BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
TRƢƠNG THỊ THANH MAI
RÌN LUYÖN Kü N¡NG D¹Y HäC CHO SINH VI£N
§¹I HäC NGµNH S¦ PH¹M SINH HäC
B»NG D¹Y HäC VI M¤
Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Sinh học
Mã số: 62.14.01.11
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. Dƣơng Tiến Sỹ
2. PGS. TS. Phan Đức Duy
HÀ NỘI - 2016
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các kết quả, số liệu trình bày trong luận án là trung thực và
chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Tác giả
TRƢƠNG THỊ THANH MAI
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình hoàn thành luận án này, tôi đã nhận đƣợc những sự giúp đỡ
vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy giáo hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS. Dƣơng Tiến Sỹ và PGS.TS. Phan Đức Duy, những ngƣời đã tận tâm
giúp đỡ, hƣớng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể bộ môn Phƣơng pháp dạy học, khoa Sinh
học, Phòng Sau đại học, Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội đã tạo
mọi điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn các trƣờng ĐHSP, trƣờng THPT và các giảng
viên, giáo viên đã gửi ý kiến đóng góp để luận án đƣợc hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã luôn động
viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Tác giả
TRƢƠNG THỊ THANH MAI
iii
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU .................................................................................................................. 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ......................................................................................... 1
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ................................................................................. 3
3. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU ................................................. 3
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC ................................................................................. 3
5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ............................................................. 3
6. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ................................................................................. 3
7. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................................... 4
8. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN ...................................................... 7
9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN ............................................................................... 7
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ........................... 8
1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẬN DỤNG DẠY HỌC
VI MÔ ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC ................................................. 8
1.1.1. Trên thế giới ................................................................................................ 8
1.1.2. Ở Việt Nam ............................................................................................... 12
1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN ........................................................................................... 16
1.2.1. Dạy học vi mô ........................................................................................... 16
1.2.2. K n ng dạy học ......................................................................................... 21
1.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN ...................................................................................... 37
1.3.1. Thực trạng việc rèn luyện kỹ n ng dạy học môn Sinh học tại các trƣờng
đại học sƣ phạm ................................................................................................... 37
1.3.2. Thực trạng và nhu cầu rèn luyện kỹ n ng dạy học của SV ngành sƣ phạm
sinh học ............................................................................................................... 40
1.3.3. Ý kiến của GV phổ thông tham gia hƣớng dẫn thực tập Sƣ phạm về hệ
thống KNDH cần rèn luyện cho SV .................................................................... 46
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ...................................................................................... 48
Chƣơng 2: RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI
HỌC NGÀNH SƢ PHẠM SINH HỌC BẰNG DẠY HỌC VI MÔ ................... 49
2.1. THAO TÁC HÓA CÁC KỸ NĂNG DẠY HỌC .......................................... 49
iv
2.1.1. Hệ thống KNDH đƣợc rèn luyện bằng DHVM ......................................... 49
2.1.2. Thao tác hóa các kỹ n ng dạy học ............................................................. 51
2.1.3. Thiết kế bộ công cụ hỗ trợ việc vận dụng dạy học vi mô trong rèn luyện
kỹ n ng dạy học cho sinh viên ngành sƣ phạm sinh học ..................................... 62
2.1.4. Quy trình vận dụng dạy học vi mô trong rèn luyện kỹ n ng dạy học cho
sinh viên ngành sƣ phạm sinh học ....................................................................... 67
2.2. XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐẠT ĐƢỢC VỀ KỸ
NĂNG DẠY HỌC ................................................................................................. 78
2.2.1. Nguyên tắc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá KNDH .................................... 78
2.2.2. Xây dựng thang phân loại mức độ đạt đƣợc về kỹ n ng dạy học môn
Sinh học ............................................................................................................... 79
2.2.3. Quy trình xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kỹ n ng dạy học môn Sinh học .... 80
2.2.4. Kết quả xây dựng rubric đánh giá mức độ đạt đƣợc về KNDH ................. 83
2.3. XÂY DỰNG TÀI LIỆU HƢỚNG DẪN RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY
HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH SƢ PHẠM SINH HỌC BẰNG DẠY
HỌC VI MÔ .......................................................................................................... 93
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................................. 99
3.1. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM ...................................................................... 99
3.2. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM ....................................................................... 99
3.3. PHƢƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM .............................................................. 99
3.3.1. Chọn lớp đối chứng và lớp thực nghiệm .................................................... 99
3.3.2. ố trí thực nghiệm ................................................................................... 100
3.3.3. Phƣơng pháp thu thập dữ liệu và đo lƣờng .............................................. 102
3.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM ....................................................................... 102
3.4.1. Phân tích đ nh lƣợng kết quả thực nghiệm .............................................. 102
3.4.2. Phân tích đ nh tính kết quả thực nghiệm .................................................. 116
KẾT UẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................. 121
TÀI IỆU THAM KHẢO ................................................................................... 123
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ........................................................................................... 129
PHỤ LỤC
