự,<br /> tháo gỡ những bất cập, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn thực hiện quyền tự định đoạt của đương<br /> sự, bảo đảm việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của Nhà nước và xã<br /> hội.<br /> Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài "Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy<br /> định của Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004" làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học<br /> của mình.<br /> 2. Tình hình nghiên cứu đề tài<br /> Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý được công bố có đề<br /> cập đến quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam. Cụ thể là một số<br /> công trình sau đây:<br /> - Công trình nghiên cứu cấp Bộ: "Một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây<br /> dựng Bộ luật tố tụng dân sự", do Tòa án nhân dân tối cao thực hiện năm 1996;<br /> - Luận án tiến sĩ luật học: "Xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự - một số vấn đề lý luận và thực<br /> tiễn", do nghiên cứu sinh Phan Hữu Thư thực hiện năm 2001;<br /> - Luận văn thạc sĩ luật học: "Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự", do<br /> học viên Nguyễn Tiến Trung thực hiện năm 1997.<br /> - Các sách chuyên ngành đã xuất bản: Giáo trình Luật tố tụng dân sự của Học viện Tư<br /> pháp, do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2007; Giáo trình Luật tố tụng dân sự<br /> Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm<br /> 2009; Pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn xét xử của tác giả Tưởng Duy Lượng, do Nhà xuất<br /> bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2009.<br /> - Các bài viết đăng trên các tạp chí có bài "Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự<br /> trong tố tụng dân sự" của tác giả Phạm Hữu Nghị, đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số<br /> 12/2000; "Về nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự" của tác giả Lê<br /> Minh Hải, đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, tháng 4/2009; "Nguyên tắc quyền quyết định<br /> và tự định đoạt của đương sự trong Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam" của tác giả Nguyễn Ngọc<br /> Khánh, đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 5/2005; "Sự thỏa thuận của các đương sự<br /> tại phiên tòa sơ thẩm dân sự" của tác giả Bùi Thị Huyền, đăng trên Tạp chí Luật học, số 8/2007…<br /> Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học pháp lý nào nghiên cứu một cách toàn<br /> diện, đầy đủ về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định của Bộ luật<br /> tố tụng dân sự năm 2004. Ngay cả luận văn thạc sĩ luật học "Quyền tự định đoạt của đương sự<br /> trong tố tụng dân sự" của học viên Nguyễn Tiến Trung là công trình nghiên cứu có đề cập<br /> trực tiếp đến vấn đề này nhưng do công trình này được nghiên cứu trước khi Nhà nước ta ban<br /> hành Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 nên cũng chỉ phân tích một số vấn đề có liên quan đến<br /> chúng.<br /> 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài<br /> Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn lý luận về quyền tự định đoạt của đương sự<br /> trong tố tụng dân sự, các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 về quyền tự định đoạt<br /> <br /> 2<br /> <br /> của đương sự trong tố tụng dân sự và thực tiễn thực hiện các quy định này tại Tòa án. Ngoài ra,<br /> việc nghiên cứu cũng được tiến hành đối với các quy định của pháp luật Việt Nam có liên quan để<br /> so sánh, tham khảo.<br /> Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là một vấn đề lớn, có nhiều nội<br /> dung khác nhau. Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ luật học, việc nghiên cứu đề tài<br /> chỉ giới hạn ở phạm vi quyền tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết các vụ việc<br /> dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại và lao động tại Tòa án cấp sơ thẩm và<br /> Tòa án cấp phúc thẩm theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 với các nội dung cụ<br /> thể như quyền tự định đoạt của đương sự trong việc khởi kiện, đưa ra yêu cầu, thay đổi, bổ<br /> sung, rút yêu cầu; thỏa thuận giải quyết vụ án dân sự, khiếu nại, kháng cáo bản án, quyết định<br /> của Tòa án.<br /> 4. Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài<br /> Mục đích nghiên cứu đề tài nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện quyền<br /> tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự, làm rõ nội dung các quy định của Bộ luật tố<br /> tụng dân sự năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự và đề xuất các ý kiến nhằm hoàn<br /> thiện và thực hiện tốt các quy định này tại Tòa án.<br /> Để thực hiện được mục đích nêu trên, việc nghiên cứu có nhiệm vụ nghiên cứu những vấn<br /> đề lý luận về quyền tự định đoạt của đương sự như khái niệm, bản chất, ý nghĩa, cơ sở và nội<br /> dung của quyền tự định đoạt của đương sự, phân tích các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự<br /> năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự và khảo<br /> sát thực tiễn việc thực hiện các quy định này tại các Tòa án từ đó đánh giá, nhận diện được<br /> những bất cập của chúng và tìm ra các giải pháp khắc phục.<br /> 5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu đề tài<br /> Luận văn được triển khai nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lênin, quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đường lối của Đảng, Nhà nước ta và tư<br /> tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước và pháp luật.<br /> Quá trình nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phương pháp<br /> phân tích, tổng hợp, so sánh, diễn giải, suy diễn logic… để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề<br /> tài.<br /> 6. Những điểm mới về khoa học của luận văn<br /> Luận văn là công trình đầu tiên nghiên cứu có tính hệ thống, đầy đủ về những vấn đề liên<br /> quan đến quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định của Bộ luật tố<br /> tụng dân sự năm 2004 nên có những điểm mới khoa học sau:<br /> - Hoàn thiện khái niệm, làm rõ bản chất, ý nghĩa và cơ sở của quyền tự định đoạt của<br /> đương sự trong tố tụng dân sự;<br /> - Xác định nội dung quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự theo quy định<br /> của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004;<br /> - Đánh giá đúng thực trạng và thực tiễn thực hiện các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự<br /> năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự tại các Tòa án.<br /> - Đề xuất được một số kiến nghị về việc hoàn thiện và thực hiện các quy định của Bộ luật<br /> tố tụng dân sự năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự trong bối<br /> cảnh thực hiện chiến lược cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện<br /> nay.<br /> 7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn<br /> <br /> 3<br /> <br /> Luận văn là tài liệu tham khảo cho việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng<br /> dân sự năm 2004 về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự và thực hiện chúng tại<br /> các Tòa án. Ngoài ra, luận văn còn là tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập về pháp luật tố<br /> tụng dân sự ở các cơ sở đào tạo Luật học tại Việt Nam.<br /> 8. Kết cấu của luận văn<br /> Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm<br /> 3 chương:<br /> Chương 1: Những vấn đề lý luận về quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân<br /> sự.<br /> Chương 2: Nội dung các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 về quyền tự định<br /> đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự.<br /> Chương 3: Thực tiễn thực hiện các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 về quyền<br /> tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự và kiến nghị.<br /> Chương 1<br /> NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT<br /> CỦA ĐƢƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ<br /> 1.1. Khái niệm, bản chất và ý nghĩa của quyền tự định đoạt của đƣơng sự trong tố<br /> tụng dân sự<br /> 1.1.1. Khái niệm quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự<br /> Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là quyền tố tụng dân sự của đương<br /> sự được quy định trong pháp luật tố tụng dân sự, theo đó đương sự được tự mình lựa chọn<br /> quyết định các hành vi tố tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình<br /> giải quyết vụ việc dân sự.<br /> 1.1.2. Bản chất quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự<br /> Bản chất quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự thể hiện ở những mặt sau<br /> đây:<br /> - Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là các quyền được quy định trong<br /> các quy phạm pháp luật hình thức, có nguồn gốc từ các quyền về dân sự (theo nghĩa rộng) do<br /> pháp luật nội dung quy định.<br /> - Quyền tự định đoạt của các đương sự trong tố tụng dân sự thể hiện tính chất các quan hệ<br /> diễn ra trong đời sống dân sự của xã hội nói chung. Mà bản chất của các hành vi đó được xác lập<br /> trên cơ sở tự do, ý chí, tự nguyện, cam kết, thỏa thuận và bình đẳng.<br /> - Quyền tự định đoạt của đương sự là một trong những nguyên tắc cơ bản và xuyên suốt<br /> trong các giai đoạn của hoạt động tố tụng dân sự.<br /> 1.1.3. Ý nghĩa quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự<br /> Không chỉ với ý nghĩa là một nguyên tắc cơ bản của pháp luật tố tụng dân sự, quyền tự<br /> định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự còn có ý nghĩa đặc biệt cả về xã hội, pháp lý và<br /> kinh tế.<br /> 1.1.3.1. Ý nghĩa về mặt xã hội<br /> Quyền tự định đoạt trong tố tụng dân sự là sự phản ánh của quyền tự định đoạt của các chủ<br /> thể trong các quan hệ pháp luật dân sự (theo nghĩa rộng). Khi tham gia vào các quan hệ dân sự,<br /> các chủ thể có toàn quyền quyết định tham gia hay không tham gia vào các quan hệ, quyết định<br /> quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như phương thức để thực hiện các quyền và nghĩa vụ đó trên<br /> <br /> 4<br /> <br /> cơ sở thể hiện sự tự do ý chí, cam kết thỏa thuận giữa các chủ thể và khi có tranh chấp hoặc vi<br /> phạm xảy ra thì họ cũng hoàn toàn có quyền quyết định việc bảo vệ quyền lợi của mình thông qua<br /> việc thương lượng, thỏa thuận với nhau để giải quyết tranh chấp hoặc quyết định việc có khởi<br /> kiện hay không khởi kiện ra trước Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Khi yêu<br /> cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự, các đương sự vẫn có quyền tự mình quyết định về nội dung<br /> tranh chấp và được Tòa án tôn trọng thông qua hành vi rút yêu cầu khởi kiện hoặc tự thương<br /> lượng, thỏa thuận để giải quyết tranh chấp. Vì vậy, đối với những trường hợp đương sự rút đơn<br /> khởi kiện, thỏa thuận với nhau việc giải quyết tranh chấp sẽ không làm mất đi những quan hệ tình<br /> cảm tốt đẹp giữa các đương sự.<br /> 1.1.3.2. Ý nghĩa về mặt pháp lý<br /> Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự là quyền được phản ánh và quy định<br /> bởi các quyền nội dung trong các quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng). Khi có vi phạm hoặc phát<br /> sinh tranh chấp thì các chủ thể có quyền tự do lựa chọn nhiều phương thức khác nhau để giải<br /> quyết tranh chấp như tự thương lượng, hòa giải hoặc thông qua các cơ quan tài phán như Tòa án,<br /> trọng tài. Khi vụ việc đến Tòa án giải quyết đương sự vẫn có quyền thương lượng, thỏa thuận<br /> giải quyết. Với việc quy định quyền tự quyết định của đương sự trong việc lựa chọn phương<br /> thức bảo vệ quyền lợi của mình, quyền có thể hòa giải khi đã đưa vụ việc kiện ra Tòa án giải<br /> quyết về phương diện pháp lý đã tạo điều kiện cho đương sự có thể tìm cho mình một phương<br /> thức để giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.<br /> 1.1.3.3. Ý nghĩa về mặt kinh tế<br /> Quyền tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết các tranh chấp là một quyền đặc<br /> trưng của tố tụng dân sự, nó thể hiện ở khả năng các chủ thể tham gia tố tụng có quyền tự do định<br /> đoạt các quyền dân sự của mình nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trước các vi phạm bằng<br /> việc khởi kiện hoặc rút đơn khởi kiện không yêu cầu Tòa án giải quyết nữa hoặc các bên tự thỏa<br /> thuận, thương lượng với nhau về việc giải quyết tranh chấp. Bằng việc pháp luật tố tụng ghi nhận<br /> và bảo đảm cho các chủ thể trong quan hệ dân sự thực hiện quyền tự định đoạt của mình đã góp<br /> phần làm giảm bớt áp lực giải quyết các tranh chấp của Toà án, giúp cho việc giải quyết tranh<br /> chấp được nhanh chóng, tiết kiệm được chi phí và thời gian của Tòa án cũng như của đương sự.<br /> 1.2. Cơ sở của quyền tự định đoạt của đƣơng sự trong tố tụng dân sự<br /> 1.2.1. Cơ sở lý luận của quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự<br /> Quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự luôn gắn liền với quyền tự định đoạt<br /> của các chủ thể trong quan hệ pháp luật nội dung. Do đó cơ sở để pháp luật tố tụng dân sự quy<br /> định đương sự trong tố tụng dân sự được thực hiện quyền tự định đoạt của mình chính là các<br /> quyền lợi đã được pháp luật dân sự ghi nhận và bảo hộ.<br /> Trong các quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) thì chính các chủ thể là người có quyền, lợi<br /> ích cho nên họ được tùy ý lựa chọn cách ứng xử của mình, có thể tự mình làm hoặc giao cho<br /> người khác thực hiện, có quyền yêu cầu người có nghĩa vụ thanh toán mọi chi phí, bồi thường<br /> thiệt hại. Khi có tranh chấp thì các đương sự trong tố tụng dân sự có thể tự mình quyết định<br /> việc tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi của mình, tự thương lượng với chủ thể có tranh<br /> chấp hoặc ủy quyền cho người khác thực hiện, nếu không có năng lực hành vi tố tụng thì việc<br /> định đoạt sẽ được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp được pháp luật quy định.<br /> Như vậy, quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự xuất phát và gắn liền với<br /> quyền tự định đoạt của các chủ thể trong quan hệ pháp luật nội dung. Quyền tự định đoạt của<br /> <br /> 5<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản